໗. ອຠິຓ຺ຫປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພຐານສຸຕ຺ຕໍ

໕໗. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານານິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພານິ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ‘ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ຊຣໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ມຣຓຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ສພ຺ເພຫິ ເມ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກມ຺ຫິ, ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປຏິສຣໂຓ. ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ຊຣໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ໂຍພ຺ພເນ ໂຍພ຺ພນມໂທ, ເຍນ ມເທນ ມຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ໂຍພ຺ພເນ ໂຍພ຺ພນມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ຊຣໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ອາໂຣຄ຺ເຍ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ, ເຍນ ມເທນ ມຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ອາໂຣຄ຺ເຍ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ມຣຓຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິເຕ ຊີວິຕມໂທ, ເຍນ ມເທນ ມຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ຊີວິເຕ ຊີວິຕມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ມຣຓຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ສພ຺ເພຫິ ເມ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ປິເຍສຸ ມນາເປສຸ ໂຍ ຉນ຺ທຣາໂຄ ເຍນ ຣາເຄນ ຣຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ປິເຍສຸ ມນາເປສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ສພ຺ເພຫິ ເມ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກມ຺ຫິ, ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ສພ຺ພໂສ ວາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກມ຺ຫິ, ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ສ ໂຂ [ສເຈ (ປີ. ກ.)] ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ຊຣາຘມ຺ໂມ [ອຫຎ຺ເຈເວໂກ ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ (ກ.)] ຊຣໍ ອນຕີໂຕ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ຊຣາຘມ຺ມາ ຊຣໍ ອນຕີຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ມຣຓຘມ຺ໂມ ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ມຣຓຘມ຺ມາ ມຣຓໍ ອນຕີຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ມຍ຺ເຫເວກສ຺ສ ສພ຺ເພຫິ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ກມ຺ມສ຺ສໂກ ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປ຺ປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມິ; ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສກາ ກມ຺ມທາຍາທາ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປ຺ປຏິສຣຓາ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາທາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາ, ອໂຖ ມຣຓຘມ຺ມິໂນ;

ຍຖາ ຘມ຺ມາ ຕຖາ ສຕ຺ຕາ [ສນ຺ຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ.

‘‘ອຫຎ຺ເຈ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ຘມ຺ເມສຸ ປາຓິສຸ;

ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປສ຺ສ, ມມ ເອວໍ ວິຫາຣິໂນ.

‘‘ໂສຫໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ, ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣູປຘິໍ;

ອາໂຣຄ຺ເຍ ໂຍພ຺ພນສ຺ມິຎ຺ຈ, ຊີວິຕສ຺ມິຎ຺ຈ ເຍ ມທາ.

‘‘ສພ຺ເພ ມເທ ອຠິໂຠສ຺ມິ, ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ [ເນກ຺ຂມ຺ເມ ທຏ຺ຐຸ ເຂມຕໍ (ອ. ນິ. ໓.໓໙) ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕິ];

ຕສ຺ສ ເມ ອຫຸ ອຸສ຺ສາໂຫ, ນິພ຺ພານໍ ອຠິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ນາຫໍ ຠພ຺ໂພ ເອຕຣຫິ, ກາມານິ ປຏິເສວິຕຸໍ;

ອນິວຕ຺ຕິ [ອນິວຕ຺ຕີ (?)] ຠວິສ຺ສາມິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣາຍໂຓ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;