໒. ທຸຕິຍປຓ຺ຓາສກໍ

(໖) ໑. ນີວຣຓວຄ຺ໂຄ

໑. ອາວຣຓສຸຕ຺ຕໍ

໕໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓາ ນີວຣຓາ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣໂຓ ນີວຣໂຓ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸໂຫ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣໂຓ. ພ຺ຍາປາໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣໂຓ ນີວຣໂຓ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸໂຫ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣໂຓ. ຖິນມິທ຺ຘໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓໍ ນີວຣຓໍ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫໍ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓໍ ນີວຣຓໍ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫໍ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓໍ. ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓາ ນີວຣຓາ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອາວຣຓາ ນີວຣຓາ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ.

‘‘ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ປຎ຺ຈ ອາວຣເຓ ນີວຣເຓ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸເຫ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ອປ຺ປຫາຍ, ອພລາຍ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລາຍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ທູຣງ຺ຄມາ [ທູຣຄມາ (ສີ.)] ສີຆໂສຕາ ຫາຣຫາຣິນີ. ຕສ຺ສາ ປຸຣິໂສ ອຸຠໂຕ ນງ຺ຄລມຸຂານິ ວິວເຣຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຊ຺ເຌ ນທິຍາ ໂສໂຕ ວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິສໂຏ ພ຺ຍາທິຓ຺ໂຓ ເນວ [ນ ເຈວ (ກ.)] ທູຣງ຺ຄໂມ ອສ຺ສ ນ [ນ ຈ (ກ.)] ສີຆໂສໂຕ ນ [ນ ຈ (ກ.)] ຫາຣຫາຣີ [ຫາຣຫາຣິຓີ (ສີ.)]. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ປຎ຺ຈ ອາວຣເຓ ນີວຣເຓ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸເຫ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ອປ຺ປຫາຍ, ອພລາຍ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລາຍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວາ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ປຎ຺ຈ ອາວຣເຓ ນີວຣເຓ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸເຫ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ປຫາຍ, ພລວຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວາ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ທູຣງ຺ຄມາ ສີຆໂສຕາ ຫາຣຫາຣິນີ. ຕສ຺ສາ ປຸຣິໂສ ອຸຠໂຕ ນງ຺ຄລມຸຂານິ ປິທເຫຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຊ຺ເຌ ນທິຍາ ໂສໂຕ ອວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອວິສໂຏ ອພ຺ຍາທິຓ຺ໂຓ ທູຣງ຺ຄໂມ ເຈວ ອສ຺ສ ສີຆໂສໂຕ ຈ ຫາຣຫາຣີ ຈ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ປຎ຺ຈ ອາວຣເຓ ນີວຣເຓ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸເຫ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ປຫາຍ, ພລວຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວາ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອກຸສລຣາສິສຸຕ຺ຕໍ

໕໒. ‘‘ອກຸສລຣາສີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ [ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ (ສີ.)] ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ [ຫຍໍ (ສີ.), ຈາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສາຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລຣາສິ ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ, ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ. ອກຸສລຣາສີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລຣາສິ ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຘານິຍງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໕໓. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຘານິຍງ຺ຄານິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອປ຺ປາພາໂຘ ໂຫຕິ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ; ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຕິສີຕາຍ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຘານກ຺ຂມາຍ; ອສໂຐ ໂຫຕິ ອມາຍາວີ; ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຣິ ວາ ວິຎ຺ຎູສຸ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄານີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສມຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໔. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສມຍາ ປຘານາຍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ ຊຣາຍາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ອສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຍາຘິໂຕ ໂຫຕິ ພ຺ຍາຘິນາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ອສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສສ຺ສໍ ທຸລ຺ລຠປິຓ຺ຑໍ, ນ ສຸກຣໍ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ອສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍໍ ໂຫຕິ ອຏວິສງ຺ໂກໂປ, ຈກ຺ກສມາຣູຬ຺ຫາ ຊານປທາ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ສງ຺ເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິນ຺ເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອກ຺ໂກສາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຠາສາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ເຂປາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຈ຺ຈຊາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປສນ຺ນາ ເຈວ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ອສມໂຍ ປຘານາຍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອສມຍາ ປຘານາຍາຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຍາ ປຘານາຍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທຫໂຣ ໂຫຕິ ຍຸວາ ສຸສຸ ກາຬເກໂສ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຐເມນ ວຍສາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປາພາໂຘ ໂຫຕິ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ, ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຕິສີຕາຍ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຘານກ຺ຂມາຍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ ສຸສສ຺ສໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑໍ, ສຸກຣໍ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຍ ປຘານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ໂຄ ສມ຺ໂມທມາໂນ ອວິວທມາໂນ ເອກຸທ຺ເທໂສ ຜາສຸ ວິຫຣຕິ. ສງ຺ເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຄ຺ເຄ ນ ເຈວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອກ຺ໂກສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຠາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ເຂປາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຈ຺ຈຊາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປສນ຺ນາ ເຈວ ປສີທນ຺ຕິ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍຠາໂວ [ຠີຍ຺ໂຍຠາວາຍ (ກ.)] ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ສມໂຍ ປຘານາຍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ສມຍາ ປຘານາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມາຕາປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸໂຠ ມາຕາປຸຕ຺ຕາ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄມິໍສຸ [ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ (ກ.)] – ຠິກ຺ຂຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນກາມາ ອເຫສຸໍ. ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນກາມາ ອໂຫສິ; ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນກາໂມ ອໂຫສິ. ເຕສໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນາ ສໍສຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ. ສໍສຄ຺ເຄ ສຕິ ວິສ຺ສາໂສ ອໂຫສິ. ວິສ຺ສາເສ ສຕິ ໂອຕາໂຣ ອໂຫສິ. ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓຈິຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸໂຠ ມາຕາປຸຕ຺ຕາ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄມິໍສຸ – ຠິກ຺ຂຸ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນກາມາ ອເຫສຸໍ, ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນກາມາ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນກາໂມ ອໂຫສິ. ເຕສໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສ຺ສນາ ສໍສຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ, ສໍສຄ຺ເຄ ສຕິ ວິສ຺ສາໂສ ອໂຫສິ, ວິສ຺ສາເສ ສຕິ ໂອຕາໂຣ ອໂຫສິ, ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓຈິຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສູ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິໂສ ມຎ຺ຎຕິ – ‘ນ ມາຕາ ປຸຕ຺ເຕ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປນ ມາຕຣີ’ຕິ? ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຣູປມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ [ຍໍ ເອວໍ (ສີ.)] ຣຊນີຍໍ ເອວໍ ກມນີຍໍ ເອວໍ ມທນີຍໍ ເອວໍ ພນ຺ຘນີຍໍ ເອວໍ ມຸຈ຺ຉນີຍໍ ເອວໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຣູປໍ. ອິຕ຺ຖິຣູເປ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຖິຕາ [ຄຘິຕາ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ [ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາ (ພຫູສຸ)]. ເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສຈນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຣູປວສານຸຄາ.

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກສທ຺ທມ຺ປິ…ເປ… ເອກຄນ຺ຘມ຺ປິ… ເອກຣສມ຺ປິ… ເອກໂຜຏ຺ຐພ຺ພມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ຣຊນີຍໍ ເອວໍ ກມນີຍໍ ເອວໍ ມທນີຍໍ ເອວໍ ພນ຺ຘນີຍໍ ເອວໍ ມຸຈ຺ຉນີຍໍ ເອວໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕ຺ຖິໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຖິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ. ເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສຈນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໂຜຏ຺ຐພ຺ພວສານຸຄາ.

‘‘ອິຕ຺ຖີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີປິ ປຸຣິສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ; ຐິຕາປິ…ເປ… ນິສິນ຺ນາປິ… ສຍານາປິ… ຫສນ຺ຕີປິ… ຠຓນ຺ຕີປິ… ຄາຍນ຺ຕີປິ… ໂຣທນ຺ຕີປິ… ອຸຄ຺ຆາຕິຕາປິ [ອຸຄ຺ຆານິຕາປິ (ສີ.)] … ມຕາປິ ປຸຣິສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສມນ຺ຕປາໂສ ມາຣສ຺ສາ’ຕິ ມາຕຸຄາມໍເຍວ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສມນ຺ຕປາໂສ ມາຣສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ສລ຺ລເປ ອສິຫຕ຺ເຖນ, ປິສາເຈນາປິ ສລ຺ລເປ;

ອາສີວິສມ຺ປິ ອາສີເທ [ອາສທ຺ເທ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ເຍນ ທຏ຺ໂຐ ນ ຊີວຕິ.

‘‘ນຕ຺ເວວ ເອໂກ ເອກາຍ, ມາຕຸຄາເມນ ສລ຺ລເປ;

ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ຕາ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ເປກ຺ຂິເຕນ ສິເຕນ ຈ [ມ຺ຫິເຕນ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ອໂຖປິ ທຸນ຺ນິວຕ຺ເຖນ, ມຎ຺ຊຸນາ ຠຓິເຕນ ຈ;

ເນໂສ ຊໂນ ສ຺ວາສີສໂທ, ອປິ ອຸຄ຺ຆາຕິໂຕ ມໂຕ.

‘‘ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ເອເຕ, ອິຕ຺ຖິຣູປສ຺ມິໍ ທິສ຺ສເຣ;

ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ ມໂນຣມາ.

‘‘ເຕສໍ ກາໂມຆວູຬ຺ຫານໍ, ກາເມ ອປຣິຊານຕໍ;

ກາລໍ ຄຕິ [ຄຕິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠວາຠວໍ, ສໍສາຣສ຺ມິໍ ປຸຣກ຺ຂຕາ.

‘‘ເຍ ຈ ກາເມ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ຈຣນ຺ຕິ ອກຸໂຕຠຍາ;

ເຕ ເວ ປາຣງ຺ຄຕາ ໂລເກ, ເຍ ປຕ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ອຸປຊ຺ຌາຍສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ສໂກ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຣຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ເຈວ ກາໂຍ, ທິສາ ຈ ເມ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາ ຈ ມໍ ນປ຺ປຏິຠນ຺ຕິ, ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວມາຫ – ‘ເອຕຣຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ເຈວ ກາໂຍ, ທິສາ ຈ ມໍ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາ ຈ ເມ ນປ຺ປຏິຠນ຺ຕິ, ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຫຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣສ຺ສ, ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ, ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອວິປສ຺ສກສ຺ສ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ, ຍໍ ມຘຸຣກຊາໂຕ ເຈວ ກາໂຍ ໂຫຕິ, ທິສາ ຈສ຺ສ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາ ຈ ຕໍ ນປ຺ປຏິຠນ຺ຕິ, ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ໂຫຕິ ຈສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ຠວິສ຺ສາມິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ວິປສ຺ສໂກ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວຕາ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເຍນ ສໂກ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຣຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເຈວ [ນ ຕ຺ເວວ (ສີ.)] ມຘຸຣກຊາໂຕ ກາໂຍ, ທິສາ ຈ ເມ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາ ຈ ມໍ ປຏິຠນ຺ຕິ, ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວມາຫ – ‘ເອຕຣຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເຈວ ມຘຸຣກຊາໂຕ ກາໂຍ, ທິສາ ຈ ເມ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາ ຈ ມໍ ປຏິຠນ຺ຕິ, ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຫຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣສ຺ສ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ວິປສ຺ສກສ຺ສ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ, ຍໍ ນ ເຈວ ມຘຸຣກຊາໂຕ ກາໂຍ ໂຫຕິ, ທິສາ ຈສ຺ສ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາ ຈ ຕໍ ປຏິຠນ຺ຕິ, ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ນ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ຕສ຺ມາຕິຫ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ຠວິສ຺ສາມ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ, ວິປສ຺ສກາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຠິຓ຺ຫປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພຐານສຸຕ຺ຕໍ

໕໗. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານານິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພານິ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ‘ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ຊຣໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ມຣຓຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ສພ຺ເພຫິ ເມ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກມ຺ຫິ, ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປຏິສຣໂຓ. ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ຊຣໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ໂຍພ຺ພເນ ໂຍພ຺ພນມໂທ, ເຍນ ມເທນ ມຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ໂຍພ຺ພເນ ໂຍພ຺ພນມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ຊຣໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ອາໂຣຄ຺ເຍ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ, ເຍນ ມເທນ ມຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ອາໂຣຄ຺ເຍ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ມຣຓຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິເຕ ຊີວິຕມໂທ, ເຍນ ມເທນ ມຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ຊີວິເຕ ຊີວິຕມໂທ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ມຣຓຘມ຺ໂມມ຺ຫິ, ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ສພ຺ເພຫິ ເມ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ປິເຍສຸ ມນາເປສຸ ໂຍ ຉນ຺ທຣາໂຄ ເຍນ ຣາເຄນ ຣຕ຺ຕາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ໂຍ ປິເຍສຸ ມນາເປສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ສພ຺ພໂສ ວາ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ສພ຺ເພຫິ ເມ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກມ຺ຫິ, ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ສພ຺ພໂສ ວາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫີຍຕິ ຕນຸ ວາ ປນ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກມ຺ຫິ, ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ.

‘‘ສ ໂຂ [ສເຈ (ປີ. ກ.)] ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ຊຣາຘມ຺ໂມ [ອຫຎ຺ເຈເວໂກ ຊຣາຘມ຺ໂມມ຺ຫິ (ກ.)] ຊຣໍ ອນຕີໂຕ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ຊຣາຘມ຺ມາ ຊຣໍ ອນຕີຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີໂຕ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ພ຺ຍາຘິໍ ອນຕີຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ມຣຓຘມ຺ໂມ ມຣຓໍ ອນຕີໂຕ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ມຣຓຘມ຺ມາ ມຣຓໍ ອນຕີຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ມຍ຺ເຫເວກສ຺ສ ສພ຺ເພຫິ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ, ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫຎ຺ເຎເວໂກ ກມ຺ມສ຺ສໂກ ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປ຺ປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສາມິ; ອຖ ໂຂ ຍາວຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິ ຄຕິ ຈຸຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສກາ ກມ຺ມທາຍາທາ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປ຺ປຏິສຣຓາ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ – ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ – ຕສ຺ສ ທາຍາທາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາ, ອໂຖ ມຣຓຘມ຺ມິໂນ;

ຍຖາ ຘມ຺ມາ ຕຖາ ສຕ຺ຕາ [ສນ຺ຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ.

‘‘ອຫຎ຺ເຈ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ຘມ຺ເມສຸ ປາຓິສຸ;

ນ ເມຕໍ ປຕິຣູປສ຺ສ, ມມ ເອວໍ ວິຫາຣິໂນ.

‘‘ໂສຫໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ, ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣູປຘິໍ;

ອາໂຣຄ຺ເຍ ໂຍພ຺ພນສ຺ມິຎ຺ຈ, ຊີວິຕສ຺ມິຎ຺ຈ ເຍ ມທາ.

‘‘ສພ຺ເພ ມເທ ອຠິໂຠສ຺ມິ, ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ [ເນກ຺ຂມ຺ເມ ທຏ຺ຐຸ ເຂມຕໍ (ອ. ນິ. ໓.໓໙) ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕິ];

ຕສ຺ສ ເມ ອຫຸ ອຸສ຺ສາໂຫ, ນິພ຺ພານໍ ອຠິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ນາຫໍ ຠພ຺ໂພ ເອຕຣຫິ, ກາມານິ ປຏິເສວິຕຸໍ;

ອນິວຕ຺ຕິ [ອນິວຕ຺ຕີ (?)] ຠວິສ຺ສາມິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣາຍໂຓ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກສຸຕ຺ຕໍ

໕໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ມຫາວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ ສຊ຺ຊານິ ຘນູນິ ອາທາຍ ກຸກ຺ກຸຣສງ຺ຆປຣິວຸຕາ ມຫາວເນ ອນຸຈງ຺ກມມານາ ອນຸວິຈຣມານາ ອທ຺ທສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ; ທິສ຺ວານ ສຊ຺ຊານິ ຘນູນິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຣສງ຺ຆໍ ເອກມນ຺ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ປຎ຺ຊລິກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫານາໂມ ລິຈ຺ຉວິ ມຫາວເນ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອທ຺ທສ ເຕ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣເກ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ປຎ຺ຊລິເກ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສນ຺ເຕ; ທິສ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ລິຈ຺ຉວິ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີ’’’ຕິ!

‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ເອວໍ ວເທສິ – ‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີ’’’ຕິ? ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ ອປານຸຠາ [ອປຊຫາຕິ (ສີ.), ອປາຏຸຠາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອປຊຫາ (ປີ.), ອປານຸຕາ (ກຕ຺ຖຈິ)]. ຍານິປິ ຕານິ ກຸເລສຸ ປເຫຓການິ [ປຫີນການິ (ສີ.), ປຫີຓການິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຫີຍນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຉູຕິ ວາ ພທຣາຕິ ວາ ປູວາຕິ ວາ ໂມທກາຕິ ວາ ສໍກຸລິກາຕິ ວາ [ສກ຺ຂລິກາຕິ ວາ (ສີ. ປີ.)], ຕານິ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ; ກຸລິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ກຸລກຸມາຣີນມ຺ປິ ປຈ຺ຉາລິຍໍ ຂິປນ຺ຕິ. ເຕ ທານິເມ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ປຎ຺ຊລິກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ – ຍທິ ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ, ຍທິ ວາ ຣຏ຺ຐິກສ຺ສ ເປຕ຺ຕນິກສ຺ສ [ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ (ກ.) ອ. ນິ. ໕.໑໓໕, ໑໓໖ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຍທິ ວາ ເສນາຍ ເສນາປຕິກສ຺ສ, ຍທິ ວາ ຄາມຄາມຓິກສ຺ສ, ຍທິ ວາ ປູຄຄາມຓິກສ຺ສ, ເຍ ວາ ປນ ກຸເລສຸ ປຈ຺ເຈກາຘິປຈ຺ຈໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ມາຕາປິຕໂຣ ສກ຺ກໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ມາເນຕິ ປູເຊຕິ. ຕເມນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ກລ຺ຍາເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ‘ຈິຣໍ ຊີວ, ທີຆມາຍຸໍ ປາເລຫີ’ຕິ. ມາຕາປິຕານຸກມ຺ປິຕສ຺ສ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ປຸຕ຺ຕທາຣທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສ [… ສາມນ຺ຕສໍໂວຫາເຣ (ສີ. ປີ.)] ສກ຺ກໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ມາເນຕິ ປູເຊຕິ. ຕເມນໍ ປຸຕ຺ຕທາຣທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສາ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ກລ຺ຍາເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ‘ຈິຣໍ ຊີວ, ທີຆມາຍຸໍ ປາເລຫີ’ຕິ. ປຸຕ຺ຕທາຣທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສານຸກມ຺ປິຕສ຺ສ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ເຂຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕສາມນ຺ຕສພ຺ໂຍຫາເຣ ສກ຺ກໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ມາເນຕິ ປູເຊຕິ. ຕເມນໍ ເຂຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕສາມນ຺ຕສພ຺ໂຍຫາຣາ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ກລ຺ຍາເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ‘ຈິຣໍ ຊີວ, ທີຆມາຍຸໍ ປາເລຫີ’ຕິ. ເຂຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕສາມນ຺ຕສພ຺ໂຍຫາຣານຸກມ຺ປິຕສ຺ສ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ຍາວຕາ ພລິປຏິຄ຺ຄາຫິກາ ເທວຕາ ສກ຺ກໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ມາເນຕິ ປູເຊຕິ. ຕເມນໍ ພລິປຏິຄ຺ຄາຫິກາ ເທວຕາ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ກລ຺ຍາເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ‘ຈິຣໍ ຊີວ, ທີຆມາຍຸໍ ປາເລຫີ’ຕິ. ເທວຕານຸກມ຺ປິຕສ຺ສ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສກ຺ກໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ມາເນຕິ ປູເຊຕິ. ຕເມນໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ກລ຺ຍາເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ – ‘ຈິຣໍ ຊີວ, ທີຆມາຍຸໍ ປາເລຫີ’ຕິ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານຸກມ຺ປິຕສ຺ສ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ມຫານາມ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ – ຍທິ ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ, ຍທິ ວາ ຣຏ຺ຐິກສ຺ສ ເປຕ຺ຕນິກສ຺ສ, ຍທິ ວາ ເສນາຍ ເສນາປຕິກສ຺ສ, ຍທິ ວາ ຄາມຄາມຓິກສ຺ສ, ຍທິ ວາ ປູຄຄາມຓິກສ຺ສ, ເຍ ວາ ປນ ກຸເລສຸ ປຈ຺ເຈກາຘິປຈ຺ຈໍ ກາເຣນ຺ຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

‘‘ມາຕາປິຕຸກິຈ຺ຈກໂຣ, ປຸຕ຺ຕທາຣຫິໂຕ ສທາ;

ອນ຺ໂຕຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ, ເຍ ຈສ຺ສ ອນຸຊີວິໂນ.

‘‘ອຸຠິນ຺ນຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖາຍ, ວທຎ຺ຎູ ໂຫຕິ ສີລວາ;

ຎາຕີນໍ ປຸພ຺ພເປຕານໍ, ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ຊີວຕໍ [ຊີວິນໍ (ສີ.), ຊີວິຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)].

‘‘ສມຓານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ, ເທວຕານຎ຺ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ວິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນໂນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ຆຣມາວສໍ.

‘‘ໂສ ກຣິຕ຺ວານ ກລ຺ຍາຓໍ, ປຸຊ຺ໂຊ ໂຫຕິ ປສໍສິໂຍ;

ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ປຐມວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໙. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທຸລ຺ລໂຠ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ທຸລ຺ລໂຠ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ນິປຸໂຓ, ທຸລ຺ລໂຠ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ, ທຸລ຺ລໂຠ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ທຸລ຺ລໂຠ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ທຸລ຺ລໂຠ ວິນຍຘໂຣ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທຸລ຺ລໂຠ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕສຸຕ຺ຕໍ

໖໐. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທຸລ຺ລໂຠ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ທຸລ຺ລໂຠ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ສຸວໂຈ, ທຸລ຺ລໂຠ ສຸຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄາຫີ, ທຸລ຺ລໂຠ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ, ທຸລ຺ລໂຠ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ທຸລ຺ລໂຠ ວິນຍຘໂຣ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທຸລ຺ລໂຠ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ທສມໍ.

ນີວຣຓວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອາວຣຓໍ ຣາສິ ອງ຺ຄານິ, ສມຍໍ ມາຕຸປຸຕ຺ຕິກາ;

ອຸປຊ຺ຌາ ຐານາ ລິຈ຺ຉວິ, ກຸມາຣາ ອປຣາ ທຸເວຕິ.

(໗) ໒. ສຎ຺ຎາວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໖໑. ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ມຣຓສຎ຺ຎາ, ອາທີນວສຎ຺ຎາ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ [ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາ (ກ.) ອ. ນິ. ໕.໑໒໑-໑໒໒, ໓໐໓-໓໐໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] – ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໖໒. ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ມຣຓສຎ຺ຎາ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ – ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຐມວຑ຺ຒິສຸຕ຺ຕໍ

໖໓. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒມາໂນ ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍາຍ ວຑ຺ຒິຍາ ວຑ຺ຒຕິ, ສາຣາທາຍີ ຈ ໂຫຕິ ວຣາທາຍີ ຈ ກາຍສ຺ສ. ກຕມາຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ສີເລນ ວຑ຺ຒຕິ, ສຸເຕນ ວຑ຺ຒຕິ, ຈາເຄນ ວຑ຺ຒຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ – ອິມາຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒມາໂນ ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍາຍ ວຑ຺ຒິຍາ ວຑ຺ຒຕິ, ສາຣາທາຍີ ຈ ໂຫຕິ ວຣາທາຍີ ຈ ກາຍສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ສທ຺ຘາຍ ສີເລນ ຈ ໂຍ ປວຑ຺ຒຕິ [ໂຍຘ ວຑ຺ຒຕິ (ສີ.)],

ປຎ຺ຎາຍ ຈາເຄນ ສຸເຕນ ຈູຠຍໍ;

ໂສ ຕາທິໂສ ສປ຺ປຸຣິໂສ ວິຈກ຺ຂໂຓ,

ອາທີຍຕີ ສາຣມິເຘວ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ທຸຕິຍວຑ຺ຒິສຸຕ຺ຕໍ

໖໔. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒມານາ ອຣິຍສາວິກາ ອຣິຍາຍ ວຑ຺ຒິຍາ ວຑ຺ຒຕິ, ສາຣາທາຍິນີ ຈ ໂຫຕິ ວຣາທາຍິນີ ຈ ກາຍສ຺ສ. ກຕມາຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ສີເລນ ວຑ຺ຒຕິ, ສຸເຕນ ວຑ຺ຒຕິ, ຈາເຄນ ວຑ຺ຒຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ – ອິມາຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒມານາ ອຣິຍສາວິກາ ອຣິຍາຍ ວຑ຺ຒິຍາ ວຑ຺ຒຕິ, ສາຣາທາຍິນີ ຈ ໂຫຕິ ວຣາທາຍິນີ ຈ ກາຍສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ສທ຺ຘາຍ ສີເລນ ຈ ຍາ ປວຑ຺ຒຕິ [ຍາຘ ວຑ຺ຒຕິ (ສີ.)],

ປຎ຺ຎາຍ ຈາເຄນ ສຸເຕນ ຈູຠຍໍ;

ສາ ຕາທິສີ ສີລວຕີ ອຸປາສິກາ,

ອາທີຍຕີ ສາຣມິເຘວ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ສາກຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ

໖໕. [ອ. ນິ. ໕.໑໖໔] ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍສາກຈ຺ໂຉ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສີລສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍສາກຈ຺ໂຉ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສາຊີວສຸຕ຺ຕໍ

໖໖. [ອ. ນິ. ໕.໑໖໔] ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍສາຊີໂວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສີລສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ກຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ກຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ກຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ກຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາຍ ກຖາຍ ຈ ກຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍສາຊີໂວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປຐມອິທ຺ຘິປາທສຸຕ຺ຕໍ

໖໗. ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ [ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ (ກ.)] ຠາເວຕິ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ [ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ (ກ.)] ພຫຸລີກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຜລໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎາ, ສຕິ ວາ ອຸປາທິເສເສ ອນາຄາມິຕາ.

‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ, ວີຣິຍສມາຘິ…ເປ… ຈິຕ຺ຕສມາຘິ… ວີມໍສາສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ, ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິຎ຺ເຎວ ປຎ຺ຈມິໍ [ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີເຍວ ປຎ຺ຈມີ (ສີ.)]. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕິ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ພຫຸລີກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຜລໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎາ, ສຕິ ວາ ອຸປາທິເສເສ ອນາຄາມິຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍອິທ຺ຘິປາທສຸຕ຺ຕໍ

໖໘. ‘‘ປຸພ຺ເພວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂພຘິສຕ຺ໂຕວ ສມາໂນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຠາເວສິໍ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ພຫຸລີກາສິໍ [ພຫຸລິມກາສິໍ (ກ.), ພຫຸລມກາສິໍ (ກ.)]. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວສິໍ, ວີຣິຍສມາຘິ… ຈິຕ຺ຕສມາຘິ… ວີມໍສາສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວສິໍ, ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິຎ຺ເຎວ ປຎ຺ຈມິໍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິປຎ຺ຈມານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິໍ ສຕິ ສຕິ ອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂິໍ – ‘ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸຠເວຍ຺ຍໍ…ເປ… ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິໍ ສຕິ ສຕິ ອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂິໍ…ເປ… ‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິໍ ສຕິ ສຕິ ອາຍຕເນ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ນິພ຺ພິທາສຸຕ຺ຕໍ

໖໙. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອສຸຠານຸປສ຺ສີ ກາເຍ ວິຫຣຕິ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎີ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎີ [ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎີ (ກ.) ອ. ນິ. ໕.໑໒໑-໑໒໒, ໓໐໓-໓໐໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ, ມຣຓສຎ຺ຎາ ໂຂ ປນສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສູປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອາສວກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕໍ

໗໐. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອສຸຠານຸປສ຺ສີ ກາເຍ ວິຫຣຕິ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎີ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎີ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ, ມຣຓສຎ຺ຎາ ໂຂ ປນສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສູປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ສຎ຺ຎາວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ຈ ສຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ວຑ຺ຒີ ຈ, ສາກຈ຺ເຉນ ຈ ສາຊີວໍ;

ອິທ຺ຘິປາທາ ຈ ທ຺ເວ ວຸຕ຺ຕາ, ນິພ຺ພິທາ ຈາສວກ຺ຂຍາຕິ.

(໘) ໓. ໂຍຘາຊີວວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລສຸຕ຺ຕໍ

໗໑. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ.

‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອສຸຠານຸປສ຺ສີ ກາເຍ ວິຫຣຕິ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎີ [ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎີ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ, ມຣຓສຎ຺ຎາ ໂຂ ປນສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສູປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ອິຕິປິ, ສໍກິຓ຺ຓປຣິໂຂ [ສໍກິຓ຺ຓປຣິກ຺ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອິຕິປິ, ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກ ອິຕິປິ, ນິຣຄ຺ຄໂຬ ອິຕິປິ, ອຣິໂຍ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອິຕິປິ’’’.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີນາ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍກິຓ຺ຓປຣິໂຂ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂປໂນຠວິໂກ [ໂປໂນພ຺ຠວິໂກ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຊາຕິສໍສາໂຣ ປຫີໂນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍກິຓ຺ຓປຣິໂຂ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ປຫີນາ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນິຣຄ຺ຄໂຬ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີນານິ ໂຫນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລານິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕານິ ອນຠາວໍກຕານິ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມານິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນິຣຄ຺ຄໂຬ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິໂຍ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສ຺ມິມາໂນ ປຫີໂນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິໂຍ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລສຸຕ຺ຕໍ

໗໒. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ປຫານສຎ຺ຎາ, ວິຣາຄສຎ຺ຎາ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຜລານິສໍສາ ຈ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ອິຕິປິ, ສໍກິຓ຺ຓປຣິໂຂ ອິຕິປິ, ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກ ອິຕິປິ, ນິຣຄ຺ຄໂຬ ອິຕິປິ, ອຣິໂຍ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອິຕິປິ’’’.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍກິຓ຺ຓປຣິໂຂ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂປໂນຠວິໂກ ຊາຕິສໍສາໂຣ ປຫີໂນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍກິຓ຺ຓປຣິໂຂ ໂຫຕິ.