໑. ອາທິຍສຸຕ຺ຕໍ

໔໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຄຫປຕິ, ໂຠຄານໍ ອາທິຍາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫຣຕິ; ມາຕາປິຕໂຣ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫຣຕິ; ປຸຕ຺ຕທາຣທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫຣຕິ. ອຍໍ ປຐໂມ ໂຠຄານໍ ອາທິໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ ສມ຺ມາ ສຸຂໍ ປຣິຫຣຕິ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ໂຠຄານໍ ອາທິໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ຍາ ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອາປທາ – ອຄ຺ຄິໂຕ ວາ ອຸທກໂຕ ວາ ຣາຊໂຕ ວາ ໂຈຣໂຕ ວາ ອປ຺ປິຍໂຕ ວາ ທາຍາທໂຕ [ອປ຺ປິຍໂຕ ວາ ທາຍາທໂຕ ວາ (ພຫູສຸ) ອ. ນິ. ໔.໖໑; ໕.໑໔໘] – ຕຖາຣູປາສຸ ອາປທາສຸ ໂຠເຄຫິ ປຣິໂຍຘາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ໂສຕ຺ຖິໍ ອຕ຺ຕານໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ໂຠຄານໍ ອາທິໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ປຎ຺ຈພລິໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຎາຕິພລິໍ, ອຕິຖິພລິໍ, ປຸພ຺ພເປຕພລິໍ, ຣາຊພລິໍ, ເທວຕາພລິໍ – ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ໂຠຄານໍ ອາທິໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄເຕຫິ ໂຠເຄຫິ ພາຫາພລປຣິຈິເຕຫິ ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມິເກຫິ ຘມ຺ມລທ຺ເຘຫິ ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມທປ຺ປມາທາ ປຏິວິຣຕາ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ເຈ ນິວິຏ຺ຐາ ເອກມຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ຕິ ເອກມຕ຺ຕານໍ ສເມນ຺ຕິ ເອກມຕ຺ຕານໍ ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ຕຖາຣູເປສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ໂຠຄານໍ ອາທິໂຍ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ປຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ອາທິຍາ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ອາທິເຍ ອາທິຍໂຕ ໂຠຄາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ເຍ ວຕ ໂຠຄານໍ ອາທິຍາ ເຕ ຈາຫໍ ອາທິຍາມິ ໂຠຄາ ຈ ເມ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິສ຺ສ ໂຫຕິ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ. ຕສ຺ສ ເຈ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ອາທິເຍ ອາທິຍໂຕ ໂຠຄາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ເຍ ວຕ ໂຠຄານໍ ອາທິຍາ ເຕ ຈາຫໍ ອາທິຍາມິ ໂຠຄາ ຈ ເມ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິສ຺ສ ໂຫຕິ [ອິຕິສ຺ສ ໂຫຕິ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ, (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຸຠເຍເນວ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ຠຸຕ຺ຕາ ໂຠຄາ ຠຕາ ຠຈ຺ຈາ [ຄຕາ ຕຈ຺ຉາ (ກ.)], ວິຕິຓ຺ຓາ ອາປທາສຸ ເມ;

ອຸທ຺ຘຄ຺ຄາ ທກ຺ຂິຓາ ທິນ຺ນາ, ອໂຖ ປຎ຺ຈພລີກຕາ;

ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສີລວນ຺ໂຕ, ສຎ຺ຎຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣໂຍ.

‘‘ຍທຕ຺ຖໍ ໂຠຄໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຆຣມາວສໍ;

ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກຕໍ ອນນຸຕາປິຍໍ.

‘‘ເອຕໍ [ເອວໍ (ກ.)] ອນຸສ຺ສຣໍ ມຈ຺ໂຈ, ອຣິຍຘມ຺ເມ ຐິໂຕ ນໂຣ;

ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ [ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ຈ ໂມທຕີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ປຐມໍ;