໔. ສຸມນວຄ຺ໂຄ

໑. ສຸມນສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ເອກໍ ສມຍໍ…ເປ… ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ສຸມນາ ຣາຊກຸມາຣີ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຣາຊກຸມາຣິສເຕຫິ ປຣິວຸຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ສຸມນາ ຣາຊກຸມາຣີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘສ຺ສຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ທ຺ເວ ສາວກາ ສມສທ຺ຘາ ສມສີລາ ສມປຎ຺ຎາ – ເອໂກ ທາຍໂກ, ເອໂກ ອທາຍໂກ. ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ເທວຠູຕານໍ ປນ ເນສໍ [ເຕສໍ (ສີ.)], ຠນ຺ເຕ, ສິຍາ ວິເສໂສ, ສິຍາ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ສິຍາ, ສຸມເນ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ສຸມເນ, ທາຍໂກ ໂສ ອມຸໍ ອທາຍກໍ ເທວຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ – ທິພ຺ເພນ ອາຍຸນາ, ທິພ຺ເພນ ວຓ຺ເຓນ, ທິພ຺ເພນ ສຸເຂນ, ທິພ຺ເພນ ຍເສນ, ທິພ຺ເພນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ. ໂຍ ໂສ, ສຸມເນ, ທາຍໂກ ໂສ ອມຸໍ ອທາຍກໍ ເທວຠູໂຕ ສມາໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ’’.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂຕ ຈຸຕາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ປນ ເນສໍ, ຠນ຺ເຕ, ສິຍາ ວິເສໂສ, ສິຍາ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ສຸມເນ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ສຸມເນ, ທາຍໂກ ໂສ ອມຸໍ ອທາຍກໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ – ມານຸສເກນ ອາຍຸນາ, ມານຸສເກນ ວຓ຺ເຓນ, ມານຸສເກນ ສຸເຂນ, ມານຸສເກນ ຍເສນ, ມານຸສເກນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ. ໂຍ ໂສ, ສຸມເນ, ທາຍໂກ ໂສ ອມຸໍ ອທາຍກໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ’’.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ປນ ເນສໍ, ຠນ຺ເຕ, ສິຍາ ວິເສໂສ, ສິຍາ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ສຸມເນ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ສຸມເນ, ທາຍໂກ ໂສ ອມຸໍ ອທາຍກໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ – ຍາຈິໂຕວ ພຫຸລໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອປ຺ປໍ ອຍາຈິໂຕ, ຍາຈິໂຕວ ພຫຸລໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອປ຺ປໍ ອຍາຈິໂຕ, ຍາຈິໂຕວ ພຫຸລໍ ເສນາສນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອປ຺ປໍ ອຍາຈິໂຕ, ຍາຈິໂຕວ ພຫຸລໍ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອປ຺ປໍ ອຍາຈິໂຕ. ເຍຫິ ໂຂ ປນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ ຕ຺ຍສ຺ສ ມນາເປເນວ ພຫຸລໍ ກາຍກມ຺ເມນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ ອມນາເປນ, ມນາເປເນວ ພຫຸລໍ ວຈີກມ຺ເມນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ ອມນາເປນ, ມນາເປເນວ ພຫຸລໍ ມໂນກມ຺ເມນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ ອມນາເປນ, ມນາປໍເຍວ ພຫຸລໍ ອຸປຫາຣໍ ອຸປຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ ອມນາປໍ. ໂຍ ໂສ, ສຸມເນ, ທາຍໂກ ໂສ ອມຸໍ ອທາຍກໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸໂຠ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕານໍ ປນ ເນສໍ, ຠນ຺ເຕ, ສິຍາ ວິເສໂສ, ສິຍາ ນານາກຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຖ ໂຂ ປເນສາຫໍ, ສຸມເນ, ນ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ວທາມິ, ຍທິທໍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ [ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອລເມວ ທານານິ ທາຕຸໍ ອລໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຕຸໍ; ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ເທວຠູຕສ຺ສາປິ ອຸປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານິ, ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາປິ ອຸປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານິ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິ ອຸປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ສຸມເນ! ອລຎ຺ຫິ, ສຸມເນ, ທານານິ ທາຕຸໍ ອລໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກາຕຸໍ! ເທວຠູຕສ຺ສາປິ ອຸປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານິ, ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາປິ ອຸປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານິ, ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິ ອຸປກາຣານິ ປຸຎ຺ຎານີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ [ອິທໍ ວຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ] ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຍຖາປິ ຈນ຺ໂທ ວິມໂລ, ຄຈ຺ຉໍ ອາກາສຘາຕຸຍາ;

ສພ຺ເພ ຕາຣາຄເຓ ໂລເກ, ອາຠາຍ ອຕິໂຣຈຕິ.

‘‘ຕເຖວ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ສທ຺ໂຘ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ;

ສພ຺ເພ ມຈ຺ຉຣິໂນ ໂລເກ, ຈາເຄນ ອຕິໂຣຈຕິ.

‘‘ຍຖາປິ ເມໂຆ ຖນຍໍ, ວິຊ຺ຊຸມາລີ ສຕກ຺ກກຸ;

ຖລໍ ນິນ຺ນຎ຺ຈ ປູເຣຕິ, ອຠິວສ຺ສໍ ວສຸນ຺ຘຣໍ.

‘‘ເອວໍ ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວໂກ;

ມຈ຺ຉຣິໍ ອຘິຄຓ຺ຫາຕິ, ປຎ຺ຈຐາເນຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ອາຍຸນາ ຍສສາ ເຈວ [ອາຍຸນາ ຈ ຍເສນ ຈ (ກ.)], ວຓ຺ເຓນ ຈ ສຸເຂນ ຈ;

ສ ເວ ໂຠຄປຣິພ຺ຍູຬ຺ໂຫ [ໂຠຄປຣິພ຺ພູຬ຺ໂຫ (ສີ.)], ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ຈຸນ຺ທີສຸຕ຺ຕໍ

໓໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ຈຸນ຺ທີ ຣາຊກຸມາຣີ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈ ກຸມາຣິສເຕຫິ ປຣິວຸຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຈຸນ຺ທີ ຣາຊກຸມາຣີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠາຕາ ຈຸນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊກຸມາໂຣ, ໂສ ເອວມາຫ – ‘ຍເທວ ໂສ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ, ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍເຍວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ທຸຄ຺ຄຕິ’ນ຺ຕິ. ສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ກຖໍຣູເປ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖຣິ ປສນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍເຍວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ? ກຖໍຣູເປ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍເຍວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ? ກຖໍຣູເປ ສງ຺ເຆ ປສນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍເຍວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ? ກຖໍຣູເປສຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍເຍວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ທຸຄ຺ຄຕິ’’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຍາວຕາ, ຈຸນ຺ທິ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ ທ຺ວິປທາ ວາ ຈຕຸປ຺ປທາ ວາ ພຫຸປ຺ປທາ ວາ [ອປາທາ ວາ ທ຺ວີປາທາ ວາຈຕຸປ຺ປາທາ ວາ ພຫຸປ຺ປາທາ ວາ (ສີ.) ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐] ຣູປິໂນ ວາ ອຣູປິໂນ ວາ ສຎ຺ຎິໂນ ວາ ອສຎ຺ຎິໂນ ວາ ເນວສຎ຺ຎິນາສຎ຺ຎິໂນ ວາ, ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ເຍ ໂຂ, ຈຸນ຺ທິ, ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ຍາວຕາ, ຈຸນ຺ທິ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເຍ, ຈຸນ຺ທິ, ອຣິເຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ມຄ຺ເຄ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ຍາວຕາ, ຈຸນ຺ທິ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ [ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ (ສີ. ປີ. ກ.)] ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ມທນິມ຺ມທໂນ ປິປາສວິນໂຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາໂຕ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉໂທ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ. ເຍ ໂຂ, ຈຸນ຺ທິ, ວິຣາເຄ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ຍາວຕາ, ຈຸນ຺ທິ, ສງ຺ຆາ ວາ ຄຓາ ວາ, ຕຖາຄຕສາວກສງ຺ໂຆ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ, ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ເຍ ໂຂ, ຈຸນ຺ທິ, ສງ຺ເຆ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ຍາວຕາ, ຈຸນ຺ທິ, ສີລານິ, ອຣິຍກນ຺ຕານິ ສີລານິ ເຕສໍ [ອຣິຍກນ຺ຕານິເຕສໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ – ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ. ເຍ ໂຂ, ຈຸນ຺ທິ, ອຣິຍກນ຺ເຕສຸ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປຣິປູຣກາຣິໂນ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປຣິປູຣກາຣີນໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຄ຺ຄໂຕ ເວ ປສນ຺ນານໍ, ອຄ຺ຄໍ ຘມ຺ມໍ ວິຊານຕໍ;

ອຄ຺ເຄ ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນານໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ອນຸຕ຺ຕເຣ.

‘‘ອຄ຺ເຄ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ນານໍ, ວິຣາຄູປສເມ ສຸເຂ;

ອຄ຺ເຄ ສງ຺ເຆ ປສນ຺ນານໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອນຸຕ຺ຕເຣ.

‘‘ອຄ຺ຄສ຺ມິໍ ທານໍ ທທຕໍ, ອຄ຺ຄໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕິ;

ອຄ຺ຄໍ ອາຍຸ ຈ ວຓ຺ໂຓ ຈ, ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ສຸຂໍ ພລໍ.

‘‘ອຄ຺ຄສ຺ສ ທາຕາ ເມຘາວີ, ອຄ຺ຄຘມ຺ມສມາຫິໂຕ;

ເທວຠູໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ວາ, ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ປໂມທຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ອຸຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕໍ

໓໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຠທ຺ທິເຍ ວິຫຣຕິ ຊາຕິຍາ ວເນ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໂຫ ເມຓ຺ຑກນຕ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໂຫ ເມຓ຺ຑກນຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສ຺ວາຕນາຍ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໂຫ ເມຓ຺ຑກນຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ເມຓ຺ຑກນຕ຺ຕຸໂນ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໂຫ ເມຓ຺ຑກນຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໂຫ ເມຓ຺ຑກນຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໂຫ ເມຓ຺ຑກນຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸມາຣິໂຍ ປຕິກຸລານິ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂອວທຕຸ ຕາສໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ອນຸສາສຕຸ ຕາສໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ຍໍ ຕາສໍ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕາ ກຸມາຣິໂຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ກຸມາຣິໂຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍສ຺ສ ໂວ [ຍສ຺ສ ໂຂ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ມາຕາປິຕໂຣ ຠຕ຺ຕຸໂນ ທສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິເຕສິໂນ ອນຸກມ຺ປກາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ຕສ຺ສ ຠວິສ຺ສາມ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິນິໂຍ ປຈ຺ຉານິປາຕິນິໂຍ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວິນິໂຍ ມນາປຈາຣິນິໂຍ ປິຍວາທິນິໂຍ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ກຸມາຣິໂຍ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ກຸມາຣິໂຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເຍ ເຕ ຠຕ຺ຕຸ ຄຣຸໂນ [ຄຸຣຸໂນ (ກ.)] ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ມາຕາຕິ ວາ ປິຕາຕິ ວາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ວາ, ເຕ ສກ຺ກຣິສ຺ສາມ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສາມ [ຄຣຸກຣິສ຺ສາມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມາເນສ຺ສາມ ປູເຊສ຺ສາມ ອພ຺ຠາຄເຕ ຈ ອາສໂນທເກນ ປຏິປູເຊສ຺ສາມາ’ຕິ [ປູເຊສ຺ສາມາຕິ (ສີ.)]. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ກຸມາຣິໂຍ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ກຸມາຣິໂຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເຍ ເຕ ຠຕ຺ຕຸ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ກມ຺ມນ຺ຕາ ອຸຓ຺ຓາຕິ ວາ ກປ຺ປາສາຕິ ວາ, ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສາມ ອນລສາ, ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ກຸມາຣິໂຍ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ກຸມາຣິໂຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ໂຍ ໂສ ຠຕ຺ຕຸ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ [ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ (ກ.)] ອນ຺ໂຕຊໂນ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ, ເຕສໍ ກຕຎ຺ຈ ກຕໂຕ ຊານິສ຺ສາມ ອກຕຎ຺ຈ ອກຕໂຕ ຊານິສ຺ສາມ, ຄິລານການຎ຺ຈ ພລາພລໍ ຊານິສ຺ສາມ, ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈໍເສນ [ປຈ຺ຈຍໍ ເຕນ (ກ. ສີ.), ປຈ຺ຈຍໍເສນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ປຈ຺ຈຍໍ ເສນາສນໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເສນ (ກ.) ອ. ນິ. ໘.໔໖] ສໍວິຠຊິສ຺ສາມາ’ຕິ [ວິຠຊິສ຺ສາມາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ກຸມາຣິໂຍ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ກຸມາຣິໂຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ຠຕ຺ຕາ ອາຫຣິສ຺ສຕິ ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ຣຊຕໍ ວາ ຊາຕຣູປໍ ວາ, ຕໍ ອາຣກ຺ເຂນ [ຕໍ ອາຣກ຺ຂາຍ (ສີ.)] ຄຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປາເທສ຺ສາມ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຠວິສ຺ສາມ ອຘຸຕ຺ຕີ ອເຖນີ ອໂສຓ຺ຑີ ອວິນາສິກາໂຍ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ກຸມາຣິໂຍ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ກຸມາຣິໂຍ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນາປກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ນໍ ຠຣຕິ ສພ຺ພທາ, ນິຈ຺ຈໍ ອາຕາປິ ອຸສ຺ສຸໂກ;

ສພ຺ພກາມຫຣໍ ໂປສໍ, ຠຕ຺ຕາຣໍ ນາຕິມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ນ ຈາປິ ໂສຕ຺ຖິ ຠຕ຺ຕາຣໍ, ອິສ຺ສາຈາເຣນ [ອິຈ຺ຉາຈາເຣນ (ສີ.), ອິສ຺ສາວາເທນ (ປີ.)] ໂຣສເຍ;

ຠຕ຺ຕຸ ຈ ຄຣຸໂນ ສພ຺ເພ, ປຏິປູເຊຕິ ປຓ຺ຑິຕາ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຫິກາ [ອຸຏ຺ຐາຍິກາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອນລສາ, ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊ຺ຊນາ;

ຠຕ຺ຕຸ ມນາປໍ [ມນາປາ (ສີ.)] ຈຣຕິ, ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ຍາ ເອວໍ ວຕ຺ຕຕີ ນາຣີ, ຠຕ຺ຕຸຉນ຺ທວສານຸຄາ;

ມນາປາ ນາມ ເຕ ເທວາ, ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ສີຫເສນາປຕິສຸຕ຺ຕໍ

໓໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ທານຜລໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ສກ຺ກາ, ສີຫາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ທາຍໂກ, ສີຫ, ທານປຕິ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ. ຍມ຺ປິ, ສີຫ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ, ອິທມ຺ປິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ທານຜລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສີຫ, ທາຍກໍ ທານປຕິໍ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ຠຊນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ສີຫ, ທາຍກໍ ທານປຕິໍ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ຠຊນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ທານຜລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສີຫ, ທາຍກສ຺ສ ທານປຕິໂນ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຍມ຺ປິ, ສີຫ, ທາຍກສ຺ສ ທານປຕິໂນ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອິທມ຺ປິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ທານຜລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສີຫ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ຍໍ ຍເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ – ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ ຍທິ ສມຓປຣິສໍ – ວິສາຣໂທ [ວິສາຣໂທວ (ສີ.) ອ. ນິ. ໗.໕໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ອຸປສງ຺ກມຕິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ. ຍມ຺ປິ, ສີຫ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ຍໍ ຍເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ – ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ ຍທິ ສມຓປຣິສໍ – ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ, ອິທມ຺ປິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກໍ ທານຜລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສີຫ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍມ຺ປິ, ສີຫ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ [ອິທມ຺ປິ ສີຫ (ກ.)] ສມ຺ປຣາຍິກໍ ທານຜລ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິການິ ທານຜລານິ ອກ຺ຂາຕານິ, ນາຫໍ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມິ; ອຫໍ ເປຕານິ ຊານາມິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ປິໂຍ ມນາໂປ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ; ມໍ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ຠຊນ຺ຕິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ; ມຍ຺ຫໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ສີໂຫ ເສນາປຕິ ທາຍໂກ ກາຣໂກ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາໂກ’ຕິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຍໂກ ທານປຕິ ຍໍ ຍເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມາມິ – ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ ຍທິ ສມຓປຣິສໍ – ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມາມິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ. ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິການິ ທານຜລານິ ອກ຺ຂາຕານິ, ນາຫໍ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມິ; ອຫໍ ເປຕານິ ຊານາມິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ທາຍໂກ, ສີຫ, ທານປຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ, ເອຕາຫໍ ນ ຊານາມິ; ເອຕ຺ຖ ຈ ປນາຫໍ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘາຍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ສີຫ, ເອວເມຕໍ, ສີຫ! ທາຍໂກ ທານປຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ທທໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ຠຊນ຺ຕິ ນໍ ພຫູ,

ກິຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປປ຺ໂປຕິ ຍໂສ ຈ ວຑ຺ຒຕິ [ຍສສ຺ສ ວຑ຺ຒຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຍສໍ ປວຑ຺ຒຕິ (ກ.)];

ອມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຣິສໍ ວິຄາຫຕິ,

ວິສາຣໂທ ໂຫຕິ ນໂຣ ອມຈ຺ຉຣີ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ທານານິ ທທນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ,

ວິເນຍ຺ຍ ມຈ຺ເຉຣມລໍ ສຸເຂສິໂນ;

ເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຕິທິເວ ປຕິຏ຺ຐິຕາ,

ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຄຕາ ຣມນ຺ຕິ ເຕ [ສຫພ຺ຍຕໍ ຄຕາ ຣມນ຺ຕິ (ສີ.), ສຫພ຺ຍຕາ ຣມນ຺ຕິ ເຕ (ກ.)].

‘‘ກຕາວກາສາ ກຕກຸສລາ ອິໂຕ ຈຸຕາ [ຕໂຕ ຈຸຕາ (ສີ.)],

ສຍໍປຠາ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ ນນ຺ທນໍ [ນນ຺ທເນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)];

ເຕ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທນ຺ຕິ ຣມນ຺ຕິ ໂມທເຣ,

ສມປ຺ປິຕາ ກາມຄຸເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ;

‘‘ກຕ຺ວານ ວາກ຺ຍໍ ອສິຕສ຺ສ ຕາທິໂນ,

ຣມນ຺ຕິ ສຄ຺ເຄ [ຣມນ຺ຕິ ສຸມນາ (ກ.), ກມນ຺ຕິ ສພ຺ເພ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສຸຄຕສ຺ສ ສາວກາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ທານານິສໍສສຸຕ຺ຕໍ

໓໕. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາເນ ອານິສໍສາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ; ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ຠຊນ຺ຕິ; ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ; ຄິຫິຘມ຺ມາ ອນປຄໂຕ [ຄິຫິຘມ຺ມາ ອນເປໂຕ (ສີ. ປີ.), ຄິຫິຘມ຺ມມນຸປຄໂຕ (ກ.)] ໂຫຕິ; ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ທາເນ ອານິສໍສາ’’ຕິ.

‘‘ທທມາໂນ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ສຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸກ຺ກມໍ;

ສນ຺ໂຕ ນໍ ສທາ ຠຊນ຺ຕິ [ສນ຺ໂຕ ຠຊນ຺ຕິ ສປ຺ປຸຣິສາ (ສີ.)], ສຎ຺ຎຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣໂຍ.

‘‘ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາປນູທນໍ;

ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ກາລທານສຸຕ຺ຕໍ

໓໖. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລທານານິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ; ຄມິກສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ; ຄິລານສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ; ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ທານໍ ເທຕິ; ຍານິ ຕານິ ນວສສ຺ສານິ ນວຜລານິ ຕານິ ປຐມໍ ສີລວນ຺ເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ກາລທານານີ’’ຕິ.

‘‘ກາເລ ທທນ຺ຕິ ສປ຺ປຎ຺ຎາ, ວທຎ຺ຎູ ວີຕມຈ຺ຉຣາ;

ກາເລນ ທິນ຺ນໍ ອຣິເຍສຸ, ອຸຊຸຠູເຕສຸ ຕາທິສຸ.

‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນມນາ ຕສ຺ສ, ວິປຸລາ ໂຫຕິ ທກ຺ຂິຓາ;

ເຍ ຕຕ຺ຖ ອນຸໂມທນ຺ຕິ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ວາ;

ນ ເຕນ [ນ ເຕສໍ (ປີ. ກ.)] ທກ຺ຂິຓາ ອູນາ, ເຕປິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ຠາຄິໂນ.

‘‘ຕສ຺ມາ ທເທ ອປ຺ປຏິວານຈິຕ຺ໂຕ, ຍຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ປຣໂລກສ຺ມິໍ, ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ປາຓິນ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໙. ໂຠຊນສຸຕ຺ຕໍ

໓໗. ‘‘ໂຠຊນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທທມາໂນ ທາຍໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ເທຕິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ອາຍຸໍ ເທຕິ, ວຓ຺ຓໍ ເທຕິ, ສຸຂໍ ເທຕິ, ພລໍ ເທຕິ, ປຏິຠານໍ [ປຏິຠາຓໍ (ສີ.)] ເທຕິ. ອາຍຸໍ ໂຂ ປນ ທຕ຺ວາ ອາຍຸສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕິ ທິພ຺ພສ຺ສ ວາ ມານຸສສ຺ສ ວາ; ວຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ວຓ຺ຓສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕິ ທິພ຺ພສ຺ສ ວາ ມານຸສສ຺ສ ວາ; ສຸຂໍ ທຕ຺ວາ ສຸຂສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕິ ທິພ຺ພສ຺ສ ວາ ມານຸສສ຺ສ ວາ; ພລໍ ທຕ຺ວາ ພລສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕິ ທິພ຺ພສ຺ສ ວາ ມານຸສສ຺ສ ວາ; ປຏິຠານໍ ທຕ຺ວາ ປຏິຠານສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕິ ທິພ຺ພສ຺ສ ວາ ມານຸສສ຺ສ ວາ. ໂຠຊນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທທມາໂນ ທາຍໂກ ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ເທຕີ’’ຕິ.

‘‘ອາຍຸໂທ ພລໂທ ຘີໂຣ, ວຓ຺ຓໂທ ປຏິຠານໂທ;

ສຸຂສ຺ສ ທາຕາ ເມຘາວີ, ສຸຂໍ ໂສ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ອາຍຸໍ ທຕ຺ວາ ພລໍ ວຓ຺ຓໍ, ສຸຂຎ຺ຈ ປຏິຠານກໍ [ປຏິຠາຓກໍ (ສີ.), ປຏິຠານໂທ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)];

ທີຆາຍຸ ຍສວາ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖູປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ສທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໓໘. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ເຘ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອານິສໍສາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ເຕ ສທ຺ຘຎ຺ເຎວ ປຐມໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ, ໂນ ຕຖາ ອສ຺ສທ຺ຘໍ; ສທ຺ຘຎ຺ເຎວ ປຐມໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ຕຖາ ອສ຺ສທ຺ຘໍ; ສທ຺ຘຎ຺ເຎວ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ໂນ ຕຖາ ອສ຺ສທ຺ຘໍ; ສທ຺ຘຎ຺ເຎວ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕາ ເທເສນ຺ຕິ, ໂນ ຕຖາ ອສ຺ສທ຺ຘໍ; ສທ຺ໂຘ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ສທ຺ເຘ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອານິສໍສາ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠູມິຍໍ ຈຕຸມຫາປເຖ ມຫານິຄ຺ໂຣໂຘ ສມນ຺ຕາ ປກ຺ຂີນໍ ປຏິສຣຓໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ໂຘ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ປຏິສຣຓໍ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສາຂາປຕ຺ຕຜລູເປໂຕ [ສາຂາປຕ຺ຕພຫຸເປໂຕ (ກຕ຺ຖຈິ), ສາຂາປຕ຺ຕປລາສູເປໂຕ (?)], ຂນ຺ຘິມາວ [ຂນ຺ຘິມາ ຈ (ສີ.)] ມຫາທຸໂມ;

ມູລວາ ຜລສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ປກ຺ຂິນໍ.

‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ, ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ;

ຉາຍໍ ຉາຍຕ຺ຖິກາ [ຉາຍຕ຺ຖິໂນ (ສີ.)] ຍນ຺ຕິ, ຜລຕ຺ຖາ ຜລໂຠຊິໂນ.

‘‘ຕເຖວ ສີລສມ຺ປນ຺ນໍ, ສທ຺ຘໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລໍ;

ນິວາຕວຸຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຖທ຺ຘໍ, ໂສຣຕໍ ສຂິລໍ ມຸທຸໍ.

‘‘ວີຕຣາຄາ ວີຕໂທສາ, ວີຕໂມຫາ ອນາສວາ;

ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, ເສວນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ນຣໍ.

‘‘ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາປນູທນໍ;

ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໓໙. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐານານິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຸເລ ຊາຍມານໍ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ຠໂຕ ວາ ໂນ ຠຣິສ຺ສຕິ; ກິຈ຺ຈໍ ວາ ໂນ ກຣິສ຺ສຕິ; ກຸລວໍໂສ ຈິຣໍ ຐສ຺ສຕິ; ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ; ອຖ ວາ ປນ ເປຕານໍ ກາລງ຺ກຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສຕີຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຐານານິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຸເລ ຊາຍມານ’’ນ຺ຕິ.

[ກຖາ. ໔໙໑] ‘‘ປຎ຺ຈ ຐານານິ ສມ຺ປສ຺ສໍ, ປຸຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ຠໂຕ ວາ ໂນ ຠຣິສ຺ສຕິ, ກິຈ຺ຈໍ ວາ ໂນ ກຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ກຸລວໍໂສ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ເຐ, ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ;

ອຖ ວາ ປນ ເປຕານໍ, ທກ຺ຂິຓໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສຕິ.

‘‘ຐານາເນຕານິ ສມ຺ປສ຺ສໍ, ປຸຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ຕສ຺ມາ ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ, ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິໂນ.

‘‘ຠຣນ຺ຕິ ມາຕາປິຕໂຣ, ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣໍ;

ກໂຣນ຺ຕິ ເນສໍ ກິຈ຺ຈານິ, ຍຖາ ຕໍ ປຸພ຺ພກາຣິນໍ.

‘‘ໂອວາທກາຣີ ຠຕໂປສີ, ກຸລວໍສໍ ອຫາປຍໍ;

ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປສໍສິໂຍ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ມຫາສາລປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໔໐. ‘‘ຫິມວນ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຕຣາຊໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາສາລາ ປຎ຺ຈຫິ ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ກຕມາຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສາຂາປຕ຺ຕປລາເສນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ຕເຈນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ປປຏິກາຍ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ເຜຄ຺ຄຸນາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ສາເຣນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຫິມວນ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຕຣາຊໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາສາລາ ອິມາຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ໂຕຊໂນ ປຎ຺ຈຫິ ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒຕິ. ກຕມາຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ; ສີເລນ ວຑ຺ຒຕິ; ສຸເຕນ ວຑ຺ຒຕິ; ຈາເຄນ ວຑ຺ຒຕິ; ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ. ສທ຺ຘໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອນ຺ໂຕຊໂນ ອິມາຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຑ຺ຒີຫິ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ຫິ ປພ຺ພໂຕ ເສໂລ, ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫາວເນ;

ຕໍ ຣຸກ຺ຂາ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ເຕ ວນປ຺ປຕີ.

‘‘ຕເຖວ ສີລສມ຺ປນ຺ນໍ, ສທ຺ຘໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອິມໍ [ກຸລປຕິໍ ອິຘ (ສີ.), ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອິຘ (ສ຺ຍາ.)];

ອຸປນິສ຺ສາຍ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ປຸຕ຺ຕທາຣາ ຈ ພນ຺ຘວາ;

ອມຈ຺ຈາ ຎາຕິສງ຺ຆາ ຈ, ເຍ ຈສ຺ສ ອນຸຊີວິໂນ.

‘‘ຕ຺ຍສ຺ສ ສີລວໂຕ ສີລໍ, ຈາຄໍ ສຸຈຣິຕານິ ຈ;

ປສ຺ສມານານຸກຸພ຺ພນ຺ຕິ, ເຍ ຠວນ຺ຕິ ວິຈກ຺ຂຓາ.

‘‘ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຈຣິຕ຺ວານ, ມຄ຺ຄໍ [ສຄ຺ຄໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສຸຄຕິຄາມິນໍ;

ນນ຺ທິໂນ ເທວໂລກສ຺ມິໍ, ໂມທນ຺ຕິ ກາມກາມິໂນ’’ຕິ. ທສມໍ;

ສຸມນວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.