໑. ໂສຕານຸຄຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໑. ‘‘ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ [ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ (ສີ.)] ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ [ປິລປນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປເມວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ກຸສໂລ ເຠຣິສທ຺ທສ຺ສ. ໂສ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ເຠຣິສທ຺ທໍ ສຸເຓຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ນ ເຫວ ໂຂ ອສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ‘ເຠຣິສທ຺ໂທ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ເຠຣິສທ຺ໂທ’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຠຣິສທ຺ໂທຕ຺ເວວ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ກຸສໂລ ສງ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ. ໂສ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ຂສທ຺ທໍ ສຸເຓຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ນ ເຫວ ໂຂ ອສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ‘ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ສງ຺ຂສທ຺ໂທ’ຕິ! ອຖ ໂຂ ສງ຺ຂສທ຺ໂທຕ຺ເວວ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖາຫໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິ’ນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນປິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ໂອປປາຕິໂກ ໂອປປາຕິກໍ ສາເຣຕິ – ‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ຍຕ຺ຖ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິມ຺ຫາ’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ສຣາມິ, ມາຣິສ, ສຣາມິ, ມາຣິສາ’ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ສຫປໍສຸກີຬິກາ [ສຫປໍສຸກີຬກາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ເຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ອຎ຺ໂຎ ປນ [ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕເມນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສຫາຍໂກ ສຫາຍກໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິທມ຺ປິ, ສມ຺ມ, ສຣສິ, ອິທມ຺ປິ, ສມ຺ມ, ສຣສີ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສຣາມິ, ສມ຺ມ, ສຣາມິ, ສມ຺ມາ’ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຂິໂນ ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ນປິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນປິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວປຣິສາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ໂອປປາຕິໂກ ໂອປປາຕິກໍ ສາເຣຕິ – ‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ຍຕ຺ຖ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິມ຺ຫາ’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ສຣາມິ, ມາຣິສ, ສຣາມິ, ມາຣິສາ’ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ; ອຖ ໂຂ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ. ໂສຕານຸຄຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ, ວຈສາ ປຣິຈິຕານໍ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕານໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘານໍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ. ປຐມໍ.