(໑໙) ໔. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ໂຄ

໑. ໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໑. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຍຘາຊີໂວ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍຘາຊີໂວ ຐານກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ທູເຣປາຕີ ຈ, ອກ຺ຂຓເວຘີ ຈ, ມຫໂຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ປທາເລຕາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຍຘາຊີໂວ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຐານກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ທູເຣປາຕີ ຈ, ອກ຺ຂຓເວຘີ ຈ, ມຫໂຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ປທາເລຕາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຐານກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຐານກຸສໂລ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທູເຣປາຕີ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທູເຣປາຕີ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂຓເວຘີ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂຓເວຘີ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຫໂຕ ກາຍສ຺ສ ປທາເລຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຫນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊາກ຺ຂນ຺ຘໍ ປທາເລຕາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມຫໂຕ ກາຍສ຺ສ ປທາເລຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປາຏິໂຠຄສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໒. [ກຖາ. ໖໒໔] ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປາຏິໂຠໂຄ – ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ‘ຊຣາຘມ຺ມໍ ມາ ຊີຣີ’ຕິ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປາຏິໂຠໂຄ – ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ; ‘ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍ ມາ ພ຺ຍາຘິຍີ’ຕິ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປາຏິໂຠໂຄ – ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ; ‘ມຣຓຘມ຺ມໍ ມາ ມີຍີ’ຕິ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປາຏິໂຠໂຄ – ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ; ‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ກຕານິ ປາປການິ ກມ຺ມານິ ສໍກິເລສິການິ ໂປໂນຠວິການິ ສທຣານິ ທຸກ຺ຂວິປາການິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິການິ, ເຕສໍ ວິປາໂກ ມາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີ’ຕິ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປາຏິໂຠໂຄ – ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປາຏິໂຠໂຄ – ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ໂກຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສຸຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ [ເອວໍທິຏ຺ຐີ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] – ‘ໂຍ ໂກຈິ ທິຏ຺ຐໍ ຠາສຕິ – ເອວໍ ເມ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ໂທໂສ; ໂຍ ໂກຈິ ສຸຕໍ ຠາສຕິ – ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ໂທໂສ; ໂຍ ໂກຈິ ມຸຕໍ ຠາສຕິ – ເອວໍ ເມ ມຸຕນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ໂທໂສ; ໂຍ ໂກຈິ ວິຎ຺ຎາຕໍ ຠາສຕິ – ເອວໍ ເມ ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ໂທໂສ’’’ຕິ.

‘‘ນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນ ປນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ສຸຕໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນ ປນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ສຸຕໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ມຸຕໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນ ປນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ມຸຕໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ; ນ ປນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທິຏ຺ຐໍ ຠາສໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ທິຏ຺ຐໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທິຏ຺ຐໍ ອຠາສໂຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ທິຏ຺ຐໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຕໍ ຠາສໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສຸຕໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຕໍ ອຠາສໂຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສຸຕໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຸຕໍ ຠາສໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ມຸຕໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຸຕໍ ອຠາສໂຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ມຸຕໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິຎ຺ຎາຕໍ ຠາສໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ນ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິຎ຺ຎາຕໍ ອຠາສໂຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ຠາສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຠຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໔. ອຖ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ນຕ຺ຖິ ໂຍ ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ນ ຠາຍຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສາ’’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຠາຍຕິ, ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ; ອຕ຺ຖິ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ນ ຠາຍຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຠາຍຕິ, ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາເມສຸ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ ອວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ອວິຄຕເປໂມ ອວິຄຕປິປາໂສ ອວິຄຕປຣິຬາໂຫ ອວິຄຕຕຓ຺ໂຫ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ປິຍາ ວຕ ມໍ ກາມາ ຊຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ປິເຍ ຈາຫໍ ກາເມ ຊຫິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຠາຍຕິ, ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກາເຍ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ ອວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ອວິຄຕເປໂມ ອວິຄຕປິປາໂສ ອວິຄຕປຣິຬາໂຫ ອວິຄຕຕຓ຺ໂຫ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ປິໂຍ ວຕ ມໍ ກາໂຍ ຊຫິສ຺ສຕິ, ປິຍຎ຺ຈາຫໍ ກາຍໍ ຊຫິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຠາຍຕິ, ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອກຕກລ຺ຍາໂຓ ໂຫຕິ ອກຕກຸສໂລ ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາໂຓ ກຕປາໂປ ກຕລຸທ຺ໂທ ກຕກິພ຺ພິໂສ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓໍ, ອກຕໍ ກຸສລໍ, ອກຕໍ ຠີຣຸຕ຺ຕາຓໍ; ກຕໍ ປາປໍ, ກຕໍ ລຸທ຺ທໍ, ກຕໍ ກິພ຺ພິສໍ. ຍາວຕາ, ໂຠ, ອກຕກລ຺ຍາຓານໍ ອກຕກຸສລານໍ ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓານໍ ກຕປາປານໍ ກຕລຸທ຺ທານໍ ກຕກິພ຺ພິສານໍ ຄຕິ ຕໍ ຄຕິໍ ເປຈ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຠາຍຕິ, ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກງ຺ຂີ ໂຫຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉີ ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ກງ຺ຂີ ວຕມ຺ຫິ ວິຈິກິຈ຺ຉີ ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ’ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ, ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ຠາຍຕິ, ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຣຓຘມ຺ມາ ສມານາ ຠາຍນ຺ຕິ, ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ນ ຠາຍຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ວິຄຕເປໂມ ວິຄຕປິປາໂສ ວິຄຕປຣິຬາໂຫ ວິຄຕຕຓ຺ໂຫ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ປິຍາ ວຕ ມໍ ກາມາ ຊຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ປິເຍ ຈາຫໍ ກາເມ ຊຫິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ນ ຠາຍຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກາເຍ ວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ວິຄຕເປໂມ ວິຄຕປິປາໂສ ວິຄຕປຣິຬາໂຫ ວິຄຕຕຓ຺ໂຫ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ປິໂຍ ວຕ ມໍ ກາໂຍ ຊຫິສ຺ສຕິ, ປິຍຎ຺ຈາຫໍ ກາຍໍ ຊຫິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ນ ຠາຍຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອກຕປາໂປ ໂຫຕິ ອກຕລຸທ຺ໂທ ອກຕກິພ຺ພິໂສ ກຕກລ຺ຍາໂຓ ກຕກຸສໂລ ກຕຠີຣຸຕ຺ຕາໂຓ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ປາປໍ, ອກຕໍ ລຸທ຺ທໍ, ອກຕໍ ກິພ຺ພິສໍ; ກຕໍ ກລ຺ຍາຓໍ, ກຕໍ ກຸສລໍ, ກຕໍ ຠີຣຸຕ຺ຕາຓໍ. ຍາວຕາ, ໂຠ, ອກຕປາປານໍ ອກຕລຸທ຺ທານໍ ອກຕກິພ຺ພິສານໍ ກຕກລ຺ຍາຓານໍ ກຕກຸສລານໍ ກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓານໍ ຄຕິ ຕໍ ຄຕິໍ ເປຈ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ. ໂສ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ນ ຠາຍຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອກງ຺ຂີ ໂຫຕິ ອວິຈິກິຈ຺ຉີ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາຬ຺ໂຫ ໂຣຄາຕງ຺ໂກ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາຬ຺ເຫນ ໂຣຄາຕງ຺ເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອກງ຺ຂີ ວຕມ຺ຫິ ອວິຈິກິຈ຺ຉີ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ’ຕິ. ໂສ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຣຓຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ນ ຠາຍຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຣຓສ຺ສ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຣຓຘມ຺ມາ ສມານາ ນ ຠາຍນ຺ຕິ, ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ມຣຓສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສິປ຺ປິນິກາຕີເຣ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ປຏິວສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ ອນ຺ນຠາໂຣ ວຣຘໂຣ ສກຸລຸທາຍີ ຈ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປິນິກາຕີເຣ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ອິຕິປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈານິ, ອິຕິປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈານີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ອິຕິປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈານິ, ອິຕິປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈານີ’’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈານິ ມຍາ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວທິຕານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິຘ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ສພ຺ເພ ປາຓາ ອວຊ຺ຌາ’ຕິ. ອິຕິ ວທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຈ຺ຈໍ ອາຫ, ໂນ ມຸສາ. ໂສ ເຕນ ນ ສມໂຓຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ອປິ ຈ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ຕທຠິຎ຺ຎາຍ ປາຓານໍເຍວ ອນຸທ຺ທຍາຍ [ຕທຠິຎ຺ຎາຍ ອນຸທຍາຍ (ກ.)] ອນຸກມ຺ປາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ສພ຺ເພ ກາມາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ. ອິຕິ ວທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຈ຺ຈມາຫ, ໂນ ມຸສາ. ໂສ ເຕນ ນ ສມໂຓຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ອປິ ຈ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ຕທຠິຎ຺ຎາຍ ກາມານໍເຍວ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ສພ຺ເພ ຠວາ ອນິຈ຺ຈາ…ເປ… ຠວານໍເຍວ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນິ [ກ຺ວຈນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິໍ ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນິ ກຕ຺ຖຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີ’ຕິ. ອິຕິ ວທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຈ຺ຈໍ ອາຫ, ໂນ ມຸສາ. ໂສ ເຕນ ນ ສມໂຓຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ນ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ອປິ ຈ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ຕທຠິຎ຺ຎາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍເຍວ ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຈ຺ຈານິ ມຍາ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວທິຕານີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອຸມ຺ມຄ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໖. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂລໂກ ນີຍຕິ, ເກນ ໂລໂກ ປຣິກສ຺ສຕິ, ກສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ [ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ [ກລ຺ຍາຓາ (ກ.)] ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ເກນ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂລໂກ ນີຍຕິ, ເກນ ໂລໂກ ປຣິກສ຺ສຕິ, ກສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂລໂກ ນີຍຕິ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ – ‘‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ, ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ພຫູ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ມຍາ ຘມ຺ມາ ເທສິຕາ [ພຫຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ (ກ.)] – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖາ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ຈຕຸປ຺ປທາຍ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣຕິ ອລໍ ວຈນາຍາ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ – ‘‘‘ສຸຕວາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ, ສຸຕວາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຕວາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ, ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ສຸຕວາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ, ສຸຕວາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຕວາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ – ‘‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ຠິກ຺ຂຸ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ, ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍ ເຈເຕຕິ ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍ ເຈເຕຕິ ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍ ເຈເຕຕິ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕອຸຠຍຫິຕສພ຺ພໂລກຫິຕເມວ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ຈິນ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ວສ຺ສກາຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຊາເນຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ – ‘ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຊາເນຍ຺ຍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ – ‘ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຊາເນຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ – ‘ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຊາເນຍ຺ຍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ – ‘ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ‘ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ, ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ – ‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ. ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ. ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ. ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອກມິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສມຍໍ ໂຕເທຍ຺ຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິສຕິ ປຣູປາຣມ຺ຠໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ – ‘ພາໂລ ອຍໍ ຣາຊາ ເອເຬຍ຺ໂຍ ສມເຓ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ, ສມເຓ ຈ ປນ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣຕິ, ຍທິທໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມ’ນ຺ຕິ. ອິເມປິ ຣຎ຺ໂຎ ເອເຬຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຫາຣກາ ພາລາ – ຍມໂກ ໂມຄ຺ຄລ຺ໂລ [ປຸຄ຺ຄໂລ (ກ.)] ອຸຄ຺ໂຄ ນາວິນ຺ທກີ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິເວສ຺ໂສ, ເຍ ສມເຓ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ, ສມເຓ ຈ ປນ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຍທິທໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາສ຺ສຸທໍ ໂຕເທຍ຺ໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິມິນາ ນເຍນ ເນຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຣາຊາ ເອເຬຍ຺ໂຍ ກຣຓີຍາຘິກຣຓີເຍສຸ ວຈນີຍາຘິວຈນີເຍສຸ ອລມຕ຺ຖທສຕເຣຫິ ອລມຕ຺ຖທສຕໂຣ’ຕິ? ‘ເອວໍ, ໂຠ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຣາຊາ ເອເຬຍ຺ໂຍ ກຣຓີຍາຘິກຣຓີເຍສຸ ວຈນີຍາຘິວຈນີເຍສຸ ອລມຕ຺ຖທສຕເຣຫິ ອລມຕ຺ຖທສຕໂຣ’’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ, ສມໂຓ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ຎາ ເອເຬຍ຺ເຍນ ປຓ຺ຑິເຕນ ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ ກຣຓີຍາຘິກຣຓີເຍສຸ ວຈນີຍາຘິວຈນີເຍສຸ ອລມຕ຺ຖທສຕເຣນ ອລມຕ຺ຖທສຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ຣາຊາ ເອເຬຍ຺ໂຍ ສມເຓ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ, ສມເຓ ຈ ປນ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣຕິ, ຍທິທໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ໂຠນ຺ໂຕ, ປຓ຺ຑິຕາ ຣຎ຺ໂຎ ເອເຬຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຫາຣກາ – ຍມໂກ ໂມຄ຺ຄລ຺ໂລ ອຸຄ຺ໂຄ ນາວິນ຺ທກີ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິເວສ຺ໂສ, ກຣຓີຍາຘິກຣຓີເຍສຸ ວຈນີຍາຘິວຈນີເຍສຸ ອລມຕ຺ຖທສຕເຣຫິ ອລມຕ຺ຖທສຕຣາຕິ? ‘ເອວໍ, ໂຠ, ປຓ຺ຑິຕາ ຣຎ຺ໂຎ ເອເຬຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຫາຣກາ – ຍມໂກ ໂມຄ຺ຄລ຺ໂລ ອຸຄ຺ໂຄ ນາວິນ຺ທກີ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິເວສ຺ໂສ, ກຣຓີຍາຘິກຣຓີເຍສຸ ວຈນີຍາຘິວຈນີເຍສຸ ອລມຕ຺ຖທສຕເຣຫິ ອລມຕ຺ຖທສຕຣາ’’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ, ສມໂຓ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ເອເຬຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຫາຣເກຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ ກຣຓີຍາຘິກຣຓີເຍສຸ ວຈນີຍາຘິວຈນີເຍສຸ ອລມຕ຺ຖທສຕເຣຫິ ອລມຕ຺ຖທສຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ໂຎ ເອເຬຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຫາຣກາ ສມເຓ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ; ສມເຓ ຈ ປນ ຣາມປຸຕ຺ເຕ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຍທິທໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ, ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ – ‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນວກາໂສ ຍໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ. ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຏ຺ຐານໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ. ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ. ເອຕມ຺ປິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍ – ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຍໍ ຠວ’ນ຺ຕິ. ຫນ຺ທ ຈ ທານິ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຈ຺ຉາມ. ພຫຸກິຈ຺ຈາ ມຍໍ ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຸປກສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ອຖ ໂຂ ອຸປໂກ ມຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸປໂກ ມຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ໂຍ ໂກຈິ ປຣູປາຣມ຺ຠໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ປຣູປາຣມ຺ຠໍ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ສພ຺ໂພ ໂສ [ສພ຺ພໂສ (ສີ. ປີ.)] ນ ອຸປປາເທຕິ. ອນຸປປາເທນ຺ໂຕ ຄາຣຍ຺ໂຫ ໂຫຕິ ອຸປວຊ຺ໂຊ’’’ຕິ. ‘‘ປຣູປາຣມ຺ຠໍ ເຈ, ອຸປກ, ວຕ຺ເຕຕິ ປຣູປາຣມ຺ຠໍ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ນ ອຸປປາເທຕິ, ອນຸປປາເທນ຺ໂຕ ຄາຣຍ຺ໂຫ ໂຫຕິ ອຸປວຊ຺ໂຊ. ຕ຺ວໍ ໂຂ, ອຸປກ, ປຣູປາຣມ຺ຠໍ ວຕ຺ເຕສິ, ປຣູປາຣມ຺ຠໍ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ນ ອຸປປາເທສິ, ອນຸປປາເທນ຺ໂຕ ຄາຣຍ຺ໂຫ ໂຫສິ ອຸປວຊ຺ໂຊ’’ຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານກໍເຍວ ມຫຕາ ປາເສນ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊມານໂກເຍວ ຠຄວຕາ ມຫຕາ ວາທປາເສນ [ມຫຕາ ປາເສນ (ກ.)] ພທ຺ໂຘ’’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ໂຂ, ອຸປກ, ມຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ ອປຣິມາຓາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ – ອິຕິປິທໍ ອກຸສລນ຺ຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນິທໍ ອກຸສລໍ ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຂ, ອຸປກ, ມຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ ອປຣິມາຓາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ – ອິຕິປິທໍ ອກຸສລໍ ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

‘‘ອິທໍ ກຸສລນ຺ຕິ ໂຂ, ອຸປກ, ມຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ ອປຣິມາຓາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ – ອິຕິປິທໍ ກຸສລນ຺ຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນິທໍ ກຸສລໍ ຠາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຂ, ອຸປກ, ມຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ ອປຣິມາຓາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ – ອິຕິປິທໍ ກຸສລໍ ຠາເວຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຸປໂກ ມຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຸປກໍ ມຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍາວ ຘໍສີ ວຕາຍໍ ໂລຓກາຣທາຣໂກ ຍາວ ມຸຂໂຣ ຍາວ ປຄພ຺ໂພ ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອາສາເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕິ; ອເປຫິ ຕ຺ວໍ, ອຸປກ, ວິນສ຺ສ, ມາ ຕໍ ອທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສຈ຺ຉິກຣຓີຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສຕິຍາ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ? ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສຕິຍາ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ? ປຸພ຺ເພນິວາໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິຍາ ສຈ຺ຉິກຣຓີໂຍ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ? ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸນາ ສຈ຺ຉິກຣຓີໂຍ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ? ອາສວານໍ ຂໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາຍ ສຈ຺ຉິກຣຓີໂຍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຕທຫຸໂປສເຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ອປລາປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ ນິປ຺ປລາປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ ສຸທ຺ຘາ ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຕຖາຣູໂປ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຕຖາຣູປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ. ຍຖາຣູປາ ປຣິສາ ທຸລ຺ລຠາ ທສ຺ສນາຍປິ ໂລກສ຺ມິໍ, ຕຖາຣູໂປ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຕຖາຣູປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ. ຍຖາຣູປາ ປຣິສາ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ປາຫຸເນຍ຺ຍາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ອຎ຺ຊລິກຣຓີຍາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ, ຕຖາຣູໂປ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຕຖາຣູປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ. ຍຖາຣູປາຍ ປຣິສາຍ ອປ຺ປໍ ທິນ຺ນໍ ພຫຸ ໂຫຕິ ພຫຸ ທິນ຺ນໍ ພຫຸຕຣໍ, ຕຖາຣູໂປ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຕຖາຣູປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ. ຍຖາຣູປໍ ປຣິສໍ ອລໍ ໂຍຊນຄຓນານິປິ ທສ຺ສນາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ອປິ ປຸໂຏເສນາປິ, ຕຖາຣູໂປ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, (ຕຖາຣູປາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ) [( ) ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ].

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເທວປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ; ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ພ຺ຣຫ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ; ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ; ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຣິຍປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເທວປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເທວປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣຫ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ກຣຸຓາ… ມຸທິຕາ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຣຫ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ໂຄ [ໂຍຘາຊີວວຄ຺ໂຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈຕຸຕ຺ໂຖ.