໑໐. ປຣິພ຺ພາຊກສຸຕ຺ຕໍ

໓໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສິປ຺ປິນິກາຕີເຣ [ສປ຺ປິນິຍາ ຕີເຣ (ສີ. ປີ.), ສິປ຺ປິນິຍາ ຕີເຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສິປ຺ປິນິຍາ ນທິຍາ ຕີເຣ (ກ.)] ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ປຏິວສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ ອນ຺ນຠາໂຣ ວຣຘໂຣ ສກຸລຸທາຍີ ຈ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປິນິກາຕີຣໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທານິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ ວໍສຎ຺ຎານິ ໂປຣາຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານິ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐານິ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອນຠິຊ຺ຌາ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອພ຺ຍາປາໂທ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ…ເປ… ສມ຺ມາສຕິ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອິມານິ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ ວໍສຎ຺ຎານິ ໂປຣາຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານິ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐານິ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ອນຠິຊ຺ຌໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອຠິຊ຺ຌາລຸໍ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອນຠິຊ຺ຌໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອຠິຊ຺ຌາລຸໍ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ອພ຺ຍາປາທໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອພ຺ຍາປາທໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ສມ຺ມາສຕິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ສມ຺ມາສຕິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ສມ຺ມາສມາຘິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ສມ຺ມາສມາຘິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸປາຕາ ຄາຣຍ຺ຫາ ຐານາ [ວາທານຸວາທາ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ (ມ. ນິ. ໓.໘)] ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອນຠິຊ຺ຌໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ [ເຍ ຈ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໒-໑໔໓)] ອຠິຊ຺ຌາລູ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ. ອພ຺ຍາປາທໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ. ສມ຺ມາສຕິໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ອສມ຺ປຊານາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ. ສມ຺ມາສມາຘິໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸປາຕາ ຄາຣຍ຺ຫາ ຐານາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອເຫສຸໍ ອຸກ຺ກລາ ວສ຺ສຠຎ຺ຎາ [ວສ຺ສຠິຎ຺ຎາ (ກ.) ສໍ. ນິ. ໓.໖໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ອເຫຕຸກວາທາ ອກິຣິຍວາທາ ນຕ຺ຖິກວາທາ, ເຕປິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິໍສຸ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນິນ຺ທາພ຺ຍາໂຣສນອຸປາຣມ຺ຠຠຍາ’’ຕິ [ອຸປວາທຠຍາຕິ (ກ.) ມ. ນິ. ໓.໑໕໐; ສໍ. ນິ. ໓.໖໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ].

‘‘ອພ຺ຍາປນ຺ໂນ ສທາ ສໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕ;

ອຠິຊ຺ຌາວິນເຍ ສິກ຺ຂໍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ທສມໍ;

ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.