໓. ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ [ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໓ ອາຄຕໍ] – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຍໍ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣາມິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ [ຄຣຸກຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ຍ຺ວາຍໍ [ໂຍປາຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘມ຺ໂມ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ມມ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມມ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອວເມຕໍ ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ ສຸຄຕ! ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເຕປິ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິໍສຸ; ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເຕປິ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ; ຠຄວາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕູ’’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ ຈ ອຕີຕາ [ເຍ ຈພ຺ຠຕີຕາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຍ ຈ ພຸທ຺ຘາ ອນາຄຕາ;

ໂຍ ເຈຕຣຫິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ພຫູນໍ [ພຫຸນ຺ນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໓] ໂສກນາສໂນ.

‘‘ສພ຺ເພ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ວິຫໍສຸ [ວິຫຣິໍສຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ;

ອໂຖປິ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອສາ ພຸທ຺ຘານ ຘມ຺ມຕາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕກາເມນ [ອຕ຺ຖກາເມນ (ສີ. ກ.)], ມຫຕ຺ຕມຠິກງ຺ຂຕາ;

ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອິທມໂວຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ອຊ຺ເຌສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຕິຣູປໍ ຍ຺ວາຍໍ [ໂຍປາຍໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຘມ຺ໂມ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫາສິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆປິ ມຫຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຖ ເມ ສງ຺ເຆປິ ຄາຣໂວ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຍໍ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣາມິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊິຓ຺ຓາ ວຸທ຺ຘາ ມຫລ຺ລກາ ອທ຺ຘຄຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ສຸຕໍ ເນຕໍ [ເມຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ໂຠ ໂຄຕມ – ນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຊິຓ຺ເຓ ວຸທ຺ເຘ ມຫລ຺ລເກ ອທ຺ຘຄເຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕີຕິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕເຖວ. ນ ຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຊິຓ຺ເຓ ວຸທ຺ເຘ ມຫລ຺ລເກ ອທ຺ຘຄເຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ສມ຺ປນ຺ນເມວາ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນຍິເມ [ນ ວຕ ເມ (ສີ. ປີ.), ນ ຈຍິເມ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ນ ວຕິເມ (?)] ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານນ຺ຕິ ເຖຣໍ ວາ ເຖຣກຣເຓ ວາ ຘມ຺ເມ’ຕິ. ວຸທ຺ໂຘ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ອາສີຕິໂກ ວາ ນາວຸຕິໂກ ວາ ວສ຺ສສຕິໂກ ວາ ຊາຕິຍາ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອກາລວາທີ ອຠູຕວາທີ ອນຕ຺ຖວາທີ ອຘມ຺ມວາທີ ອວິນຍວາທີ, ອນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ອກາເລນ ອນປເທສໍ ອປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ ‘ພາໂລ ເຖໂຣ’ຕ຺ເວວ [ເຕວ (ສີ. ປີ.)] ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ທຫໂຣ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ຍຸວາ ສຸສຸກາຬເກໂສ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຐເມນ ວຍສາ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ອຕ຺ຖວາທີ ຘມ຺ມວາທີ ວິນຍວາທີ ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ກາເລນ ສາປເທສໍ ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ເຖໂຣ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣກຣຓາ ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ [ສາຕ຺ຖາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນາ (ສີ. ປີ.)] ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ [ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓາ (ສີ.)] ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ [ຘຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຖຣກຣຓາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ອຸທ຺ຘເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ສມ຺ຜຎ຺ຈ ພຫຸ ຠາສຕິ;

ອສມາຫິຕສງ຺ກປ຺ໂປ, ອສທ຺ຘມ຺ມຣໂຕ ມໂຄ;

ອາຣາ ໂສ ຖາວເຣຍ຺ຍມ຺ຫາ, ປາປທິຏ຺ຐິ ອນາທໂຣ.

‘‘ໂຍ ຈ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ສຸຕວາ ປຏິຠານວາ;

ສຎ຺ຎໂຕ ຘີໂຣ ຘມ຺ເມສຸ [ສຎ຺ຎໂຕ ຘີຣຘມ຺ເມສຸ (ສີ.), ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຖິຣຘມ຺ເມສຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ປຎ຺ຎາຍຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສຕິ.

‘‘ປາຣຄູ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ອຂິໂລ ປຏິຠານວາ;

ປຫີນຊາຕິມຣໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີ.

‘‘ຕມຫໍ ວທາມິ ເຖໂຣຕິ, ຍສ຺ສ ໂນ ສນ຺ຕິ ອາສວາ;

ອາສວານໍ ຂຍາ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ເຖໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. ‘‘ໂລໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ໂລກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂລກສມຸທໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ໂລກສມຸທໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ. ໂລກນິໂຣໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ໂລກນິໂຣໂຘ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍຖາວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທໂສ ວສວຕ຺ຕີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ’’.

‘‘ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ສພ຺ພໍ ໂລເກ ຍຖາຕຖໍ;

ສພ຺ພໍ ໂລກໍ [ສພ຺ພໂລກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພໂລເກ ອນູປໂຍ.

‘‘ສ ເວ ສພ຺ພາຠິຠູ ຘີໂຣ, ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈໂນ;

ຜຸຏ຺ຐ’ສ຺ສ ປຣມາ ສນ຺ຕິ, ນິພ຺ພານໍ ອກຸໂຕຠຍໍ.

‘‘ເອສ ຂີຓາສໂວ ພຸທ຺ໂຘ, ອນີໂຆ ຉິນ຺ນສໍສໂຍ;

ສພ຺ພກມ຺ມກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ.

‘‘ເອສ ໂສ ຠຄວາ ພຸທ຺ໂຘ, ເອສ ສີໂຫ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍີ.

‘‘ອິຕິ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ, ເຍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ;

ສງ຺ຄມ຺ມ ຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ວີຕສາຣທໍ.

‘‘ທນ຺ໂຕ ທມຍຕໍ ເສຏ຺ໂຐ, ສນ຺ໂຕ ສມຍຕໍ ອິສິ;

ມຸຕ຺ໂຕ ໂມຈຍຕໍ ອຄ຺ໂຄ, ຕິຓ຺ໂຓ ຕາຣຍຕໍ ວໂຣ.

‘‘ອິຕິ ເຫຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ວີຕສາຣທໍ;

ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເຕ [ນຕ຺ຖິ ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາເກເຕ ວິຫຣຕິ ກາຬກາຣາເມ [ໂກຬິກາຣາເມ (ກ.)]. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ຊານາມິ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິທິຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ນ ຊານາມີຕິ ວເທຍ຺ຍໍ, ຕໍ ມມສ຺ສ ມຸສາ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຕມຫໍ ຊານາມິ ຈ ນ ຈ ຊານາມີຕິ ວເທຍ຺ຍໍ, ຕໍປສ຺ສ [ຕໍ ປິສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຕໍ ມມສ຺ສ (ກ.)] ຕາທິສເມວ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຕມຫໍ ເນວ ຊານາມິ ນ ນ ຊານາມີຕິ ວເທຍ຺ຍໍ, ຕໍ ມມສ຺ສ ກລິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ທຏ຺ຐາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ທິຏ຺ຐໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ອທິຏ຺ຐໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ທຏ຺ຐາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ; ສຸຕ຺ວາ ໂສຕພ຺ພໍ, ສຸຕໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ອສຸຕໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ໂສຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ໂສຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ; ມຸຕ຺ວາ ໂມຕພ຺ພໍ, ມຸຕໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ອມຸຕໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ໂມຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ໂມຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ; ວິຎ຺ຎຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ, ວິຎ຺ຎາຕໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ອວິຎ຺ຎາຕໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ວິຎ຺ຎາຕາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຕາທີເຍວ ຕາທີ [ຕາທິໂສວ ຕາທີ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຕາທິເສ ເຍວ ຕາທີ (ປີ.), ຕາທີເຍວ ຕາທີເຍເວກາ (ກ.)]. ຕມ຺ຫາ ຈ ປນ ຕາທິມ຺ຫາ [ຕາທິຕມ຺ຫາ (ສີ. ປີ.)] ອຎ຺ໂຎ ຕາທີ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ວາ ປຓີຕຕໂຣ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐໍວ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວາ,

ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ສຈ຺ຈມຸຕໍ ປເຣສໍ;

ນ ເຕສຸ ຕາທີ ສຍສໍວຸເຕສຸ,

ສຈ຺ຈໍ ມຸສາ ວາປິ ປຣໍ ທເຫຍ຺ຍ.

‘‘ເອຕຎ຺ຈ ສລ຺ລໍ ປຏິກຈ຺ຈ [ປຏິຄຈ຺ຈ (ສີ. ປີ.)] ທິສ຺ວາ,

ອຊ຺ໂຌສິຕາ ຍຕ຺ຖ ປຊາ ວິສຕ຺ຕາ;

ຊານາມິ ປສ຺ສາມິ ຕເຖວ ເອຕໍ,

ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕານ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໕. ‘‘ນຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຊນກຸຫນຕ຺ຖໍ, ນ ຊນລປນຕ຺ຖໍ, ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖໍ, ນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສຕ຺ຖໍ, ນ ‘ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ສໍວຣຕ຺ຖໍ ປຫານຕ຺ຖໍ ວິຣາຄຕ຺ຖໍ ນິໂຣຘຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສໍວຣຕ຺ຖໍ ປຫານຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອນີຕິຫໍ;

ອເທສຍິ ໂສ ຠຄວາ, ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນໍ;

ເອສ ມຄ຺ໂຄ ມຫນ຺ເຕຫິ [ມຫຕ຺ເຕຠິ (ກ.) ອິຕິວຸ. ໓໕], ອນຸຍາໂຕ ມເຫສິຠິ.

‘‘ເຍ ຈ ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ;

ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖຸສາສນກາຣິໂນ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ກຸຫສຸຕ຺ຕໍ

໒໖. [ອິຕິວຸ. ໑໐໘ ອິຕິວຸຕ຺ຕເກປິ] ‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ກຸຫາ ຖທ຺ຘາ ລປາ ສິງ຺ຄີ ອຸນ຺ນຬາ ອສມາຫິຕາ, ນ ເມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາ. ອປຄຕາ ຈ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ນ ຈ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນິກ຺ກຸຫາ ນິລ຺ລປາ ຘີຣາ ອຕ຺ຖທ຺ຘາ ສຸສມາຫິຕາ, ເຕ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາ. ອນປຄຕາ ຈ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ. ເຕ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

[ອິຕິວຸ. ໑໐໘ ອິຕິວຸຕ຺ຕເກປິ] ‘‘ກຸຫາ ຖທ຺ຘາ ລປາ ສິງ຺ຄີ, ອຸນ຺ນຬາ ອສມາຫິຕາ;

ນ ເຕ ຘມ຺ເມ ວິຣູຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິເຕ.

‘‘ນິກ຺ກຸຫາ ນິລ຺ລປາ ຘີຣາ, ອຕ຺ຖທ຺ຘາ ສຸສມາຫິຕາ;

ເຕ ເວ ຘມ຺ເມ ວິຣູຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິເຕ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕໍ

໒໗. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປານິ ຈ [ເຈວ (ກ.)] ສຸລຠານິ ຈ, ຕານິ ຈ ອນວຊ຺ຊານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ປໍສຸກູລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈີວຣານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ປິຓ຺ຑິຍາໂລໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຠຊນານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ປູຕິມຸຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຠສຊ຺ຊານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອປ຺ປານິ ຈ ສຸລຠານິ ຈ, ຕານິ ຈ ອນວຊ຺ຊານິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ເປນ ຈ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸລເຠນ ຈ, ອິທມສ຺ສາຫໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມຎ຺ຎງ຺ຄນ຺ຕິ [ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ (ກ.)] ວທາມີ’’ຕິ.

‘‘ອນວຊ຺ເຊນ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ອປ຺ເປນ ສຸລເຠນ ຈ;

ນ ເສນາສນມາຣພ຺ຠ, ຈີວຣໍ ປານໂຠຊນໍ;

ວິຆາໂຕ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ທິສາ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕິ.

‘‘ເຍ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອກ຺ຂາຕາ, ສາມຎ຺ຎສ຺ສານຸໂລມິກາ;

ອຘິຄ຺ຄຫິຕາ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕໍ

໒໘. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ວໍສຎ຺ຎາ ໂປຣາຓາ ອສໍກິຓ຺ຓາ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ນ ຈ ຈີວຣເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ຈີວຣໍ ອຄຘິໂຕ [ອຄຖິໂຕ (ສີ. ປີ.)] ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ; ຕາຍ ຈ ປນ ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ໂນ [ນ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໙)] ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຕິສ຺ສໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ, ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ນ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ; ຕາຍ ຈ ປນ ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ໂນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຕິສ຺ສໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ເສນາສເນນ, ອິຕຣີຕຣເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ນ ຈ ເສນາສນເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອລທ຺ຘາ ຈ ເສນາສນໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ເສນາສນໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ; ຕາຍ ຈ ປນ ອິຕຣີຕຣເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ໂນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຕິສ຺ສໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠາວນາຣາໂມ ໂຫຕິ ຠາວນາຣໂຕ, ປຫານາຣາໂມ ໂຫຕິ ປຫານຣໂຕ; ຕາຍ ຈ ປນ ຠາວນາຣາມຕາຍ ຠາວນາຣຕິຍາ ປຫານາຣາມຕາຍ ປຫານຣຕິຍາ ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕິ, ໂນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ອນລໂສ ສມ຺ປຊາໂນ ປຕິສ຺ສໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາເຓ ອຄ຺ຄຎ຺ເຎ ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ວໍສຎ຺ຎາ ໂປຣາຓາ ອສໍກິຓ຺ຓາ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ.

‘‘ອິເມຫິ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ອຣິຍວໍເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ວິຫຣຕິ ສ຺ເວວ ອຣຕິໍ ສຫຕິ, ນ ຕໍ ອຣຕິ ສຫຕິ; ປຈ຺ຉິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ວິຫຣຕິ ສ຺ເວວ ອຣຕິໍ ສຫຕິ, ນ ຕໍ ອຣຕິ ສຫຕິ; ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ວິຫຣຕິ ສ຺ເວວ ອຣຕິໍ ສຫຕິ, ນ ຕໍ ອຣຕິ ສຫຕິ; ທກ຺ຂິຓາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ວິຫຣຕິ ສ຺ເວວ ອຣຕິໍ ສຫຕິ, ນ ຕໍ ອຣຕິ ສຫຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຣຕິຣຕິສໂຫ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘີໂຣ’’ຕິ.

‘‘ນາຣຕິ ສຫຕິ ຘີຣໍ [ວີຣໍ (ສີ.)], ນາຣຕິ ຘີຣໍ ສຫຕິ;

ຘີໂຣວ ອຣຕິໍ ສຫຕິ, ຘີໂຣ ຫິ ອຣຕິສ຺ສໂຫ.

‘‘ສພ຺ພກມ຺ມວິຫາຍີນໍ, ປນຸຓ຺ຓໍ [ປຓຸນ຺ນໍ (?)] ໂກ ນິວາຣເຍ;

ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວ, ໂກ ຕໍ ນິນ຺ທິຕຸມຣຫຕິ;

ເທວາປິ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ປສໍສິໂຕ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ຘມ຺ມປທສຸຕ຺ຕໍ

໒໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປທານິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ ວໍສຎ຺ຎານິ ໂປຣາຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານິ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐານິ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອນຠິຊ຺ຌາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ.

‘‘ອພ຺ຍາປາໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ.

‘‘ສມ຺ມາສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ.

‘‘ສມ຺ມາສມາຘິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ ວໍສຎ຺ຎານິ ໂປຣາຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານິ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐານິ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ.

‘‘ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ອພ຺ຍາປນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ສໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ [ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາຍໍ (ກ.)], ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ປຣິພ຺ພາຊກສຸຕ຺ຕໍ

໓໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສິປ຺ປິນິກາຕີເຣ [ສປ຺ປິນິຍາ ຕີເຣ (ສີ. ປີ.), ສິປ຺ປິນິຍາ ຕີເຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສິປ຺ປິນິຍາ ນທິຍາ ຕີເຣ (ກ.)] ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ປຏິວສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ ອນ຺ນຠາໂຣ ວຣຘໂຣ ສກຸລຸທາຍີ ຈ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປິນິກາຕີຣໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທານິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ ວໍສຎ຺ຎານິ ໂປຣາຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານິ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐານິ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອນຠິຊ຺ຌາ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອພ຺ຍາປາໂທ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ…ເປ… ສມ຺ມາສຕິ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຘມ຺ມປທໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎໍ ວໍສຎ຺ຎໍ ໂປຣາຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓໍ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ, ນ ສໍກີຍຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອິມານິ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ ວໍສຎ຺ຎານິ ໂປຣາຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓານິ ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານິ, ນ ສໍກີຍນ຺ຕິ ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐານິ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ອນຠິຊ຺ຌໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອຠິຊ຺ຌາລຸໍ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອນຠິຊ຺ຌໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອຠິຊ຺ຌາລຸໍ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ອພ຺ຍາປາທໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອພ຺ຍາປາທໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ສມ຺ມາສຕິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ສມ຺ມາສຕິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໍ ອສມ຺ປຊານໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫເມຕໍ ສມ຺ມາສມາຘິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຕຸ ວທຕຸ ພ຺ຍາຫຣຕຸ ປສ຺ສາມິສ຺ສານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວຕ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ສມ຺ມາສມາຘິໍ ຘມ຺ມປທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອສມາຫິຕໍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸປາຕາ ຄາຣຍ຺ຫາ ຐານາ [ວາທານຸວາທາ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ (ມ. ນິ. ໓.໘)] ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອນຠິຊ຺ຌໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ [ເຍ ຈ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໒-໑໔໓)] ອຠິຊ຺ຌາລູ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ. ອພ຺ຍາປາທໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ. ສມ຺ມາສຕິໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ອສມ຺ປຊານາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ. ສມ຺ມາສມາຘິໍ ເຈ ຠວໍ ຘມ຺ມປທໍ ຄຣຫຕິ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ເຍ ຈ ຫິ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຕ ໂຠໂຕ ປຸຊ຺ຊາ ເຕ ໂຠໂຕ ປາສໍສາ.

‘‘ໂຍ ໂຂ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸປາຕາ ຄາຣຍ຺ຫາ ຐານາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຍປິ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອເຫສຸໍ ອຸກ຺ກລາ ວສ຺ສຠຎ຺ຎາ [ວສ຺ສຠິຎ຺ຎາ (ກ.) ສໍ. ນິ. ໓.໖໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ອເຫຕຸກວາທາ ອກິຣິຍວາທາ ນຕ຺ຖິກວາທາ, ເຕປິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘມ຺ມປທານິ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິໍສຸ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນິນ຺ທາພ຺ຍາໂຣສນອຸປາຣມ຺ຠຠຍາ’’ຕິ [ອຸປວາທຠຍາຕິ (ກ.) ມ. ນິ. ໓.໑໕໐; ສໍ. ນິ. ໓.໖໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ].

‘‘ອພ຺ຍາປນ຺ໂນ ສທາ ສໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕ;

ອຠິຊ຺ຌາວິນເຍ ສິກ຺ຂໍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ທສມໍ;

ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.