໔. ຈກ຺ກວຄ຺ໂຄ

໑. ຈກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ເທວມນຸສ຺ສາ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ ໂຠເຄສຸ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ປຕິຣູປເທສວາໂສ, ສປ຺ປຸຣິສາວສ຺ສໂຍ [ສປ຺ປຸຣິສູປສ຺ສໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິ, ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕາ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ເທວມນຸສ຺ສາ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ ໂຠເຄສູ’’ຕິ.

‘‘ປຕິຣູເປ ວເສ ເທເສ, ອຣິຍມິຕ຺ຕກໂຣ ສິຍາ;

ສມ຺ມາປຓິຘິສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຸພ຺ເພ ປຸຎ຺ຎກໂຕ ນໂຣ;

ຘຎ຺ຎໍ ຘນໍ ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ, ສຸຂຎ຺ເຈຕໍຘິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ສງ຺ຄຫສຸຕ຺ຕໍ

໓໒. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ທານໍ, ເປຍ຺ຍວຊ຺ຊໍ, ອຕ຺ຖຈຣິຍາ, ສມານຕ຺ຕຕາ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ.

‘‘ທານຎ຺ຈ ເປຍ຺ຍວຊ຺ຊຎ຺ຈ [ສງ຺ຄເຫ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣໍ) ທີ. ນິ. ໓.໒໗໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ຈ ຍາ ອິຘ;

ສມານຕ຺ຕຕາ ຈ ຘມ຺ເມສຸ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫໍ;

ເອເຕ ໂຂ ສງ຺ຄຫາ ໂລເກ, ຣຖສ຺ສາຓີວ ຍາຍໂຕ.

‘‘ເອເຕ ຈ ສງ຺ຄຫາ ນາສ຺ສຸ, ນ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ;

ລເຠຖ ມານໍ ປູຊໍ ວາ, ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ.

‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ສງ຺ຄຫາ [ສງ຺ຄເຫ (ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣໍ) ທີ. ນິ. ໓.໒໗໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ເອເຕ, ສມເວກ຺ຂນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ຕສ຺ມາ ມຫຕ຺ຕໍ ປປ຺ໂປນ຺ຕິ, ປາສໍສາ ຈ ຠວນ຺ຕິ ເຕ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ສີຫສຸຕ຺ຕໍ

໓໓. ‘‘ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອາສຍາ ນິກ຺ຂມຕິ. ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠຕິ. ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕິ. ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ສີຫສ຺ສ ມິຄຣຎ຺ໂຎ ນທໂຕ ສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພິລໍ ພິລາສຍາ ປວິສນ຺ຕິ, ທກໍ ທກາສຍາ [ອຸທກໍ ອຸທກາສຍາ (ກ.) ສໍ. ນິ. ໓.໗໘; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ປວິສນ຺ຕິ, ວນໍ ວນາສຍາ ປວິສນ຺ຕິ, ອາກາສໍ ປກ຺ຂິໂນ ຠຊນ຺ຕິ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາຄາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ທຬ຺ເຫຫິ ວຣຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ຘາ, ເຕປິ ຕານິ ພນ຺ຘນານິ ສຎ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ປທາເລຕ຺ວາ ຠີຕາ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ຈຊມານາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ປາຓານໍ, ເອວໍ ມເຫສກ຺ໂຂ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ອິຕິ ສກ຺ກາໂຍ, ອິຕິ ສກ຺ກາຍສມຸທໂຍ, ອິຕິ ສກ຺ກາຍນິໂຣໂຘ [ສກ຺ກາຍສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ (ອຏ຺ຐ., ສໍ. ນິ. ໓.໗໘) ‘‘ສກ຺ກາຍນິໂຣຘຄາມິນີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມປທໍ ປນ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ອິຕິ ສກ຺ກາຍນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ທີຆາຍຸກາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຸຂພຫຸລາ ອຸຈ຺ເຈສຸ ວິມາເນສຸ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ, ເຕປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ – ‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ກິຣ, ໂຠ, ມຍໍ ສມານາ ນິຈ຺ຈມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ; ອທ຺ຘຸວາ ວຕ ກິຣ, ໂຠ, ມຍໍ ສມານາ ຘຸວມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ; ອສສ຺ສຕາ ວຕ ກິຣ, ໂຠ, ມຍໍ ສມານາ ສສ຺ສຕມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ. ມຍໍ ກິຣ, ໂຠ, ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ອສສ຺ສຕາ ສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນາ’ຕິ. ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ເອວໍ ມເຫສກ຺ໂຂ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍີ;

ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ສຕ຺ຖາ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ສກ຺ກາຍຎ຺ຈ ນິໂຣຘຎ຺ຈ, ສກ຺ກາຍສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠວໍ;

ອຣິຍຎ຺ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເຍປິ ທີຆາຍຸກາ ເທວາ, ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ຍສສ຺ສິໂນ;

ຠີຕາ ສນ຺ຕາສມາປາທຸໍ, ສີຫສ຺ເສວິ’ຕເຣມິຄາ.

‘‘ອວີຕິວຕ຺ຕາ ສກ຺ກາຍໍ, ອນິຈ຺ຈາ ກິຣ ໂຠ ມຍໍ;

ສຸຕ຺ວາ ອຣຫໂຕ ວາກ຺ຍໍ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ’’ຕິ [ສໍ. ນິ. ໓.໗໘]. ຕຕິຍໍ;

໔. ອຄ຺ຄປ຺ປສາທສຸຕ຺ຕໍ

໓໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄ຺ຄປ຺ປສາທາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ ທ຺ວິປທາ [ທິປທາ (ສີ. ປີ.) ອ. ນິ. ໕.໓໒; ອິຕິວຸ. ໙໐] ວາ ຈຕຸປ຺ປທາ ວາ ພຫຸປ຺ປທາ ວາ ຣູປິໂນ ວາ ອຣູປິໂນ ວາ ສຎ຺ຎິໂນ ວາ ອສຎ຺ຎິໂນ ວາ ເນວສຎ຺ຎິນາສຎ຺ຎິໂນ ວາ, ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິເຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ມຄ຺ເຄ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ ມທນິມ຺ມທໂນ ປິປາສວິນໂຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາໂຕ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉໂທ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ. ເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຣາເຄ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆາ ວາ ຄຓາ ວາ, ຕຖາຄຕສາວກສງ຺ໂຆ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ເຆ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ. ອຄ຺ເຄ ໂຂ ປນ ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ໂຄ ວິປາໂກ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຄ຺ຄປ຺ປສາທາ’’ຕິ.

‘‘ອຄ຺ຄໂຕ ເວ ປສນ຺ນານໍ, ອຄ຺ຄໍ ຘມ຺ມໍ ວິຊານຕໍ;

ອຄ຺ເຄ ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນານໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ອນຸຕ຺ຕເຣ.

‘‘ອຄ຺ເຄ ຘມ຺ເມ ປສນ຺ນານໍ, ວິຣາຄູປສເມ ສຸເຂ;

ອຄ຺ເຄ ສງ຺ເຆ ປສນ຺ນານໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອນຸຕ຺ຕເຣ.

‘‘ອຄ຺ຄສ຺ມິໍ ທານໍ ທທຕໍ, ອຄ຺ຄໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕິ;

ອຄ຺ຄໍ ອາຍຸ ຈ ວຓ຺ໂຓ ຈ, ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ສຸຂໍ ພລໍ.

‘‘ອຄ຺ຄສ຺ສ ທາຕາ ເມຘາວີ, ອຄ຺ຄຘມ຺ມສມາຫິໂຕ;

ເທວຠູໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ວາ, ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ປໂມທຕີ’’ຕິ [ອິຕິວຸ. ໙໐]. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ວສ຺ສກາຣສຸຕ຺ຕໍ

໓໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ມຫາປຎ຺ຎໍ ມຫາປຸຣິສໍ ປຎ຺ຎາເປມ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ສຸຕຊາຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ໂຂ ປນ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ – ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ສຕິມາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ຄຫຏ຺ຐການິ ກິໍກຣຓີຍານິ, ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ, ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ. ອິເມຫິ ໂຂ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ມຫາປຎ຺ຎໍ ມຫາປຸຣິສໍ ປຎ຺ຎາເປມ. ສເຈ ເມ [ສເຈ ປນ ເມ (ສີ. ກ.), ສເຈ ເມ ປນ (ປີ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ອນຸໂມທິຕພ຺ພໍ ອນຸໂມທຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ; ສເຈ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ປຏິກ຺ໂກສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ.

‘‘ເນວ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນຸໂມທາມິ ນ ປຏິກ຺ໂກສາມິ. ຈຕູຫິ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ມຫາປຎ຺ຎໍ ມຫາປຸຣິສໍ ປຎ຺ຎາເປມິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ; ພຫຸສ຺ສ ຊນຕາ ອຣິເຍ ຎາເຍ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາ, ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມຕາ ກຸສລຘມ຺ມຕາ. ໂສ ຍໍ ວິຕກ຺ກໍ ອາກງ຺ຂຕິ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຍໍ ວິຕກ຺ກໍ ນາກງ຺ຂຕິ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ນ ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ; ຍໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ອາກງ຺ຂຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕຸໍ ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ, ຍໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ນາກງ຺ຂຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕຸໍ ນ ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ. ອິຕິ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ວິຕກ຺ກປເຖ. ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເນວ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນຸໂມທາມິ ນ ປນ ປຏິກ຺ໂກສາມິ. ອິເມຫິ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ມຫາປຎ຺ຎໍ ມຫາປຸຣິສໍ ປຎ຺ຎາເປມີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ. ອິເມຫິ ຈ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຘາເຣມ; ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ; ພຫຸ ເຕ [ພຫຸສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຊນຕາ ອຣິເຍ ຎາເຍ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາ, ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມຕາ ກຸສລຘມ຺ມຕາ. ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ຍໍ ວິຕກ຺ກໍ ອາກງ຺ຂຕິ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຍໍ ວິຕກ຺ກໍ ນາກງ຺ຂຕິ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ນ ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຍໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ອາກງ຺ຂຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕຸໍ ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ, ຍໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ນາກງ຺ຂຕິ ສງ຺ກປ຺ເປຕຸໍ ນ ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສງ຺ກປ຺ເປຕິ. ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ກປເຖ. ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາສຊ຺ຊ ອຸປນີຍ ວາຈາ ຠາສິຕາ. ອປິ ຈ, ຕ຺ຍາຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມິ – ‘ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ພຫຸຊນສຸຂາຍ; ພຫຸ ເມ [ພຫຸສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຊນຕາ ອຣິເຍ ຎາເຍ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາ, ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມຕາ ກຸສລຘມ຺ມຕາ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍໍ ວິຕກ຺ກໍ ອາກງ຺ຂາມິ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກມິ, ຍໍ ວິຕກ຺ກໍ ນາກງ຺ຂາມິ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ນ ຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກມິ, ຍໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ອາກງ຺ຂາມິ ສງ຺ກປ຺ເປຕຸໍ ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສງ຺ກປ຺ເປມິ, ຍໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ນາກງ຺ຂາມິ ສງ຺ກປ຺ເປຕຸໍ ນ ຕໍ ສງ຺ກປ຺ປໍ ສງ຺ກປ຺ເປມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ກປເຖ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ເວທິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ, ມຈ຺ຈຸປາສປ຺ປໂມຈນໍ;

ຫິຕໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ປກາສຍິ;

ຍໍ ເວ ທິສ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ, ປສີທນ຺ຕິ ພຫູ ຊນາ [ປສີທຕິ ພຫຸຊ຺ຊໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

‘‘ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄສ຺ສ ກຸສໂລ, ກຕກິຈ຺ໂຈ ອນາສໂວ;

ພຸທ຺ໂຘ ອນ຺ຕິມສາຣີໂຣ [ອນ຺ຕິມຘາຣິໂຕ (ກ.)], ‘‘(ມຫາປຎ຺ໂຎ) [( ) ສ຺ຍາ. ໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] ມຫາປຸຣິໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ໂທຓສຸຕ຺ຕໍ

໓໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອນ຺ຕຣາ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ເສຕພ຺ຍໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂທໂຓປິ ສຸທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອນ຺ຕຣາ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ເສຕພ຺ຍໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂທໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ຈກ຺ການິ ສຫສ຺ສາຣານິ ສເນມິການິ ສນາຠິການິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣານິ; ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ນ ວຕິມານິ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ປທານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ!! ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ອຖ ໂຂ ໂທໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປທານິ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ປາສາທິກໍ ປສາທນີຍໍ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສນ຺ຕມານສໍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສໍຍຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ [ຍຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ (ມຫາວ. ໒໕໗)] ນາຄໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເທໂວ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເທໂວ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຍກ຺ໂຂ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມນຸສ຺ໂສ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມນຸສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘‘ເທໂວ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເທໂວ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວເທສິ. ‘ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວເທສິ. ‘ຍກ຺ໂຂ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວເທສິ. ‘ມນຸສ຺ໂສ ໂນ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມນຸສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວເທສິ. ອຖ ໂກ ຈຣຫິ ຠວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາສວານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ເທໂວ ຠເວຍ຺ຍໍ, ເຕ ເມ ອາສວາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເຍສໍ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາສວານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍໍ… ຍກ຺ໂຂ ຠເວຍ຺ຍໍ… ມນຸສ຺ໂສ ຠເວຍ຺ຍໍ, ເຕ ເມ ອາສວາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸປ຺ປລໍ ວາ ປທຸມໍ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີກໍ ວາ ອຸທເກ ຊາຕໍ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒໍ ອຸທກາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຕິຏ຺ຐຕິ ອນຸປລິຕ຺ຕໍ ອຸທເກນ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂລເກ ຊາໂຕ ໂລເກ ສໍວຑ຺ໂຒ ໂລກໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣາມິ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ໂລເກນ. ພຸທ຺ໂຘຕິ ມໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຘາເຣຫີ’’ຕິ.

‘‘ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຍກ຺ຂຕ຺ຕໍ ເຍນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ພເຊ;

ເຕ ມຍ຺ຫໍ, ອາສວາ ຂີຓາ, ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ວິນຬີກຕາ.

‘‘ປຸຓ຺ຑຣີກໍ ຍຖາ ວຄ຺ຄຸ, ໂຕເຍນ ນຸປລິປ຺ປຕິ [ນຸປລິມ຺ປຕິ (ກ.)];

ນຸປລິປ຺ປາມິ [ນຸປລິມ຺ປາມິ (ກ.)] ໂລເກນ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ອປຣິຫານິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໗. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ປຣິຫານາຍ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ – ‘ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ; ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ. ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ; ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ປຣິຫານາຍ, ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກຕິ.

‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈ ສໍວຸໂຕ;

ໂຠຊນມ຺ຫິ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ.

‘‘ເອວໍ ວິຫາຣີ ອາຕາປີ, ອໂຫຣຕ຺ຕມຕນ຺ທິໂຕ;

ຠາວຍໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ.

‘‘ອປ຺ປມາທຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ປມາເທ ຠຍທສ຺ສິ ວາ [ຠຍທສ຺ສາວີ (ກ.) ຘ. ປ. ໓໒ ຘມ຺ມປເທປິ];

ອຠພ຺ໂພ ປຣິຫານາຍ, ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ປຕິລີນສຸຕ຺ຕໍ

໓໘. ‘‘ປນຸຓ຺ຓປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ [ປຓຸນ຺ນປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ (?)], ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ປຕິລີໂນ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປນຸຓ຺ຓປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍານິ ຕານິ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸຖຸປຈ຺ເຈກສຈ຺ຈານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກຕິ ວາ, ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກຕິ ວາ, ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ວາ, ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ; ສພ຺ພານິ ຕານິ ນຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ ປນຸຓ຺ຓານິ ຈຕ຺ຕານິ ວນ຺ຕານິ ມຸຕ຺ຕານິ ປຫີນານິ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐານິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປນຸຓ຺ຓປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາເມສນາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ຠເວສນາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຕິລີໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສ຺ມິມາໂນ ປຫີໂນ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຕິລີໂນ ໂຫຕິ. ປນຸຓ຺ຓປຈ຺ເຈກສຈ຺ໂຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ສມວຍສຏ຺ເຐສໂນ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍສງ຺ຂາໂຣ ປຕິລີໂນ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

[ອິຕິວຸ. ໕໕ ອິຕິວຸຕ຺ຕເກປິ] ‘‘ກາເມສນາ ຠເວສນາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ ສຫ;

ອິຕິ ສຈ຺ຈປຣາມາໂສ, ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາ ສມຸສ຺ສຍາ.

[ອິຕິວຸ. ໕໕ ອິຕິວຸຕ຺ຕເກປິ] ‘‘ສພ຺ພຣາຄວິຣຕ຺ຕສ຺ສ, ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິໂນ;

ເອສນາ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາ, ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາ ສມູຫຕາ.

‘‘ສ ເວ ສນ຺ໂຕ ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ອປຣາຊິໂຕ;

ມານາຠິສມຍາ ພຸທ຺ໂຘ, ປຕິລີໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ອຸຊ຺ຊຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໙. ອຖ ໂຂ ອຸຊ຺ຊໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸຊ຺ຊໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠວມ຺ປິ ໂນ ໂຄຕໂມ ຍຎ຺ຎໍ ວຓ຺ເຓຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ຍຎ຺ຎໍ ວຓ຺ເຓມິ; ນ ປນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ຍຎ຺ຎໍ ນ ວຓ຺ເຓມິ. ຍຖາຣູເປ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍຎ຺ເຎ ຄາໂວ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ອເຊຬກາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ວິວິຘາ ປາຓາ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ເອວຣູປໍ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສາຣມ຺ຠໍ ຍຎ຺ຎໍ ນ ວຓ຺ເຓມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຣູປຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສາຣມ຺ຠໍ ຍຎ຺ຎໍ ນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ.

‘‘ຍຖາຣູເປ ຈ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍຎ຺ເຎ ເນວ ຄາໂວ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ອເຊຬກາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ວິວິຘາ ປາຓາ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ເອວຣູປໍ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນິຣາຣມ຺ຠໍ ຍຎ຺ຎໍ ວຓ຺ເຓມິ, ຍທິທໍ ນິຈ຺ຈທານໍ ອນຸກຸລຍຎ຺ຎໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຣູປຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນິຣາຣມ຺ຠໍ ຍຎ຺ຎໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ’’ຕິ.

‘‘ອສ຺ສເມຘໍ ປຸຣິສເມຘໍ, ສມ຺ມາປາສໍ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ນິຣຄ຺ຄຬໍ;

ມຫາຍຎ຺ຎາ ມຫາຣມ຺ຠາ [ສມ຺ມາປາສໍ ວາຊເປຍ຺ຍໍ; ນິຣຄ຺ຄຬໍ ມຫາຣມ຺ຠາ (ປີ.) ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໐], ນ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ມຫປ຺ຜລາ.

‘‘ອເຊຬກາ ຈ ຄາໂວ ຈ, ວິວິຘາ ຍຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎເຣ;

ນ ຕໍ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ຍຎ຺ຎໍ, ອຸປຍນ຺ຕິ ມເຫສິໂນ.

‘‘ເຍ ຈ ຍຎ຺ຎາ ນິຣາຣມ຺ຠາ, ຍຊນ຺ຕິ ອນຸກຸລໍ ສທາ;

ອເຊຬກາ ຈ ຄາໂວ ຈ, ວິວິຘາ ເນຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎເຣ [ນາເຊຬກາ ຈ ຄາໂວ ຈ, ວິວິຘາ ຍຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎເຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)];

ຕຎ຺ຈ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ຍຎ຺ຎໍ, ອຸປຍນ຺ຕິ ມເຫສິໂນ.

‘‘ເອຕໍ [ເອວໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຍເຊຖ ເມຘາວີ, ເອໂສ ຍຎ຺ໂຎ ມຫປ຺ຜໂລ;

ເອຕໍ [ເອວໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຫິ ຍຊມານສ຺ສ, ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາປິໂຍ;

ຍຎ຺ໂຎ ຈ ວິປຸໂລ ໂຫຕິ, ປສີທນ຺ຕິ ຈ ເທວຕາ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕໍ

໔໐. ອຖ ໂຂ ອຸທາຍີ [ອຸທາຍິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ …ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸທາຍີ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠວມ຺ປິ ໂນ ໂຄຕໂມ ຍຎ຺ຎໍ ວຓ຺ເຓຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ຍຎ຺ຎໍ ວຓ຺ເຓມິ; ນ ປນາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສພ຺ພໍ ຍຎ຺ຎໍ ນ ວຓ຺ເຓມິ. ຍຖາຣູເປ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍຎ຺ເຎ ຄາໂວ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ອເຊຬກາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ວິວິຘາ ປາຓາ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ເອວຣູປໍ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສາຣມ຺ຠໍ ຍຎ຺ຎໍ ນ ວຓ຺ເຓມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຣູປຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສາຣມ຺ຠໍ ຍຎ຺ຎໍ ນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ.

‘‘ອຠິສງ຺ຂຕໍ ນິຣາຣມ຺ຠໍ, ຍຎ຺ຎໍ ກາເລນ ກປ຺ປິຍໍ;

ຕາທິສໍ ອຸປສໍຍນ຺ຕິ, ສຎ຺ຎຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣໂຍ.

‘‘ວິວຏຈ຺ຉທາ [ວິວຕ຺ຕຈ຺ຉທາ (ສີ. ປີ.), ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທາ (ກ.)] ເຍ ໂລເກ, ວີຕິວຕ຺ຕາ ກຸລໍ ຄຕິໍ;

ຍຎ຺ຎເມຕໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ [ປຸຎ຺ຎສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂກວິທາ.

‘‘ຍຎ຺ເຎ ວາ ຍທິ ວາ ສທ຺ເຘ, ຫພ຺ຍໍ [ຫວ຺ຍໍ (ສີ. ປີ.), ຫຸຎ຺ຎໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ກຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຍຊຕິ [ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຍຊນ຺ຕິ (ກ.)], ສຸເຂຕ຺ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິສຸ.

‘‘ສຸຫຸຕໍ ສຸຍິຏ຺ຐໍ ສຸປ຺ປຕ຺ຕໍ [ສມ຺ປຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍສຸ ຍໍ ກຕໍ;

ຍຎ຺ໂຎ ຈ ວິປຸໂລ ໂຫຕິ, ປສີທນ຺ຕິ ຈ ເທວຕາ.

‘‘ເອວໍ [ເອຕໍ (ກ.) ອ. ນິ. ໖.໓໗] ຍຊິຕ຺ວາ ເມຘາວີ, ສທ຺ໂຘ ມຸຕ຺ເຕນ ເຈຕສາ;

ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ສຸຂໍ ໂລກໍ, ປຓ຺ຑິໂຕ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ທສມໍ;

ຈກ຺ກວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.