໕. ໂຣຫິຕສ຺ສວຄ຺ໂຄ

໑. ສມາຘິຠາວນາສຸຕ຺ຕໍ

໔໑. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຎາຓທສ຺ສນປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຎາຓທສ຺ສນປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ທິວາສຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ – ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິໍ, ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາ. ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາ ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນ ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຎາຓທສ຺ສນປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິທິຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ວິທິຕາ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ວິທິຕາ ວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ – ‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ [ອຕ຺ຖຄໂມ (ສີ. ປີ.)]; ອິຕິ ເວທນາ, ອິຕິ ເວທນາຍ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ສຎ຺ຎາ, ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ, ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕສ຺ໂສ ສມາຘິຠາວນາ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ປາຣາຍເນ ປຸຓ຺ຓກປຎ຺ເຫ –

‘‘ສງ຺ຂາຍ ໂລກສ຺ມິໍ ປໂຣປຣານິ,

ຍສ຺ສິຎ຺ຊິຕໍ ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກ;

ສນ຺ໂຕ ວິຘູໂມ ອນີໂຆ ນິຣາໂສ,

ອຕາຣິ ໂສ ຊາຕິຊຣນ຺ຕິ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ [ສຸ. ນິ. ໑໐໕໔; ຈູຬນິ. ປຸຓ຺ຓກມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໗໓]. ປຐມໍ;

໒. ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓສຸຕ຺ຕໍ

໔໒. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານິ [ປຎ຺ຫາພ຺ຍາກຣຓານິ (ກ.)]. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ໂຫ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ໂຫ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ໂຫ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ໂຫ ຐປນີໂຍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານີ’’ຕິ.

‘‘ເອກໍສວຈນໍ ເອກໍ, ວິຠຊ຺ຊວຈນາປຣໍ;

ຕຕິຍໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປນ ຐາປເຍ.

‘‘ໂຍ ຈ ເຕສໍ [ເນສໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ, ຊານາຕິ ອນຸຘມ຺ມຕໍ;

ຈຕຸປຎ຺ຫສ຺ສ ກຸສໂລ, ອາຫຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕຖາວິຘໍ.

‘‘ທຸຣາສໂທ ທຸປ຺ປສໂຫ, ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸປ຺ປຘໍສິໂຍ;

ອໂຖ ອຕ຺ເຖ ອນຕ຺ເຖ ຈ, ອຸຠຍສ຺ສ ໂຫຕິ ໂກວິໂທ [ອຸຠຍຕ຺ຖສ຺ສ ໂກວິໂທ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ອນຕ຺ຖໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ອຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ ຘີໂຣ, ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ປຐມໂກຘຄຣຸສຸຕ຺ຕໍ

໔໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ໂກຘຄຣຸ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ, ມກ຺ຂຄຣຸ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ, ລາຠຄຣຸ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ, ສກ຺ກາຣຄຣຸ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ ນ ໂກຘຄຣຸ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ ນ ມກ຺ຂຄຣຸ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ ນ ລາຠຄຣຸ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸ ນ ສກ຺ກາຣຄຣຸ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂກຘມກ຺ຂຄຣູ ຠິກ຺ຂູ, ລາຠສກ຺ກາຣຄາຣວາ;

ນ ເຕ ຘມ຺ເມ ວິຣູຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິເຕ.

‘‘ເຍ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ວິຫໍສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ;

ເຕ ເວ ຘມ຺ເມ ວິຣູຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິເຕ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ທຸຕິຍໂກຘຄຣຸສຸຕ຺ຕໍ

໔໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສທ຺ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ໂກຘຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ, ມກ຺ຂຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ, ລາຠຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ, ສກ຺ກາຣຄຣຸຕາ ນ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສທ຺ຘມ຺ມາ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ນ ໂກຘຄຣຸຕາ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ນ ມກ຺ຂຄຣຸຕາ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ນ ລາຠຄຣຸຕາ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸຕາ ນ ສກ຺ກາຣຄຣຸຕາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສທ຺ຘມ຺ມາ’’ຕິ.

‘‘ໂກຘມກ຺ຂຄຣຸ ຠິກ຺ຂຸ, ລາຠສກ຺ກາຣຄາຣໂວ;

ສຸເຂຕ຺ເຕ ປູຕິພີຊໍວ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ນ ວິຣູຫຕິ.

‘‘ເຍ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ວິຫໍສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ;

ເຕ ເວ ຘມ຺ເມ ວິຣູຫນ຺ຕິ, ສ຺ເນຫານ຺ວຍມິໂວສຘາ’’ຕິ [ສ຺ເນຫມນ຺ວາຍມິໂວສຘາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ໂຣຫິຕສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ

໔໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ [ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໗] ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຎາຕຸໍ ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ວາ ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ຍຕ຺ຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນາຫໍ ຕໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຎາເຕຍ຺ຍໍ ທຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ປຕ຺ເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ – ‘ຍຕ຺ຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນາຫໍ ຕໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຎາເຕຍ຺ຍໍ ທຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ປຕ຺ເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທາມີ’’’ຕິ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ນາມ ອິສິ ອໂຫສິໍ ໂຠຊປຸຕ຺ໂຕ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູໂປ ຊໂວ ອໂຫສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ [ທຬ຺ຫຘມ຺ໂມ, ອ. ນິ. ໙.໓໘; ມ. ນິ. ໑.໑໖໑ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ຏີກາ ຈ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານພ຺ຍາກຣຓໍ ຈ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ] ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ສິກ຺ຂິໂຕ ກຕຫຕ຺ໂຖ ກຕູປາສໂນ ລຫຸເກນ ອສເນນ ອປ຺ປກສິເຣນ ຕິຣິຍໍ ຕາລຈ຺ຉາຍໍ ອຕິປາເຕຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູໂປ ປທວີຕິຫາໂຣ ອໂຫສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ສມຸທ຺ທາ ປຈ຺ຉິໂມ ສມຸທ຺ໂທ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູເປນ ຊເວນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເອວຣູເປນ ຈ ປທວີຕິຫາເຣນ ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘ອຫໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິທ຺ທາກິລມຖປຏິວິໂນທນາ ວສ຺ສສຕາຍຸໂກ ວສ຺ສສຕຊີວີ ວສ຺ສສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາເຍວ ກາລງ຺ກໂຕ.

‘‘‘ຍຕ຺ຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນາຫໍ ຕໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຎາເຕຍ຺ຍໍ ທຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ປຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທາມິ. ນ ຈາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປຕ຺ວາວ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍໍ ວທາມິ. ອປິ ຈາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣ [ກເຬພເຣ (ສີ. ປີ.)] ສສຎ຺ຎິມ຺ຫິ ສມນເກ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາເປມິ ໂລກສມຸທຍຎ຺ຈ ໂລກນິໂຣຘຎ຺ຈ ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຄມເນນ ນ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂລກສ຺ສນ຺ໂຕ ກຸທາຈນໍ;

ນ ຈ ອປ຺ປຕ຺ວາ ໂລກນ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ ປໂມຈນໍ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫເວ ໂລກວິທູ ສຸເມໂຘ,

ໂລກນ຺ຕຄູ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ;

ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ສມິຕາວິ ຎຕ຺ວາ,

ນາສີສຕີ [ນາສິໍສຕີ (ສີ.)] ໂລກມິມໍ ປຣຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ທຸຕິຍໂຣຫິຕສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ

໔໖. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ [ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໗], ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຎາຕຸໍ ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ວາ ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣຫິຕສ຺ສໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ຍຕ຺ຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນາຫໍ ຕໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຎາເຕຍ຺ຍໍ ທຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ປຕ຺ເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທາມີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ – ຍຕ຺ຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນາຫໍ ຕໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຎາເຕຍ຺ຍໍ ທຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ປຕ຺ເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທາມິ’’’.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂຣຫິຕສ຺ໂສ ນາມ ອິສິ ອໂຫສິໍ ໂຠຊປຸຕ຺ໂຕ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູໂປ ຊໂວ ອໂຫສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ສິກ຺ຂິໂຕ ກຕຫຕ຺ໂຖ ກຕູປາສໂນ ລຫຸເກນ ອສເນນ ອປ຺ປກສິເຣນ ຕິຣິຍໍ ຕາລຈ຺ຉາຍໍ ອຕິປາເຕຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູໂປ ປທວີຕິຫາໂຣ ອໂຫສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ສມຸທ຺ທາ ປຈ຺ຉິໂມ ສມຸທ຺ໂທ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູເປນ ຊເວນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເອວຣູເປນ ຈ ປທວີຕິຫາເຣນ ເອວຣູປໍ ອິຈ຺ຉາຄຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ອຫໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິທ຺ທາກິລມຖປຏິວິໂນທນາ ວສ຺ສສຕາຍຸໂກ ວສ຺ສສຕຊີວີ ວສ຺ສສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣາເຍວ ກາລງ຺ກໂຕ.

‘‘‘ຍຕ຺ຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊາຍຕິ ນ ຊີຍຕິ ນ ມີຍຕິ ນ ຈວຕິ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນາຫໍ, ຕໍ ຄມເນນ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຎາເຕຍ຺ຍໍ ທຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ປຕ຺ເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທາມີ’ຕິ. ນ ຈາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປຕ຺ວາວ ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍໍ ວທາມິ. ອປິ ຈາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣ ສສຎ຺ຎິມ຺ຫິ ສມນເກ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາເປມິ ໂລກສມຸທຍຎ຺ຈ ໂລກນິໂຣຘຎ຺ຈ ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຄມເນນ ນ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂລກສ຺ສນ຺ໂຕ ກຸທາຈນໍ;

ນ ຈ ອປ຺ປຕ຺ວາ ໂລກນ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ ປໂມຈນໍ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫເວ ໂລກວິທູ ສຸເມໂຘ,

ໂລກນ຺ຕຄູ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ;

ໂລກສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ສມິຕາວິ ຎຕ຺ວາ,

ນາສີສຕີ ໂລກມິມໍ ປຣຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ສຸວິທູຣສຸຕ຺ຕໍ

໔໗. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸວິທູຣວິທູຣານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ນຠຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຖວີ ຈ; ອິທໍ ປຐມໍ ສຸວິທູຣວິທູເຣ. ໂອຣິມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປາຣິມຎ຺ຈ; ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ສຸວິທູຣວິທູເຣ. ຍໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວໂຣຈໂນ ອພ຺ຠຸເທຕິ ຍຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖເມຕິ [ອຕ຺ຖງ຺ຄເມຕິ (ສ຺ຍາ.), ເວຕິ (ກ.)]; ອິທໍ ຕຕິຍໍ ສຸວິທູຣວິທູເຣ. ສຕຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ ອສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ; ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສຸວິທູຣວິທູເຣ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສຸວິທູຣວິທູຣານີ’’ຕິ.

[ຊາ. ໒.໒໑.໔໑໔, ໔໔໘] ‘‘ນຠຎ຺ຈ ທູເຣ ປຖວີ ຈ ທູເຣ,

ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ຕທາຫຸ ທູເຣ;

ຍໂຕ ຈ ເວໂຣຈໂນ ອພ຺ຠຸເທຕິ,

ປຠງ຺ກໂຣ ຍຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຖເມຕິ;

ຕໂຕ ຫເວ ທູຣຕຣໍ ວທນ຺ຕິ,

ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ.

‘‘ອພ຺ຍາຍິໂກ ໂຫຕິ ສຕໍ ສມາຄໂມ,

ຍາວາປິ [ຍາວມ຺ປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ຕເຖວ ໂຫຕິ;

ຂິປ຺ປຎ຺ຫິ ເວຕິ ອສຕໍ ສມາຄໂມ,

ຕສ຺ມາ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ອສພ຺ຠິ ອາຣກາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ວິສາຂສຸຕ຺ຕໍ

໔໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ວິສາໂຂ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ໂຕ [ປຎ຺ຈາລິປຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ, ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ວິສາໂຂ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວິສາຂໍ ປຎ຺ຈາລປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ວິສາຂ! ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ ປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິສ຺ສິຕາຍາຕິ.

‘‘ນາຠາສມານໍ ຊານນ຺ຕິ, ມິສ຺ສໍ ພາເລຫິ ປຓ຺ຑິຕໍ;

ຠາສມານຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ, ເທເສນ຺ຕໍ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ຠາສເຍ ໂຊຕເຍ ຘມ຺ມໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ອິສິນໍ ຘຊໍ;

ສຸຠາສິຕຘຊາ ອິສໂຍ, ຘມ຺ໂມ ຫິ ອິສິນໍ ຘໂຊ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ວິປລ຺ລາສສຸຕ຺ຕໍ

໔໙. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສາ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສາ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອນິຈ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ; ທຸກ຺ເຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ; ອນຕ຺ຕນິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕາຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ; ອສຸເຠ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສາ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສາ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສາ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ນສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສາ ນຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສາ ນທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອນິຈ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ນສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ນຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ນທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ; ທຸກ຺ເຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ນຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ນທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ; ອນຕ຺ຕນິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຕາຕິ ນສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ນຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ນທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ; ອສຸເຠ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຠນ຺ຕິ ນສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ນຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ນທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ນສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສາ ນຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສາ ນທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສາ’’ຕິ.

‘‘ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ, ທຸກ຺ເຂ ຈ ສຸຂສຎ຺ຎິໂນ;

ອນຕ຺ຕນິ ຈ ອຕ຺ຕາຕິ, ອສຸເຠ ສຸຠສຎ຺ຎິໂນ;

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫຕາ ສຕ຺ຕາ, ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວິສຎ຺ຎິໂນ.

‘‘ເຕ ໂຍຄຍຸຕ຺ຕາ ມາຣສ຺ສ, ອໂຍຄກ຺ເຂມິໂນ ຊນາ;

ສຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ສໍສາຣໍ, ຊາຕິມຣຓຄາມິໂນ.

‘‘ຍທາ ຈ ພຸທ຺ຘາ ໂລກສ຺ມິໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຠງ຺ກຣາ;

ເຕ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ [ເຕມໍ ຘມ຺ມໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປກາເສນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເຕສໍ ສຸຕ຺ວານ ສປ຺ປຎ຺ຎາ, ສຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈລທ຺ຘາ ເຕ;

ອນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທກ຺ຂຸໍ, ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂຸ ທຸກ຺ຂໂຕ.

‘‘ອນຕ຺ຕນິ ອນຕ຺ຕາຕິ, ອສຸຠໍ ອສຸຠຕທ຺ທສຸໍ;

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມາທານາ, ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸ’’ນ຺ຕິ [ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໖]. ນວມໍ;

໑໐. ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕໍ

໕໐. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ [ຈູຬວ. ໔໔໗], ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອພ຺ຠາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

‘‘ມຫິກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

‘‘ຘູໂມ ຣໂຊ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

‘‘ຣາຫຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຣິນ຺ໂທ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ ເມຣຍໍ, ສຸຣາເມຣຍປານາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕິ, ເມຖຸນສ຺ມາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ຕິ, ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວນ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາຊີວາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຣາຄໂທສປຣິກ຺ກິຏ຺ຐາ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ອວິຊ຺ຊານິວຸຕາ ໂປສາ, ປິຍຣູປາຠິນນ຺ທິໂນ.

‘‘ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ ເມຣຍໍ, ປຏິເສວນ຺ຕິ ເມຖຸນໍ;

ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປຎ຺ຈ, ສາທິຍນ຺ຕິ ອວິທ຺ທສູ;

ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວນ຺ຕິ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ.

‘‘ເອເຕ ອຸປກ຺ກິເລສາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ [ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ (ສີ. ປີ.)], ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ, ອສຸທ຺ຘາ ສຣຊາ ມຄາ.

‘‘ອນ຺ຘກາເຣນ ໂອນທ຺ຘາ, ຕຓ຺ຫາທາສາ ສເນຕ຺ຕິກາ;

ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ກຏສິໍ ໂຆຣໍ, ອາທິຍນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ;

ໂຣຫິຕສ຺ສວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.