໑. ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ [ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໓ ອາຄຕໍ] – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຍໍ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣາມິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ [ຄຣຸກຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ.

‘‘ອປຣິປູຣສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ຍມຫໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ຍ຺ວາຍໍ [ໂຍປາຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘມ຺ໂມ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ມມ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມມ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອວເມຕໍ ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ ສຸຄຕ! ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເຕປິ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິໍສຸ; ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເຕປິ ຠຄວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ; ຠຄວາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕູ’’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ ຈ ອຕີຕາ [ເຍ ຈພ຺ຠຕີຕາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຍ ຈ ພຸທ຺ຘາ ອນາຄຕາ;

ໂຍ ເຈຕຣຫິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ພຫູນໍ [ພຫຸນ຺ນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໓] ໂສກນາສໂນ.

‘‘ສພ຺ເພ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ວິຫໍສຸ [ວິຫຣິໍສຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ;

ອໂຖປິ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອສາ ພຸທ຺ຘານ ຘມ຺ມຕາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ອຕ຺ຕກາເມນ [ອຕ຺ຖກາເມນ (ສີ. ກ.)], ມຫຕ຺ຕມຠິກງ຺ຂຕາ;

ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄຣຸກາຕພ຺ໂພ, ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອິທມໂວຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈ ອຊ຺ເຌສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຕິຣູປໍ ຍ຺ວາຍໍ [ໂຍປາຍໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຘມ຺ໂມ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫາສິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆປິ ມຫຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຖ ເມ ສງ຺ເຆປິ ຄາຣໂວ’’ຕິ. ປຐມໍ.