໔. ສຣຠສຸຕ຺ຕໍ

໖໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຣໂຠ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ. ໂສ ຣາຊຄເຫ ປຣິສຕິ [ປຣິສຕິໍ (ສີ. ປີ.)] ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຣຠສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສມານສ຺ສ – ‘‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສຣໂຠ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ. ໂສ ຣາຊຄເຫ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ. ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ສິປ຺ປິນິກາຕີຣໍ [ສປ຺ປິນິກາຕີຣໍ (ສີ. ປີ.), ສປ຺ປິນິຍາ ຕີຣໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປິນິກາຕີຣໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ສຣຠ, ເອວໍ ວເທສິ – ‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວເທຫິ, ສຣຠ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎາໂຕ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ? ສເຈ ເຕ ອປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ. ສເຈ ປນ ເຕ ປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ອນຸໂມທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – (‘‘ໂຍ [ມຍາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຂ ສຣຠ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ) [( ) ສີ. ໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] ‘‘ວເທຫິ, ສຣຠ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎາໂຕ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ? ສເຈ ເຕ ອປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ. ສເຈ ປນ ເຕ ປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ອນຸໂມທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍເທວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຍາເຈຍ຺ຍາສິ ຕເທວ ເຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປວາເຣຕິ. ວເທຫາວຸໂສ ສຣຠ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎາໂຕ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ? ສເຈ ເຕ ອປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຣິປູເຣສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອນຸໂມທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ມງ຺ກຸຠູຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ອໂຘມຸຂໍ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ວິທິຕ຺ວາ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ [ປຣິພ຺ພາຊໂກ (ປີ. ກ.)], ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ສມນຸຄາເຫຍ຺ຍໍ ສມນຸຠາເສຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຕ ມຍາ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານໍ ນາຎ຺ຎຕຣໍ [ອຎ຺ຎຕຣໍ (ກ.)] ຐານໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ [ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ວາ ມງ຺ກຸຠູໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ວາ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ວາ (ປີ.)] ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ.

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ອາສວາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ສມນຸຄາເຫຍ຺ຍໍ ສມນຸຠາເສຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຕ ມຍາ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານໍ ນາຎ຺ຎຕຣໍ ຐານໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ.

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ສມນຸຄາເຫຍ຺ຍໍ ສມນຸຠາເສຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຕ ມຍາ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານໍ ນາຎ຺ຎຕຣໍ ຐານໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສິປ຺ປິນິກາຕີເຣ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ສມນ຺ຕໂຕ ວາຈາຍສນ຺ນິໂຕທເກນ [ວາຈາສຕ຺ຕິໂຕທເກນ (ສີ.)] ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສຸ [ສຎ຺ຈຸມ຺ຠຣິມກໍສຸ (ປີ., ທີ. ນິ. ໑.໔໒໑) ສໍ. ນິ. ໒.໒໔໓ ອຸປຣິປາໂຐ ວິຍ] – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎ ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ‘ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິງ຺ຄາລກໍເຍວ [ເສຄາລກໍເຍວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນທຕິ, ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວ ນທຕິ [ເຠທຓ຺ຑກໍ (ກ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ‘ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິງ຺ຄາລກໍເຍວ ນທສິ ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວ ນທສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣີ [ອມ຺ພກມທ຺ທຣີ (ສີ.)] ‘ປຸຣິສກຣວິຕໍ [ຜຸສ຺ສກຣວິຕໍ (ສີ.), ປຸສ຺ສກຣວິຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຣວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣິຣວິຕໍເຍວ ຣວຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ‘ປຸຣິສກຣວິຕໍ ຣວິສ຺ສາມີ’ຕິ, ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣິຣວິຕໍເຍວ ຣວສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຸສໂຠ ສຸຎ຺ຎາຍ ໂຄສາລາຍ ຄມ຺ຠີຣໍ ນທິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ຄມ຺ຠີຣໍ ນທິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ສມນ຺ຕໂຕ ວາຈາຍສນ຺ນິໂຕທເກນ ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສູຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.