(໗) ໒. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ຕິຕ຺ຖາຍຕນາທິສຸຕ຺ຕໍ

໖໒. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ ຍານິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານານິ [ສມນຸຄ຺ຄາຫິຍມານານິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ສມນຸຄາຫິຍມານານິ ສມນຸຠາສິຍມານານິ ປຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກິຣິຍາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູ’ຕິ. ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕູ’ຕິ. ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູ’ຕິ, ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕູ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ [ເຕ ເຈ ເມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອາມາ’ຕິ [ອາໂມຕິ (ສີ.)] ປຏິຊານນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ອທິນ຺ນາທາຍິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ມຸສາວາທິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ປິສຸຓວາຈາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ຜຣຸສວາຈາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ’’’.

‘‘ປຸພ຺ເພກຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕໍ ນ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ ວາ ວາຍາໂມ ວາ ອິທໍ ວາ ກຣຓີຍໍ ອິທໍ ວາ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ. ອິຕິ ກຣຓີຍາກຣຓີເຍ ໂຂ ປນ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ ອນາຣກ຺ຂານໍ ວິຫຣຕໍ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສຫຘມ຺ມິໂກ ສມຓວາໂທ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອວໍວາທີສຸ ເອວໍທິຏ຺ຐີສຸ ປຐໂມ ສຫຘມ຺ມິໂກ ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕູ’ຕິ, ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍວາທິໂນ ເອວທິຏ຺ຐິໂນ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕູ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອາມາ’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ອທິນ຺ນາທາຍິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ມຸສາວາທິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ປິສຸຓວາຈາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ຜຣຸສວາຈາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ’’’.

‘‘ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕໍ ນ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ ວາ ວາຍາໂມ ວາ ອິທໍ ວາ ກຣຓີຍໍ ອິທໍ ວາ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ. ອິຕິ ກຣຓີຍາກຣຓີເຍ ໂຂ ປນ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ ອນາຣກ຺ຂານໍ ວິຫຣຕໍ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສຫຘມ຺ມິໂກ ສມຓວາໂທ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອວໍວາທີສຸ ເອວໍທິຏ຺ຐີສຸ ທຸຕິໂຍ ສຫຘມ຺ມິໂກ ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍໍ ກິໍ ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ’ຕິ, ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ຍໍ ກິໍ ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອາມາ’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’’.

‘‘ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ [ອເຫຕຸໍ (ສີ.), ອເຫຕຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອເຫຕຸອປ຺ປຈ຺ຈຍາ (ປີ.), ອເຫຕຸໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ (ກ.)] ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕໍ ນ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ ວາ ວາຍາໂມ ວາ ອິທໍ ວາ ກຣຓີຍໍ ອິທໍ ວາ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ. ອິຕິ ກຣຓີຍາກຣຓີເຍ ໂຂ ປນ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີນໍ ອນາຣກ຺ຂານໍ ວິຫຣຕໍ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສຫຘມ຺ມິໂກ ສມຓວາໂທ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອວໍວາທີສຸ ເອວໍທິຏ຺ຐີສຸ ຕຕິໂຍ ສຫຘມ຺ມິໂກ ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ ຍານິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານານິ ສມນຸຄາຫິຍມານານິ ສມນຸຠາສິຍມານານິ ປຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກິຣິຍາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ? ອິມາ ຉ ຘາຕຸໂຍຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອິມານິ ຉ ຜສ຺ສາຍຕນານີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອິເມ ອຏ຺ຐາຣສ ມໂນປວິຈາຣາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ.

‘‘ອິມາ ຉ ຘາຕຸໂຍຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຉຍິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘາຕຸໂຍ – ປຖວີຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕຸ, ເຕໂຊຘາຕຸ, ວາໂຍຘາຕຸ, ອາກາສຘາຕຸ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ອິມາ ຉ ຘາຕຸໂຍຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິມານິ ຉ ຜສ຺ສາຍຕນານີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜສ຺ສາຍຕນານິ – ຈກ຺ຂຸ ຜສ຺ສາຍຕນໍ, ໂສຕໍ ຜສ຺ສາຍຕນໍ, ຆານໍ ຜສ຺ສາຍຕນໍ, ຊິວ຺ຫາ ຜສ຺ສາຍຕນໍ, ກາໂຍ ຜສ຺ສາຍຕນໍ, ມໂນ ຜສ຺ສາຍຕນໍ. ອິມານິ ຉ ຜສ຺ສາຍຕນານີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິເມ ອຏ຺ຐາຣສ ມໂນປວິຈາຣາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານິຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕິ ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານິຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕິ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານິຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕິ. ອິເມ ອຏ຺ຐາຣສ ມໂນປວິຈາຣາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຉນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘາຕູນໍ ອຸປາທາຍ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ; ໂອກ຺ກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ນາມຣູປໍ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ. ເວທິຍມານສ຺ສ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປມິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ປຎ຺ຎເປມິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ປຎ຺ຎເປມິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ປຎ຺ຎເປມິ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ, ຊຣາປິ ທຸກ຺ຂາ, ( ) [(ພ຺ຍາຘິປິ ທຸກ຺ໂຂ) (ສີ. ປີ. ກ.) ອຏ຺ຐກຖາຍ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໓໗] ມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາປິ ທຸກ຺ຂາ, (ອປ຺ປິເຍຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ທຸກ຺ໂຂ, ປິເຍຫິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ທຸກ຺ໂຂ,) [(ນຕ຺ຖິ ກຕ຺ຖຈິ)] ຍມ຺ປິຈ຺ຉໍ ນ ລຠຕິ ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂາ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ [ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານໍ, ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ [ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ, ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘາ ນາມຣູປນິໂຣໂຘ, ນາມຣູປນິໂຣຘາ ສຬາຍຕນນິໂຣໂຘ, ສຬາຍຕນນິໂຣຘາ ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ, ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ, ເວທນານິໂຣຘາ ຕຓ຺ຫານິໂຣໂຘ, ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ ອຸປາທານນິໂຣໂຘ, ອຸປາທານນິໂຣຘາ ຠວນິໂຣໂຘ, ຠວນິໂຣຘາ ຊາຕິນິໂຣໂຘ, ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ‘ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ອນິຄ຺ຄຫິໂຕ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ໂຐ ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໖໓. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານີຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ໂຫຕິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ມຫາອຄ຺ຄິຑາໂຫ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ມຫາອຄ຺ຄິຑາເຫ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐິເຕ ເຕນ ຄາມາປິ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ນິຄມາປິ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ນຄຣາປິ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຄາເມສຸປິ ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ນິຄເມສຸປິ ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ນຄເຣສຸປິ ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ຕຕ຺ຖ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຏິລຠຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ນປ຺ປຏິລຠຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍ ຠຍນ຺ຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ມຫາເມເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐິເຕ ມຫາອຸທກວາຫໂກ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ມຫາອຸທກວາຫເກ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຊາຍນ຺ເຕ ເຕນ ຄາມາປິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ນິຄມາປິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ນຄຣາປິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຄາເມສຸປິ ວຸຍ຺ຫມາເນສຸ ນິຄເມສຸປິ ວຸຍ຺ຫມາເນສຸ ນຄເຣສຸປິ ວຸຍ຺ຫມາເນສຸ ຕຕ຺ຖ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຏິລຠຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ນປ຺ປຏິລຠຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍ ຠຍນ຺ຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ຠຍໍ ໂຫຕິ ອຏວິສງ຺ໂກໂປ, ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາ ຊານປທາ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ. ຠເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອຏວິສງ຺ໂກເປ ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ເຫສຸ ຊານປເທສຸ ປຣິຍາຍນ຺ເຕສຸ ຕຕ຺ຖ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຏິລຠຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ນປ຺ປຏິລຠຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍ ຠຍນ຺ຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານີຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ.

‘‘ຕານິ ໂຂ ປນິມານິ [ອິມານິ ໂຂ (ສີ.), ອິມານິ ໂຂ ປນ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິການິເຍວ ຠຍານິ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານີຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ໂຫຕິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ມຫາອຄ຺ຄິຑາໂຫ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ມຫາອຄ຺ຄິຑາເຫ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐິເຕ ເຕນ ຄາມາປິ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ນິຄມາປິ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ນຄຣາປິ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຄາເມສຸປິ ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ນິຄເມສຸປິ ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ນຄເຣສຸປິ ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ປຏິລຠຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍເຍວ ຠຍໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍ ຠຍນ຺ຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ມຫາເມເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐິເຕ ມຫາອຸທກວາຫໂກ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ມຫາອຸທກວາຫເກ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຊາເຕ ເຕນ ຄາມາປິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ນິຄມາປິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ນຄຣາປິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຄາເມສຸປິ ວຸຍ຺ຫມາເນສຸ ນິຄເມສຸປິ ວຸຍ຺ຫມາເນສຸ ນຄເຣສຸປິ ວຸຍ຺ຫມາເນສຸ ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ປຏິລຠຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍເຍວ ຠຍໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍ ຠຍນ຺ຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ຠຍໍ ໂຫຕິ ອຏວິສງ຺ໂກໂປ, ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາ ຊານປທາ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ. ຠເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອຏວິສງ຺ໂກເປ ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ເຫສຸ ຊານປເທສຸ ປຣິຍາຍນ຺ເຕສຸ ໂຫຕິ ໂສ ສມໂຍ ຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ປຏິລຠຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍເຍວ ຠຍໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິກໍ ຠຍນ຺ຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ. ‘‘ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິການິເຍວ ຠຍານິ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານີຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ’’.

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ຊຣາຠຍໍ, ພ຺ຍາຘິຠຍໍ, ມຣຓຠຍນ຺ຕິ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ຊີຣມານໍ ເອວໍ ລຠຕິ – ‘ອຫໍ ຊີຣາມິ, ມາ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ຊີຣີ’ຕິ; ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປນ ມາຕຣໍ ຊີຣມານໍ ນ ເອວໍ ລຠຕິ – ‘ອຫໍ ຊີຣາມິ, ມາ ເມ ມາຕາ ຊີຣີ’’’ຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາຘິຍມານໍ ເອວໍ ລຠຕິ – ‘ອຫໍ ພ຺ຍາຘິຍາມິ, ມາ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຍາຘິຍີ’ຕິ; ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປນ ມາຕຣໍ ພ຺ຍາຘິຍມານໍ ນ ເອວໍ ລຠຕິ – ‘ອຫໍ ພ຺ຍາຘິຍາມິ, ມາ ເມ ມາຕາ ພ຺ຍາຘິຍີ’’’ຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ມີຍມານໍ ເອວໍ ລຠຕິ – ‘ອຫໍ ມີຍາມິ, ມາ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ມີຍີ’ຕິ; ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປນ ມາຕຣໍ ມີຍມານໍ ນ ເອວໍ ລຠຕິ – ‘ອຫໍ ມີຍາມິ, ມາ ເມ ມາຕາ ມີຍີ’ຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການິ ຠຍານີ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖິ ປຏິປທາ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິການໍ ຠຍານໍ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການໍ ຠຍານໍ ປຫານາຍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ກຕມາ ຈ ປຏິປທາ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິການໍ ຠຍານໍ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການໍ ຠຍານໍ ປຫານາຍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ສມາຕາປຸຕ຺ຕິການໍ ຠຍານໍ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓໍ ອມາຕາປຸຕ຺ຕິການໍ ຠຍານໍ ປຫານາຍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ເວນາຄປຸຣສຸຕ຺ຕໍ

໖໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ເວນາຄປຸຣໍ ນາມ ໂກສລານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ເວນາຄປຸຣິກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ເວນາຄປຸຣໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ [ຠຄວາ (ສີ. ສ຺ຍາ ກໍ. ປີ.) ອິທໍ ສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພໍ ປາຣາ. ໑; ທີ. ນິ. ໑.໒໕໕ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເວນາຄປຸຣິກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເວນາຄປຸຣິໂກ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສາຣທໍ ພທຣປຓ຺ຑຸໍ [ມຓ຺ຑໍ (ກ.)] ປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ປຣິໂຍທາຕໍ; ເອວເມວໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕາລປກ຺ກໍ ສມ຺ປຕິ ພນ຺ຘນາ ປມຸຕ຺ຕໍ [ມຸຕ຺ຕໍ (ສີ. ປີ. ກ.)] ປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ປຣິໂຍທາຕໍ; ເອວເມວໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເນກ຺ຂໍ [ນິກ຺ຂໍ-ອິຕິປິ (ມ. ນິ. ໓.໑໖໘)] ຊມ຺ໂພນທໍ ທກ຺ຂກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສຸປຣິກມ຺ມກຕໍ ອຸກ຺ກາມຸເຂ ສຸກຸສລສມ຺ປຫຏ຺ຐໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠາສເຕ ຈ ຕປເຕ ຈ ວິໂຣຈຕິ ຈ; ເອວເມວໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ. ຍານິ ຕານິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາສນ຺ທິ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຄນໂກ ຈິຕ຺ຕໂກ ປຏິກາ ປຏລິກາ ຕູລິກາ ວິກຕິກາ ອຸທ຺ທໂລມີ ເອກນ຺ຕໂລມີ ກຏ຺ຏິສ຺ສໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກຸຕ຺ຕກໍ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣໍ ອສ຺ສຕ຺ຖຣໍ ຣຖຕ຺ຖຣໍ ອຊິນປ຺ປເວຓີ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ [ກາທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ (ສີ.)] ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທໍ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານໍ, ເອວຣູປານໍ ນູນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານໍ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ.

‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາສນ຺ທິ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຄນໂກ ຈິຕ຺ຕໂກ ປຏິກາ ປຏລິກາ ຕູລິກາ ວິກຕິກາ ອຸທ຺ທໂລມີ ເອກນ຺ຕໂລມີ ກຏ຺ຏິສ຺ສໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກຸຕ຺ຕກໍ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣໍ ອສ຺ສຕ຺ຖຣໍ ຣຖຕ຺ຖຣໍ ອຊິນປ຺ປເວຓີ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທໍ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານໍ. ທຸລ຺ລຠານິ ຕານິ ປພ຺ພຊິຕານໍ ລທ຺ຘາ ຈ ປນ [ລທ຺ຘານິ ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ລທ຺ຘາ ຈ (ປີ.)] ນ ກປ຺ປນ຺ຕິ.

‘‘ຕີຓິ ໂຂ, ອິມານິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ, ເຍສາຫໍ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ທິພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ອຣິຍໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ. ອິມານິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕີຓິ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ, ເຍສາຫໍ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ.

‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທິພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ຍສ຺ສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣາມິ, ໂສ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕເມວ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສາມິ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວນນ຺ຕຎ຺ເຎວ ປວິສາມິ [ປຈາຣຍາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ຕິຓານິ ວາ ປຓ຺ຓານິ ວາ ຕານິ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ນິສີທາມິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣາມິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທມິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ຈງ຺ກມາມິ, ທິພ຺ໂພ ເມ ເອໂສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈງ຺ກໂມ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ຕິຏ຺ຐາມິ, ທິພ຺ພໍ ເມ ເອຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຐານໍ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ນິສີທາມິ, ທິພ຺ພໍ ເມ ເອຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອາສນໍ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ, ທິພ຺ພໍ ເມ ເອຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທິພ຺ພໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ຍສ຺ສາຫໍ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ໂກ ຈຎ຺ໂຎ ເອວຣູປສ຺ສ ທິພ຺ພສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ!

‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ຍສ຺ສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣາມິ, ໂສ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕເມວ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສາມິ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວນນ຺ຕຎ຺ເຎວ ປວິສາມິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ຕິຓານິ ວາ ປຓ຺ຓານິ ວາ ຕານິ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ນິສີທາມິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ [ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ [ຈຕຸຕ຺ຖິໍ (ສີ.)], ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ຈງ຺ກມາມິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ເມ ເອໂສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈງ຺ກໂມ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ຕິຏ຺ຐາມິ…ເປ… ນິສີທາມິ…ເປ… ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເມ ເອຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ຍສ຺ສາຫໍ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ໂກ ຈຎ຺ໂຎ ເອວຣູປສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ!

‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຣິຍໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ຍສ຺ສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣາມິ, ໂສ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕເມວ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສາມິ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວນນ຺ຕຎ຺ເຎວ ປວິສາມິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ຕິຓານິ ວາ ປຓ຺ຓານິ ວາ ຕານິ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ນິສີທາມິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ເອວໍ ຊານາມິ – ‘ຣາໂຄ ເມ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ; ໂທໂສ ເມ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ; ໂມໂຫ ເມ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ’. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ຈງ຺ກມາມິ, ອຣິໂຍ ເມ ເອໂສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈງ຺ກໂມ ໂຫຕິ. ໂສ ເຈ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວໍຠູໂຕ ຕິຏ຺ຐາມິ…ເປ… ນິສີທາມິ…ເປ… ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ, ອຣິຍໍ ເມ ເອຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຣິຍໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ, ຍສ຺ສາຫໍ ເອຕຣຫິ ນິກາມລາຠີ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ໂກ ຈຎ຺ໂຎ ເອວຣູປສ຺ສ ອຣິຍສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນສ຺ສ ນິກາມລາມີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ!

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອເຕ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສເກ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປເຕ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສຣຠສຸຕ຺ຕໍ

໖໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຣໂຠ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ. ໂສ ຣາຊຄເຫ ປຣິສຕິ [ປຣິສຕິໍ (ສີ. ປີ.)] ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຣຠສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຣາຊຄເຫ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສມານສ຺ສ – ‘‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສຣໂຠ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ. ໂສ ຣາຊຄເຫ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ. ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ສິປ຺ປິນິກາຕີຣໍ [ສປ຺ປິນິກາຕີຣໍ (ສີ. ປີ.), ສປ຺ປິນິຍາ ຕີຣໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ສິປ຺ປິນິກາຕີຣໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ສຣຠ, ເອວໍ ວເທສິ – ‘ອຎ຺ຎາໂຕ ມຍາ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ. ອຎ຺ຎາຍ ຈ ປນາຫໍ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ມໍ ເອວາຫໍ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ’’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວເທຫິ, ສຣຠ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎາໂຕ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ? ສເຈ ເຕ ອປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ. ສເຈ ປນ ເຕ ປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ອນຸໂມທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈ – (‘‘ໂຍ [ມຍາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຂ ສຣຠ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ) [( ) ສີ. ໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] ‘‘ວເທຫິ, ສຣຠ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎາໂຕ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ? ສເຈ ເຕ ອປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມິ. ສເຈ ປນ ເຕ ປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ອນຸໂມທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍເທວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຍາເຈຍ຺ຍາສິ ຕເທວ ເຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປວາເຣຕິ. ວເທຫາວຸໂສ ສຣຠ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຎ຺ຎາໂຕ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ຘມ຺ໂມ? ສເຈ ເຕ ອປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຣິປູເຣສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ປຣິປູຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອນຸໂມທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ມງ຺ກຸຠູຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ອໂຘມຸຂໍ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ວິທິຕ຺ວາ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ [ປຣິພ຺ພາຊໂກ (ປີ. ກ.)], ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ສມນຸຄາເຫຍ຺ຍໍ ສມນຸຠາເສຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຕ ມຍາ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານໍ ນາຎ຺ຎຕຣໍ [ອຎ຺ຎຕຣໍ (ກ.)] ຐານໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ [ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ວາ ມງ຺ກຸຠູໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ວາ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ວາ (ປີ.)] ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ.

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຂີຓາສວສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ອາສວາ ອປຣິກ຺ຂີຓາ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ສມນຸຄາເຫຍ຺ຍໍ ສມນຸຠາເສຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຕ ມຍາ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານໍ ນາຎ຺ຎຕຣໍ ຐານໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ.

‘‘ໂຍ ໂຂ ມໍ, ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ, ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ສມນຸຄາເຫຍ຺ຍໍ ສມນຸຠາເສຍ຺ຍໍ. ໂສ ວຕ ມຍາ ສາຘຸກໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານໍ ນາຎ຺ຎຕຣໍ ຐານໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກຣິສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຣໂຠ ປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສິປ຺ປິນິກາຕີເຣ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ສມນ຺ຕໂຕ ວາຈາຍສນ຺ນິໂຕທເກນ [ວາຈາສຕ຺ຕິໂຕທເກນ (ສີ.)] ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສຸ [ສຎ຺ຈຸມ຺ຠຣິມກໍສຸ (ປີ., ທີ. ນິ. ໑.໔໒໑) ສໍ. ນິ. ໒.໒໔໓ ອຸປຣິປາໂຐ ວິຍ] – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ພ຺ຣຫາຣຎ຺ເຎ ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ‘ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິງ຺ຄາລກໍເຍວ [ເສຄາລກໍເຍວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນທຕິ, ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວ ນທຕິ [ເຠທຓ຺ຑກໍ (ກ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ‘ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິງ຺ຄາລກໍເຍວ ນທສິ ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວ ນທສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣີ [ອມ຺ພກມທ຺ທຣີ (ສີ.)] ‘ປຸຣິສກຣວິຕໍ [ຜຸສ຺ສກຣວິຕໍ (ສີ.), ປຸສ຺ສກຣວິຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຣວິສ຺ສາມີ’ຕິ ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣິຣວິຕໍເຍວ ຣວຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ‘ປຸຣິສກຣວິຕໍ ຣວິສ຺ສາມີ’ຕິ, ອມ຺ພຸກສຎ຺ຈຣິຣວິຕໍເຍວ ຣວສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຸສໂຠ ສຸຎ຺ຎາຍ ໂຄສາລາຍ ຄມ຺ຠີຣໍ ນທິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຣຠ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ຄມ຺ຠີຣໍ ນທິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ສຣຠໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ສມນ຺ຕໂຕ ວາຈາຍສນ຺ນິໂຕທເກນ ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສູຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ເກສມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໖໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ເກສມຸຕ຺ຕໍ [ເກສປຸຕ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນາມ ກາລາມານໍ ນິຄໂມ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ເກສມຸຕ຺ຕິຍາ ກາລາມາ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ເກສມຸຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເກສມຸຕ຺ຕິຍາ ກາລາມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ເກສມຸຕ຺ຕິຍາ ກາລາມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເກສມຸຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ສກໍເຍວ ວາທໍ ທີເປນ຺ຕິ ໂຊເຕນ຺ຕິ, ປຣປ຺ປວາທໍ ປນ ຂຸໍເສນ຺ຕິ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ ປຣິຠວນ຺ຕິ ໂອມກ຺ຂິໍ [ໂອປປກ຺ຂິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ໂອມກ຺ຂິກໍ (ກ.)] ກໂຣນ຺ຕິ. ອປເຣປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເກສມຸຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕປິ ສກໍເຍວ ວາທໍ ທີເປນ຺ຕິ ໂຊເຕນ຺ຕິ, ປຣປ຺ປວາທໍ ປນ ຂຸໍເສນ຺ຕິ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ ປຣິຠວນ຺ຕິ ໂອມກ຺ຂິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຫເຕວ ກງ຺ຂາ ໂຫຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ – ‘ໂກ ສຸ ນາມ ອິເມສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ອາຫ, ໂກ ມຸສາ’’’ຕິ? ‘‘ອລຎ຺ຫິ ໂວ, ກາລາມາ, ກງ຺ຂິຕຸໍ ອລໍ ວິຈິກິຈ຺ຉິຕຸໍ. ກງ຺ຂນີເຍວ ປນ [ກງ຺ຂນີເຍວ ຈ ປນ (ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາເຍ)] ໂວ ຐາເນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’.

‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ [ສມາທິຓ຺ຓາ (ກ.)] ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’’ຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ປຊເຫຍ຺ຍາຖ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ໂລໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ລຸທ຺ໂຘ ປນາຍໍ, ກາລາມາ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລເຠນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ [ຕທຕ຺ຖາຍ (ກ.)] ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ [ຍໍ ຕສ຺ສ (ກ.) ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ຍໍ’ ສ’’ ອິຕ຺ເວວ ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ທິສ຺ສຕິ] ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ໂທໂສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ປນາຍໍ, ກາລາມາ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂທເສນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ [ຫນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)], ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ໂມໂຫ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ມູຬ຺ໂຫ ປນາຍໍ, ກາລາມາ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອກຸສລາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ສາວຊ຺ຊາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ວາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ [ກຖໍ ວາ ໂວ (?)] ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສມຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ກາລາມາ, ຍໍ ຕໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາ [ອໂວຈຸມ຺ຫ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ໔.໑໙໓] – ‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ! ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ ກາລາມາ ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ປຊເຫຍ຺ຍາຖາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຖ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ອໂລໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຫິຕາຍ ວາ ອຫິຕາຍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ຫິຕາຍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອລຸທ຺ໂຘ ປນາຍໍ, ກາລາມາ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລເຠນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ນ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ນ ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ອໂທໂສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ອໂມໂຫ ປຸຣິສສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ກຸສລາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອນວຊ຺ຊາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ວາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສມຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ກາລາມາ, ຍໍ ຕໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາ – ‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ! ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກາລາມາ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຖາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ [ໂຍ ໂຂ (ກ.)], ກາລາມາ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ວິຄຕາຠິຊ຺ໂຌ ວິຄຕພ຺ຍາປາໂທ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ສມ຺ປຊາໂນ ປຕິສ຺ສໂຕ [ສໂຕ (ກ.)] ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

‘‘ສ [ສເຈ (ກ.)] ໂຂ ໂສ, ກາລາມາ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສ຺ສາສາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ສເຈ ໂຂ ປນ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ [ສຸກຏທຸກ຺ກຏານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ອຖາຫໍ [ຐານມຫໍ (ສີ. ປີ.), ຐານເມຕໍ ເຍນາຫໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ປຐໂມ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ອຖາຫໍ [ອິຘາຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອເວຣໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌໍ ອນີຆໍ ສຸຂິໍ [ສຸຂໍ (ສີ.), ສຸຂີ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣາມີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ກໂຣໂຕ ກຣີຍຕິ ປາປໍ, ນ ໂຂ ປນາຫໍ ກສ຺ສຈິ ປາປໍ ເຈເຕມິ. ອກໂຣນ຺ຕໍ ໂຂ ປນ ມໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຸໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ຜຸສິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ຕຕິໂຍ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ, ອຖາຫໍ ອຸຠເຍເນວ ວິສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ກາລາມາ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສ຺ສາສາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ, ສຸຄຕ! ສ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສ຺ສາສາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ສເຈ ໂຂ ປນ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ອຖາຫໍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ປຐໂມ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ອຖາຫໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອເວຣໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌໍ ອນີຆໍ ສຸຂິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣາມີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ກໂຣໂຕ ກຣີຍຕິ ປາປໍ, ນ ໂຂ ປນາຫໍ – ກສ຺ສຈິ ປາປໍ ເຈເຕມິ, ອກໂຣນ຺ຕໍ ໂຂ ປນ ມໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຸໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ຜຸສິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ຕຕິໂຍ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ, ອຖາຫໍ ອຸຠເຍເນວ ວິສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’ຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາໂສ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອພ຺ຍາປຊ຺ຌຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສ຺ສາສາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ເອເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສເກ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປເຕ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ

໖໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ອຖ ໂຂ ສາຬ຺ໂຫ ຈ ມິຄາຣນຕ຺ຕາ ສາໂຓ ຈ ເສຂຸນິຍນຕ຺ຕາ [ໂຣຫໂຓ ຈ ເປຂຸຓິຍນຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຍນາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ສາຬ຺ຫໍ ມິຄາຣນຕ຺ຕາຣໍ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ ສາຬ຺ຫາ ປຊເຫຍ຺ຍາຖ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຖິ ໂລໂຠ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອຠິຊ຺ຌາຕິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຬ຺ຫາ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ລຸທ຺ໂຘ ໂຂ ອຍໍ, ສາຬ຺ຫາ, ອຠິຊ຺ຌາລຸ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຖິ ໂທໂສ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ພ຺ຍາປາໂທຕິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຬ຺ຫາ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ ອຍໍ, ສາຬ຺ຫາ, ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຖິ ໂມໂຫ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອວິຊ຺ຊາຕິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຬ຺ຫາ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ ອຍໍ, ສາຬ຺ຫາ, ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອກຸສລາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ສາວຊ຺ຊາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ວາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສມຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ສາຬ຺ຫາ, ຍໍ ຕໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາ – ‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ປຊເຫຍ຺ຍາຖາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ມາ ອນຸສ຺ສເວນ, ມາ ປຣມ຺ປຣາຍ, ມາ ອິຕິກິຣາຍ, ມາ ປິຏກສມ຺ປທາເນນ, ມາ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ມາ ນຍເຫຕຸ, ມາ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ມາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ, ມາ ຠພ຺ພຣູປຕາຍ, ມາ ສມໂຓ ໂນ ຄຣູຕິ. ຍທາ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຕນາວ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນວຊ຺ຊາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ສາຬ຺ຫາ, ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຖ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຖິ ອໂລໂຠ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອນຠິຊ຺ຌາຕິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຬ຺ຫາ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ອລຸທ຺ໂຘ ໂຂ ອຍໍ, ສາຬ຺ຫາ, ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ນ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ນ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຖິ ອໂທໂສ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອພ຺ຍາປາໂທຕິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຬ຺ຫາ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ອທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ ອຍໍ, ສາຬ຺ຫາ, ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ນ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ນ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອຕ຺ຖິ ອໂມໂຫ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ວິຊ຺ຊາຕິ ໂຂ ອຫໍ, ສາຬ຺ຫາ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ. ອມູຬ຺ໂຫ ໂຂ ອຍໍ, ສາຬ຺ຫາ, ວິຊ຺ຊາຄໂຕ ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ນ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຸສາ ຠຓຕິ, ປຣມ຺ປິ ນ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສມາທເປຕິ, ຍໍ ສ ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ສາຬ຺ຫາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ກຸສລາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອນວຊ຺ຊາ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ວາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ວາ’’ຕິ?