(໘) ໓. ອານນ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ຉນ຺ນສຸຕ຺ຕໍ

໗໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຉນ຺ໂນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຉນ຺ໂນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປຖ, ໂທສສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປຖ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປຖາຕິ. ມຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປມ, ໂທສສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປມ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎເປມາ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປຖ, ກິໍ ໂທເສ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ໂທສສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປຖ, ກິໍ ໂມເຫ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ໂມຫສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປຖາ’’ຕິ?

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ; ຣາເຄ ປຫີເນ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ; ຣາເຄ ປຫີເນ ເນວ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ຣຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ; ຣາເຄ ປຫີເນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຣາໂຄ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນ຺ຘກຣໂຓ ອຈກ຺ຂຸກຣໂຓ ອຎ຺ຎາຓກຣໂຓ ປຎ຺ຎານິໂຣຘິໂກ ວິຆາຕປກ຺ຂິໂກ ອນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິໂກ.

‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂທເສນ…ເປ… ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ; ໂມເຫ ປຫີເນ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ເຈເຕຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ; ໂມເຫ ປຫີເນ ເນວ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ນ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ມູຬ຺ໂຫ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂມເຫນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ; ໂມເຫ ປຫີເນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ປຣຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖມ຺ປິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ໂມໂຫ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນ຺ຘກຣໂຓ ອຈກ຺ຂຸກຣໂຓ ອຎ຺ຎາຓກຣໂຓ ປຎ຺ຎານິໂຣຘິໂກ ວິຆາຕປກ຺ຂິໂກ ອນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິໂກ. ອິທໍ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຣາເຄ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປມ. ອິທໍ ໂທເສ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ໂທສສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປມ. ອິທໍ ໂມເຫ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ໂມຫສ຺ສ ປຫານໍ ປຎ຺ຎາເປມາ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນາວຸໂສ, ມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖິ ປຏິປທາ ເອຕສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖິ ປຏິປທາ ເອຕສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ. ‘‘ກຕໂມ ປນາວຸໂສ, ມຄ຺ໂຄ ກຕມາ ປຏິປທາ ເອຕສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ? ‘‘ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ. ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ເອຕສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ໂຄ ຠທ຺ທິກາ ປຏິປທາ ເອຕສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ. ອລຎ຺ຈ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອປ຺ປມາທາຍາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອາຊີວກສຸຕ຺ຕໍ

໗໓. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອາຊີວກສາວໂກ ຄຫປຕິ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ອາຊີວກສາວໂກ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເກສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ? ເກ ໂລເກ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ? ເກ ໂລເກ ສຸກຕາ’’ຕິ [ສຸຄຕາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]? ‘‘ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ເຍ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ໂທສສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເຕ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ໂທສສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ. ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ເຍ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ໂທສສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ໂລເກ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເຕ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ໂທສສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ໂລເກ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ. ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ເຍສໍ ຣາໂຄ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ເຍສໍ ໂທໂສ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ເຍສໍ ໂມໂຫ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ເຕ ໂລເກ ສຸກຕາ ໂນ ວາ? ກຖໍ ວາ ເຕ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຍສໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາໂຄ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ເຍສໍ ໂທໂສ ປຫີໂນ…ເປ… ເຍສໍ ໂມໂຫ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ເຕ ໂລເກ ສຸກຕາ. ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຕຍາເວຕໍ [ຕຍາ ເຈຕໍ (ສີ. ປີ. ກ.)] ພ຺ຍາກຕໍ – ‘ເຍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ໂທສສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ’ຕິ. ຕຍາເວຕໍ ພ຺ຍາກຕໍ – ‘ເຍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ໂທສສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ໂລເກ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ’ຕິ. ຕຍາເວຕໍ ພ຺ຍາກຕໍ – ‘ເຍສໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາໂຄ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ເຍສໍ ໂທໂສ ປຫີໂນ…ເປ… ເຍສໍ ໂມໂຫ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ເຕ ໂລເກ ສຸກຕາ’’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ນ ເຈວ ນາມ ສຘມ຺ມຸກ຺ກໍສນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປຣຘມ຺ມາປສາທນາ [ນ ປຣຘມ຺ມາປສາທນາ (ສີ. ປີ.), ນ ປຣຘມ຺ມວມ຺ຠນາ (ມ. ນິ. ໒.໒໓໖)]. ອາຍຕເນວ [ອາຍຕເນ ຈ (ມ. ນິ. ໒.໒໓໖)] ຘມ຺ມເທສນາ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປນີໂຕ. ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຖ, ໂທສສ຺ສ…ເປ… ໂມຫສ຺ສ ປຫນາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຖ. ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ. ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ໂທສສ຺ສ…ເປ… ໂມຫສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນາ. ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ໂລເກ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ. ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຣາໂຄ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂທໂສ ປຫີໂນ…ເປ… ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂມໂຫ ປຫີໂນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວງ຺ກໂຕ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ຕຸມ຺ເຫ ໂລເກ ສຸກຕາ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ອຍ຺ເຍນ ອານນ຺ເທນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ຘາເຣຕຸ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ມຫານາມສກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໗໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຄິລານາວຸຏ຺ຐິໂຕ [ຄິລານວຸຏ຺ຐິໂຕ (ສທ຺ທນີຕິ)] ໂຫຕິ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ – ‘ສມາຫິຕສ຺ສ ຎາຓໍ, ໂນ ອສມາຫິຕສ຺ສາ’ຕິ. ສມາຘິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ຎາຓໍ; ອຸທາຫຸ ຎາຓໍ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ສມາຘີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຠຄວາ ໂຂ ຄິລານວຸຏ຺ຐິໂຕ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ອຍຎ຺ຈ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຕິຄມ຺ຠີຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອກມນ຺ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຂມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ, ອເສຂມ຺ປິ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ; ເສໂຂປິ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອເສໂຂປິ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ; ເສຂາປິ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ອເສຂາປິ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ. ກຕມຎ຺ຈ, ມຫານາມ, ເສຂໍ ສີລໍ? ອິຘ, ມຫານາມ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ເສຂໍ ສີລໍ’’.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ມຫານາມ, ເສໂຂ ສມາຘິ? ອິຘ, ມຫານາມ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ເສໂຂ ສມາຘິ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ມຫານາມ, ເສຂາ ປຎ຺ຎາ? ອິຘ, ມຫານາມ, ຠິກ຺ຂຸ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ເສຂາ ປຎ຺ຎາ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ເອວໍ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ເອວໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫານາມ, ເສຂມ຺ປິ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ, ອເສຂມ຺ປິ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ; ເສໂຂປິ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອເສໂຂປິ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ; ເສຂາປິ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ອເສຂາປິ ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ນິຄຓ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ

໗໕. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ອຠໂຍ ຈ ລິຈ຺ຉວິ ປຓ຺ຑິຕກຸມາຣໂກ ຈ ລິຈ຺ຉວິ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຠໂຍ ລິຈ຺ຉວິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ ເສຕຸຆາຕໍ. ອິຕິ ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ, ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ, ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ເອວເມຕິສ຺ສາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາຍ ນິຊ຺ຊຣາຍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ. ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກິມາຫາ’’ຕິ?

‘‘ຕິສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ອຠຍ, ນິຊ຺ຊຣາ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ອິຘ, ອຠຍ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ອຠຍ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ອຠຍ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ [ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ເອວໍ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ນວຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ນິຊ຺ຊຣາ ອກາລິກາ ເອຫິປສ຺ສິກາ ໂອປເນຍ຺ຍິກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພາ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ອິມາ ໂຂ, ອຠຍ, ຕິສ຺ໂສ ນິຊ຺ຊຣາ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມທກ຺ຂາຕາ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຓ຺ຑິຕກຸມາຣໂກ ລິຈ຺ຉວິ ອຠຍໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ອຠຍ, ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ສຸຠາສິຕໍ ສຸຠາສິຕໂຕ ນາພ຺ຠນຸໂມທສີ’’ຕິ? ‘‘ກ຺ຍາຫໍ, ສມ຺ມ ປຓ຺ຑິຕກຸມາຣກ, ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ສຸຠາສິຕໍ ສຸຠາສິຕໂຕ ນາພ຺ຠນຸໂມທິສ຺ສາມິ! ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍ ໂຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ສຸຠາສິຕໍ ສຸຠາສິຕໂຕ ນາພ຺ຠນຸໂມເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ນິເວສກສຸຕ຺ຕໍ

໗໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ, ອານນ຺ທ, ອນຸກມ຺ເປຍ຺ຍາຖ ເຍ ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ ມິຕ຺ຕາ ວາ ອມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕີ ວາ ສາໂລຫິຕາ ວາ ເຕ ໂວ, ອານນ຺ທ, ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສມາທເປຕພ຺ພາ [ສມາທາເປຕພ຺ພາ (?)] ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ. ກຕເມສຸ ຕີສຸ? ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ; ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ, ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ, ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ສິຍາ, ອານນ຺ທ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ – ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາໂປຘາຕຸຍາ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ວາໂຍຘາຕຸຍາ, ນ ຕ຺ເວວ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຣິທໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ໂສ ວຕານນ຺ທ, ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ວາ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສິຍາ, ອານນ຺ທ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ – ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາໂປຘາຕຸຍາ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ວາໂຍຘາຕຸຍາ, ນ ຕ຺ເວວ ຘມ຺ເມ…ເປ… ນ ຕ຺ເວວ ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຣິທໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ໂສ ວຕານນ຺ທ, ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ວາ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເຍ, ອານນ຺ທ, ອນຸກມ຺ເປຍ຺ຍາຖ ເຍ ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ ມິຕ຺ຕາ ວາ ອມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕີ ວາ ສາໂລຫິຕາ ວາ ເຕ ໂວ, ອານນ຺ທ, ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຐມຠວສຸຕ຺ຕໍ

໗໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠໂວ, ຠໂວຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ກາມຘາຕຸເວປກ຺ກຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ນາຠວິສ຺ສ, ອປິ ນຸ ໂຂ ກາມຠໂວ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ພີຊໍ, ຕຓ຺ຫາ ສ຺ເນໂຫ [ສິເນໂຫ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ຫີນາຍ ຘາຕຸຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ເອວໍ ອາຍຕິໍ [ອາຍຕິ (ສີ.)] ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ( ) [(ເອວໍ ໂຂ ອານນ຺ທ ຠໂວ ໂຫຕີຕິ) (ກ.) ທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕ ປນ ອິທໍ ປາຐນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ]

‘‘ຣູປຘາຕຸເວປກ຺ກຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ນາຠວິສ຺ສ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຣູປຠໂວ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ໂຂ ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ພີຊໍ, ຕຓ຺ຫາ ສ຺ເນໂຫ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ມຊ຺ຌິມາຍ ຘາຕຸຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ເອວໍ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ( ) [(ເອວໍ ໂຂ ອານນ຺ທ ຠໂວ ໂຫຕີຕິ) (ກ.) ທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕ ປນ ອິທໍ ປາຐນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ]

‘‘ອຣູປຘາຕຸເວປກ຺ກຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ນາຠວິສ຺ສ, ອປິ ນຸ ໂຂ ອຣູປຠໂວ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ພີຊໍ, ຕຓ຺ຫາ ສ຺ເນໂຫ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ປຓີຕາຍ ຘາຕຸຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ເອວໍ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ທຸຕິຍຠວສຸຕ຺ຕໍ

໗໘. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠໂວ, ຠໂວຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ກາມຘາຕຸເວປກ຺ກຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ນາຠວິສ຺ສ, ອປິ ນຸ ໂຂ ກາມຠໂວ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ພີຊໍ, ຕຓ຺ຫາ ສ຺ເນໂຫ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ຫີນາຍ ຘາຕຸຍາ ເຈຕນາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປຕ຺ຖນາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ເອວໍ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ’’.

‘‘ຣູປຘາຕຸເວປກ຺ກຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ນາຠວິສ຺ສ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຣູປຠໂວ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ພີຊໍ, ຕຓ຺ຫາ ສ຺ເນໂຫ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ມຊ຺ຌິມາຍ ຘາຕຸຍາ ເຈຕນາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປຕ຺ຖນາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ເອວໍ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ’’.

‘‘ອຣູປຘາຕຸເວປກ຺ກຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ນາຠວິສ຺ສ, ອປິ ນຸ ໂຂ ອຣູປຠໂວ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກມ຺ມໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ພີຊໍ, ຕຓ຺ຫາ ສ຺ເນໂຫ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ປຓີຕາຍ ຘາຕຸຍາ ເຈຕນາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ປຕ຺ຖນາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ເອວໍ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສີລພ຺ພຕສຸຕ຺ຕໍ

໗໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສພ຺ພໍ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານສາຣໍ ສຜລ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຂ຺ເວຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍເສນາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫານນ຺ທ, ວິຠຊສ຺ສູ’’ຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິສ຺ສ [ຍຖາຣູປໍ ຫິສ຺ສ (?) ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕານຸຣູປໍ], ຠນ຺ເຕ, ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານສາຣໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານສາຣໍ ອຜລໍ. ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ [ຍຎ຺ຫິສ຺ສ (ກ.), ຍຖາຣູປຎ຺ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ (?)], ຠນ຺ເຕ, ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານສາຣໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານສາຣໍ ສຜລ’’ນ຺ຕິ. ອິທມໂວຈ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ; ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອານນ຺ເທ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເສໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ; ນ ຈ ປນສ຺ສ ສຸລຠຣູໂປ ສມສໂມ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຄນ຺ຘຊາຕສຸຕ຺ຕໍ

໘໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຄນ຺ຘຊາຕານິ, ເຍສໍ ອນຸວາຕໍເຍວ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂນ ປຏິວາຕໍ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ມູລຄນ຺ໂຘ, ສາຣຄນ຺ໂຘ, ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ – ອິມານິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕີຓິ ຄນ຺ຘຊາຕານິ, ເຍສໍ ອນຸວາຕໍເຍວ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂນ ປຏິວາຕໍ. ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຘຊາຕໍ ຍສ຺ສ ອນຸວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸວາຕປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ?

‘‘ອຕ຺ຖານນ຺ທ, ກິຎ຺ຈິ ຄນ຺ຘຊາຕໍ [ອຕ຺ຖານນ຺ທ ຄນ຺ຘຊາຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຍສ຺ສ ອນຸວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸວາຕປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຄນ຺ຘຊາຕໍ ຍສ຺ສ ອນຸວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸວາຕປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ, ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ.

‘‘ຕສ຺ສ ທິສາສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ – ‘ອມຸກສ຺ມິໍ [ອສຸກສ຺ມິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນາມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ, ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ’’’ຕິ.

‘‘ເທວຕາປິສ຺ສ [ເທວຕາປິສ຺ສ ອມນຸສ຺ສາ (ສີ. ປີ.), ເທວຕາປິສ຺ສ ອມນຸສ຺ສາປິ (ກ.), ເທວຕາປິສ຺ສ…ເປ… ມນຸສ຺ສາປິສ຺ສ (?)] ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ – ‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ, ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ’ຕິ. ອິທໍ ໂຂ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຄນ຺ຘຊາຕໍ ຍສ຺ສ ອນຸວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸວາຕປຏິວາຕມ຺ປິ ຄນ຺ໂຘ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

‘‘ນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ,

ນ ຈນ຺ທນໍ ຕຄຣມລ຺ລິກາ [ຕຄ຺ຄຣມລ຺ລິກາ (ປີ.)] ວາ;

ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ,

ສພ຺ພາ ທິສາ ສປ຺ປຸຣິໂສ ປວາຍຕີ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ຈູຬນິກາສຸຕ຺ຕໍ

໘໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມ຺ມຸຂາເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຠຄວໂຕ, ອານນ຺ທ, ສິຂິສ຺ສ ອຠິຠູ ນາມ ສາວໂກ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ [ສຫສ຺ສີໂລກຘາຕຸໍ (ປີ.) ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕ ວິຕ຺ຖາໂຣ] ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປສີ’ຕິ. ຠຄວາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກີວຕກໍ ປໂຫຕິ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາວໂກ ໂສ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຠຄວໂຕ, ອານນ຺ທ, ສິຂິສ຺ສ ອຠິຠູ ນາມ ສາວໂກ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປສີ’ຕິ. ຠຄວາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກີວຕກໍ ປໂຫຕິ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາວໂກ ໂສ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມ຺ມຸຂາເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຠຄວໂຕ, ອານນ຺ທ, ສິຂິສ຺ສ ອຠິຠູ ນາມ ສາວໂກ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕ ສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປສີ’ຕິ. ຠຄວາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກີວຕກໍ ປໂຫຕິ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຸຕາ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຫສ຺ສີ ຈູຬນິກາ ໂລກຘາຕູ’’ຕິ? ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ; ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ! ຍໍ ຠຄວາ ຠາເສຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸຓາຫິ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍາວຕາ, ອານນ຺ທ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ [ຈນ຺ທິມສຸຣິຍາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຣິຫຣນ຺ຕິ, ທິສາ ຠນ຺ຕິ ວິໂຣຈນາ, ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກ. ຕສ຺ມິໍ ສຫສ຺ສຘາ ໂລເກ ສຫສ຺ສໍ [ຕສ຺ມິໍ ສຫສ຺ສໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈນ຺ທານໍ, ສຫສ຺ສໍ ສູຣິຍານໍ, ສຫສ຺ສໍ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊານໍ, ສຫສ຺ສໍ ຊມ຺ພຸທີປານໍ, ສຫສ຺ສໍ ອປຣໂຄຍານານໍ, ສຫສ຺ສໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູນໍ, ສຫສ຺ສໍ ປຸພ຺ພວິເທຫານໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາສມຸທ຺ທສຫສ຺ສານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຣາຊສຫສ຺ສານິ, ສຫສ຺ສໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ, ສຫສ຺ສໍ ຕາວຕິໍສານໍ, ສຫສ຺ສໍ ຍາມານໍ, ສຫສ຺ສໍ ຕຸສິຕານໍ, ສຫສ຺ສໍ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ, ສຫສ຺ສໍ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ, ສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລການໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕານນ຺ທ, ສຫສ຺ສີ ຈູຬນິກາ ໂລກຘາຕຸ.

‘‘ຍາວຕານນ຺ທ, ສຫສ຺ສີ ຈູຬນິກາ ໂລກຘາຕຸ ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕານນ຺ທ, ທ຺ວິສຫສ຺ສີ ມຊ຺ຌິມິກາ ໂລກຘາຕຸ.

‘‘ຍາວຕານນ຺ທ, ທ຺ວິສຫສ຺ສີ ມຊ຺ຌິມິກາ ໂລກຘາຕຸ ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕານນ຺ທ, ຕິສຫສ຺ສີ ມຫາສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ.

‘‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ [ຕິສຫສ຺ສິ ມຫາສຫສ຺ສິໍ ໂລກຘາຕຸໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຕິສຫສ຺ສີມຫາສຫສ຺ສີໂລກຘາຕຸໍ (ປີ.)] ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ, ຍາວຕາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ, ຍາວຕາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອຠາເສນ ຜເຣຍ຺ຍ. ຍທາ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຕໍ ອາໂລກໍ ສຎ຺ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ຕຖາຄໂຕ ໂຆສໍ ກເຣຍ຺ຍ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວຍ຺ຍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ, ຍາວຕາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ (ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ) [(ຠຄວນ຺ຕໍ) (ສີ.), ( ) ນຕ຺ຖິ ສ຺ຍາ. ກໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ. ອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕິ] ເອຕທໂວຈ – ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ສຕ຺ຖາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ຕຸຍ຺ເຫຕ຺ຖ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຍທິ ເຕ ສຕ຺ຖາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ ເອວໍມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ເຫວໍ, ອຸທາຍິ, ມາ ເຫວໍ, ອຸທາຍິ. ສເຈ, ອຸທາຍິ, ອານນ຺ໂທ ອວີຕຣາໂຄ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທເວສຸ ເທວຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຊມ຺ພຸທີເປ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍ. ອປິ ຈ, ອຸທາຍິ, ອານນ຺ໂທ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ອານນ຺ທວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.