(໑໒) ໒. ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓິວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອຘມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໓. [ອ. ນິ. ໑໐.໑໗໑] ‘‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ອນຕ຺ໂຖ ຈ; ຘມ຺ໂມ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ ຈ ອນຕ຺ໂຖ ຈ? ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ມິຈ຺ຉາວາຈາ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ, ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ, ມິຈ຺ຉາສຕິ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິ, ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ, ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ ຈ ອນຕ຺ໂຖ ຈ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ, ສມ຺ມາຎາຓໍ, ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈ.

‘‘‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ອນຕ຺ໂຖ ຈ; ຘມ຺ໂມ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍອຘມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໔. ‘‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຈ; ອນຕ຺ໂຖ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ, ກຕໂມ ຈ ຘມ຺ໂມ, ກຕໂມ ຈ ອນຕ຺ໂຖ, ກຕໂມ ຈ ອຕ຺ໂຖ?

‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາວາຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວາຈາ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວາຈາປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາວາຈາປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາອາຊີໂວ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາອາຊີວປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາອາຊີວປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວາຍາໂມ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວາຍາມປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາວາຍາມປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສຕິ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາສຕິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາສຕິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາສມາຘິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສມາຘິ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາສມາຘິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາສມາຘິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາຎາຓໍ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາຎາຓປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາຎາຓປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຈ; ອນຕ຺ໂຖ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕຕິຍອຘມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໕. ‘‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຈ; ອນຕ຺ໂຖ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຈ; ອນຕ຺ໂຖ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ?

ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ປໂຫຕິ ຈາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ. ຍໍນູນ ມຍໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ [ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.) ມ. ນິ. ໑.໒໐໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]. ຍຖາ ໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອິທໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ‘ອຘມ຺ໂມ ຈ…ເປ… ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕສໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອິທໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ອຘມ຺ໂມ ຈ…ເປ… ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠເຊຍ຺ຍາ’ຕິ?

‘‘ເຕສໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ປໂຫຕິ ຈາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ. ຍໍນູນ ມຍໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ. ຍຖາ ໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’ຕິ. ວິຠຊຕຸ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຣິໂສ ສາຣຕ຺ຖິໂກ ສາຣຄເວສີ ສາຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ມູລໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຂນ຺ຘໍ ສາຂາປລາເສ ສາຣໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ; ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຖຣິ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຕິສິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎຖ. ໂສ ຫາວຸໂສ, ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ, ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ. ໂສ ເຈວ ປເນຕສ຺ສ ກາໂລ ອໂຫສິ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ. ຍຖາ ໂວ ຠຄວາ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

‘‘ອທ຺ຘາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ. ໂສ ເຈວ ປເນຕສ຺ສ ກາໂລ ອໂຫສິ ຍໍ ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ຍຖາ ໂນ ຠຄວາ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາມ. ອປິ ຈາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ປໂຫຕິ ຈາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ. ວິຠຊຕາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

‘‘ເຕນຫາວຸໂສ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຈ; ອນຕ຺ໂຖ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ.

ກຕໂມ ຈາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ, ກຕໂມ ຈ ຘມ຺ໂມ, ກຕໂມ ຈ ອນຕ຺ໂຖ, ກຕໂມ ຈ ອຕ຺ໂຖ?

‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາວາຈາ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວາຈາ ຘມ຺ໂມ … ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາອາຊີໂວ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວາຍາໂມ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາສຕິ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສຕິ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສມາຘິ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາຎາຓໍ ຘມ຺ໂມ….

ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຈ…ເປ… ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ອິມສ຺ສ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ອາກງ຺ຂມານາ ຈ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ. ຍຖາ ໂວ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ [ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ.)] ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ຍໍ ໂຂ ໂນ ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ…ເປ… ຕຖາ ປຏິຊ຺ຊິຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອິທໍ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ…ເປ… ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠເຊຍ຺ຍາ’ຕິ?

‘‘ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ປໂຫຕິ ຈາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕຸໍ. ຍໍນູນ ມຍໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ. ຍຖາ ໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອປຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ອິເມຫິ ອາກາເຣຫິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ອິເມຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ອຕ຺ໂຖ ສຸວິຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ [ວິຠຕ຺ໂຕຕິ (?) ເອວເມວ ຫິ ອຎ຺ເຎສຸ ອີທິສສຸຕ຺ເຕສຸ ທິສ຺ສຕິ].

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ! ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ. ມຫາປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ. ມໍ ເຈປິ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ, ອຫມ຺ປິ ເຈຕໍ ເອວເມວໍ [ອຫມ຺ປິ ຕໍ ເອວເມວໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໕)] ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ ຍຖາ ຕໍ ອານນ຺ເທນ ພ຺ຍາກຕໍ. ເອໂສ ເຈວ ຕສ຺ສ [ເອໂສ ເຈເວຕສ຺ສ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໕)] ອຕ຺ໂຖ ເອວຎ຺ຈ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຊິຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໖. ອຖ ໂຂ ອຊິໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຊິໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ເຕນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐານສຕານິ ຈິນ຺ຕິຕານິ, ເຍຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອຸປາຣທ຺ຘາວ ຊານນ຺ຕິ [ອຸປາຣທ຺ຘາ ປຊານນ຺ຕິ (ສີ.)] ອຸປາຣທ຺ຘສ຺ມາ’’ຕິ [ອຸປາຣທ຺ຘມ຺ຫາຕິ (ສີ. ປີ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຘາເຣຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ? ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ ຍໍ ຠຄວາ ຠາເສຍ຺ຍ, ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຘມ຺ມິເກນ ວາເທນ ອຘມ຺ມິກໍ ວາທໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຠິນິປ຺ປີເຬຕິ, ເຕນ ຈ ອຘມ຺ມິກໍ ປຣິສໍ ຣຎ຺ເຊຕິ. ເຕນ ສາ ອຘມ຺ມິກາ ປຣິສາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ໂຫຕິ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ, ໂຠ, ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ, ໂຠ’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຘມ຺ມິເກນ ວາເທນ ຘມ຺ມິກໍ ວາທໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຠິນິປ຺ປີເຬຕິ, ເຕນ ຈ ອຘມ຺ມິກໍ ປຣິສໍ ຣຎ຺ເຊຕິ. ເຕນ ສາ ອຘມ຺ມິກາ ປຣິສາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ໂຫຕິ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ, ໂຠ, ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ, ໂຠ’ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຘມ຺ມິເກນ ວາເທນ ຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ວາທໍ ອຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ວາທໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຠິນິປ຺ປີເຬຕິ, ເຕນ ຈ ອຘມ຺ມິກໍ ປຣິສໍ ຣຎ຺ເຊຕິ. ເຕນ ສາ ອຘມ຺ມິກາ ປຣິສາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ໂຫຕິ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ, ໂຠ, ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ, ໂຠ’ຕິ.

‘‘ອຘມ຺ໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ຈ; ອນຕ຺ໂຖ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ຈ. ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ໂຖ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ, ກຕໂມ ຈ ຘມ຺ໂມ, ກຕໂມ ຈ ອນຕ຺ໂຖ, ກຕໂມ ຈ ອຕ຺ໂຖ? ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຘມ຺ໂມ; ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນຕ຺ໂຖ; ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ຈ ອເນເກ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາວາຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວາຈາ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາອາຊີໂວ ຘມ຺ໂມ … ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາວາຍາໂມ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສຕິ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິ, ຠິກ຺ຂເວ ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາສມາຘິ ຘມ຺ໂມ… ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ໂມ; ສມ຺ມາຎາຓໍ ຘມ຺ໂມ.

໕. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໗. [ອ. ນິ. ໑໐.໑໖໙] ອຖ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສງ຺ຄາຣໂວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ກິໍ ປາຣິມໍ ຕີຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາວາຈາ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາວາຈາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາສຕິ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາສຕິ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາສມາຘິ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາຎາຓໍ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ; ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ປາຣິມໍ ຕີຣນ຺ຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ອິທໍ ປາຣິມໍ ຕີຣນ຺ຕິ.

‘‘ອປ຺ປກາ ເຕ ມນຸສ຺ເສສຸ, ເຍ ຊນາ ປາຣຄາມິໂນ;

ອຖາຍໍ ອິຕຣາ ປຊາ, ຕີຣເມວານຸຘາວຕິ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ສມ຺ມທກ຺ຂາເຕ, ຘມ຺ເມ ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕິໂນ;

ເຕ ຊນາ ປາຣເມສ຺ສນ຺ຕິ, ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣໍ.

‘‘ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ວິປ຺ປຫາຍ, ສຸກ຺ກໍ ຠາເວຖ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ໂອກາ ອໂນກມາຄມ຺ມ, ວິເວເກ ຍຕ຺ຖ ທູຣມໍ.

‘‘ຕຕ຺ຣາຠິຣຕິມິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຫິຕ຺ວາ ກາເມ ອກິຎ຺ຈໂນ;

ປຣິໂຍທເປຍ຺ຍ ອຕ຺ຕານໍ, ຈິຕ຺ຕກ຺ເລເສຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ເຍສໍ ສມ຺ໂພຘິຍງ຺ເຄສຸ, ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຠາວິຕໍ;

ອາທານປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ, ອນຸປາທາຍ ເຍ ຣຕາ;

ຂີຓາສວາ ຊຸຕິມນ຺ໂຕ [ຊຸຕີມນ຺ໂຕ (ສີ.)], ເຕ ໂລເກ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ໂອຣິມຕີຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໘. ‘‘ໂອຣິມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຣໍ ເທເສສ຺ສາມິ ປາຣິມຎ຺ຈ ຕີຣໍ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ກຕມຎ຺ຈ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ? ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ…ເປ… ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ. ອິທໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ອິທໍ ປາຣິມໍ ຕີຣນ຺ຕິ.

‘‘ອປ຺ປກາ ເຕ ມນຸສ຺ເສສຸ, ເຍ ຊນາ ປາຣຄາມິໂນ;

ອຖາຍໍ ອິຕຣາ ປຊາ, ຕີຣເມວານຸຘາວຕິ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ສມ຺ມທກ຺ຂາເຕ, ຘມ຺ເມ ຘມ຺ມານຸວຕ຺ຕິໂນ;

ເຕ ຊນາ ປາຣເມສ຺ສນ຺ຕິ, ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣໍ.

‘‘ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ວິປ຺ປຫາຍ, ສຸກ຺ກໍ ຠາເວຖ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ໂອກາ ອໂນກ ມາຄມ຺ມ, ວິເວເກ ຍຕ຺ຖ ທູຣມໍ.

‘‘ຕຕ຺ຣາຠິຣຕິມິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຫິຕ຺ວາ ກາເມ ອກິຎ຺ຈໂນ;

ປຣິໂຍທເປຍ຺ຍ ອຕ຺ຕານໍ, ຈິຕ຺ຕກ຺ເລເສຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ເຍສໍ ສມ຺ໂພຘິຍງ຺ເຄສຸ, ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຠາວິຕໍ;

ອາທານປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ, ອນຸປາທາຍ ເຍ ຣຕາ;

ຂີຓາສວາ ຊຸຕິມນ຺ໂຕ, ເຕ ໂລເກ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ປຐມປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ [ຊານຸສ຺ໂສນິ (ກ. ສີ.), ຊານຸສ຺ໂສຓິ (ກ. ສີ.), ຊາຓຸໂສຓິ (ກ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕທຫຸໂປສເຖ ສີສໍນ຺ຫາໂຕ [ສີສໍນຫາໂຕ (ສີ. ປີ.), ສີສນ຺ຫາໂຕ (ສ຺ຍາ.)] ນວໍ ໂຂມຍຸຄໍ ນິວຕ຺ໂຖ ອລ຺ລກຸສມຸຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຫຕິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຕທຫຸໂປສເຖ ສີສໍນ຺ຫາຕໍ ນວໍ ໂຂມຍຸຄໍ ນິວຕ຺ຖໍ ອລ຺ລກຸສມຸຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ. ທິສ຺ວານ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕທຫຸໂປສເຖ ສີສໍນ຺ຫາໂຕ ນວໍ ໂຂມຍຸຄໍ ນິວຕ຺ໂຖ ອລ຺ລກຸສມຸຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ? ກິໍ ນ຺ວຊ຺ຊ [ກິໍ ນຸ ອຊ຺ຊ (ສ຺ຍາ.), ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ (ປີ.), ກິໍ ນຸ ຂ຺ວຊ຺ຊ (ກ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລສ຺ສາ’’ຕິ [ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ພ຺ຣຫ຺ມກຸສລສ຺ສາຕິ (ກ.)]? ‘‘ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຊ຺ຊ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລສ຺ສາ’’ຕິ [ພ຺ຣຫ຺ມກຸສລສ຺ສາຕິ (ກ.)].

‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕທຫຸໂປສເຖ ສີສໍນ຺ຫາຕາ ນວໍ ໂຂມຍຸຄໍ ນິວຕ຺ຖາ ອລ຺ເລນ ໂຄມເຍນ ປຖວິໍ ໂອປຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຫຣິເຕຫິ ກຸເສຫິ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ [ປວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ (ກ.)] ອນ຺ຕຣາ ຈ ເວລໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຊລິກາ ອຄ຺ຄິໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ – ‘ປຈ຺ໂຈໂຣຫາມ ຠວນ຺ຕໍ, ປຈ຺ໂຈໂຣຫາມ ຠວນ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ພຫຸເກນ ຈ ສປ຺ປິເຕລນວນີເຕນ ອຄ຺ຄິໍ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ຈ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສນ຺ຕປ຺ເປນ຺ຕິ. ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຖາ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕິ? ສາຘຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາ’ ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

… ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

… ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາວາຈໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

…ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

…ມິຈ຺ຉາອາຊີວສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

…ມິຈ຺ຉາວາຍາມສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາວາຍາມໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາວາຍາມາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

…ມິຈ຺ຉາສຕິຍາ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາສຕິໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາສຕິຍາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

…ມິຈ຺ຉາສມາຘິສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາສມາຘິໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາສມາຘິມ຺ຫາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

…ມິຈ຺ຉາຎາຓສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາຎາຓມ຺ຫາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ.

‘ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຖາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ, ອຎ຺ຎຖາ ຈ ປນ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ໂຫຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຈ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໐. ‘‘ອຣິຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓິໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ… ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ. ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ… ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ໂຂ… ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ໂຂ… ມິຈ຺ຉາອາຊີວສ຺ສ ໂຂ… ມິຈ຺ຉາວາຍາມສ຺ສ ໂຂ… ມິຈ຺ຉາສຕິຍາ ໂຂ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິສ຺ສ ໂຂ… ມິຈ຺ຉາຎາຓສ຺ສ ໂຂ… ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ – ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຊຫຕິ; ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຸພ຺ພງ຺ຄມສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໑. ‘‘ສູຣິຍສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທຍໂຕ ເອຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເອຕໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຍທິທໍ – ອຣຸຓຸຄ຺ຄໍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ເອຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເອຕໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ຍທິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ສມ຺ມາວາຈາ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ສມ຺ມາສຕິ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສຕິສ຺ສ ສມ຺ມາສມາຘິ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ສມ຺ມາຎາຓໍ ປໂຫຕິ, ສມ຺ມາຎາຓິສ຺ສ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ ປໂຫຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອາສວກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໒. ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ທສ? ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ, ສມ຺ມາຎາຓໍ, ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ ຘມ຺ມາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອາສວານໍ ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ປຈ຺ໂຈໂຣຫຓິວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.