೨. ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೫೦೨. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ನಹಾಯತಿ. ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಥವಿಕಂ ಥಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ನಹಾಯನ್ತೋ ವಿಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು – ‘‘ತಸ್ಸಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಥವಿಕಾ, ಮಾ ಇಧ ನಸ್ಸೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸರಿತ್ವಾ ತುರಿತೋ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಪಿ ಮೇ, ಭೋ, ಥವಿಕಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಹನ್ದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುಣ್ಣಪತ್ತಂ ನ ದದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ! ‘‘ನ ಮೇ, ಭೋ, ಪಞ್ಚಸತಾನಿ, ಸಹಸ್ಸಂ ಮೇ’’ತಿ ಪಲಿಬುನ್ಧೇತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಆರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ…ಪೇ… ತೇ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ರತನಂ ಉಗ್ಗಹೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ರತನಂ ಉಗ್ಗಹೇಸೀತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ವಿಗರಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ತ್ವಂ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ರತನಂ ಉಗ್ಗಹೇಸ್ಸಸಿ! ನೇತಂ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ವಾ ಪಸಾದಾಯ…ಪೇ… ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ –

‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ರತನಂ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ.

ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೫೦೩. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಉಸ್ಸವೋ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವಿಸಾಖಾಪಿ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತಾ ‘‘ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಕ್ಯಾಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಭರಣಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಹನ್ದ, ಜೇ, ಇಮಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ವಿಸಾಖಂ ಮಿಗಾರಮಾತರಂ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿತಾ ಸಮಾದಪಿತಾ ಸಮುತ್ತೇಜಿತಾ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ದಾಸೀ ತಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ವಿಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತನಂ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸೋ ಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ –

‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ರತನಂ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಜ್ಝಾರಾಮಾ, ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ.

ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೫೦೪. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಾಸೀಸು ಜನಪದೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಗಾಮೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ಚ ಗಹಪತಿನಾ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಆಣತ್ತೋ ಹೋತಿ – ‘‘ಸಚೇ ಭದನ್ತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಭತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಾಸೀಸು ಜನಪದೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನಾ ಯೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಗಾಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ. ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇನ್ತು, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಗಹಪತಿನೋ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸುಂ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭತ್ತೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಯ್ಯಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತು, ಅಹಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ ವಿಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಾಯಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಅಚ್ಛಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಾ ಇಧೇವ ಅಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ? ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತನಂ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥೇ ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ – ಯಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸೋ ಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ –

೫೦೫. ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ರತನಂ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಜ್ಝಾರಾಮಾ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥಾ ವಾ, ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ರತನಂ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥೇ ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ – ‘ಯಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸೋ ಹರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಅಯಂ ತತ್ಥ ಸಾಮೀಚೀ’’ತಿ.

೫೦೬. ಯೋ ಪನಾತಿ ಯೋ ಯಾದಿಸೋ…ಪೇ… ಭಿಕ್ಖೂತಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ.

ರತನಂ ನಾಮ ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಲಂ ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ [ಲೋಹಿತಕೋ (?)] ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ.

ರತನಸಮ್ಮತಂ ನಾಮ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ, ಏತಂ ರತನಸಮ್ಮತಂ ನಾಮ.

ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಜ್ಝಾರಾಮಾ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥಾ ವಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝಾರಾಮಂ ಅಜ್ಝಾವಸಥಂ.

ಅಜ್ಝಾರಾಮೋ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಾಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಆರಾಮೋ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ.

ಅಜ್ಝಾವಸಥೋ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಆವಸಥಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಆವಸಥೋ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ.

ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸಯಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ.

ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಗಾಹಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ.

ರತನಂ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥೇ ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ರೂಪೇನ ವಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ನಟ್ಠಂ ಸೋ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛತಿ ಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕೀದಿಸಂ ತೇ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ? ಸಚೇ ರೂಪೇನ ವಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ನೋ ಚೇ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ ‘‘ವಿಚಿನಾಹಿ ಆವುಸೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ತಮ್ಹಾ ಆವಾಸಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೇನ ಯೇ ತತ್ಥ ಹೋನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪತಿರೂಪಾ, ತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ಹೋನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪತಿರೂಪಾ, ಯೇ ತತ್ಥ ಹೋನ್ತಿ ಗಹಪತಿಕಾ ಪತಿರೂಪಾ, ತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ.

ಅಯಂ ತತ್ಥ ಸಾಮೀಚೀತಿ ಅಯಂ ತತ್ಥ ಅನುಧಮ್ಮತಾ.

೫೦೭. ಅನಾಪತ್ತಿ ರತನಂ ವಾ ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥೇ ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸೋ ಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ರತನಸಮ್ಮತಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ, ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾತಿ.

ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದುತಿಯಂ.