೨೦೭. ಪಜ್ಜೋತರಾಜವತ್ಥು

೩೩೪. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಞ್ಞೋ [ಉಜ್ಜೇನಿಯಂ ರಞ್ಞೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಪಣ್ಡುರೋಗಾಬಾಧೋ ಹೋತಿ. ಬಹೂ ಮಹನ್ತಾ ಮಹನ್ತಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾ ವೇಜ್ಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು ಅರೋಗಂ ಕಾತುಂ. ಬಹುಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ಆದಾಯ ಅಗಮಂಸು. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ರಞ್ಞೋ ಮಾಗಧಸ್ಸ ಸೇನಿಯಸ್ಸ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖೋ ತಾದಿಸೋ ಆಬಾಧೋ, ಸಾಧು ದೇವೋ ಜೀವಕಂ ವೇಜ್ಜಂ ಆಣಾಪೇತು, ಸೋ ಮಂ ತಿಕಿಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಜೀವಕಂ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭಣೇ ಜೀವಕ; ಉಜ್ಜೇನಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಜ್ಜೋತಂ ತಿಕಿಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ರಞ್ಞೋ ಮಾಗಧಸ್ಸ ಸೇನಿಯಸ್ಸ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಉಜ್ಜೇನಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯೇನ ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ವಿಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಜ್ಜೋತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಪ್ಪಿಂ ದೇಹಿ [ಇದಂ ಪದದ್ವಯಂ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ], ಸಪ್ಪಿಂ ದೇವ, ನಿಪ್ಪಚಿಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ದೇವೋ ಪಿವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ, ಭಣೇ ಜೀವಕ, ಯಂ ತೇ ಸಕ್ಕಾ ವಿನಾ ಸಪ್ಪಿನಾ ಅರೋಗಂ ಕಾತುಂ ತಂ ಕರೋಹಿ. ಜೇಗುಚ್ಛಂ ಮೇ ಸಪ್ಪಿ, ಪಟಿಕೂಲ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ರಞ್ಞೋ ತಾದಿಸೋ ಆಬಾಧೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿನಾ ಸಪ್ಪಿನಾ ಅರೋಗಂ ಕಾತುಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಪ್ಪಿಂ ನಿಪ್ಪಚೇಯ್ಯಂ ಕಸಾವವಣ್ಣಂ ಕಸಾವಗನ್ಧಂ ಕಸಾವರಸ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ನಾನಾಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಸಪ್ಪಿಂ ನಿಪ್ಪಚಿ ಕಸಾವವಣ್ಣಂ ಕಸಾವಗನ್ಧಂ ಕಸಾವರಸಂ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ರಞ್ಞೋ ಸಪ್ಪಿ ಪೀತಂ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಂ ಉದ್ದೇಕಂ ದಸ್ಸತಿ. ಚಣ್ಡೋಯಂ ರಾಜಾ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯಾಪಿ ಮಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಆಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಯೇನ ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಜ್ಜೋತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಯಂ ಖೋ, ದೇವ, ವೇಜ್ಜಾ ನಾಮ ತಾದಿಸೇನ ಮುಹುತ್ತೇನ ಮೂಲಾನಿ ಉದ್ಧರಾಮ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಸಂಹರಾಮ. ಸಾಧು ದೇವೋ ವಾಹನಾಗಾರೇಸು ಚ ದ್ವಾರೇಸು ಚ ಆಣಾಪೇತು – ಯೇನ ವಾಹನೇನ ಜೀವಕೋ ಇಚ್ಛತಿ ತೇನ ವಾಹನೇನ ಗಚ್ಛತು, ಯೇನ ದ್ವಾರೇನ ಇಚ್ಛತಿ ತೇನ ದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛತು, ಯಂ ಕಾಲಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಕಾಲಂ ಗಚ್ಛತು, ಯಂ ಕಾಲಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಕಾಲಂ ಪವಿಸತೂ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ವಾಹನಾಗಾರೇಸು ಚ ದ್ವಾರೇಸು ಚ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಯೇನ ವಾಹನೇನ ಜೀವಕೋ ಇಚ್ಛತಿ ತೇನ ವಾಹನೇನ ಗಚ್ಛತು, ಯೇನ ದ್ವಾರೇನ ಇಚ್ಛತಿ ತೇನ ದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛತು, ಯಂ ಕಾಲಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಕಾಲಂ ಗಚ್ಛತು, ಯಂ ಕಾಲಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಕಾಲಂ ಪವಿಸತೂ’’ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಭದ್ದವತಿಕಾ ನಾಮ ಹತ್ಥಿನಿಕಾ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಿಕಾ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ರಞ್ಞೋ ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿಂ [ತಂ ಸಪ್ಪಿಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಉಪನಾಮೇಸಿ – ‘‘ಕಸಾವಂ ದೇವೋ ಪಿವತೂ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ರಾಜಾನಂ ಪಜ್ಜೋತಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭದ್ದವತಿಕಾಯ ಹತ್ಥಿನಿಕಾಯ ನಗರಮ್ಹಾ ನಿಪ್ಪತಿ.

ಅಥ ಖೋ ರಞ್ಞೋ ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ತಂ ಸಪ್ಪಿ ಪೀತಂ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಂ ಉದ್ದೇಕಂ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ದುಟ್ಠೇನ, ಭಣೇ, ಜೀವಕೇನ ಸಪ್ಪಿಂ ಪಾಯಿತೋಮ್ಹಿ. ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ, ಜೀವಕಂ ವೇಜ್ಜಂ ವಿಚಿನಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಭದ್ದವತಿಕಾಯ, ದೇವ, ಹತ್ಥಿನಿಕಾಯ ನಗರಮ್ಹಾ ನಿಪ್ಪತಿತೋ’’ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಕಾಕೋ ನಾಮ ದಾಸೋ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಮನುಸ್ಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾತೋ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ಕಾಕಂ ದಾಸಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭಣೇ ಕಾಕ, ಜೀವಕಂ ವೇಜ್ಜಂ ನಿವತ್ತೇಹಿ – ರಾಜಾ ತಂ, ಆಚರಿಯ, ನಿವತ್ತಾಪೇತೀತಿ. ಏತೇ ಖೋ, ಭಣೇ ಕಾಕ, ವೇಜ್ಜಾ ನಾಮ ಬಹುಮಾಯಾ. ಮಾ ಚಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಕಾಕೋ ದಾಸೋ ಜೀವಕಂ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಸಮ್ಭಾವೇಸಿ

ಪಾತರಾಸಂ ಕರೋನ್ತಂ. ಅಥ ಖೋ ಕಾಕೋ ದಾಸೋ ಜೀವಕಂ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ರಾಜಾ ತಂ, ಆಚರಿಯ, ನಿವತ್ತಾಪೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಗಮೇಹಿ, ಭಣೇ ಕಾಕ, ಯಾವ ಭುಞ್ಜಾಮ [ಭುಞ್ಜಾಮಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)]. ಹನ್ದ, ಭಣೇ ಕಾಕ, ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ, ಆಚರಿಯ, ರಞ್ಞಾಮ್ಹಿ ಆಣತ್ತೋ – ಏತೇ ಖೋ, ಭಣೇ ಕಾಕ, ವೇಜ್ಜಾ ನಾಮ ಬಹುಮಾಯಾ, ಮಾ ಚಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ನಖೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಓಲುಮ್ಪೇತ್ವಾ ಆಮಲಕಞ್ಚ ಖಾದತಿ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಪಿವತಿ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಕಾಕಂ ದಾಸಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಹನ್ದ, ಭಣೇ ಕಾಕ, ಆಮಲಕಞ್ಚ ಖಾದ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಪಿವಸ್ಸೂ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಕಾಕೋ ದಾಸೋ – ಅಯಂ ಖೋ ವೇಜ್ಜೋ ಆಮಲಕಞ್ಚ ಖಾದತಿ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಪಿವತಿ, ನ ಅರಹತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಂ ಹೋತುನ್ತಿ – ಉಪಡ್ಢಾಮಲಕಞ್ಚ ಖಾದಿ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಅಪಾಯಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಉಪಡ್ಢಾಮಲಕಂ ಖಾದಿತಂ ತತ್ಥೇವ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಕಾಕೋ ದಾಸೋ ಜೀವಕಂ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ, ಆಚರಿಯ, ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಾ, ಭಣೇ ಕಾಕ, ಭಾಯಿ, ತ್ವಂ ಚೇವ ಅರೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ ರಾಜಾ ಚ. ಚಣ್ಡೋ ಸೋ ರಾಜಾ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯಾಪಿ ಮಂ, ತೇನಾಹಂ ನ ನಿವತ್ತಾಮೀ’’ತಿ ಭದ್ದವತಿಕಂ ಹತ್ಥಿನಿಕಂ ಕಾಕಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಯೇನ ರಾಜಗಹಂ ತೇನ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಯೇನ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಮಾಗಧಸ್ಸ ಸೇನಿಯಸ್ಸ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಸುಟ್ಠು, ಭಣೇ ಜೀವಕ, ಅಕಾಸಿ ಯಮ್ಪಿ ನ ನಿವತ್ತೋ, ಚಣ್ಡೋ ಸೋ ರಾಜಾ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯಾಪಿ ತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಜ್ಜೋತೋ ಅರೋಗೋ ಸಮಾನೋ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ – ‘‘ಆಗಚ್ಛತು ಜೀವಕೋ, ವರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ, ಅಯ್ಯೋ [ದೇವ (ಸ್ಯಾ.)], ಅಧಿಕಾರಂ ಮೇ ದೇವೋ ಸರತೂ’’ತಿ.

ಪಜ್ಜೋತರಾಜವತ್ಥು ನಿಟ್ಠಿತಂ.