೭. ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗವಿಭಾವನಾ

೨೯. ಯೇನ ಯೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೇನ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೇನ ನೇರುತ್ತಾದಯೋ ವಿಭತ್ತಾ, ಸೋ…ಪೇ… ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ‘‘ಕತಮೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಸೋಳಸಸು ದೇಸನಾಹಾರಾದೀಸು ಕತಮೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಏಕಮ್ಹಿ ಪದಟ್ಠಾನೇ’’ನ್ತಿಆದಿನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿಆದಿಕೋ ವಿತ್ಥಾರಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಗಹಿತೋ. ‘‘ತತ್ಥ ದೇಸನಾಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ ದೇಸನಾರುಳ್ಹೇ ಸೇಸಕಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಕಥಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಆವಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ –

‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥ, ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ. ಇಧ ಗಾಥಾಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ ದೇಸನಾರುಳ್ಹೇ ಸೇಸಕಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಗಾಥಾತ್ಥೋ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೯) ವುತ್ತೋ.

‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯಂ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ ದೇಸನಾರುಳ್ಹೇ ಕತಮಂ ಸೇಸಕಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೇಸತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಆರಮ್ಭಧಾತುಸಙ್ಖಾತಂ ವೀರಿಯಂ ನಿಕ್ಕಮಧಾತುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ನಿಕ್ಕಮಧಾತುಸಙ್ಖಾತಂ ವೀರಿಯಂ ಪರಕ್ಕಮಧಾತುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ಪರಕ್ಕಮಧಾತುಸಙ್ಖಾತಂ ವೀರಿಯಂ ಸಮಥಭಾವನಾಸಹಿತಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಯುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸಮಥಭಾವನಾಸಹಿತಂ ವೀರಿಯಂ ‘‘ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಗ್ಗತಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ದೇಸನಾರುಳ್ಹಂ ಸುಖಾದಿಕಂ ಸೇಸಕಮ್ಪಿ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಗಹಿತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಿತಂ ವೀರಿಯಂ ಕಿಲೇಸಧುನನೇ ಸಮತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ದೇಸನಾರುಳ್ಹಂ ಸಮಾಧಿಆದಿಕಂ ಸೇಸಕಮ್ಪಿ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಯದಿ ‘ಆರಮ್ಭಥಾ’ತಿಆದಿಕಂ ವುತ್ತಂ ವೀರಿಯಂ ಸಾಮಞ್ಞಭೂತಾನಂ ವೀರಿಯಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾನಂಯೇವ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಕಥಂ ವಟ್ಟಮೂಲಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿವಟ್ಟಂ ಪಾಪೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಪುನ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಆಧಿಪಚ್ಚಕಿಚ್ಚತಾಯ ಯುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವೀರಿಯಾಧಿಕಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಆರಭನ್ತಾ ಯೋಗಾವಚರಪುಗ್ಗಲಾ ವಟ್ಟಮೂಲಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿವಟ್ಟಂ ಪಾಪೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಆದಿದೇಸನಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆರಮ್ಭವತ್ಥುಆದೀನಿಯೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಇಮಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ದೇಸನಾ’’ತಿ. ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಯಥಾವುತ್ತಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ, ನ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಆದೀನಿ, ತಸ್ಮಾ ಪದಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿಆದಿದೇಸನಾಯ ಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವಿಭತ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತೋ, ‘‘ಕಥಂ ತಸ್ಸಾಯೇವ ದೇಸನಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಅಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೋಗೇ ಭಾವನಾಯಂ ಅಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾನಂ ಯೋಗೇ ಯೋಗಹೇತು ವಾಸನಾಭಾಗಿಯವಸೇನ ಆಯತಿಂ ಜಾನನತ್ಥಾಯ ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿಆದಿದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ. ಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆರಮ್ಭೇ ಆರಮ್ಭಹೇತು ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿಜಾನನತ್ಥಾಯ ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿಆದಿದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ.

ತತ್ಥ ತೇಸು ಯುಞ್ಜನ್ತಾಯುಞ್ಜನ್ತೇಸು ಪರಿಪಕ್ಕಾಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣೇಸು ಯೇ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾ ಸತ್ತಾ ನ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾ ಸತ್ತಾ ಪಮಾದಮೂಲಕಾ ಹುತ್ವಾ ಯೋಗೇ ಭಾವನಾಯಂ ಯೇನ ಪಮಾದೇನ ನ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಪಮಾದೋ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕೋ ಪಮಾದೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೋ ಪಮಾದೋತಿ ದುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ದುಬ್ಬಿಧೇ ಪಮಾದೇ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ನಿವುತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೋ ಸತ್ತೋ ಯೇನ ಪಮಾದೇನ ಞೇಯ್ಯಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಇಮೇ ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಞೇಯ್ಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಹೇತುಕೋ ಪಮಾದೋ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೋ ಪಮಾದಾ ನಾಮ. ಯೋ ಪಮಾದೋ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕೋ, ಸೋ ಪಮಾದೋ ತಿವಿಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ತಣ್ಹಿಕೋ ಸತ್ತೋ ಯಂ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಪಮಾದೋ ಚ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಠಿತತ್ಥಾಯ ರಕ್ಖನ್ತೋ ತಣ್ಹಿಕೋ ಸತ್ತೋ ಆರಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಂ ಯಂ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಪಮಾದೋ ಚ, ಠಿತಂ ಭೋಗಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ತಣ್ಹಿಕೋ ಸತ್ತೋ ಪರಿಭೋಗನಿಮಿತ್ತಂ ಯಂ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಪಮಾದೋ ಚಾತಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಲೋಕೇ ಅಯಂ ಪಮಾದೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪದಟ್ಠಾನೋ ಏಕವಿಧೋ ಪಮಾದೋ, ತಣ್ಹಾಪದಟ್ಠಾನೋ ತಿವಿಧೋ ಪಮಾದೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ತಾಸು ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾಸು ನಾಮಕಾಯೋ ಫಸ್ಸಾದಿನಾಮಸಮೂಹೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ರೂಪಕಾಯೋ ಪಥವೀಆದಿರೂಪಸಮೂಹೋ ತಣ್ಹಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಆರಮ್ಭಧಾತುನಿಕ್ಕಮಧಾತುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಪಮಾದೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬೋ, ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಏಕವಿಧಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ತಿವಿಧಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ ತಣ್ಹಾ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಾಮಕಾಯೋ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ತಣ್ಹಾಯ ರೂಪಕಾಯೋ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

‘‘ಕಸ್ಮಾ ನಾಮಕಾಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಭವತಿ, ರೂಪಕಾಯೋ ತಣ್ಹಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಭವತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರೂಪೀಸು ಭವೇಸು ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ, ಅರೂಪೀಸು ಸಮ್ಮೋಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ರೂಪೀಸು ಭವೇಸು ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಅಹಂಮಮಾದಿವಸೇನ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ ತಣ್ಹಾಭಿನಿವೇಸೋ ಸತ್ತೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಯಸ್ಮಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಕಾಯೋ ತಣ್ಹಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಭವತಿ. ಅನಮತಗ್ಗೇ ಹಿ ಸಂಸಾರೇ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞರೂಪಾಭಿರಾಮಾ ಭವನ್ತಿ. ಅರೂಪೀಸು ಫಸ್ಸಾದೀಸು ಸುಖುಮಭಾವತೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಸತ್ತೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಯಸ್ಮಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಮಕಾಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಭವತೀತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ರೂಪಕಾಯನಾಮಕಾಯೇಸು ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ರೂಪಕಾಯೋ ತಣ್ಹಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ನಾಮಕಾಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ನೀಹರಿತಬ್ಬಾವಾತಿ.

‘‘ಕತಮೋ ರೂಪಕಾಯೋ, ಕತಮೋ ನಾಮಕಾಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ರೂಪಕಾಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ನಾಮಕಾಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೇಸು ರೂಪಕಾಯನಾಮಕಾಯೇಸು ರೂಪಕಾಯೋ ರೂಪಸಮೂಹೋ ನಾಮ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ನಾಮಕಾಯೋ ನಾಮಸಮೂಹೋ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾತಿ. ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾನಂ ಆರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಸಉಪಾದಾನಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ‘‘ಕತಮೇನ ಉಪಾದಾನೇನ ಸಉಪಾದಾನಾ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಕತಮೇನ ಉಪಾದಾನೇನ ಸಉಪಾದಾನಾ? ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಉಪಾದಾನಭೂತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಉಪಾದಾನಭೂತಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಉಪಾದಾನಾ ನಾಮ ಭವನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

‘‘ಕಿತ್ತಕಾನಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ತಣ್ಹಾ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ, ಕಿತ್ತಕಾನಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ನಾಮ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾ ದ್ವೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾಸು. ಕಾಮುಪಾದಾನಞ್ಚ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಞ್ಚ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾನಾನಿ ತಣ್ಹಾ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಹಿ ‘‘ಮಮ ಸೀಲಂ, ಮಮ ವತ’’ನ್ತಿ ಪರಾಮಸನಂ ಭವತಿ. ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಞ್ಚ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಞ್ಚ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾವಸೇನ ಹಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಚೇವ ಅಹಂಮಮಾದಿದಿಟ್ಠಿ ಚ ಭವನ್ತಿ. ‘‘ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಸಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಕಿತ್ತಕಂ ಸಚ್ಚಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಇಮೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಲೋಕಿಯಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಉಪಾದಾನಾ ಖನ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ, ಉಪಾದಾನೇನ ಹಿ ಉಪಾದಾನಾನಿಪಿ ಭವನ್ತಿ, ಇದಂ ಸಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನಾಮ. ಯಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ದುಕ್ಖಕಾರಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಅಯಂ ಉಪಾದಾನಚತುಕ್ಕೋ ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಭವತಿ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಸಉಪಾದಾನಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖವತ್ಥುಭಾವತೋ ದುಕ್ಖಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಸಉಪಾದಾನಾನಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾನಂ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ‘‘ಆರಮ್ಭಥಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನುರೂಪಂ ಭಗವಾ ದೇಸೇತಿ. ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥವಸೇನ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೩೦. ಆರಮ್ಭಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಪಮಾದವಸೇನ ಪುರಿಮಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ಆಚರಿಯೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಂ, ‘‘ಇತರಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ಕಥಂ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ತಂ ದ್ವಯಮ್ಪಿ ಪಮಾದಮುಖೇನೇವ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಯೋ ತಿವಿಧೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ತಣ್ಹಾಮೂಲಕಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೇಸು ಪಮಾದೇಸು. ತಸ್ಸಾತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ. ಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನಾತಿ ಅಸ್ಸಾದಾದೀನಂ ಪರಿಜಾನನೇನ. ರಕ್ಖಣಾತಿ ಅತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಣಸಙ್ಖಾತಾ. ಪಟಿಸಂಹರಣಾತಿ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದಾನನುಯೋಗೇನ ಸಂಹರಣಾ ಯಾ ಖೇಪನಾ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದಾನುಯೋಗೇನ ಪವತ್ತಾ ಖೇಪನಸಙ್ಖಾತಾ ಭಾವನಾ ಸಮಥೋ ನಾಮಾತಿ ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಮುಖೇನ ಪುನ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಮಥೋ ನಿದ್ಧಾರಿತೋತಿ.

‘‘ಸೋ ಸಮಥೋ ಕಥಂ ಕೇನ ಉಪಾಯೇನ ಭವತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತಥಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ ಕೇನ ಉಪಾಯೇನ. ‘‘ಕಾಮೇನ್ತೀತಿ ಕಾಮಾ, ಕಾಮೀಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಕಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಾಮಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ, ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೫) ವಚನತೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದನೀಯಾನಂ ಕಾಮಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಆದೀನವಞ್ಚ. ಕಾಮಾನನ್ತಿ ಚ ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –‘‘ಕಾಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೦). ‘‘ಕಾಮಾನಮೇತಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಯದಿದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಇತಿವು. ೭೨) ವಚನತೋ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇಧ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ವೋಕಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವ-ಕಾರೋ ಆಗಮೋ, ಓ-ಕಾರಂ ಲಾಮಕಭಾವಂ. ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾದಿಕಂ. ಯದಾ ಜಾನಾತಿ, ತದಾ ತೇನ ಉಪಾಯೇನ ಸಮಥೋ ಭವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮಥೋ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತೋ, ‘‘ಕತಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಿಭಜಿತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಯಾ ವೀಮಂಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಕಾಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಾದಯೋ ಯದಾ ಜಾನಾತಿ, ತದಾ ಸಮಥೋ ಭವತೀತಿ ವುತ್ತೋ, ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಥೇ ಭವಮಾನೇ ಸತಿ ಕತಮಾ ಭವತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಯಾ ವೀಮಂಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಥೇ ಭವಮಾನೇ ಸತಿ ಅಸ್ಸಾದಾದೀನಂ ಯಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವೀಮಂಸಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ ಭವತಿ, ಅಯಂ ವೀಮಂಸಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ ವಿಸೇಸೇನ ಪಸ್ಸನತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ. ಅಥ ವಾ ತಿವಿಧಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನ ರಕ್ಖಣಾ ಪಟಿಸಂಹರಣಾ, ಅಯಂ ಸಮಥೋತಿ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತೋ, ‘‘ಕತಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಯಾ ವೀಮಂಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಸಮಥೇ ಸತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಯಾ ವೀಮಂಸಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಯಂ ವೀಮಂಸಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ ವಿಸೇಸೇನ ಪಸ್ಸನತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ. ವೀಮಂಸಾವ ದುಬ್ಬಲಾ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಬಲವತೀತಿ ವಿಸೇಸೋ.

ಸಮಥೋ ಚೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಆಚರಿಯೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾ, ‘‘ಇಮೇ ನಿದ್ಧಾರಿತಾ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಇಮೇ ದ್ವೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮಥೋ ಸಮಥಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಾವಿಯಮಾನೇಸು ಕತಮೇ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಪಹೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಇಮೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮಥೇ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವಿಯಮಾನೇ ತಣ್ಹಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಪಹೀಯತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಭಾವಿಯಮಾನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಪಹೀಯತೀತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ ತಣ್ಹಾ ಚೇವ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ. ‘‘ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪಹೀಯಮಾನೇಸು ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಾದಯೋಪಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪಹೀನೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮಥಭಾವನಾಯ ಪಹೀಯಮಾನಾಯ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಯ ಪಹೀಯಮಾನಾಯ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ದ್ವೀಹಿ ಭಾವನಾಹಿ ಪಹೀನೇಸು ಕಾಮುಪಾದಾನಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣವಸೇನ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಯ ಪಹೀಯಮಾನಾಯ ಉಪಾದಾನಾನಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಯುತ್ತಂ ಹೋತು, ಕಥಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಹೀಯಮಾನಾಯ ಉಪಾದಾನಾನಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ? ‘‘ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಪಾಠೇ ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಿತತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ತಣ್ಹಾಸಹಿತಾವ ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಿತಾವ ತಣ್ಹಾ ಉಪಾದಾನಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಿತತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ತಥೇವ ಭವನಿರೋಧೋತಿ ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತಣ್ಹಾಸಹಿತಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋತಿಆದಿಕೋ ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇತೀತಿ ಏವಂ ವಿಸಭಾಗಸಭಾಗಧಮ್ಮಾನಂ ಆವಟ್ಟನವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನಿ ಚ ಪುರಿಮಕಾನಿ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಚ, ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಞ್ಚ, ವಟ್ಟನಿರೋಧೋ ವಟ್ಟನಿರೋಧಸಚ್ಚಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನಿ.

‘‘ವೀರಿಯಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಸ್ಸ ಪಮಾದಾದಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವಾ ಸಭಾಗಭೂತಸ್ಸ ಪಮಾದಾದಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವಾ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬಭಾವೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕೇನ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತೇನಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ತಥಾ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಭಗವಾ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾವಚನೇನ ತಥಾ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ನಿದ್ಧಾರಿತಬ್ಬಭಾವೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾ’ತಿಆದಿನಾ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂಯೇವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ವೋದಾನಪಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚನಿದ್ಧಾರಣಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನಪಿ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚನಿದ್ಧಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾವಚನಮಾಹ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ –

‘‘ಏವಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ, ಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಚ ಆವಟ್ಟನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ, ಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಚ ಆವಟ್ಟನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇ’ತಿ ಗಾಥಮಾಹಾ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೦) –

ವುತ್ತಂ. ಗಾಥಾತ್ಥೋಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ. ತಥಾಪಿ ಯತಿಪೋತಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾನುಸಾರೇನೇವ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮ.

ಸಮೂಹೋ ರುಕ್ಖೋ ಮೂಲತಿ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಏತೇನ ಅವಯವೇನ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಠಿತೇನಾತಿ ಮೂಲಂ, ಕಿಂ ತಂ? ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಠಿತೋ ಮೂಲಸಙ್ಖಾತೋ ರುಕ್ಖಾವಯವೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಮೂಲೇ. ನತ್ಥಿ ಉಪದ್ದವೋ ಫರಸುಛೇದಾದಿಅನ್ತರಾಯೋ ಅಸ್ಸ ಮೂಲಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪದ್ದವೋ. ದಳ್ಹೇತಿ ಉಪದ್ದವಾಭಾವೇನ ಸಭಾವತೋ ಥಿರೇ ಸತಿ. ಛಿನ್ದೀಯತೀತಿ ಛಿನ್ನೋ, ಕೋ ಸೋ? ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಮೂಲಸಹಿತೋ ರುಕ್ಖಾವಯವೋ, ನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಿತೋ ರುಕ್ಖಾವಯವೋ. ರುಹತಿ ವಡ್ಢತೀತಿ ರುಕ್ಖೋ. ಸೋ ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಮೂಲಸಹಿತೋ ರುಕ್ಖಾವಯವೋ ರುಕ್ಖೋತಿ ವುತ್ತೋ ಯಥಾ ‘‘ಸಮುದ್ದೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ. ಪುನರೇವ ರೂಹತೀತಿ ಪುನ ಅಙ್ಕುರುಪ್ಪಾದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಣ್ಹಾನುಸಯೇತಿ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ. ಅನೂಹತೇತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನೇ ಸತಿ ಇದಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಹೇತು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿಯೇವಾತಿ ಗಾಥಾತ್ಥೋ.

‘‘ಇಧ ಗಾಥಾಯಂ ಯೋ ತಣ್ಹಾನುಸಯೋ ಅನೂಹತಭಾವೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನಸ್ಸ ಮೂಲನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಅಯಂ ತಣ್ಹಾನುಸಯೋ ಕತಮಸ್ಸಾ ತಣ್ಹಾಯ ಅನುಸಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ‘‘ತಣ್ಹಾಯ ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿವಸೇನ ಬಹುವಿಧತ್ತಾ ಭವತಣ್ಹಾಯ ಅನುಸಯೋ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ಭವಸ್ಸಾದತಣ್ಹಾಭಾವತೋ. ಯೋ ಅನುಸಯೋ ಏತಸ್ಸ ಭವತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಅನುಸಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಅನುಸಯೋ ಬಹುವಿಧೋ, ಕಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋತಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಭವತಣ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಭವತಣ್ಹಾಯ ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಹಿ ಭವೇಸು ಆದೀನವಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನವಸೇನ ಭವಸ್ಸಾದತಣ್ಹಾ ಭವತೀತಿ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಕಿಲೇಸಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವಿಸಭಾಗಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನಂ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ.

‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಅನುಸನ್ಧ್ಯತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೦) ವುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವಪ್ಪತ್ತಾಪತ್ತಸ್ಸ ನಿರವಸೇಸಸ್ಸ ಅಕುಸಲಸ್ಸ. ಅಕರಣನ್ತಿ ಸಪರಸನ್ತಾನೇಸು ಅನುಪ್ಪಾದನಂ. ಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವಪ್ಪತ್ತಾಪತ್ತಸ್ಸ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಸ್ಸ ಚೇವ ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಸ್ಸ ಚ. ಉಪಸಮ್ಪದಾತಿ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಸಮ್ಪದಾ. ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಚಿತ್ತಂ, ಸಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯೋದಾಪನಂ ವೋದಾನಂ ಅರಹತ್ತಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪನಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗುಪ್ಪಾದೋ ಪನ ‘‘ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಗಹಿತೋ. ಏತಂ ಅಕರಣಾದಿತ್ತಯದೀಪನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಓವಾದೋತಿ ಗಾಥಾತ್ಥೋ.

ಗಾಥಾಯಂ ಯಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಪಂ ದುಚ್ಚರಿತಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ವಿಭಜಿತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಭವತಿ. ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಭವತಿ. ಮೋಹಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ತಥೇವ ವುತ್ತಂ. ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಪಾಪೋ ದುಚ್ಚರಿತಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪಭೇದೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ‘‘ಏತ್ತಕೇನೇವ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನ ಅಕುಸಲಮೂಲಅಗತಿಗಮನಭೇದೇನಪಿ ವಿಭಜಿತುಂ ‘‘ಯಾ ಅಭಿಜ್ಝಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಏವಂ ದುಚ್ಚರಿತಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಮ್ಮವಿಭಾಗೇನ ‘ಸಬ್ಬಪಾಪ’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪಾಪಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲವಸೇನ ಅಗತಿಗಮನವಿಭಾಗಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಅಕುಸಲಮೂಲ’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೦) ಅನುಸನ್ಧ್ಯತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಮೋಹವಸೇನ ಸಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಭಯಸಮ್ಭವತೋ ಯಂ ಭಯಾ ಚ ಮೋಹಾ ಚ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ಮೋಹಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಬ್ಬಪಾಪೋ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತೋ, ‘‘ಕತಮಂ ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತತ್ಥ ಲೋಭೋ ಅಸುಭಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ –

‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘ಲೋಭೋ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ ತೀಹಿ ಕುಸಲಮೂಲೇಹಿ ತಿಣ್ಣಂ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ಪಹಾನವಸೇನ ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಮಾಹಾ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೦) –

ವುತ್ತಂ. ಸುಭಾಧಿಮುತ್ತವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಲೋಭೋ ಅಸುಭಾಯ ಅಸುಭಭಾವನಾಯ ತಥಾಪವತ್ತೇನ ಅಲೋಭೇನ ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಹೀಯತಿ, ಸತ್ತೇಸು ಕುಜ್ಝನದುಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ದೋಸೋ ಮೇತ್ತಾಯ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ತಥಾಪವತ್ತೇನ ಅದೋಸೇನ ಚ ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಹೀಯತಿ, ಸತ್ತೇಸು ಚೇವ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಚ ಮುಯ್ಹನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಮೋಹೋ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಭಾವನಾಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚ ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಹೀಯತಿ.

‘‘ಯದಿ ತೀಹಿ ಕುಸಲಮೂಲೇಹೇವ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಕರುಣಾಮುದಿತಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತಥಾ ಲೋಭೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪೇಕ್ಖಾಯಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಾವಿತಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ. ಮುದಿತಾ ಅರತಿಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಅರತಿಯಾ ಮೂಲಭೂತಂ ಮೋಹಮ್ಪಿ ಪಜಹತೀತಿ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮೋಹೋ ಮುದಿತಾಯ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ಕುಸಲಮೂಲಾದೀಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಂ ಕೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತೇನಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ತಥಾ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತೇನ ಭಗವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ತಥಾ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೩೧. ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸಬ್ಬಪಾಪೋ ವಿಭತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಅಕರಣಞ್ಚ ವಿಭತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಅಟ್ಠಮಿಚ್ಛತ್ತಾನಂ ಅಕರಣಂ ಅನಿವಾರಿತಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಂ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮಿಚ್ಛಾಸತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದೀಸು ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸರಣಚಿನ್ತನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಅಕುಸಲಪ್ಪವತ್ತಿ.

ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ಬಹುಧಾ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ವಿಞ್ಞಾತಂ, ‘‘ಕಥಂ ಕುಸಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಕುಸಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಟ್ಠಸು ಮಿಚ್ಛತ್ತೇಸು ಪಹೀನೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಟ್ಠ ಸಮ್ಮತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ ಅಟ್ಠಸಮ್ಮತ್ತಾನಿ ವಿಸಭಾಗಪರಿವತ್ತನಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅತೀತಸ್ಸಾತಿ ಅತೀತೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಸ್ಸ. ವಿಪಸ್ಸಿನೋ ಹಿ ಭಗವತೋ ಅಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಗಾಥಾ. ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಯೋದಾಪಿತೇತಿ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾಪಿ ಪರಿಯೋದಾಪಿತಾ ಭವನ್ತಿ. ‘‘ಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪಿತೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಪರಿಯೋದಾಪಿತಭಾವೋ ಕಥಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಏವಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಭಗವಾ ಯಂ ‘‘ಚೇತೋವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಥಾಗತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ‘‘ಚೇತೋ…ಪೇ… ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಪರಿಯೋದಾಪನಾ ಕತಿವಿಧಾ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ದುವಿಧಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಯ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅನುಸಯಸಮುಗ್ಘಾತೋ ಚಾತಿ ಪರಿಯೋದಾಪನಸ್ಸ ದುವಿಧತ್ತಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಯೋದಾಪಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಹೀನನೀವರಣಾನುಸಯಾ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಸಾದನೀಯವಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪರಿಯೋದಾಪನಸ್ಸ ಕಿತ್ತಿಕಾ ಭೂಮಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ದ್ವೇ ಪರಿಯೋದಾಪನಭೂಮಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’ನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ದೇಸಿತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕತಮಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ಕತಮಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ಕತಮಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ, ಕತಮಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಯಂ ಪಟಿವೇಧೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಗಾಥಾಯ ದೇಸಿತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಯಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಪಟಿವೇಧೇನ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯೇನ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಇದಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಭವೇ. ಯತೋ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸತೋ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸೋ ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ಯೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಙ್ಗೇನ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಅಯಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ಯಂ ಅಸಙ್ಖತಧಾತುಂ ಅಧಿಗತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಪರಿಯೋದಾಪಿತಂ, ಅಯಂ ಅಸಙ್ಖತಧಾತುಧಮ್ಮೋ ನಿರೋಧೋ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಭವೇ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಗಾಥಾಯ ದೇಸಿತಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನಿ. ‘‘ತೇನಾಹಾ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ದೇಸಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಆಚರಿಯೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ವಿಞ್ಞಾತಾನಿ.

‘‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ, ಛತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಥ ವಸ್ಸಕಾಲೇ;

ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ, ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ’ತಿ –

ಗಾಥಾಯ ದೇಸಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಸಭಾಗಸಭಾಗಧಮ್ಮಾನಂ ಆವಟ್ಟನವಸೇನ ಕಥಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಾಯ ಗಾಥಾಯ ದೇಸಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾತಿ ಪುಞ್ಞಧಮ್ಮೋ ನಾಮ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಿನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಾದಿಕೋ ಸಬ್ಬೋ ಸಂವರೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸೀಲಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೧). ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀನಂ ಗತಿಭೂತತ್ತಾ ದುಗ್ಗತಿ. ಸಬ್ಬಾ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ಪನ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಸಮಙ್ಗೀನಂ ಗತಿಭೂತತ್ತಾ ದುಗ್ಗತಿ ನಾಮ.

‘‘ತಸ್ಮಿಂ ದುವಿಧೇ ಧಮ್ಮೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಧಮ್ಮೋ ಕತ್ಥ ಠಿತೋ, ಕಥಂ ಸುಚಿಣ್ಣೋ, ಕುತೋ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಯಾ ಸಂವರಸೀಲೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದುವಿಧೇ ಧಮ್ಮೇ. ಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತಾ ಯಾ ಅಖಣ್ಡಕಾರಿತಾ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಅಖಣ್ಡವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ ಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತೋ ಸುಟ್ಠು ಆಚಿಣ್ಣಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಪುಞ್ಞಧಮ್ಮೋ ಚತೂಹಿ ಅಪಾಯೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಂ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏಕನ್ತಿಕಭಾವೇನ ರಕ್ಖತಿ, ಅನೇಕನ್ತಿಕಭಾವೇನ ಪನ ರಕ್ಖಿತಮತ್ತೋ ಪುಞ್ಞಧಮ್ಮೋಪಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಪಾಯೇಹೀತಿ ಚ ಪಧಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ರೋಗಾದಿಅನ್ತರಾಯತೋಪಿ ರಕ್ಖತಿ. ರೋಗಾದಿಅನ್ತರಾಯೋ ವಾ ಅಯತೋ ಅಪಗತತ್ತಾ ಅಪಾಯನ್ತೋಗಧೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

‘‘ತಥಾ ರಕ್ಖತೀತಿ ಕೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಏವಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಲಕ್ಖಣಪಕಾರದಸ್ಸನಂ ಭಗವಾ ‘‘ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವತೋ ಗತಿಯೋ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚಾ’’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ‘‘ದ್ವೇಮಾ…ಪೇ… ಮನುಸ್ಸಾ ಚಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಖಣ್ಡಕಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪಾಯೇಹಿ ರಕ್ಖಣೇ ಏಕನ್ತಿಕಭಾವೋ ಕೇನ ಸುತ್ತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಏವಞ್ಚ ನಾಳನ್ದಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏವಞ್ಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇನ ಪಕಾರೇನಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಾಳನ್ದಾಯನ್ತಿ ನಾಳನ್ದನಾಮಕೇ ನಿಗಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಸಿಬನ್ಧಕನಾಮಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಗಾಮಣಿ ಗಾಮಜೇಟ್ಠಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತಂ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಬಾಹಿರಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಭನ್ತೇತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಮಣಿ ಆಲಪತಿ. ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯ ನಿಸಿನ್ನಕಾ. ಉಯ್ಯಾಪೇನ್ತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ಉದ್ಧಂ ದೇವಲೋಕಂ ಯಾಪೇನ್ತಿ ಪಾಪೇನ್ತಿ.

ಇಧಸ್ಸಾತಿ ಇಧಲೋಕೇ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯ. ಪುರಿಸೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ…ಪೇ… ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೇಸಂ ಪಾಳಿತೋ ಚೇವ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಚ ಞೇಯ್ಯಂ.

೩೨. ‘‘ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನವಸೇನ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ನಿದ್ಧಾರಿತಭಾವೋ ಕೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತೇನಾಹ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಏಕಮ್ಹಿ ಪದಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಅಞ್ಞೋ ನಿಯುತ್ತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನಿಯುತ್ತೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸಂ ಯಸ್ಸಂ ಪಾಳಿಯಂ ಯೋ ಯೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಯೋಜಿತೋ, ತಸ್ಸಂ ತಸ್ಸಂ ಪಾಳಿಯಂ ಸೋ ಸೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ ತಥಾ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಯುತ್ತೋ ಯೋಜಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಇತಿ ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗೇ ಸತ್ತಿಬಲಾನುರೂಪಾ ರಚಿತಾ

ವಿಭಾವನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾನುಸಾರೇನೇವ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.