೬. ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗವಿಭಾವನಾ

೨೫. ಯೇನ ಯೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೇನ ಲಕ್ಖಣಹಾರವಿಭಙ್ಗೇನ ಸುತ್ತತ್ಥೇಹಿ ಸಮಾನತ್ಥಾ ವಿಭತ್ತಾ, ಸೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೋ ಲಕ್ಖಣಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ‘‘ಕತಮೋ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಹಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಸೋಳಸಸು ದೇಸನಾಹಾರಾದೀಸು. ಕತಮೋತಿ ಕತಮೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಹಾರೋ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಹಾರೋತಿ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೫). ‘‘ಇಮಿನಾ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರೇನ ಕತಮಸ್ಸ ನೇರುತ್ತಾದಯೋ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನಾತಿ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಚಯಭಾವತೋ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಾ’’ತಿ ವೋಹಾರಿತೇನ ಇಮಿನಾ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರೇನ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನೇರುತ್ತಞ್ಚ, ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ, ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಞ್ಚ, ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ ಚ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತೇಹಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರೇನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೇಸು ನೇರುತ್ತಾದೀಸು ಕತಮಂ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಂ ನೇರುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನೇರುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತತ್ಥ ತೇಸು ಇಮಿನಾ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರೇನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೇಸು ನೇರುತ್ತಾದೀಸು ಕತಮಂ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನೇರುತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಚನಂ ನಾಮಾತಿ ಚೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ? ಸುತ್ತಸ್ಸ ಯಾ ನಿರುತ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಸಭಾವಪಞ್ಞತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ, ಇದಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಚನಂ ನೇರುತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ. ‘‘ಯಾ ನಿರುತ್ತಿ ನೇರುತ್ತಂ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಾ, ಕಾ ಪನ ಸಾ ನಿರುತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಪದಸಂಹಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪದೇಸು ಸಂಹಿತಾ ಯುತ್ತಾ ಪದಸಂಹಿತಾ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಸುತ್ತತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ತಥಾ ಯಾ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿ ಪವತ್ತಾ, ಸಾ ಪವತ್ತಾ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಯೇವ ನಿರುತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಕಾ ಪನ ಸಾ ಸಭಾವನಿರುತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ‘‘ಯಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮಸೋ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಯಾಯ ಕಾರಣಭೂತಾಯ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಯ್ಯಾನಂ ನಾಮಸೋ ಪಥವೀನಾಮಾದಿನಾ ವಾ ಫಸ್ಸನಾಮಾದಿನಾ ವಾ ಖನ್ಧನಾಮಾದಿನಾ ವಾ ವಿವಿಧೇನ ನಾಮೇನ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾದೀಸು ಕುಸಲಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ, ಸಾ ಕಾರಣಭೂತಾ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯನ್ತಿ ಚ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ, ಯಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಲಿಙ್ಗಪಕತಿಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮಸೋ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಞಾಣಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯದಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಯದಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿನಾ ‘ಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮಸೋ ಞಾಣ’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಿವರತೀ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೫) ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವುತ್ತೋವಾತಿ ನ ವಿಚಾರಿತೋ.

೨೬. ನೇರುತ್ತಂ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಂ ‘‘ಕತಮೋ ಸುತ್ತೇ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋ. ಅಪಿಚ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಯೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಅತ್ತನಾ ರಕ್ಖಿತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಗ್ಗತಿತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಚೋರೋ ಯಥಾ ಸನ್ಧಿಮುಖೇ ಗಹಿತೋತಿಆದೀಸು ಯೋ ಚೋರೋ ಘಾತನತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಚೋರಕಮ್ಮಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪಾಯಾದಿದುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸುಖಕಾಮಾನೀತಿಆದೀಸು ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸುಖಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಪರಹಿಂಸನತೋ ವಿವಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮಿದ್ಧೀ ಯದಾ ಹೋತಿ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಚಾತಿಆದೀಸು ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವತ್ತಮಾನಜಾತಿಜರಾಮರಣತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾ, ತೇ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸುದ್ಧಾಜೀವಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅತನ್ದಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಗಾರವಾ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದನ್ತಿಆದೀಸು ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮಚ್ಚುನೋ ಭಾಯನ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ದಾನಸೀಲಭಾವನಾಕಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೭. ಸುತ್ತೇ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ವಿಞ್ಞಾತೋ, ‘‘ಕತಮಂ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಂ ನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಿದಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನಿದಾನನ್ತಿ ಫಲಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ನಿದಾನಂ. ಕಿಂ ತಂ? ಕಾರಣಂ. ಧನಿಯೋತಿ ಧನವಡ್ಢನಕಾರಣೇ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಧನಿಯೋ. ಗೋಪಾಲಕೋತಿ ಗಾವೋ ಇಸ್ಸರಭಾವೇನ ಪಾಲೇತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಗೋಪಾಲಕೋ. ಉಪಧೀಹೀತಿ ಪುತ್ತಗೋಣಾದೀಹಿ (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೩). ನರಸ್ಸಾತಿ ಪುತ್ತಿಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಗೋಪಾಲಕಸ್ಸ ವಾ ನರಸ್ಸಾತಿ ಚ ಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವಾ ಗಾಥಾಯಂ ಆಗತವಸೇನ ವಾ ವುತ್ತಂ, ನಾರಿಯಾಪಿ ಉಪಧೀಹಿ ನನ್ದನಾ ಅತ್ಥೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾತಿ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಇಮಿನಾವ ಪುತ್ತಗವಾದಿನಾ ವತ್ಥುನಾ. ವಸತಿ ಪವತ್ತತಿ ನನ್ದನಾ ಏತ್ಥ ಪುತ್ತಗೋಣಾದಿಕೇತಿ ವತ್ಥು. ನನ್ದನಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದೇತಿ ಪುತ್ತಗೋಣಾದಿಕನ್ತಿ ನಿದಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧನಿಯೋ ‘‘ಉಪಧೀಹಿ ನರಸ್ಸ ನನ್ದನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ಪನ ‘‘ವಸತಿ ಪವತ್ತತಿ ಸೋಚನಾ ಏತ್ಥ ಪುತ್ತಗೋಣಾದಿಕೇಹಿ ವತ್ಥು, ಸೋಚನಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದೇತಿ ಪುತ್ತಗೋಣಾದಿಕನ್ತಿ ನಿದಾನ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪಧೀಹಿ ನರಸ್ಸ ಸೋಚನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪರಿಗ್ಗಹೀಯತೇತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಂ. ಕಿಂ ತಂ? ಪುತ್ತಗೋಣಾದಿಕಂ, ತಂ ಪರಿಗ್ಗಹಂ ‘‘ಉಪಧೀ’’ತಿ ಆಹ, ನ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿಕಾಯಖನ್ಧೂಪಧಿನ್ತಿ.

ಉಪಧೀಸೂತಿ ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇಸು ಕಾಯೇಸು. ಕಾಯಂ ‘‘ಉಪಧೀ’’ತಿ ಆಹ, ನ ಪುತ್ತಗವಾದಿಕಂ, ನ ಪರಿಗ್ಗಹಂ.

ಬಾಹಿರೇಸು ವತ್ಥೂಸೂತಿ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಪುತ್ತದಾರಾದೀಸು ವತ್ಥೂಸು.

ಕಾಮಸುಖನ್ತಿ ಕಾಮನೀಯೇಸು ಅಸ್ಸಾದಸುಖವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ತಣ್ಹಾ. ಬಾಹಿರವತ್ಥುಕಾಯ ತಣ್ಹಾಯಾತಿ ಕಾಮನೀಯೇಸು ಬಾಹಿರವತ್ಥೂಸು ಅಸ್ಸಾದಸುಖವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ.

ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಾಯಾತಿ ರೂಪಕಾಯಸಙ್ಖಾತೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಭಿನನ್ದನವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ.

ಪುನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸಿನೇಹವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ.

ಗವೇಸಿತಬ್ಬಂ ನಿದಾನಂ ವಿಭತ್ತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಂ, ‘‘ಕತಮೋ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ನೇರುತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯನಿದಾನಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧೀಸು. ಯಥಾತಿ ಯೇನ ಅನ್ಧಕಾರಾದಿನಾ ಸಭಾವೇನ ‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ…ಪೇ… ಮಾತರ’’ನ್ತಿ ಯಂ ಕಾಮತಣ್ಹಂ ಭಗವಾ ಆಹ, ಅಯಂ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ತಥಾ ತೇನ ಅನ್ಧಕಾರಾದಿನಾ ಸಭಾವೇನ ‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ…ಪೇ… ಮಾತರ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಗಾಥಾತ್ಥೋ ಪನ – ಕಾಮೇತೀತಿ ಕಾಮೋ, ಕಾಮತಣ್ಹಾ, ಕಾಮೇನ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಜಾನನತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಪಸ್ಸನತಾಯ ಚ ಅನ್ಧಾತಿ ಕಾಮನ್ಧಾ. ಕಾಮತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಜಾಲೇನ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನಂ ಅಜಾನನಾಪಸ್ಸನೇನ ಸಞ್ಛನ್ನಾ ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತಾತಿ ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾ. ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಛದನೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನಂ ಅಜಾನನಾಪಸ್ಸನೇನ ಛಾದಿತಾ ಪಿಹಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾ. ಅತ್ಥಧಮ್ಮೇಸು ಪಮತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಮಾದೇನ ಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಜರಾಮರಣಂ ಅನ್ವೇನ್ತಿ, ಕುಮಿನಾಮುಖೇ ಪವತ್ತಾ ಮಚ್ಛಾ ಮರಣಂ ಅನ್ವೇನ್ತಿ ಇವ ಚ, ಖೀರಪಕೋ ವಚ್ಛೋ ಮಾತರಂ ಅನ್ವೇತಿ ಇವ ಚ, ತಥಾ ಜರಾಮರಣಂ ಅನ್ವೇನ್ತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ…ಪೇ… ಮಾತರ’ನ್ತಿ ಯಾಯ ದೇಸನಾಯ, ಗಾಥಾಯ ವಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ದೇಸನಾ, ಗಾಥಾ ವಾ ಕತಮೇನ ದೇಸನಾಭೂತೇನ ಅಪರೇನ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತಥಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ, ಗಾಥಾಯ ವಾ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಾ ಕತಮೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಾತಿ ‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ…ಪೇ… ಅನ್ವೇನ್ತೀ’’ತಿ ದೇಸನಾ, ಗಾಥಾ ವಾ. ಪುಬ್ಬಾಪರೇನಾತಿ ತತೋ ದೇಸನಾತೋ ಪುಬ್ಬೇನ ದೇಸನಾವಚನೇನ, ಗಾಥಾವಚನೇನ ವಾ ಅಪರೇನ ದೇಸನಾವಚನೇನ, ಗಾಥಾವಚನೇನ ವಾ. ಯುಜ್ಜತಿ ಯುಜ್ಜನಂ ಏತಿ ಸಮೇತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಯಥಾತಿ ಯೇನ ಅನ್ಧಕರಣಾದಿನಾ. ‘‘ರತ್ತೋ…ಪೇ… ನರ’’ನ್ತಿ ಯಂ ಗಾಥಾವಚನಂ ಭಗವಾ ಆಹ, ತೇನ ಗಾಥಾವಚನೇನ ತಥಾ ಅನ್ಧಕರಣಾದಿನಾ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಗಾಥಾತ್ಥೋ ಪನ – ರತ್ತೋ ರಞ್ಜನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ಥಂ ಅತ್ತಹಿತಪಯೋಜನಂ ಪರಹಿತಪಯೋಜನಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ರತ್ತೋ ರಞ್ಜನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಹೇತುಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ರಾಗೋ ಯಂ ನರಂ ಯದಾ ಸಹತೇ, ತದಾ ತಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಅನ್ಧಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ತಮಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಅನ್ಧತಾಯ ಅನ್ಧಕರಣತಾಯ ಸಞ್ಛನ್ನತಾಯ ಸಞ್ಛನ್ನಕರಣತಾಯ. ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾತಿ ‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ…ಪೇ… ಮಾತರ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾವಚನೇನ ಯಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ವುತ್ತಾ, ಸಾಯೇವ ಕಾಮತಣ್ಹಾ. ಅಭಿಲಪಿತಾತಿ ‘‘ರತ್ತೋ…ಪೇ… ನರ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇನ ಗಾಥಾವಚನೇನ ಭಗವತಾ ವೋಹಾರಿತಾ ವೋಹರಣೇನ ಞಾಪಿತಾ, ಅಭಿಲಪಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮಾನತಾ ಪುಬ್ಬದೇಸನಾ ಅಪರದೇಸನಾಯ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ದ್ವೀಸು ಗಾಥಾಸು ಕತಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾ ಅಭಿಲಪಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಇಮೇಹಿ ಅಭಿಲಪಿತಾತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಚಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯಂ ‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ…ಪೇ… ಛಾದಿತಾ’’ತಿ ಯಞ್ಚ ಪದಂ ಆಹ, ದುತಿಯಗಾಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ರತ್ತೋ…ಪೇ… ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯಞ್ಚ ಪದಂ ಆಹ. ಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನದೀಪಕೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ…ಪೇ… ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪದೇಹಿ ಸಾಯೇವ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಚ ಭಗವತಾ ಅಭಿಲಪಿತಾ.

‘‘ಯಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವುತ್ತಂ, ಕತಮಂ ತಂ? ಯಾ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ಕತಮಾ ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯಂ ಅನ್ಧಕಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ವುತ್ತಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ಭವೇ. ಯಾ ಚ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ಅಯಞ್ಚ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ಭವೇತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಕಾಮಾ’’ತಿ ಯಞ್ಚ ಪದಂ ಭಗವಾ ಆಹ, ತೇನ ಪದೇನ ಇಮೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾ’’ತಿ ಯಞ್ಚ ಪದಂ ಭಗವಾ ಆಹ, ತೇನ ಪದೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಂ ಪಯೋಗೇನ ಸಮುದಾಚಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಭಗವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಂ ಸನ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರತೋ ನಿಸ್ಸರಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀಹಿ ಪಲೋಭಯಮಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಸನ್ತಾನೇ ತಿಟ್ಠಮಾನತ್ತಾ. ಕಿಲೇಸವಸೇನಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಕಿಲೇಸವಸೇನ. ಪರಿಯುಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮನಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನವಸೇನ. ಯೇತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರತಣ್ಹಾಸಹಿತಪುಗ್ಗಲಸದಿಸಾ. ತೇತಿ ತೇ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಬದ್ಧಾ ಚ ಏದಿಸಕಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ. ಜರಾಮರಣಂ ಅನ್ವೇನ್ತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣನ್ತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಜರಾಮರಣಾನುಪ್ಪವತ್ತಿ ‘‘ಜರಾಮರಣಮನ್ವೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಭಗವತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ಚೇವ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತೋ, ‘‘ಕಥಂ ‘ಯಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಾ ಠಿತೀ ಚಾ’ತಿಆದಿಗಾಥಾಸು ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ – ಯಸ್ಸ ಮುನಿನೋ ಪಪಞ್ಚಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀ ಚ ನತ್ಥಿ, ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ನತ್ಥಿ, ಠಿತೀ ಅನುಸಯಾ ತಣ್ಹಾ ಚ ನತ್ಥಿ, ಸನ್ದಾನಸದಿಸಂ ತಣ್ಹಾಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಪಲಿಘಸದಿಸೋ ಮೋಹೋ ಚ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಮುನಿ ಪಪಞ್ಚಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ವೀತಿವತ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿತ್ತಣ್ಹಂ ನಿಮಾನಂ ನಿದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸನ್ದಾನಂ ನಿಪಲಿಘಂ ಲೋಕೇ ಚರನ್ತಂ ತಂ ಮುನಿಂ ಸದೇವಕೋ ತಣ್ಹಾಸಹಿತೋ ಲೋಕೋ ನ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗಾಥಾಯಂ ಪಪಞ್ಚಾದಯೋ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಕತಮೇ ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಪುಗ್ಗಲಂ ಸಂಸಾರೇ ಚಿರಂ ಪಪಞ್ಚನ್ತಾಪೇನ್ತೀ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಚ, ತಾಹಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ಸಹಜಾತವಸೇನ ವಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನವಸೇನ ವಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ. ಸನ್ತಾನೇ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯಾ ತಣ್ಹಾ ಸತ್ತಾನಂ ತಿಟ್ಠನಹೇತುತ್ತಾ ಠಿತೀ ನಾಮ. ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಯಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಛತ್ತಿಂಸತಣ್ಹಾಯ ಜಾಲಿನಿಯಾ ಯಾನಿ ವಿಚರಿತಾನಿ ಚ ವುತ್ತಾನಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸನ್ದಾನಸದಿಸತ್ತಾ ಸನ್ದಾನಂ ನಾಮ. ಮೋಹೋ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪ್ಪವೇಸನಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಕತ್ತಾ ಪಲಿಘಸದಿಸತ್ತಾ ಪಲಿಘೋ ನಾಮ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಾದಯೋ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಕಿಂ ವೀತಿವತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯೇ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಪಪಞ್ಚಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಯಾ ಚ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಠಿತಿ, ಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸನ್ದಾನಞ್ಚ, ಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪಲಿಘಞ್ಚ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಂ ಏತಂ ಪಪಞ್ಚಾದಿಕಂ ಯೋ ಮುನಿ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಅಯಂ ಮುನಿ ‘‘ನಿತ್ತಣ್ಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೨೮. ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಾತಿಆದಿಗಾಥಾಯಂ ಯೇ ಪಪಞ್ಚಾದಯೋ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಹೇತುಕಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಕದಾ ಕತಿವಿಧಂ ಫಲಂ ದೇನ್ತಿ, ತಂಸಙ್ಖಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಣ್ಹಾ ಕದಾ ಕತಿವಿಧಂ ಫಲಂ ದೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾರಾದೀಸು. ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾರಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾ ಅಕುಸಲಸಙ್ಖಾರಾ ಚೇತನಾ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾದೀತಿ ದಿಟ್ಠೇ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವೇದನೀಯಂ ಫಲಂ ದೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾ, ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಫಲಂ ವೇದೇತೀತಿ ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾ. ಕಾ ಸಾ? ಅಪದುಸ್ಸನೀಯಾದೀಸು ಅತಿದುಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಪಠಮಜವನಚೇತನಾ. ಉಪಪಜ್ಜೇ ಫಲಂ ವೇದೇತೀತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಾ, ಸತ್ತಮಜವನಚೇತನಾ. ಅಪರಾಪರಿಯಾಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಫಲಂ ವೇದೇತೀತಿ ಅಪರಾಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಾ, ಮಜ್ಝೇ ಪವತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ಜವನಚೇತನಾ. ತಿಫಲದಾನವಸೇನ ತಿವಿಧಾ ಸಙ್ಖಾರಾ. ಏವಂ ಇಮಾಯ ತಿವಿಧಾಯ ಸಙ್ಖಾರಚೇತನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಿವಿಧಾ ತಣ್ಹಾ ತಿವಿಧಂ ಫಲಂ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತಭಾವೇ, ಉಪಪಜ್ಜೇ ವಾ ಅನನ್ತರಭವೇ, ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ ಭವೇ ದೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಏವಂ ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ತಣ್ಹಂ ವಾ ಭಗವಾ ಆಹ.

‘‘ಯಾಯ ದೇಸನಾಯ, ಗಾಥಾಯ ವಾ ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ಸಙ್ಖಾರಂ ಆಹ, ಸಾ ದೇಸನಾ, ಗಾಥಾ ವಾ ಕತಮೇನ ದೇಸನಾಭೂತೇನ ವಾ ಅಪರೇನ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯಂ ಲೋಭಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಾ ‘‘ಯಸ್ಸ…ಪೇ… ಲೋಕೋ’’ತಿ ದೇಸನಾ ಚ ಯಾ ‘‘ಯಂ ಲೋಭಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ…ಪೇ… ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ’’ತಿ ದೇಸನಾ ಚ ವುತ್ತಾ, ಭಗವತೋ ಇದಂ ದೇಸನಾದ್ವಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಪುಬ್ಬಂ ಅಪರೇನ ಅಪರಂ ಪುಬ್ಬೇನ ಯುಜ್ಜತಿ ಯುಜ್ಜನಂ ಏತಿ ಸಮೇತಿ, ಯಥಾ ಗಙ್ಗೋದಕಂ ಯಮುನೋದಕೇನ, ಯಮುನೋದಕಮ್ಪಿ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ…ಪೇ… ಲೋಕೋ’’ತಿ ದೇಸನಾ ‘‘ಯಂ ಲೋಭಪಕತಂ…ಪೇ… ಪರಿಯಾಯೇ’’ತಿ ದೇಸನಾಯ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ, ‘‘ಯಂ ಲೋಭಪಕತಂ…ಪೇ… ಪರಿಯಾಯೇ’’ತಿ ದೇಸನಾಪಿ ‘‘ಯಸ್ಸ…ಪೇ… ಲೋಕೋ’’ತಿ ದೇಸನಾಯ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಕಥಂ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾದಿಫಲತ್ತಯನಿಬ್ಬತ್ತಕಟ್ಠೇನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಯಂ ಯಂ ಸುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಂ ತಂ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಸಂಸನ್ದನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಂಸನ್ದನಾಕಾರೋ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾರತಣ್ಹಾವಿಚರಿತೇಸು. ಪರಿಯುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ಆರಬ್ಭ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಂ ತಣ್ಹಾಚರಿತಂ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲೇನಾತಿ ಅಸುಭಾನಿಚ್ಚಾದಿದಸ್ಸನಬಲೇನ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ದಸ್ಸನಪಹಾತಬ್ಬಾ ಸಙ್ಖಾರಾ. ದಸ್ಸನಬಲೇನಾತಿ ದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತಪಠಮಮಗ್ಗಞಾಣಬಲೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನೀತಿ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬತಣ್ಹಾವಿಚರಿತೇಹಿ ಅವಸೇಸಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ. ನಿಗ್ಗತಾ ತಣ್ಹಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ, ನಿತ್ತಣ್ಹಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಿತ್ತಣ್ಹತಾ, ಕಾ ಸಾ? ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು.

ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾರಾಭಿನನ್ದನತ್ತಯಂ ಯದಿಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ ಸಮಾನಂ, ದೇಸನಾಯ ಪನ ಪದಕ್ಖರಾದೀಹಿ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಯೋಯಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತೋ, ಸೋಯಂ ಕತಿವಿಧೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸೋ ಚಾಯಂ ಪುಬ್ಬಾಪರೋ ಸನ್ಧೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಸುತ್ತನ್ತರಸಂಸನ್ದನಮೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಸೋ ಚಾಯ’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೮). ತತ್ಥ ಅತ್ಥಸನ್ಧೀತಿ ಕಿರಿಯಾಕಾರಕಾದಿವಸೇನ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ಥೇನ ಸನ್ಧಿ. ಪದಸನ್ಧೀತಿ ನಾಮಪದಾದಿಕಸ್ಸ ನಾಮಪದಾದಿಕನ್ತರೇನ ಸನ್ಧಿ. ದೇಸನಾಸನ್ಧೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ದೇಸನನ್ತರಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ದೇಸನನ್ತರೇನ ಸನ್ಧಿ. ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀತಿ ನಿದ್ದೇಸನ್ತರಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸನ್ತರೇನ ಸನ್ಧಿ.

ಸನ್ಧಿ ಚ ನಾಮ ಅತ್ಥಾದಯೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಭಾವಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಾದೀನಞ್ಚ ಛಅತ್ಥಪದಾದೀಸು ಅವರೋಧನತೋ ‘‘ಅತ್ಥಸನ್ಧಿ ಛಪ್ಪದಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಅತ್ಥಸನ್ಧಿಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಯೋ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಾ, ‘‘ಕತಮಾ ದೇಸನಾಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ದೇಸನಾಸನ್ಧಿ ನ ಚ ಪಥವಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನ ಚ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಝಾಯೀ ಝಾನಸಮಙ್ಗೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ನ ಚ ಝಾಯತಿ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರನಿಸ್ಸಟಂ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಝಾಯತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ನ ಚ ಆಪನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸ ನಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಙ್ಗೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಪಥವೀಆದಯೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಥವೀಆದೀಹಿ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ಕಾಮಭವರೂಪಭವಾ ಗಹಿತಾ ರೂಪಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತಾಯ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಾದೀಹಿಪಿ ಅರೂಪಭವೋ ಗಹಿತೋ, ಭವತ್ತಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚ ಝಾಯತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯದಿ ಪಥವೀಆದಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ, ಏವಂ ಸತಿ ಇಧಲೋಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಂ ವಾ ಪರಲೋಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಂ ವಾ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಸನ್ತಾನಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯೀ ಝಾಯತೀತಿ ಆಸಙ್ಕನೀಯತ್ತಾ ತಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ‘‘ನ ಚ ಇಮಂ ಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಇಧಲೋಕಸಙ್ಖಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ. ಪರಲೋಕನ್ತಿ ಇಧಲೋಕತೋ ಅಞ್ಞೋ ಭವನ್ತರಸಙ್ಖಾತೋ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಚ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ.

ಯಮಿದಂ ಉಭಯನ್ತಿಆದೀಸು ಇದಂ ಉಭಯಂ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕದ್ವಯಂ ಅನ್ತರೇನ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಂ ರೂಪಾಯತನಂ ದಿಟ್ಠಂ, ತಂ ರೂಪಾಯತನಮ್ಪಿ. ಯಂ ಸದ್ದಾಯತನಂ ಸುತಂ, ತಂ ಸದ್ದಾಯತನಮ್ಪಿ. ಯಂ ಗನ್ಧಾಯತನರಸಾಯತನಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ ಮುತಂ, ತಂ ಗನ್ಧಾಯತನರಸಾಯತನಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಮ್ಪಿ. ಯಂ ಆಪೋಧಾತು ಆಕಾಸಧಾತು ಲಕ್ಖಣರೂಪಂ ಓಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಆಪೋಧಾತಾದಿಕಂ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸರೂಪಮ್ಪಿ. ಯಂ ವತ್ಥು ಪರಿಯೇಸಿತಂ ವಾ ಅಪರಿಯೇಸಿತಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪತ್ತಂ, ತಂ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ. ಯಂ ವತ್ಥು ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಪರಿಯೇಸನಾರಹಂ ಸುನ್ದರಂ, ತಂ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ. ಯಂ ವತ್ಥು ವಿತಕ್ಕಿತಂ ವಿತಕ್ಕನವಸೇನ ಆಲಮ್ಬಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ. ಯಂ ವತ್ಥು ವಿಚಾರಿತಂ ಅನುಮಜ್ಜನವಸೇನ ಆಲಮ್ಬಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ. ಯಂ ವತ್ಥು ಮನಸಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅನುಚಿನ್ತಿತಂ ಅನುಚಿನ್ತನವಸೇನ ಆಲಮ್ಬಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ಏತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾದಿಕಂ ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧರೂಪಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ – ‘‘ತದುಭಯವಿನಿಮುತ್ತೋ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧೋ ರೂಪಸನ್ತಾನೋ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೮). ‘‘ಯದಿ ಝಾಯೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಪಥವೀಆದಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ, ಏವಂ ಸತಿ ಅಯಂ ಝಾಯೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇದಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತೀತಿ ಲೋಕೇ ಕೇನಚಿ ಞಾಯತಿ ಕಿಂ, ಉದಾಹು ನ ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ನ ಞಾಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಝಾನೇನ ಝಾಯನ್ತೋ ಅಯಂ ಖೀಣಾಸವಪುಗ್ಗಲೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಪಜಾಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಝಾಯತೀತಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಪಜಾಯ ಕೇನಚಿ ನ ಞಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ಯಸ್ಸ ತೇ ನಾಭಿಜಾನಾಮ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೯; ನೇತ್ತಿ. ೧೦೪);

‘‘ಕೇನಚಿ ಅವಿಞ್ಞಾಯಭಾವೋ ಕೇನ ಸುತ್ತೇನ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ಗೋಧಿಕಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯) ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಇದಾನಿ ಖೀಣಾಸವಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಭಾವಂ ಗೋಧಿಕಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯) ವಕ್ಕಲಿಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೭) ಚ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘ಯಥಾ ಮಾರೋ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೮) ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಕಾರಕೇ, ಪುಞ್ಞೇ ವಾ ಮಾರೇತಿ ನಿವಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ, ಅತ್ತಹಿತಪರಹಿತೇ ಮಾರೇತೀತಿ ವಾ ಮಾರೋ. ಪಾಪಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದವನ್ತತಾಯ ಪಾಪಿಮಾ. ಪುಬ್ಬತ್ತಭಾವೇ ಗೋಧಸ್ಸ ಘಾತಕತ್ತಾ ‘‘ಗೋಧಿಕೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಟಿಸನ್ಧಾದಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸನ್ತೋ ನ ಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಪರಚಿತ್ತಜಾನನಕೋ ಮಾರೋ ಕಸ್ಮಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಗೋಧಿಕೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಪಞ್ಚಾತೀತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾಪಹಾನೇನ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೋಪಿ ಅಸ್ಸ ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಚ ನ ಜಾನಾತೀತಿ.

‘‘ಗೋಧಿಕಸುತ್ತೇನೇವ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯಥಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಕ್ಕಲಿಸುತ್ತೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಅನಿಸ್ಸಿತಭಾವೋ ವಿಭಾವಿತೋ, ಏವಂ ಸತಿ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಅನಿಸ್ಸಿತಭಾವೋ ಕೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ತದಾಪಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಝಾನೇನ ಝಾಯಮಾನಾ ಇಮೇ ಖೀಣಾಸವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ನ ಞಾಯನ್ತಿ ಸಮಾರಕೇನ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನ ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ನ ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ನ-ಕಾರೋ ಚ ‘‘ಝಾಯಮಾನಾ’’ತಿ ಪದೇ ನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ ‘‘ನ ಝಾಯಮಾನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ. ‘‘ನ ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಏವ ‘‘ಲೋಕೇ ಕೇನಚಿಪಿ ನ ಞಾಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಯಂ ದೇಸನಾಸನ್ಧೀತಿ ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಕ್ಕಲಿಸುತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅತ್ಥವಸೇನ ಸಂಸನ್ದನಾ ನಿದ್ಧಾರಿತಾ ವಿಯ ‘‘ನ ಚ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿದೇಸನಾಯ ಚ ‘‘ನ ಚ ಇಮಂ ಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿದೇಸನಾಯ ಚ ಯಾಯ ದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥವಸೇನ ಸಂಸನ್ದನಾ ನಿದ್ಧಾರಿತಾ, ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯೀ ನ ಝಾಯತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯೀ ಝಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾ, ಅಯಂ ಸಂಸನ್ದನಾ ದೇಸನಾಸನ್ಧಿ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ದೇಸನಾಸನ್ಧಿ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಾ, ‘‘ಕತಮಾ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀತಿ ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಚತೂಸು ಅತ್ಥಸನ್ಧಿಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿದೇಸನಾಸನ್ಧಿನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀಸು ಯಾ ಸನ್ಧಿ ‘‘ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಸಾ ನಿದ್ದೇಸತೋ ಕತಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಹಜಾತವಸೇನ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ವಾ ನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಯೇಸಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ, ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಯದಿ ದೇಸನಾ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾ, ಏವಂ ಸತಿ ನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏತ್ಥ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸೇಸು ದೇಸಿತನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಜಾನನತ್ಥಾಯ ದೇಸಿತಾ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸಾ. ಅನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಯೇಸಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ, ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಪನ ಅನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಯತ್ಥ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸೇಸು ದೇಸಿತನ್ತಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಜಾನನತ್ಥಾಯ ದೇಸಿತಾ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸಾ.

‘‘ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಕೇನ ನಿದ್ದೇಸೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಕೇನ ನಿದ್ದೇಸೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ನಿದ್ದೇಸೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸ ನಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಸಾಮಞ್ಞಕುಸಲಪಕ್ಖಸಾಮಞ್ಞೇಹಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಕುಸಲವಿಸೇಸಕುಸಲವಿಸೇಸೇಹಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀತಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಾದಿಕಸ್ಸ ಪುರಿಮನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸಾದಿಕೇನ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ನಿದ್ದೇಸೇನ ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತವಸೇನ ಅಯಂ ಸಂಸನ್ದನಾ ಚ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧಿ ನಾಮ. ಕುಸಲಪಕ್ಖಾದಿಕಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ವೋದಾನಾದಿಕೇನ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ನಿದ್ದೇಸೇನ ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತವಸೇನ ಅಯಂ ಸಂಸನ್ದನಾ ಚ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧಿ ನಾಮಾತಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರಸ್ಸ ನೇರುತ್ತಮಧಿಪ್ಪಾಯನಿದಾನಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿಪ್ಪಭೇದೇನ ಚೇವ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧಿದೇಸನಾಸನ್ಧಿಪ್ಪಭೇದೇನ ಚ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಭಾವೋ ಕೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಭಾವತೋ ‘‘ತೇನಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೇನ ತಥಾ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ‘‘ನೇರುತ್ತಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿಆದಿಕಂ (ನೇತ್ತಿ. ೪ ಹಾರಸಙ್ಖೇಪ) ಯಂ ವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ವಚನೇನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರಸ್ಸ ತಥಾ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಅಞ್ಞೋ ನಿಯುತ್ತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನಿಯುತ್ತೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಂ ಯಸ್ಸಂ ಪಾಳಿಯಂ ಯೋ ಯೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ, ಸೋ ಸೋ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರೋ ಚ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಯೋಜಿತೋ, ತಸ್ಸಂ ತಸ್ಸಂ ಪಾಳಿಯಂ ಸೋ ಸೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರೋ ತಥಾ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಯುತ್ತೋ ಯೋಜಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಇತಿ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೇ ಸತ್ತಿಬಲಾನುರೂಪಾ ರಚಿತಾ

ವಿಭಾವನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾನುಸಾರೇನ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.