೧೬. ಸಮಾರೋಪನಹಾರವಿಭಙ್ಗವಿಭಾವನಾ

೫೦. ಯೇನ ಯೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಭೂತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರಹಾರವಿಭಙ್ಗೇನ ಸುತ್ತತ್ಥಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ವಿಭತ್ತೋ, ಸೋ…ಪೇ… ವಿಭಙ್ಗೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ‘‘ಕತಮೋ ಸಮಾರೋಪನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಸಮಾರೋಪನೋ ಹಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೇಸು ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಸೋಳಸಸು ದೇಸನಾಹಾರಾದೀಸು ಕತಮೋ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಸಮಾರೋಪನೋ ಹಾರೋ ಸಮಾರೋಪನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯಂಮೂಲಾ’’ತಿಆದಿನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ ಯತ್ತಕಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಓತರನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕೋ ವಿತ್ಥಾರಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸೋ ಸಮಾರೋಪನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ ನಾಮ.

‘‘ಕಿತ್ತಕೇ ಪದಟ್ಠಾನೇ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೇ ಕಿತ್ತಕಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೇ ಸತಿ ಅವುತ್ತಾನಿ ಯತ್ತಕಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಓತರನ್ತಿ ಸಮೋಸರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಅವುತ್ತಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಿ ವಿಯ ನಿದ್ಧಾರಣವಸೇನ ಆನೇತ್ವಾ ದೇಸನಾಯ ಆರೋಪಯಿತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಕಾನಿ ವಿಯ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಯಥಾ ಆವಟ್ಟೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಆವಟ್ಟೇ ಹಾರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೇ ಸತಿ ಸುತ್ತೇ ಅವುತ್ತಾನಿ ಬಹುಕಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಓತರನ್ತಿ, ತಾನಿ ಬಹುಕಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾನಿ ಯಥಾ, ಏವಂ ಸಮಾರೋಪನೇ ಹಾರೇಪಿ ಬಹುಕಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ದೇಸನಾಯ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಕೇವಲಂ ಪನ ಪದಟ್ಠಾನವಸೇನೇವ ಸಮಾರೋಪನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ಕಿಂ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞವಸೇನಾಪಿ ಸಮಾರೋಪನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ಕಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಞ್ಞವಸೇನಾಪಿ ಸಮಾರೋಪನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ; ತಸ್ಮಾ ಸಮಾರೋಪನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಸಮಾರೋಪನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಸಮಾರೋಪನಾಸು ಪದಟ್ಠಾನಂ ಪದಟ್ಠಾನಸಮಾರೋಪನಾ, ವೇವಚನಂ ವೇವಚನಸಮಾರೋಪನಾ, ಭಾವನಾ ಭಾವನಾಸಮಾರೋಪನಾ, ಪಹಾನಂ ಪಹಾನಸಮಾರೋಪನಾ, ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಪಭೇದೇನ ಸಮಾರೋಪನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

‘‘ತಾಸು ಚತುಬ್ಬಿಧಾಸು ಸಮಾರೋಪನಾಸು ಕತಮಾ ಪದಟ್ಠಾನಸಮಾರೋಪನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತಥಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪದಟ್ಠಾನಸಮಾರೋಪನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೇನ ಪದಟ್ಠಾನೇನ ಸುತ್ತೇ ಅವುತ್ತಾನಂ ಪದಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಮಾರೋಪನಾ ಕತಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಯಂ ಅಕರಣಂ ಅಕರಣಹೇತು ಸಾಸನಂ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಸಾಸನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಓವಾದೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ವಾ ಅಕರಣಂ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ ಯಂ ಸಾಸನಂ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಓವಾದೋ ಹೋತಿ, ನ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಾಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕರಣನ್ತಿ ಹಿ ಸಮ್ಪದಾನತ್ಥೇ ಪವತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಯಥಾ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಕಿಮತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಕುಸಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ ಸಮ್ಪದಾಯ ಯಂ ಸಾಸನಂ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ. ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪನಂ ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪನತ್ಥಂ ಯಂ ಸಾಸನಂ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಹೋತಿ.

ಇತಿ ಏವಂಪಕಾರೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಕಿಂ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪದಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇದಂ ಸುಚರಿತತ್ತಯಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಓವಾದಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸುಚರಿತತ್ತಯೇನ ಹೇತುನಾ ಸಾಸನತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಯಥಾ ‘‘ಅನ್ನೇನ ವಸತೀ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಸುಚರಿತತ್ತಯೇ ಪದಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತೇ ಕತಮಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಯಂ ಕಾಯಿಕಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಖನ್ಧತ್ತಯಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಖನ್ಧತ್ತಯೇ ಪದಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾರೋಪಯಿತೇ ಕತಮಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾದ್ವಯಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾದ್ವಯೇ ಪದಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾರೋಪಯಿತೇ ಕತಮಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಸಮಥಸ್ಸ ಫಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಫಲದ್ವಯಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಂ.

ಸಾಸನಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಚರಿಯೇನ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವಿಭತ್ತಾನಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಾನಿ, ‘‘ಇದಾನಿ ಕತಮಸ್ಸ ಕತಮಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ವನಂ ವನಥಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಕಾಮಗುಣಪಞ್ಚಕಂ ವನಂ ತಣ್ಹಾಭೂತಸ್ಸ ವನಥಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ತಣ್ಹಾವತ್ಥುಭಾವತೋ, ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಸಙ್ಖಾತಂ ಇದಂ ವನಂ ‘‘ಅಹೋ ಚಕ್ಖು, ಅಹೋ ಸೋತಂ, ಅಹೋ ಘಾನಂ, ಅಹೋ ಜಿವ್ಹಾ, ಅಹೋ ಕಾಯೋ’’ತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವನಥಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಂ. ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ದ್ವಾದಸಾಯತನಸಙ್ಖಾತಂ ಇದಂ ವನಂ ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವನಥಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಂ, ಆಯತನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಂಯೋಜನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಅನುಸಯಸಙ್ಖಾತಂ ಇದಂ ವನಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವನಥಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾದೀನಂ ವನಭಾವೋ ಚ ತಣ್ಹಾದೀನಂ ವನಥಭಾವೋ ಚ ಕೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತೇನಾಹ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾದೀನಂ ವನಭಾವೇನ ಚ ತಣ್ಹಾದೀನಂ ವನಥಭಾವೇನ ಚ ಭಗವಾ ‘‘ಛೇತ್ವಾ ವನಞ್ಚ ವನಥಞ್ಚಾ’’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ಭಗವತೋ ವಚನೇನ ವಚನಾನುಸಾರೇನ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಅಯಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದಟ್ಠಾನೇ’’ತಿಆದಿಸಂವಣ್ಣನಾ. ಪದಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಏಕೇಕೇನ ಪದಟ್ಠಾನೇನ. ಸಮಾರೋಪನಾತಿ ತದಞ್ಞಪದಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಮಾರೋಪನಾ. ಸಮಾರೋಪೇನ್ತಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಏತಾಯ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಾತಿ ಸಮಾರೋಪನಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋತಿ. (೧)

೫೧. ಪದಟ್ಠಾನೇನ ಸಮಾರೋಪನಾ ಆಚರಿಯೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಾ, ‘‘ಕತಮಾ ವೇವಚನೇನ ಸಮಾರೋಪನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವೇವಚನೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಚತೂಸು ಪದಟ್ಠಾನಸಮಾರೋಪನಾದೀಸು ಸಮಾರೋಪನಾಸು ವೇವಚನೇನ ಏಕೇಕೇನ ರೋತದಞ್ಞವೇವಚನಾನಂ ಸಮಾರೋಪನಾ ಕತಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ರಾಗವಿರಾಗಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸೇಕ್ಖಫಲ’’ನ್ತಿ ಚ ಇದಂ ವಚನತ್ತಯಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲತ್ಥತ್ತಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಸ್ಸ ವೇವಚನಂ. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಫಲ’’ನ್ತಿ ಚ ಇದಂ ವಚನತ್ತಯಂ ಅರಹತ್ತಫಲತ್ಥತ್ತಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸ ವೇವಚನಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸೇಸು ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. (೨)

ವೇವಚನೇನ ಸಮಾರೋಪನಾ ಆಚರಿಯೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಾ, ‘‘ಕತಮಾ ಭಾವನಾಯ ಸಮಾರೋಪನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭಾವನಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಚತೂಸು ಪದಟ್ಠಾನಸಮಾರೋಪನಾದೀಸು ಕತಮಾಯ ದೇಸಿತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಕತಮೇಸಾನಂ ಅದೇಸಿತಾನಂ ಭಾವನಾರೋಪನಾ ಕತಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಯಂ ಭಾವನಂ ಭಗವಾ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯, ೩೭೧, ೩೯೫, ೪೧೫) ಆಹ, ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ತದಞ್ಞಭಾವನಾಪಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ ‘‘ಕಿಂ ಭಾವನಂ ಭಗವಾ ಆಹಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಆತಾಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆತಾಪೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಗವಾ ಆಹ. ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ ವಚನೇನ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಗವಾ ಆಹ. ‘‘ಸತಿಮಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಆಹ. ‘‘ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಆಹ. ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕತಮಾ ಭಾವನಾ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಏವಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಭಾವನಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವೇನ, ಭಾವೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ವಾ ಏಕಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ‘‘ತೇಸು ಸಮಾರೋಪಿತೇಸು ಕತಮೇ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಚತೂಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಭಾವಿಯಮಾನೇಸು ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏವಮೇವ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ.

ಭಾವನಾಯ ಸಮಾರೋಪನಾ ಆಚರಿಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಞಾತಾ, ‘‘ಕತಮಾ ಪಹಾನೇನ ಸಮಾರೋಪನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾಸು ಚತೂಸು ಪದಟ್ಠಾನಸಮಾರೋಪನಾದೀಸು ಕತಮೇನ ದೇಸಿತೇನ ಪಹಾನೇನ ಕತಮೇಸಂ ಅದೇಸಿತಾನಂ ಪಹಾನಾನಂ ಕತಮಾ ಸಮಾರೋಪನಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಸುಭೇ ‘ಸುಭ’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ದೇಸಿತೇನ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಬನ್ಧಕಿಲೇಸಕಾಮುಪಾದಾನಪ್ಪಹಾನಾದಯೋಪಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇ ‘ಸುಖ’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ದೇಸಿತೇನ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಫಸ್ಸಾಹಾರಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಬನ್ಧಕಿಲೇಸಭವುಪಾದಾನಪ್ಪಹಾನಾದಯೋಪಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಿಚ್ಚೇ ‘ನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ದೇಸಿತೇನ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಬನ್ಧಕಿಲೇಸದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಪ್ಪಹಾನಾದಯೋಪಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನತ್ತನಿ ‘ಅತ್ತಾ’ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ದೇಸಿತೇನ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರಪರಿಞ್ಞಾಯ? ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಬನ್ಧಕಿಲೇಸಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಪ್ಪಹಾನಾದಯೋಪಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. (೪)

ಪಹಾನಹಾರೋ ಪನ ಲಕ್ಖಣಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೋಯೇವಾತಿ ಇಧ ನ ವದಾಮ.

‘‘ಸುತ್ತೇ ದೇಸಿತೇನ ಏಕೇಕೇನ ಪದಟ್ಠಾನಾದಿಕೇನ ಅದೇಸಿತಾನಂ ಪದಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಸಮಾರೋಪನಭಾವೋ ಕೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇನ ತಥಾ ಸಮಾರೋಪನಭಾವೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ –

‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯಂಮೂಲಾ, ಯೇ ಚೇಕತ್ಥಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಮುನಿನಾ;

ತೇ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ, ಏಸ ಸಮಾರೋಪನೋ ಹಾರೋ’’ತಿ –

ಯಂ ವಚನಂ ಆಹ, ತೇನ ವಚನೇನ ವಚನಾನುಸಾರೇನ ತಥಾ ಸಮಾರೋಪನಭಾವೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಸದ್ದಹಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ ಏತ್ತಾವತಾ ಸಮಾರೋಪನೋ ಹಾರೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಅಞ್ಞೋ ನಿಯುತ್ತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ನಿಯುತ್ತೋ ಸಮಾರೋಪನೋ ಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತೇ ದೇಸಿತೇನ ನಯೇನ ಪದಟ್ಠಾನಾದಿಕೇನ ಅದೇಸಿತಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಮಾರೋಪಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತೇನ ತೇನ ಪದಟ್ಠಾನಾದಿಕೇನ ಅದೇಸಿತಾನಂ ಪದಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಸಮಾರೋಪನೋ ಹಾರೋ ನಿಯುತ್ತೋ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಇತಿ ಸಮಾರೋಪನಹಾರವಿಭಙ್ಗೇ ಸತ್ತಿಬಲಾನುರೂಪಾ ರಚಿತಾ

ವಿಭಾವನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾನುಸಾರೇನ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಇಮೇ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸೋಳಸ ಸಂವಣ್ಣನಾವಿಸೇಸಾ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬತ್ಥೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಸಂಸಯಾನಂ ಹರಣತೋ ಅಪನಯನತೋ ಹಾರಾ ನಾಮಾತಿ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಹಾರವಿಭಙ್ಗವಾರವಿಭಾವನಾ.