(೨) ಸಙ್ಖ್ಯಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೭೩. ಯಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೇ ವಿಸೇಸೋ ವಿಭಙ್ಗೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದಿವಿಭಙ್ಗತೋ ವಿಸೇಸಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಯಾದಿಸೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಸೇಸೋ, ತಾದಿಸೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ. ತಥಾ ಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೇ. ‘‘ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಕೇ ವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಇಮಿನಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಉದ್ಧಟಂ, ತಂ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ‘‘ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಂ ಉದ್ಧಟಂ ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಾಭಾವಂ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯೇ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ.

೭೪. ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಚ್ಚವಾರೇ ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮೇ. ಸುದ್ಧಿಕನಯೇತಿ ಪಠಮೇ ನಯೇ. ದಸ್ಸಿತಗಣನತೋತಿ ‘‘ನವ, ತೀಣಿ, ಏಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸಿತಗಣನತೋ. ತತೋ ಪರೇಸು ನಯೇಸೂತಿ ತತೋ ಪಠಮನಯತೋ ಪರೇಸು ದುತಿಯಾದಿನಯೇಸು. ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾತಿ ನವಾದಿಭೇದತೋ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಗಣನಾಯ. ಅಬಹುಗಣನೇನ ಯುತ್ತಸ್ಸ ಬಹುಗಣನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ, ತೇನ ಅಬಹುಗಣನೇನ. ಸಮಾನಗಣನತಾ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕೋ. ತೇನ ಪಚ್ಚನೀಯತೋ ಅನುಲೋಮೇ ಯೋ ವಿಸೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಜೋತೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಲೋಮೇಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಅನುಲೋಮೇಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಚ್ಚನೀಯೇ…ಪೇ… ವಕ್ಖತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೭೬-೭೯. ತೇ ಪನ ತೇರಸಮೂಲಕಾದಿಕೇ ನಯೇ ಸಾಸೇವನಸವಿಪಾಕೇಸು ದ್ವೀಸು ದ್ವಾವೀಸತಿಮೂಲಕೇಸು ಸಾಸೇವನಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಾಜಾತವಿಪಾಕಾನಂ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ’’ತಿ. ವಿರೋಧಾಭಾವೇ ಸತೀತಿ ಇದಂ ‘‘ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪರಿಕಪ್ಪವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಚ್ಛಾಯ ದಸ್ಸಿತನಯೇನಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಚ ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕಸ್ಸ. ನಾಮನ್ತಿ ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕನ್ತಿ ನಾಮಂ. ದ್ವಾವೀಸತಿ…ಪೇ… ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತೇನ ದ್ವಾವೀಸತಿಮೂಲಕೋವ ಪರಮತ್ಥತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ತೇವೀಸತಿಮೂಲಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಞ್ಞಪದಾನೀತಿ ಹೇತುಅಧಿಪತಿಪದಾದೀನಿ. ಸುದ್ಧಿಕನಯೋತಿ ಪಠಮನಯೋ, ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಕಮೂಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆರಮ್ಮಣಮೂಲಕಾದೀಸು ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದುಮೂಲಕಾದೀಸು ತಂ ನ ಯೋಜೀಯತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಏವ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಾಳಿ ಪವತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆರಮ್ಮಣೇ…ಪೇ… ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ತೀಣಿಯೇವ ಪಞ್ಹಾ’’ತಿ ಪಾಠೇ. ‘‘ವತ್ತು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುವಿಧಾಯೀ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಗಣನಂ ನಿವಾರೇತಿ, ನ ಅಧೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿ. ಗಣನಾಯ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವತೋ ಹೇಟ್ಠಾಗಣನಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ಉಪರಿಗಣನಾ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೀಸು ಏಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗಧತಾಯ ಚ ‘ತೀಣಿಯೇವಾ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ವಚನನ್ತಿ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ.

೮೦-೮೫. ಅವಿಗತಾ…ಪೇ… ವುತ್ತೇಪಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಯೋಜನಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಸಾ ವಿಪಲ್ಲಾಸಯೋಜನಂ ಅಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿಯಮಾನಾ ಯದಿಪಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಆವಿಕರಣವಸೇನ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಯಥಾ ವಿಪಲ್ಲಾಸಯೋಜನಾಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಲ್ಲಾಸ…ಪೇ… ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಯೇ…ಪೇ… ತಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯದಿಪಿ ಅವಿಗತಾನನ್ತರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯೋಜಿತೋ, ಏವಮೇವ ‘‘ತೇನೇತಂ ಆವಿಕರೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾ ತತ್ಥ ‘‘ಊನತರಗಣನೇಹಿ ಸಮಾನಗಣನೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನೇ ಊನತರಾ ಸಮಾನಾ ಚ ಗಣನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಞಾಪನವಸೇನ ದಸ್ಸಿತೋ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಯೇನ ಬಹುತರಗಣನೇನ ವಾ ಸಮಾನಗಣನೇನ ವಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಕದುಕಾದಿಭೇದಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೀಣೇವ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ನ ಕೇವಲಮತ್ಥವಿಸೇಸಾವಿಕರಣತ್ಥಮೇವೇತ್ಥ ತಥಾ ಯೋಜನಾ ಕತಾ, ಅಥ ಖೋ ದೇಸನಾಕ್ಕಮೋಯೇವ ಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಚ್ಚನೀಯಾದೀಸುಪಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮೂಲಪದನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾದಿಕಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಮೂಲಭೂತಂ ಪದಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಚ್ಚನೀಯಾದೀಸು. ಏತಂ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಪಾಳಿ ಏವಮೇವ ಪವತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವ. ತೇನ ಮೂಲಪದಂ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ದೇಸನಾ ಞಾಯಾಗತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಲಿಙ್ಗನೇನ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾವಿಕರಣಂ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಚ ವಿಞ್ಞಾತೇ ಅತ್ಥೇ ವಚನೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಚ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ.

ಪಚ್ಚಯಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.