೧. ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೧೦-೨೬. ಸೋತಿ ದುಕ್ಖಸದ್ದೋ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖದುಕ್ಖಾಧಿಟ್ಠಾನೇಸು. ಅಞ್ಞನಿರಪೇಕ್ಖೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಾದಿಪದನ್ತರಾನಪೇಕ್ಖೋ. ತೇನಾತಿ ಅಞ್ಞನಿರಪೇಕ್ಖದುಕ್ಖಪದಗ್ಗಹಣತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖೇ ವಿಸಯಭೂತೇ. ಏಸ ದುಕ್ಖಸದ್ದೋ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮೋ ದುಕ್ಖಸದ್ದೋ. ತಞ್ಚ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಂ. ‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಖಮೇವ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನ್ತಿ ನಯಿದಂ ಅವಧಾರಣಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಮೇವಾತಿ ಪನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕನ್ತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಮೇವಾ’’ತಿ. ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತೇಸು ಸಮುದಯೇಸು ಕೋಚಿ ಫಲಧಮ್ಮೇಸು ನತ್ಥೀತಿ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ ಪಞ್ಚಧಾ ವುತ್ತೇಸು ಸಮುದಯೇಸು ಏಕೋಪಿ ಫಲಸಭಾವೇಸು ನತ್ಥಿ, ಫಲಸಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಫಲಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ಮಗ್ಗಸದ್ದೋ ಚ ಫಲಙ್ಗೇಸೂತಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಙ್ಗೇಸು ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ‘‘ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೪೯೨, ೪೯೫) ಆಗತೋ ಮಗ್ಗಸದ್ದೋ ಮಗ್ಗಫಲತ್ತಾ ಪವತ್ತತಿ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚಸಬ್ಭಾವಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಚ್ಚದೇಸನಾಯ ಪಭವಾದಿಸಭಾವಾ ಏವ ಧಮ್ಮಾ ಸಮುದಯಾದಿಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಾ, ನ ಅಪ್ಪಭವಾದಿಸಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ. ಏತ್ಥ ಚ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾರಹಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಸಚ್ಚನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಅಸಚ್ಚಸಭಾವೇ ಸಭಾವಧಮ್ಮೇ ಚ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ಫಲಧಮ್ಮೇ ಏವ ಉದ್ಧರಿ. ನನು ಚ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅಸಚ್ಚಸಭಾವಾತಿ ತೇಪಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ? ನ, ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಗತಿಕತ್ತಾ. ‘‘ಫಲಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಯ ತೇಸಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಪದಸೋಧನೇನ…ಪೇ… ಇಧ ಗಹಿತಾತಿ ಏತೇನ ಅಸಚ್ಚಸಭಾವಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಕರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತತಂ ಆಹ. ತೇಸನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾದೀನಂ. ತಬ್ಬಿಸೇಸನಯೋಗವಿಸೇಸನ್ತಿ ತೇನ ದುಕ್ಖಾದಿವಿಸೇಸನಯೋಗೇನ ವಿಸಿಟ್ಠತಂ. ಸಚ್ಚವಿಸೇಸನಭಾವೇನೇವ ದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯತಾದಿಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕನ್ತಸಚ್ಚತ್ತಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥಾತಿ ಯಥಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಚ್ಚಯಮಕೇ ಸುದ್ಧಸಚ್ಚವಾರೇ ಸಚ್ಚವಿಸೇಸನಭೂತಾ ಏವ ದುಕ್ಖಾದಯೋ ಗಹಿತಾ. ಏವಂ ಖನ್ಧಯಮಕಾದೀಸುಪೀತಿ ನ ಸುದ್ಧಸಚ್ಚವಾರೇ ಏವ ಅಯಂ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಸೋಧನವಾರೇ ತಂಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೇ ಚ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮುದಾಯಪದಾನಂಯೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಸುದ್ಧಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಾರೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಚೇತ್ಥಾಪಿ ಸುದ್ಧವಾರೇ ಏವ ಅಯಂ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯದಿ ಸುದ್ಧಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಾರೇಸು ಖನ್ಧಾದಿವಿಸೇಸನಭೂತಾನಮೇವ ರೂಪಾದೀನಂ ಗಹಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಖನ್ಧಾದಿವಿಸೇಸನತೋ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ರೂಪಾದೀನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪುರಿಮೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ಯುತ್ತೋ, ಯುತ್ತಿತೋ ಪಾಠೋವ ಬಲವಾತಿ.

ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.