೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೨. ಸತ್ತಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲನ್ತಿ ದುಸ್ಸವಾಣಿಜಕಾನಂ ಆಪಣಂ. ‘‘ಪಗ್ಗಾಹಿತಸಾಲ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ.

೫೨೩-೫೨೪. ಅಭೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸತ್ಥಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹರಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ವರ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಯಂ ವತ್ತಮಾನತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಇಚ್ಛಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಅನ್ತರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸಹಿತಂ. ಉತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ. ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಚೀವರಸ್ಸ. ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೋ, ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಸನ್ನಿಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನೀತಿ ಸೋ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ ತಿಚೀವರಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಿಚೀವರಕೇನಾತಿ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ವಿನಯತೇಚೀವರಿಕಭಾವಂ ಧುತಙ್ಗತೇಚೀವರಿಕಭಾವಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ. ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಅಸಬ್ಬಚೀವರೇನ. ಯಸ್ಸ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾಪೀತಿ ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಾನತೋ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ತೀಸು ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಸಾದಿಯನಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ಅಯಮೇವ ಚ ಅತ್ಥೋ ಪದಭಾಜನೇನ ವಿಭಾವಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಿಚೀವರಕೇನಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ತಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ಬಹೂನಿಪಿ ಗಹೇತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪದಭಾಜನಸ್ಸ ಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ…ಪೇ… ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪದಭಾಜನೇ ಚ ನ ತಾದಿಸೋ ಅತ್ಥೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ. ಯಮ್ಪಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಗ್ಗಹಣಂ ಸರೂಪಕಥನಮತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ತಥಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ನ ಹಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ. ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಮಾಣತೋ ಸಾದಿಯನಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಕಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ನೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ, ನ ಚ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ.

ಯಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ತೇನ ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ತಿಚೀವರತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ತದಾತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಲಬ್ಭನೀಯಭಾವತೋ ತೇನಪಿ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಕತಿಯಾವ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತೀತಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ವಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ವಾ ಚರತಿ. ‘‘ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನೇವ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ದ್ವೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತಾಯ ಅವಟ್ಠಾನತೋ. ಯಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ವಿನಟ್ಠಸೇಸಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೫೨೬. ‘‘ಸೇಸಕಂ ತುಯ್ಹೇವ ಹೋತೂತಿ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ, ಸೇಸಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಸಮಯೇಪಿ ‘‘ಸೇಸಕಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಮೇವ. ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಪವಾರಿತಾನಂ. ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯನೇ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಮೇತಿ. ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಸತಿ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಯುತ್ತಾ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಸಲ್ಲೇಖದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ…ಪೇ… ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ವತ್ಥುನಾ ಸಂಸನ್ದಿಯಮಾನಂ ನ ಸಮೇತಿ. ನ ಹಿ ಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನಾಪತ್ತಿವಚನಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ತೀಸುಪಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾದಿಯನಪಟಿಬದ್ಧತಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಓಕಾಸೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಥಿತಂ. ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇಸು ಅಧಿಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ತತ್ಥ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಿತೋ. ತತುತ್ತರಿತಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕಾರಣತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.