೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಸಮಿತಾವಿನಾತಿ ಸಮಿತಪಾಪೇನ. ಗೋತಮಕೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಗೋತಮಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತೀತಿ ಭಗವತಾ ಗಹಪತಿಚೀವರೇ ಅನುಞ್ಞಾತೇ ಬಹೂನಿ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಸೇಪಿ ಖನ್ಧೇಪಿ ಕಟಿಯಾಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಚೀವರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ನ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ. ನಹಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಹಾನಂ, ನಹಾನತಿತ್ಥಂ.

೪೬೦. ಏಕೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಬುದ್ಧರತನಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಘರತನಸ್ಸ ಚ ಪೂಜಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಧಮ್ಮರತನಂ ಪೂಜಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಗವಾ ಆಹ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧಮ್ಮರತನಂ ಪೂಜೇತುಕಾಮೋ, ಏಕಂ ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಪೂಜೇಹೀ’’ತಿ. ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಭನ್ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪುಚ್ಛಾತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಭನ್ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಥೇರಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇನ ಚೀವರೇನ ಪೂಜೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನ-ಸದ್ದೋ ನಿಪ್ಫನ್ನಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿವಸೇನಾ’’ತಿ. ಪಠಮಮೇವ ಹಿ ತಂ ತನ್ತವಾಯಕಮ್ಮೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ.

ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅನುಸ್ಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ತಥೇವ ಕರೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಏಕಮೇಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾಪಿತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅತಿವಿಯ ಮಮಾಯತೀತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ತಾವ ಮಮಾಯತು ಅಖೀಣಾಸವಭಾವತೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಥನ್ತಿ? ನ ಇದಂ ಮಮಾಯನಂ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮವಸೇನ, ಅಥ ಖೋ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾವಸೇನಾತಿ ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ನವಮಂ ವಾ ದಿವಸಂ ದಸಮಂ ವಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ನವಮೇ ವಾ ದಸಮೇ ವಾ ದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಏವಂ ಸಿಯಾ. ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವುತ್ತದಿವಸಮೇವಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಧಾರೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೪೬೨-೪೬೩. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚೀವರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ, ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣಪಲಿಬೋಧೇ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾಸಪಟ್ಟಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಪರಿಯೋಸಾನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸೂಚಿಯಾ ಪಟಿಸಾಮನನ್ತಿ ಇದಂ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮನಿಟ್ಠಾನಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಏತೇಸಮ್ಪೀತಿ ವಿನಟ್ಠಾದಿಂ ಪರಾಮಸತಿ.

ಕಥಿನೇ ಚ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ ಚ ಉಬ್ಭತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ಅಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಾವ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಚ ನ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ದಸಾಹತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹಿ ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸ ಉಬ್ಭಾರಾ ಅನಾಮನ್ತಚಾರೋ ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋ ಯಾವದತ್ಥಚೀವರಂ ಗಣಭೋಜನಂ ಯೋ ಚ ತತ್ಥ ಚೀವರುಪ್ಪಾದೋತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪಕ್ಕಮನಂ ಅನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ. ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಖೋಮನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಿತಂ ಖೋಮಪಟಚೀವರಂ, ತಥಾ ಸೇಸಾನಿ. ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕಸುತ್ತೇಹಿ ಕತಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ. ಭಙ್ಗಮ್ಪಿ ವಾಕಮಯಮೇವಾತಿ ಕೇಚಿ. ದುಕೂಲಂ ಪಟ್ಟುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟಂ ಚೀನಪಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಛ ಚೀವರಾನಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ಅನುಲೋಮಾನೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ. ದುಕೂಲಞ್ಹಿ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ. ಪಟ್ಟುಣ್ಣದೇಸೇ ಸಞ್ಜಾತವತ್ಥಂ ಪಟ್ಟುಣ್ಣಂ. ‘‘ಪಟ್ಟುಣ್ಣಕೋಸೇಯ್ಯವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಹಿ ಅಭಿಧಾನಕೋಸೇ ವುತ್ತಂ. ಸೋಮಾರದೇಸೇ ಚೀನದೇಸೇ ಚ ಜಾತವತ್ಥಾನಿ ಸೋಮಾರಚೀನಪಟಾನಿ. ಪಟ್ಟುಣ್ಣಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ. ಇದ್ಧಿಜಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚೀವರಂ, ತಂ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಏವ ಅನುಲೋಮಂ. ದೇವತಾಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ದೇವದಿನ್ನಂ, ತಂ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಜಾಲಿನಿಯಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನವತ್ಥಸದಿಸಂ, ತಮ್ಪಿ ಖೋಮಾದೀನಂಯೇವ ಅನುಲೋಮಂ ಹೋತಿ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಭಾವತೋ.

ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ದೀಘತೋ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುಗತವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೪೮-೩೪೯) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ಆಗತಮೇವಾತಿ.

ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ಚೀವರಂ ಕಾಲಂ ವಾ ಪರಾಮಸತಿ. ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅರುಣೋ. ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಅರುಣೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿವಸಸದ್ದೇನ ಹಿ ತಂದಿವಸನಿಸ್ಸಿತೋ ಅರುಣೋ ವುತ್ತೋ. ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ರಜ್ಜುಆದೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ವೇಠೇತ್ವಾತಿ ವತ್ಥಾದೀತಿ ವೇಠೇತ್ವಾ.

ವಚನೀಯೋತಿ ಸಙ್ಘಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅವತ್ವಾಪಿ ಅತ್ಥಮತ್ತೇ ವುತ್ತೇ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನಾತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ. ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ‘‘ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ದೇಸಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಮ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಮಾಹ ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪುನ ದೇಸಕೇನ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಸಂವರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದ್ವೀಸು ಪನ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾತಿ ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಚನಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಞತ್ತಿಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚೀವರದಾನೇಪೀತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ದಾನೇಪಿ. ವತ್ಥುವಸೇನಾತಿ ಚೀವರಗಣನಾಯ. ಗಣಸ್ಸ ವುತ್ತಾ ಪಾಳಿಯೇವೇತ್ಥ ಪಾಳೀತಿ ದ್ವೀಸು ಇಮಾಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀತಿ ವಚನೇ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ…ಪೇ… ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಇತೋ ಗರುಕತರಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇತೋತಿ ಇತೋ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನತೋ. ಞತ್ತಿಕಮ್ಮತೋ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಗರುಕತರನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇತೋ ಗರುಕತರಾನೀ’’ತಿ. ಇಮಾಹಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ.

೪೬೮. ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತೀತಿ ಇದಂ ವೇಮತಿಕಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೋಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ, ತಸ್ಸಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಥ ಖೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿಸ್ಸಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸೇಸತ್ತಿಕೇಪಿ ಅತಿದಿಸತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಏಸ ನಯೋ ಅವಿನಟ್ಠಾದೀಸುಪೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚೀವರೇಸು ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿ ಖಾಯಿತೇಸು ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಖಾಯಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನಟ್ಠತೋ ಅವಿಲುತ್ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಮಾಹ ‘‘ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನಾ’’ತಿ. ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರವಸೇನ ಗಹಿತಞ್ಹಿ ನಟ್ಠನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನ ಗಹಿತಂ ವಿಲುತ್ತನ್ತಿ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಇದಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಯೇನ ಹಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಅಪರಸ್ಸ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ. ಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಕಟಂ, ನ ಪನ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬೯. ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ತಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಾದೀನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ತಿಚೀವರಂ ವಾ ಹೋತು ಅಞ್ಞಂ ವಾ, ಯದಿ ತಂ ತಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ಅವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ‘‘ಚತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಆಗಾಮಿಸಂವಚ್ಛರೇ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ, ತಾವ ಠಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಞ್ಚ ತಂ ತಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ತತೋ ಪರಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದಿನಾಮಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನಪಿ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಥಾ ವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅಞ್ಞನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀತಿ ಠಪೇಮಿ, ಪರಿಚ್ಚಜಾಮೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ. ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸನ್ತೇನ ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೇನ ವಾ. ದುವಿಧನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಪರಮ್ಮುಖಭೇದೇಸು ದುವಿಧಂ. ಹತ್ಥಪಾಸೇತಿ ಇದಂ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಂ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಏತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನೇತ್ಥ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೋ’’ತಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ವಿಸೇಸವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಕಾರಣಂ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ‘‘ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಇದಂ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ದೂರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಚ ಇದಂ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಚೀವರಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ.

ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿವೋಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಚೀವರನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನಾಮೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪುಬ್ಬೇಕತಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುದಾನಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿತಿಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೇಪಿ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ನ ತತ್ಥ ದುಪ್ಪರಿಹಾರತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರ’’ನ್ತಿ.

ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದೀಘಸೋ ಛ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ತಿರಿಯಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯವಿದತ್ಥಿಞ್ಚ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಚ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಾತಿಕ್ಕಮೇನ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಪಿ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ಸತಿ ಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಯುತ್ತೋತಿ? ಏತ್ಥ ತಾವ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ವುತ್ತಂ, ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಪನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋದಸಾಹೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಥಾ ಕಥಿನಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ಕಥಿನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಏವಮಯಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಪಿ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಪದಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಕಥಿನಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಹಿ ಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅವಸಾನದಿವಸೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಕಥಿನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ನ ತೇನ ಸದಿಸಾತಿ ವಸ್ಸಾನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕಥಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಹೋತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಅವಿಕಪ್ಪಿತಮೇವ ಹಿ ತಂತಂಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತೇಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ದಸಾಹಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವ. ಏವಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಪಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಪರಂ ದಸಾಹಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ದಸಾಹಂ ಪನ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೇದಲಕ್ಖಣೇ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧೇ ವೂಪಸನ್ತೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಪನ ಸಮೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಪಿ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಗಿಮ್ಹೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಂ. ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೩).

ತತ್ಥ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿವಾಸನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಪಚ್ಚಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಹಿ ‘‘ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಯದಿ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೇಯ್ಯ, ಅವಿಜಹಿತಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಹೇಮನ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪನಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಬ್ಭಾವತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಏವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಹೇಮನ್ತೇ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ನಹಾನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಚೇ ವಸ್ಸಾನೇ ಅಪರಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಪುರಿಮವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಮಾಣಯುತ್ತನ್ತಿ ದೀಘಸೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಿಯಡ್ಢಾ, ದಸಾ ವಿದತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣೇನ ಯುತ್ತಂ. ಪಮಾಣಿಕಾತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದೀಘಸೋ ಚತಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ತಿರಿಯಂ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ. ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ‘‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಪುನ ನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರೀಯತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಾಭಾವತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಏಕವಚನೇನಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವಾ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಅಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಇಧ ವಚನೇ ಅಪುಬ್ಬಂ ಪಯೋಜನಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ‘‘ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪದಂ ನ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಮಾತುಯಾ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಠಪೇನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ, ಇದಂ ಮಾತುಯಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಕಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ಕೇವಲಂ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸುಯೇವ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿಯ ಚೀವರೇ ನಿರಾಲಯಭಾವೇನೇವ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇನಾ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪನ ವಿಬ್ಭಮನ್ತೋಪಿ ಯಾವ ಸಿಕ್ಖಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹಿ ಗಿಹಿಭಾವೂಪಗಮನೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಬ್ಭಮನೇನೇವ ಅಸ್ಸಮಣೀಭಾವತೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನಾತಿ ಪನ ಇದಂ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋವ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಯಲಗ್ಗಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖವಸೇನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತರಘರಪ್ಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ. ಸಙ್ಘರಿತಟ್ಠಾನೇತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಅನ್ತೇಸು ಸಙ್ಘರಿತಟ್ಠಾನೇ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಮಹನ್ತೇಸು ಪನ ತತೋ ಪರೇನ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ತಿಚೀವರಾದಿಭೇದೇಸು ಸಬ್ಬಚೀವರೇಸು.

ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಯತೋ ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ. ತಂ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಭೇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಸ ನಯೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ನ ಸಮೇತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಸುತ್ತೇ ಅಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಚನಂ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಇಮಿನಾವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ನಯೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಿಚೀವರಞ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಚೀವರೇಸು ಛಿದ್ದೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಸೇಸಚೀವರೇಸು ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ನೇಸುಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ತಾದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಅಚೀವರತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಖುದ್ದಕಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಭೇದಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅನೂನಮೇವ ಖುದ್ದಕಚೀವರಂ. ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖೇನ ವಿಕಪ್ಪನಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವನ್ತಿ ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಂ. ಆಸನ್ನದೂರಭಾವೋ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸಪಿ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಸಚೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿನಾಮೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ, ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ವಿಕಪ್ಪನಮೇವ ಪಮಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಮಿತ್ತೋತಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ಸನ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಮಿತ್ತೋ ನಾತಿದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ವಿಕಪ್ಪಿತವಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮೇಸಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದಿಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತೀತಿ ವುತ್ತವಚನಂ. ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ತಿಚೀವರನೀಹಾರೇನ, ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತುಯ್ಹಂ ದೇಮೀತಿಆದೀಸು ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋಪಿ ಸಚೇ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪುನ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸುದಿನ್ನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಥಾ ಪರತೋ ‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ದುದ್ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ವಚನೇನ ‘ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸುದಿನ್ನತ್ತಾ ‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ಅವುತ್ತೇಪಿ ‘ಸುದಿನ್ನಮೇವಾ’’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ಚ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಗಹಣಸ್ಸ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧತಾಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ತದಾ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತೇ ಅನುಪ್ಪಾದಿತೇ ಪಚ್ಛಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ಪರೋ ಸಚ್ಚತೋಯೇವ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪುನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ನತ್ಥಿ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪನ ಚೀವರಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ‘‘ಮಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಅಕತತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯವಾಚಾತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ. ಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತತಾ, ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧಭಾವೋ, ಅತಿರೇಕಚೀವರತಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.