೧೨. ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೨೪. ದ್ವಾದಸಮೇ ವಮ್ಭನವಚನನ್ತಿ ಗರಹವಚನಂ. ಅಪಸಾದೇತುಕಾಮೋತಿ ಖಿಪಿತುಕಾಮೋ, ತಜ್ಜೇತುಕಾಮೋ ವಾ, ಘಟ್ಟೇತುಕಾಮೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಟಸದ್ದೋ ಪತಿತಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋ. ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಚ ಪರನಿಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ತಿಣಕಟ್ಠಪಣ್ಣಸಟನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ತಿಣಕಟ್ಠಪಣ್ಣ’’ನ್ತಿ. ಕೇನಾಪೀತಿ ವಾತಸದಿಸೇನ ನದೀಸದಿಸೇನ ಚ ಕೇನಾಪಿ.

೪೨೫-೪೨೬. ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಸಹನತೋ ಓವದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ದುಕ್ಖಂ ವಚೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಕೂಲಗ್ಗಾಹೇ ವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದೇ ಅನಾದರೇ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ದುಬ್ಬಚೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ದುಕ್ಖೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ವದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ. ದುಬ್ಬಚಭಾವಕರಣೀಯೇಹೀತಿ ದುಬ್ಬಚಭಾವಕಾರಕೇಹಿ. ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ದುಬ್ಬಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ, ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಾ ಚ ತೇ ಪರವಮ್ಭಕಾ ಚಾತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಪರವಮ್ಭಕಾ. ಯೇ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸನ್ತಿ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ಪರಞ್ಚ ವಮ್ಭೇನ್ತಿ ಗರಹನ್ತಿ ನೀಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ತೇಸಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಪರವಮ್ಭಕತಾ. ಕುಜ್ಝನಸೀಲೋ ಕೋಧನೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕೋಧನತಾ. ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕೋಧೋ, ಅಪರಕಾಲೇ ಉಪನಾಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕೋಧಹೇತು ಉಪನಾಹಿತಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಉಪನಹನಸೀಲೋ, ಉಪನಾಹೋ ವಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪನಾಹೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಉಪನಾಹಿತಾ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚಿತ್ತಪರಿಯೋನದ್ಧಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಕಿಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕೋಧೋ ಕೋಧೋಯೇವ, ತತುತ್ತರಿ ಉಪನಾಹೋ. ಅಭಿಸಙ್ಗೋತಿ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯೋ ಬಲವಉಪನಾಹೋ. ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಭಿಸಙ್ಗೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಭಿಸಙ್ಗಿತಾ. ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಸ್ಸ ಬಲವಉಪನಾಹಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಚೋದಕಂ ಪಟಿಪ್ಫರಣತಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೇನ ಪಚ್ಚನೀಕೇನ ಹುತ್ವಾ ಅವಟ್ಠಾನಂ. ಚೋದಕಂ ಅಪಸಾದನತಾತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತುಯ್ಹಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಭಣಿತೇನ, ತ್ವಮ್ಪಿ ನಾಮ ಭಣಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಘಟ್ಟನಾ. ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾರೋಪನತಾತಿ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಖೋಸಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಂ ತಾವ ಪಟಿಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಟಿಆರೋಪನತಾ.

ಅಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣತಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ, ವಚನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ, ವಚನಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನವಸೇನ ಚರಣತಾ. ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥೋ ಏವ ವಾ ಚರಸದ್ದೋ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಚೋದಕೇನ ದೋಸವಿಭಾವನಕಾರಣಂ, ವಚನಂ ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತತೋ ಅಞ್ಞೇನೇವ ಚೋದನಾಯ ಅಮೂಲಿಕಭಾವದೀಪನೇನ ಕಾರಣೇನ, ತದತ್ಥಬೋಧಕೇನ ವಚನೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ. ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕಂ ಭಣಥ, ಕಿಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಯಾ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಸುಣಾಮೀ’’ತಿ ಸೋತಂ ವಾ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ. ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೇ ‘‘ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಂ ಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ನ ತವ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಗಮನಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಆಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತೋ ‘‘ರಾಜಗಹಂ ಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಗಹಂ ವಾ ಯಾಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಂ ವಾ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತತ್ಥ ಮೇ ಸೂಕರಮಂಸಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಾವಿಕ್ಖಿಪನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಮೇವಾತಿ ವಿಸುಂ ನ ಗಹಿತಂ.

ಅಪದಾನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚರಿಯಾಯ. ಅಪದೀಯನ್ತಿ ಹಿ ದೋಸಾ ಏತೇನ ದಕ್ಖೀಯನ್ತಿ, ಲುಯನ್ತಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವಾ ಅಪದಾನಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಮಿಚ್ಛಾ ವಾ ವತ್ತಪ್ಪಯೋಗೋ. ನ ಸಮ್ಪಾಯನತಾತಿ ‘‘ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಕುಹಿಂ ವಸಸಿ, ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಸೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ವದೇಸಿ ‘ಮಯಾ ಏಸ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ’ತಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಿಂ ಕರೋಸಿ, ಅಯಂ ಕಿಂ ಕರೋತಿ, ಕತ್ಥ ಚ ತ್ವಂ ಅಹೋಸಿ, ಕತ್ಥ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚರಿಯಂ ಪುಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಕಥನಂ.

ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಖೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಕ್ಖೀ. ತಾದಿಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಗಾರಿಯೋ ಅನಗಾರಿಯೋ ವಾ ಸಮಾನೋ ಪರೇಸಂ ಸುಕತಕರಣಂ ವಿನಾಸೇತಿ. ಅಗಾರಿಯೋಪಿ ಹಿ ಕೇನಚಿ ಅನುಕಮ್ಪಕೇನ ದಲಿದ್ದೋ ಸಮಾನೋ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ‘‘ಕಿಂ ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸುಕತಕರಣಂ ವಿನಾಸೇತಿ. ಅನಗಾರಿಯೋಪಿ ಸಾಮಣೇರಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಆಚರಿಯೇನ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀಹಿ ಚ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಾನಯಪಕರಣಕೋಸಲ್ಲಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕತೋ ಗರುಕತೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಸು ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ ಚರಮಾನೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಹರಕಾಲೇ ಏವ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋ ಸಂವದ್ಧಿತೋ ಚ, ಅಥ ಚ ಪನಿದಾನಿ ನಿಸ್ಸಿನೇಹೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸುಕತಕರಣಂ ವಿನಾಸೇತಿ.

‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಈದಿಸಸ್ಸ ಚೇವ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಅನಿಯತಾ ಗತಿ, ತವ ವಾ ಮಮ ವಾ ಕೋ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೋ ಪಳಾಸೋ. ಸೋ ಪರಗುಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾನಂ ಸಮಕರಣರಸೋ. ತಥಾ ಹೇಸ ಪರೇಸಂ ಗುಣೇ ಡಂಸಿತ್ವಾ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹಿ ಸಮೇ ಕರೋತೀತಿ ಪಳಾಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಳಾಸೀ. ಮಕ್ಖೀ ಚ ಪಳಾಸೀ ಚ ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿನೋ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿತಾ. ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಮಕ್ಖೋ ಚೇವ ಪಳಾಸೋ ಚ.

ಇಸ್ಸತಿ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನ ಸಹತೀತಿ ಇಸ್ಸುಕೀ. ಮಚ್ಛರಾಯತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಗೂಹತಿ, ಪರೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವಂ ನ ಸಹತಿ, ಮಚ್ಛೇರಂ ವಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಚ್ಛರೀ. ಸಠಯತಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸತೀತಿ ಸಠೋ, ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಪ್ಪಕಾಸನಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕೇರಾಟಿಕಪುಗ್ಗಲೋ. ಕೇರಾಟಿಕೋ ಚ ಆನನ್ದಮಚ್ಛೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಆನನ್ದಮಚ್ಛೋ ನಾಮ ಕಿರ ಮಚ್ಛಾನಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಪ್ಪಾನಂ ಸೀಸಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾಪೇತುಂ, ಏವಮೇವ ಕೇರಾಟಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಯಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಂ ವಾ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಂ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ತಂ ತಂ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸೀ, ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ, ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಮುಞ್ಚಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ಏವಮೇತೇ ‘ಸಗಾರವೋ ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇಸು ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ’ತಿ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನೇನ ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಕಿರಿಯಾವಿಹರತೋ ‘‘ಏವಂಚಿತ್ತೋ ಏವಂಕಿರಿಯೋ’’ತಿ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಯತೋ ಸೋ –

‘‘ವಾಮೇನ ಸೂಕರೋ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಅಜಾಮಿಗೋ;

ಸರೇನ ನೇಲಕೋ ಹೋತಿ, ವಿಸಾಣೇನ ಜರಗ್ಗವೋ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೯೬; ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೮೯೪; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೬೬) –

ಏವಂ ವುತ್ತಯಕ್ಖಸೂಕರಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ಕತಪಾಪಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಾಯಾವೀ.

ಥಮ್ಭಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಥದ್ಧೋ. ವಾತಭರಿತಭಸ್ತಾಸದಿಸಥದ್ಧಭಾವಪಗ್ಗಹಿತಸಿರಅನಿವಾತವುತ್ತಿಕಾರಕರೋತಿ ಥಮ್ಭೋ. ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗಿಲಿತನಙ್ಗಲಸದಿಸೋ ವಿಯ ಅಜಗರೋ, ವಾತಭರಿತಭಸ್ತಾ ವಿಯ ಚ ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೇ ದಿಸ್ವಾ ಓನಮಿತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಪರಿಯನ್ತೇನೇವ ಚರತಿ. ಅಬ್ಭುನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೋ ಅತಿಮಾನೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತಿಮಾನೀ.

ಸಂ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರಾಮಸತಿ ಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಆಮಸತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀ. ಆಧಾನಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ. ‘‘ಆಧಾನ’’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ವುಚ್ಚತಿ, ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾವ ಲದ್ಧಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ದುಕ್ಖೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಂ ಕಾತುನ್ತಿ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ಯೋ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಾದಿಸೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಯದೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸುಣಾತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಕಥಿತಂ, ಏವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಕುಮ್ಮೋವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಕೇ ಕಪಾಲೇ ಅನ್ತೋಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಕಚ್ಛಪೋ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಾದಿಕೇ ಅಙ್ಗೇ ಕೇನಚಿ ಘಟ್ಟಿತೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪಾಲೇಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ, ನ ಬಹಿ ನೀಹರತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ‘‘ನ ಸುನ್ದರೋ ತವ ಗಾಹೋ, ಛಡ್ಡೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ ತಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಅನ್ತೋಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಹದಯೇ ಏವ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ಯಥಾ ಕುಮ್ಭೀಲಾ ಗಹಿತಂ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಕುಮ್ಭೀಲಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿತಾದಿಯುಗಳತ್ತಯೇನ ದಸ್ಸಿತೇ ಮಕ್ಖಪಳಾಸಾದಯೋ ಛ ಧಮ್ಮೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕೂನವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನುಮಾನಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೮೧) ಪನ ಮಕ್ಖಪಳಾಸಾದಯೋಪಿ ಯುಗಳವಸೇನ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಕಾರೇಹಿ ಆವಹನಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ, ತತೋ ಪದಕ್ಖಿಣತೋ ಗಹಣಸೀಲೋ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ, ನ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ ಅಪ್ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ. ಯೋ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಕಸ್ಮಾ ವದಥ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಅಯಂ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಪದಕ್ಖಿಣತೋ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಾಮತೋವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಪ್ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಉದ್ದೇಸೇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇ. ಅಥ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಕಥಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ಸೋ ಆವಿಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇನ ಸಹಕಾರಣೇನಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ವಚನಾಯಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಮಮ ವಚನತೋ’’ತಿ. ಅಙ್ಗಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸದಿಸಾನಿ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಯಥಾ ತತ್ಥ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಏವಂ ಇಧ ಅವಚನೀಯಕರಣತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.