೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ

ಅದುತಿಯೇನ ಜಿನೇನ ಯಂ ದುತಿಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಕಾಸಿತಂ, ತಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಯಞ್ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಪಕಾಸಿತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಜ್ಜಯಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅಯಂ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಧನಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೮೪. ರಾಜಗಹೇತಿ ಏತ್ಥ ದುಗ್ಗಜನಪದಟ್ಠಾನವಿಸೇಸಸಮ್ಪದಾದಿಯೋಗತೋ ಪಧಾನಭಾವೇನ ರಾಜೂಹಿ ಗಹಿತಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ರಾಜಗಹನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮನ್ಧಾತು…ಪೇ… ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೇನ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ರೇಣುನಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಗ್ಗಹಣಂ. ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಪಅಗ್ಗಹಿತತಾಕಿತ್ತನಞ್ಹಿ ತದಾ ರೇಣುನಾ ಮಗಧರಾಜೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಭಾವೂಪಲಕ್ಖಣಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸೋ ಪುರೋಹಿತೋ. ‘‘ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋತಿ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಪುರಾತನೋ ಏಕೋ ಮಗಧರಾಜಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ರಾಜಧಾನೀಭಾವೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ಗಯ್ಹತೀತಿ ಗಹೋ, ರಾಜೂನಂ ಗಹೋತಿ ರಾಜಗಹಂ, ನಗರಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಅಞ್ಞೇಪೇತ್ಥ ಪಕಾರೇತಿ ‘‘ನಗರಮಾಪನೇನ ರಞ್ಞಾ ಕಾರಿತಸಬ್ಬಗಹತ್ತಾ ರಾಜಗಹಂ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಪಬ್ಬತರಾಜೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗೇಹಸದಿಸನ್ತಿಪಿ ರಾಜಗಹಂ, ಸಮ್ಪನ್ನಭವನತಾಯ ರಾಜಮಾನಂ ಗೇಹನ್ತಿಪಿ ರಾಜಗಹಂ, ಸುವಿಹಿತಾರಕ್ಖತಾಯ ಅನತ್ಥಾವಹಭಾವೇನ ಉಪಗತಾನಂ ಪಟಿರಾಜೂನಂ ಗಹಂ ಗೇಹಭೂತನ್ತಿಪಿ ರಾಜಗಹಂ, ರಾಜೂಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಗಹಂ ಗೇಹಭೂತನ್ತಿಪಿ ರಾಜಗಹಂ. ಆರಾಮರಾಮಣೇಯ್ಯಕಾದೀಹಿ ರಾಜತೇ, ನಿವಾಸಸುಖತಾದಿನಾ ಸತ್ತೇಹಿ ಮಮತ್ತವಸೇನ ಗಯ್ಹತಿ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ವಾ ರಾಜಗಹ’’ನ್ತಿ ಏದಿಸೇ ಪಕಾರೇ. ಸೋ ಪದೇಸೋ ಠಾನವಿಸೇಸಭಾವೇನ ಉಳಾರಸತ್ತಪರಿಭೋಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಪನೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚಾತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಯಕ್ಖಾನಂ. ವಸನವನನ್ತಿ ಆಪಾನಭೂಮಿಭೂತಂ ಉಪವನಂ. ಗಿಜ್ಝಾ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಗಿಜ್ಝಂ, ಕೂಟಂ. ತಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋ. ಗಿಜ್ಝೋ ವಿಯಾತಿ ವಾ ಗಿಜ್ಝಂ, ಕೂಟಂ. ತಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋ, ಪಬ್ಬತೋ. ಗಿಜ್ಝಸದಿಸಕೂಟೋತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋತಿ ವಾ ಮಜ್ಝೇಪದಲೋಪೀಸಮಾಸೋ ಯಥಾ ‘‘ಸಾಕಪತ್ಥವೋ’’ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗಿಜ್ಝಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸಙ್ಘೋತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ಉಪರಿ ಸಙ್ಘೋ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯಾದಿಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೀತಿ ಯಥಾಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚೇತಿಯಗಬ್ಭೇ ಯಮಕಮಹಾದ್ವಾರಂ ವಿವರನ್ತಾ ವಿಯ ತಂ ಪಬ್ಬತಂ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ.

ಕದಾ ಪನೇತೇ ತತ್ಥ ವಸಿಂಸು? ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ತಥಾಗತೇ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಏಕಾ ಕುಲಧೀತಾ ಖೇತ್ತಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸಾ ಖೇತ್ತಕುಟಿಯಾ ವೀಹಯೋ ಭಜ್ಜನ್ತಿಯಾ ತತ್ಥ ಮಹಾಕರಞ್ಜಪುಪ್ಫಪ್ಪಮಾಣಾ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಮನೋಹರಾ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಲಾಜಾ ಜಾಯಿಂಸು. ಸಾ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹತಿ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇ ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತಸ್ಸಾ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಅವಿದೂರೇ ಖೇತ್ತಪಾಳಿಯಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಂ ಮಹನ್ತಂ ಏಕಂ ಪದುಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಲಾಜೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಲಾಜಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪಞ್ಚಸತಪುತ್ತೇ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಪುತ್ತಸತಾನಿ ಪತ್ಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾ ಸಮ್ಭತಸಮ್ಭಾರಾ ಪರಿಪಕ್ಕಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಾ ತಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಧುರಮಂಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಏತಿಸ್ಸಾ ಪುತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಪತ್ಥಯಿಂಸು. ಅತೀತಾಸು ಅನೇಕಾಸು ಜಾತೀಸು ತಸ್ಸಾ ಪುತ್ತಭಾವೇನ ಆಗತತ್ತಾ ತಥಾ ತೇಸಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ಜಾತಸ್ಸರೇ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಮೇಕೋ ತಾಪಸೋ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ತಸ್ಸಾ ಪದಸಾ ವಿಚರನ್ತಿಯಾ ಪದುದ್ಧಾರೇ ಪದುದ್ಧಾರೇ ಭೂಮಿತೋ ಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭೋ ಸಣ್ಠಾತಿ. ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಿ, ಸೇಸಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಗಬ್ಭಮಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಂಸೇದಜಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ‘‘ಓಪಪಾತಿಕಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ತೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪದುಮಸ್ಸರೇ ಕೀಳನ್ತಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪದುಮೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಯಿಂಸು. ಅಯಂ ತೇಸಂ ಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸಿ –

‘‘ಸರೋರುಹಂ ಪದುಮಪಲಾಸಮತ್ರಜಂ, ಸುಪುಪ್ಫಿತಂ ಭಮರಗಣಾನುಚಿಣ್ಣಂ;

ಅನಿಚ್ಚತಾಯಂ ವಯತಂ ವಿದಿತ್ವಾ, ಏಕೋ ಚರೇ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪೋ’’ತಿ. –

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತೇ ತತ್ಥ ವಸಿಂಸು. ತದಾ ಚಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ‘‘ಇಸಿಗಿಲೀ’’ತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ. ಇಮೇ ಇಸಯೋತಿ ಇಮೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಇಸೀ. ಸಮಾ ಞಾಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸಮಞ್ಞಾ, ನಾಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಿಣಚ್ಛದನಾ ಕುಟಿಯೋ ಮಜ್ಝೇಪದಲೋಪೀಸಮಾಸಂ ಕತ್ವಾ, ಏಕದೇಸೇ ವಾ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ತಿಣಕುಟಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂಸೂ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಾರಹಾ ಸದ್ವಾರಬನ್ಧಾ ಏವ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಣಚ್ಛದನಾ ಸದ್ವಾರಬನ್ಧಾ ಕುಟಿಯೋ’’ತಿ. ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನಾತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ. ನಾಲಕಪಟಿಪದನ್ತಿ ‘‘ಮೋನೇಯ್ಯಂ ತೇ ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸು. ನಿ. ೭೨೧) ಸತ್ಥಾರಾ ನಾಲಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ದೇಸಿತಂ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಕಿಲೇಸಚಿತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ. ತಂ ಪನ ಪಟಿಪದಂ ಸುತ್ವಾ ನಾಲಕತ್ಥೇರೋ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಅಹೋಸಿ ದಸ್ಸನೇ ಸವನೇ ಪುಚ್ಛಾಯಾತಿ. ಸೋ ಹಿ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಲಭಾವಂ ನ ಜನೇಸಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ. ತಥಾ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಪುನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಲಭಾವಂ ನ ಜನೇಸಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸವನೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ. ತಥಾ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಪುನ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಲಭಾವಂ ನ ಜನೇಸಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ.

ಸೋ ಏವಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸಮಾನೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕವನಸಣ್ಡೇ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ನ ವಸಿ, ಏಕರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ನ ನಿಸೀದಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಪಾವಿಸಿ. ಇತಿ ವನತೋ ವನಂ, ರುಕ್ಖತೋ ರುಕ್ಖಂ, ಗಾಮತೋ ಗಾಮಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಅನುರೂಪಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಏಕೋಯೇವ ನಂ ಪೂರೇತಿ. ಇಮಞ್ಹಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತೇವ ಮಾಸಾನಿ ಜೀವತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ, ಮುದುಕಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ. ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತ ಮಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಞತ್ವಾ ನಹಾಯಿತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ದಸಬಲಾಭಿಮುಖೋ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹಿಙ್ಗುಲಕಪಬ್ಬತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಕೋವ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಏವರೂಪಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನಪಿ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಛನ್ನೇ ಸದ್ವಾರಬನ್ಧೇಯೇವ ಠಾನೇ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಾಲಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನಂ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೪) ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ನ ಆಲಯಕರಣವಸೇನ ಉಪಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅವಿಸೇಸತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ನಾಲಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವಿಸೇಸೇನೇವ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಸೇನಾಸನಿಕಸ್ಸ ನಾವಾದಿಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಆಲಯೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ನಾವಾಸತ್ಥವಜೇಸುಯೇವ ಹಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾವಾಯಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೨೦೩) ಸತಿ ಅಸತಿ ವಾ ಸೇನಾಸನೇ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ತತ್ಥ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಸತಿ ಸೇನಾಸನೇ ಆಲಯವಸೇನಪಿ ನಾವಾದೀಸು ಉಪಗಮನಂ ವುತ್ತಂ. ಅನುಧಮ್ಮತಾತಿ ವತ್ತಂ. ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಚ್ಚಕುಟಿಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಕತಿಕವತ್ತಾನಿ ಚ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉದ್ದಿಸಥ ಉದ್ದಿಸಾಪೇಥ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋಥ, ಪಧಾನಘರೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉದ್ದಿಸಥ ಉದ್ದಿಸಾಪೇಥ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋಥ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸಮಿದ್ಧಂ ಕರೋಥ, ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಥ, ಸೋಧೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಥ, ಸೋಧೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯಂ ದೇಥ. ಏಕೋಪಿ ಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಅತ್ತನೋ ಥಾಮೇನ ಯತ್ತಕಾನಿ ಸಕ್ಕೋಥ, ತತ್ತಕಾನಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಥ, ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ನಾಮೇತಂ ಸಕಲದಿವಸಂ ರತ್ತಿಯಾ ಚ ಪಠಮಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ವೀರಿಯಂ ಆರಭಿತಬ್ಬಂ. ಪೋರಾಣಕಮಹಆಥೇರಾಪಿ ಸಬ್ಬಪಲಿಬೋಧೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಏಕಚರಿಯವತ್ತಂ ಪೂರಯಿಂಸು. ಭಸ್ಸೇ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ದಸವತ್ಥುಕಕಥಂ ದಸಅಸುಭದಸಾನುಸ್ಸತಿಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣಕಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ವತ್ತಂ ಕಾತುಂ, ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗತಾನಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಪಿಸುಣಫರುಸವಚನಾನಿ ಮಾ ವದಥ, ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸೀಲಾನಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಾ ಚತುರಾರಕ್ಖಂ ಅಹಾಪೇನ್ತಾ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲಾ ವಿಹರಥ, ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ವನ್ದನ್ತೇನ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ವಾ ಪೂಜೇನ್ತೇನ ಪತ್ತಂ ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ, ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚಯಸಂಯುತ್ತಕಥಾ ವಾ ವಿಸಭಾಗಕಥಾ ವಾ ನ ಕಥೇತಬ್ಬಾ, ರಕ್ಖಿತಿನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಖನ್ಧಕವತ್ತಞ್ಚ ಸೇಖಿಯವತ್ತಞ್ಚ ಪೂರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಕತಿಕವತ್ತಾನಿ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ.

‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಂ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೯) ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾನಂ ಪವಾರಣಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪವಾರಣಾದಿವಸಸ್ಸ ಅರುಣುಗ್ಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾಪಿ ‘‘ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೮೪) ವಚನತೋ ಪವಾರಣಾದಿವಸಸ್ಸ ತೇಮಾಸನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಯಾವ ನ ಪವಾರೇನ್ತಿ, ತಾವ ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಏಕದೇಸೇನ ಅವುಟ್ಠಮ್ಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ವುಟ್ಠಭಾಗಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವುಟ್ಠಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಕತಾಕತಭಾಗಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮುದಾಯೇ ಪವತ್ತಕತಾಕತವೋಹಾರೋ ವಿಯ. ವಿಪ್ಪಕತಞ್ಹಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ‘‘ಕತಾಕತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೬) ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಕಥಿನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾರಮಾಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೧೨) ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪಗತಾನಂ ಸಭಾವದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾಪಿ ‘‘ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಆಪುಚ್ಛನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಇಮಂ ಕುಟಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಟಿಜಗ್ಗನಕಂ ವಾ ನ ಲಭತೀತಿ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಕತೇ ಪಟಿಜಗ್ಗನಕಂ ನ ಲಭತಿ. ತೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅದ್ಧಾನಗಮನೇ ಚಾರಿಕಾವೋಹಾರೋ ಸಾಸನೇ ನಿರುಳ್ಹೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಯಂ ಚಾರಿಕಾ ನಾಮ ಮಹಾಜನಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ಬುದ್ಧೇ ಉಪಾದಾಯ ಪನ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದವಸೇನ ಸಾವಕಾನಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕಿಲಞ್ಜಾದೀಹಿ ಕತಬೀಜನೀನಮ್ಪಿ ತಾಲವಣ್ಟವೋಹಾರೋ ವಿಯ. ಸಙ್ಗೋಪೇತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಸಙ್ಗೋಪನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಚ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ನ ಓವಸ್ಸೀಯತೀತಿ ಅನೋವಸ್ಸಕಂ, ಕಮ್ಮನಿ ಅಕ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ಠಪಿತಂ ನ ಓವಸ್ಸೀಯತಿ ನ ತೇಮೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನವಯೋತಿ ಏತ್ಥ ವಯೋತಿ ಹಾನಿ ‘‘ಆಯವಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಿಪ್ಪೇ ವಯೋ ಊನತಾತಿ ಅವಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನೂನೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಪ್ಪೋ’’ತಿ. ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಆಚರಿಯಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯಕಮ್ಮೇ’’ತಿ. ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟೋ ದ್ವಾರಬಾಹಾ, ಕಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ಥಮ್ಭಾದಿ. ತೇಲತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯಾತಿ ತೇಲಮಿಸ್ಸತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯ.

೮೫. ಕುಟಿಕಾಯ ಕರಣಭಾವನ್ತಿ ಕುಟಿಯಾ ಕತಭಾವಂ. ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂಹಿ ಕಿಂ-ಸದ್ದಯೋಗೇ ಅನಾಗತವಚನಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಭೂತಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಹಿತಫರಣಮತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ನನು ಅನುದ್ದಯಾ-ಸದ್ದೋ ಕರುಣಾಯ ಪವತ್ತತೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಅಯಂ ಪನ ಅನುದ್ದಯಾಸದ್ದೋ ಅನುರಕ್ಖಣಮತ್ಥಂ ಅನ್ತೋನೀತಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಮೇತ್ತಾಯ ಕರುಣಾಯ ಚ ಪವತ್ತತೀತಿ ಇಧ ಮೇತ್ತಾಯ ಪವತ್ತಮಾನೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸುವುತ್ತಮೇತಂ ‘‘ಏತೇನ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗನ್ತಿ ಕರುಣಾಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಭೂತಂ ಸತ್ತೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಮತ್ತಂ. ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ಮತ್ತಿಕಾ, ತಸ್ಸ ಮದ್ದನಂ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಾದೀಹಿ ಪರಿಮದ್ದನಂ. ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾನನ್ತಿ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಮೇತ್ತಾಕರುಣಾನಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಥೇರೇನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾ ಪಾಣಾ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಬ್ಯಾಬಾಧಿತಾ, ತಥಾಪಿ ಕರುಣಾಯ ಅಭಾವೇನ ‘‘ಏವಂ ಕತೇ ಇಮೇ ಪಾಣಾ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ಥೇರಂ ವಿಗರಹಿ. ಜನಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಜನತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮೋ ಜನಸಮೂಹೋ’’ತಿ. ಪಾತಬ್ಯಭಾವನ್ತಿ ವಿನಾಸೇತಬ್ಬತಂ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತಾನನ್ತಿ ಥೇರೇನ ಅಕತೇಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇ ಪರೇಹಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನುಗಮನಂ. ಘಂಸಿತಬ್ಬೇತಿ ಘಟ್ಟಯಿತಬ್ಬೇ, ವಿನಾಸಿತಬ್ಬೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಮಞ್ಞೀತಿ ಯಥಾ ಥೇರೇನ ಕತಂ, ಏವಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ. ‘‘ಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಪಾಣೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಆಪಜ್ಜೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಟ್ಠಕಪಚನಪತ್ತಪಚನಕುಟಿಕರಣವಿಹಾರಕಾರಾಪನವಿಹಾರಸಮ್ಮಜ್ಜನಪಟಗ್ಗಿದಾನಕೂಪಪೋಕ್ಖರಣೀಖಣಾಪನಾದೀಸು ಯತ್ಥ ‘‘ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಂ ಪಾಣಾನಂ ವಿಹಿಂಸಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ತೇನ ತಾದಿಸೇ ಪದೇಸೇ ಕಪ್ಪಿಯವಚನಂ ವತ್ವಾಪಿ ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಮೇವ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಥವೀಖಣನಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾದೀಸು ವುತ್ತಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಆಪತ್ತಿಂ. ಆದಿಕಮ್ಮಿಕತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಕುಟಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ ಕುಟಿಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಯೋ ಕರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಯದಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ, ನ ಭಗವಾ ತಂ ಕುಟಿಕಂ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಮಿಸ್ಸಾ ಹೋತೂತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಮತ್ತಿಕಾ ಉಪರಿ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾತಿಆದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಮಿಸ್ಸಾ ಹೋತು. ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಿಞ್ಜಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕಾ, ಗಿಞ್ಜಕಾಹಿ ಏವ ಕತೋ ಆವಸಥೋ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೋ. ಇಟ್ಠಕಾಮಯಸ್ಸ ಆವಸಥಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಂ ಕಿರ ಆವಸಥಂ ಯಥಾ ಸುಧಾಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಏವ ಚಿನಿತ್ವಾ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತುಲಾದಣ್ಡಕವಾಟಫಲಕಾನಿ ಪನ ದಾರುಮಯಾನೇವ. ವಿಕಿರನ್ತಾತಿ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕರೋನ್ತಾ.

ಕಿಸ್ಸಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ. ವಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದ್ವಾರಕವಾಟಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖರಣಾದೀಸು ಕತವಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಏವ ತಿತ್ಥಿಯವತಾನುರೂಪತ್ತಾ ತಿತ್ಥಿಯಧಜೋ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಕಾರಣೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತಕಾರಣದ್ವಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಪರಾನಿಪಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಕಾರಣಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಕಾರಣಾನಿ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಾನುದ್ದಯಾಯಾತಿ ತಾದಿಸಾಯ ಕುಟಿಕಾಯ ಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ವಿನಸ್ಸಮಾನಸತ್ತೇಸು ಅನುದ್ದಯಾಯ. ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ ಕುಟಿ ಸುಕರಾ ಭಿನ್ದಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಠಪಿತಂ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿ ಅಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಚೋರಾದೀಹಿ ಅವಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪತ್ತಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸೇನಾಸನಬಾಹುಲ್ಲಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಾಯಾತಿ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಬಹುಭಾವನಿಸೇಧನತ್ಥಾಯ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಾ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀನಿ ಸೇಸಕಮ್ಮಾನಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಬ್ಯಾವಟತಾನಿಸೇಧನತ್ಥಂ. ಅನುಪವಜ್ಜೋತಿ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ.

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾ

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು ತಞ್ಚ ಖೋ…ಪೇ… ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯಾತಿ ಇದಂ ಛತ್ತದಣ್ಡಗ್ಗಾಹಕಸಲಾಕಪಞ್ಜರವಿನನ್ಧನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಛತ್ತದಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಆರಗ್ಗೇನಾತಿ ನಿಖಾದನಮುಖೇನ. ಘಟಕಮ್ಪಿ ವಾಳರೂಪಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಚೇ ತಾದಿಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಛತ್ತಂ ಲಭತಿ, ಘಟಕಮ್ಪಿ ವಾಳರೂಪಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸುತ್ತಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡೋ ವೇಠೇತಬ್ಬೋತಿ ಯಥಾ ಛತ್ತದಣ್ಡೇ ಲೇಖಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ವೇಠೇತಬ್ಬೋ. ದಣ್ಡಬುನ್ದೇತಿ ದಣ್ಡಮೂಲೇ, ಛತ್ತದಣ್ಡಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛತ್ತಮಣ್ಡಲಿಕನ್ತಿ ಛತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಖುದ್ದಕಮಣ್ಡಲಂ. ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾತಿ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಸಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯದಿಪಿ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ನ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಬನ್ಧಿತುಂ ಪನ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ.

ನಾನಾಸುತ್ತಕೇಹೀತಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ. ಇದಞ್ಚ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಕರಣಪ್ಪಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಏಕವಣ್ಣಸುತ್ತಕೇನಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಪಟ್ಟಮುಖೇತಿ ಪಟ್ಟಕೋಟಿಯಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟ್ಟಾನಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಯನ್ತೇತಿ ಚೀವರಪರಿಯನ್ತೇ. ಚೀವರಅನುವಾತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ವೇಣಿನ್ತಿ ವರಕಸೀಸಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ. ಸಙ್ಖಲಿಕನ್ತಿ ಬಿಳಾಲಬನ್ಧನಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ. ‘‘ವೇಣಿಂ ಸಙ್ಖಲಿಕ’’ನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ‘‘ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಕರಣಕಿರಿಯಾಪೇಕ್ಖಂ. ಅಗ್ಘಿಯಗಯಮುಗ್ಗರಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಘಿಯಂ ನಾಮ ಚೇತಿಯಸಣ್ಠಾನೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ, ಮೂಲೇ ತನುಕಂ ಅಗ್ಗೇ ಮಹನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗದಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ ಗಯಾ, ಮೂಲೇ ಚ ಅಗ್ಗೇ ಚ ಏಕಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ ಮುಗ್ಗರೋ. ಕಕ್ಕಟಕ್ಖೀನಿ ಉಕ್ಕಿರನ್ತೀತಿ ಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಅನ್ತೇ ಪಾಳಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಕಕ್ಕಟಕಾನಂ ಅಕ್ಖಿಸಣ್ಠಾನಂ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣೇಹಿ ನೀಹಟಸುತ್ತಾನಂ ಕೋಟಿಯೋ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕಥಂ ಪನ ತಾ ಪಿಳಕಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ? ಕೋಣೇಹಿ ನೀಹಟಸುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೇಸು ಏಕವಾರಂ ಗಣ್ಠಿಕಕರಣೇನ ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬನೇನ ವಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಸುತ್ತಕೋಟಿಯೋ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೇನ ಪನ –

‘‘ಕೋಣಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ ಕಪ್ಪರೇ’’ತಿ –

ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನಪಿ –

‘‘ಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ ತತ್ಥ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ ದೀಪಿತಾ’’ತಿ –

ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಕೋಣಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾ ಚ ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಮಣಿನಾತಿ ಮಸಾರಗಲ್ಲಾದಿಪಾಸಾಣೇನ. ನ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಘಂಸಿತಬ್ಬಂ, ಅಂಸಬದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಾನಿ ಪನ ಸಙ್ಖಾದೀಹಿ ಘಂಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪಾಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ರಜನಕಾಲೇ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಗಣ್ಠಿಕೇತಿ ದನ್ತಮಯಾದಿಗಣ್ಠಿಕೇ. ಪಿಳಕಾತಿ ಬಿನ್ದುಂ ಬಿನ್ದುಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಪಿಳಕಾ.

‘‘ತೇಲವಣ್ಣೋತಿ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪವಣ್ಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಮಣಿವಣ್ಣಂ ಪನ ಪತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇತಿ ತಿಪುಸೀಸಾದಿಮಯೇ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ರಾನಿ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ರೂಪಕಾಕಿಣ್ಣಾನಿ ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಕತಾನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಕರದನ್ತಕಂ ಛಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಮಕರದನ್ತಕಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಕರಮುಖನ್ತಿ ಮಕರಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ. ದೇಡ್ಢುಭಸೀಸನ್ತಿ ಉದಕಸಪ್ಪಸೀಸಸಣ್ಠಾನಂ. ಅಚ್ಛೀನೀತಿ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ. ರಜ್ಜುಕಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಏಕಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ರಜ್ಜುಕಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ಏಕಗುಣಮೇವ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದಿಗುಣಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾ ಏಕರಜ್ಜುಕಮೇವ ಸತವಾರಮ್ಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆವಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕಗುಣಮ್ಪಿ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ…ಪೇ... ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ದಸಾ ಸನ್ಧಾಯ. ಈದಿಸಞ್ಹಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನೇವ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಏಕರಜ್ಜುಮಯಂ ವುತ್ತಂ, ಮುನಿನಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ;

ಪಞ್ಚಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಂ, ಏಕಮ್ಪಿ ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ.

‘‘ರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ, ಬಹೂ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ;

ನಿರನ್ತರಞ್ಹಿ ವೇಠೇತ್ವಾ, ಕತಂ ವಟ್ಟತಿ ಬನ್ಧಿತು’’ನ್ತಿ.

ಮುರಜಂ ಪನ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ಕಲಾಬುಕಂ ದೇಡ್ಢುಭಕಂ ಮುರಜಂ ಮದ್ದವೀಣಂ, ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೭೮) ವುತ್ತತ್ತಾ. ಕಿಂ ಪನ ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿರನ್ತರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ಮುರಜಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ? ಆಮ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಮುರಜಞ್ಹಿ ನಾಮ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಮುರಜವಟ್ಟಿಸಣ್ಠಾನಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮುರಜನ್ತಿ ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಕತರಜ್ಜೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಚೇತಂ ಮುರಜಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿರನ್ತರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ಬಹುರಜ್ಜುಕ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ. ಮುರಜಂ ಪನ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಞ್ಚ ದಸಾಸು ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ದಸಾ ಜೀರನ್ತಿ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮುರಜಂ ಮದ್ದವೀಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೭೮) ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮುರಜಂ ಮದ್ದವೀಣನ್ತಿ ಇದಂ ದಸಾಸುಯೇವ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ.

ಕಾಯಬನ್ಧನವಿಧೇತಿ ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಪವನನ್ತೋ ಜೀರತಿ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಪಾಸನ್ತೇ ದಸಾಮೂಲೇ ತಸ್ಸ ಥಿರಭಾವತ್ಥಂ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ದನ್ತವಿಸಾಣಾದಿಮಯೇ ವಿಧೇ. ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ನಾಮ ಸಙ್ಖೋ ಚಕ್ಕಂ ಪುಣ್ಣಕುಮ್ಭೋ ಗಯಾ ಸಿರೀವಚ್ಛೋ ಅಙ್ಕುಸೋ ಧಜಂ ಸೋವತ್ಥಿಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾಮತ್ತನ್ತಿ ಉಭೋಸು ಕೋಟೀಸು ಕಾತಬ್ಬಪರಿಚ್ಛೇದರಾಜಿಮತ್ತಂ. ‘‘ಉಜುಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚತುರಸ್ಸಾದಿವಙ್ಕಗತಿಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಛತ್ತದಣ್ಡಧಮ್ಮಕರಣಅಞ್ಜನನಾಳಿಕಾ ನಾನಾವಣ್ಣಲೇಖಾಪಅಕಮ್ಮಕತಾ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಆರಕಣ್ಟಕೇತಿ ಪೋತ್ಥಕಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖರಣತ್ಥಂ ಕತೇ ದೀಘಮುಖಸತ್ಥಕೇ. ವಟ್ಟಮಣಿಕನ್ತಿ ವಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಪುಬ್ಬುಳಂ. ಅಞ್ಞಂ ವಾ ವಣ್ಣಮಟ್ಠನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಳಕಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಮಣಿಕನ್ತಿ ಏಕಾವಟ್ಟಮಣಿ. ಪಿಳಕನ್ತಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕಾ ಮುತ್ತರಾಜಿಸದಿಸಾ ಬಹುವಟ್ಟಲೇಖಾ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕಾರೇ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಲೇಖನಿಯಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಲಿತಕನ್ತಿ ಮಜ್ಝೇ ವಲಿಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಮಣ್ಡಲಂ ಹೋತೀತಿ ಉತ್ತರಾರಣಿಯಾ ಪವೇಸನತ್ಥಂ ಆಹಟಮಣ್ಡಲಂ ಹೋತಿ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ಥ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನವಾಸಿಯೇವ ವುತ್ತಾ, ಮಹಾವಾಸಿಯಮ್ಪಿ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಉಜುಕಮೇವ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಉಭೋಸು ವಾ ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕಪಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಕೋಟಿಯಂ ಕತಅಯೋವಲಯಾನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಯೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಸದ್ದೋ ನಿಚ್ಛರತಿ.

ಆಮಣ್ಡಸಾರಕೇತಿ ಆಮಲಕೇಹಿ ಕತಭಾಜನೇ. ಭೂಮತ್ಥರಣೇತಿ ಚಿತ್ತಕಟಸಾರಕಚಿತ್ತತ್ಥರಣಾದಿಕೇ ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಅತ್ಥರಣೇ. ಪಾನೀಯಘಟೇತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಣ್ಡಿಕಸರಕೇಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಬೀಜನೇತಿ ಚತುರಸ್ಸಬೀಜನೇ. ಸಬ್ಬಂ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ವಿನಾ ಸಬ್ಬಂ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮಾದಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇನಾಸನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಾತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ, ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಂ ಪನ ಸಯಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಸೀಮಸಾಮಿನೋ ವುತ್ತಾ. ರಾಜವಲ್ಲಭಾ ಪರನಿಕಾಯಿಕಾಪಿ ಏಕನಿಕಾಯಿಕಾಪಿ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ರಾಜಕುಲೂಪಗಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಲಜ್ಜಿಪರಿಸಾತಿ ತೇಸಂ ಸೀಮಸಾಮಿಕಾನಂ ಪಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಬಲಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಲಜ್ಜಿಪರಿಸಾ. ಸುಕತಮೇವಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸನ್ತಕೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಕತಂ ಸುಕತಮೇವ.

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮೬. ದೇವೇನ ಗಹಿತದಾರೂನೀತಿ ರಞ್ಞಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತದಾರೂನಿ, ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಖುದ್ದಕಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಖಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತೋ.

೮೭. ಕುಲಭೋಗಇಸ್ಸರಿಯಾದೀಹಿ ಮಹತೀ ಮತ್ತಾ ಪಮಾಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಮತ್ತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಮಹತಿಯಾ ಇಸ್ಸರಿಯಮತ್ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ.

೮೮. ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಜಾನನ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತೀತಿ ನಿಹೀನತೋ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ. ಕಥೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತಿ.

ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ದಾರೂನೀ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ‘‘ಅದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಏಕವಚನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಮುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಂ ಉಜ್ಝಾಯನತ್ಥೋ’’ತಿಆದಿ. ಉಜ್ಝಾಯನಸ್ಸ ಅದಿನ್ನಾದಾನವಿಸಯತ್ತಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಉಜ್ಝಾಯನತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಸತಿಪಿ ಪನೇತ್ಥ ಗೋಪಕೇನ ದಿನ್ನದಾರೂನಂ ಗಹಣೇ ಉಜುಕಂ ಅವತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಥೇರೋ ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಚನಭೇದೇತಿ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಾನಂ ಭೇದೇ.

ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಪರಿಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಆದಿಸಬ್ಬಾವಯವವನ್ತಂ ಪರಿಸಂ. ಸಬ್ಬಾ ಚತುಪರಿಸಸಙ್ಖಆತಾ ಪಜಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಾ, ಪರಿಸಾ. ಸೇನಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೇನಿಕೋ, ಸೇನಿಕೋ ಏವ ಸೇನಿಯೋ. ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬಿಮ್ಬೀತಿ ಸುವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಾರಸುವಣ್ಣಸದಿಸವಣ್ಣತಾಯ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚತುತ್ಥೋ ಭಾಗೋ ಪಾದೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಬ್ಬಜನಪದೇಸು ಕಹಾಪಣಸ್ಸ ವೀಸತಿಮೋ ಭಾಗೋ ಮಾಸಕೋತಿ ಇದಞ್ಚ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪೋರಾಣಸತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ ನೀಲಕಹಾಪಣಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ರುದ್ರದಾಮೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ರುದ್ರದಾಮಕೋ. ಸೋ ಕಿರ ನೀಲಕಹಾಪಣಸ್ಸ ತಿಭಾಗಂ ಅಗ್ಘತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ನೀಲಕಹಾಪಣಾ ನ ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ನೀಲಕಹಾಪಣಾನಂ ವಳಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಚ ಅವಳಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಚ ಸಮಾನಅಗ್ಘವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಲಕಹಾಪಣವಸೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ವದನ್ತಿ.

ಧನಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ…ಪೇ… ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ ಚ, ಇದಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು ಉದಪಾದೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೯) ವುತ್ತನಯೇನ ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’ತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೯೦-೯೧. ರಜಕಾ ಅತ್ಥರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ರಜಕತ್ಥರಣಂ, ರಜಕತ್ಥರಣನ್ತಿ ರಜಕತಿತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ರಜಕತಿತ್ಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೯೨. ‘‘ಅಭಿನವನಿವಿಟ್ಠೋ ಏಕಕುಟಿಕಾದಿಗಾಮೋ ಯಾವ ಮನುಸ್ಸಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಸಂ ನ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ತಾವ ಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾಪುಚ್ಛಾದಿಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ. ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಭೂತೋತಿ ಸಉಪದ್ದವವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಯಕ್ಖನಗರಾದಿಂ ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಕ್ಖನಗರಮ್ಪಿ ಆಪಣಾದೀಸು ದಿಸ್ಸಮಾನೇಸು ಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇಸು ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಕ್ಖನಗರಮ್ಪಿ ಪವಿಸನ್ತೇನ ಆಪಣಾದೀಸು ದಿಸ್ಸಮಾನೇಸು ಸಬ್ಬಂ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇಸು ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪುನಪಿ ಆಗನ್ತುಕಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಸಾಪೇಕ್ಖಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯತೋ ಪನ ನಿರಪೇಕ್ಖಾವ ಹುತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಸೋ ಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾಪುಚ್ಛಾದಿಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ.

ನನು ಚ ‘‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಮಾತಿಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಗಾಮಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮೇವ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾತಿಆದಿ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರೋತಿಆದಿ ಅರಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ಹಿ ದಸ್ಸಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಅವಸೇಸಂ ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮಾತಿ ಅರಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸಕ್ಕಾ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಇದಞ್ಚ ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರೇ ಅಸಙ್ಕರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾಯಂ ಪನ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಾಮೂಪಚಾರೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಮಾತಿಕಾಯ ಅನವಸೇಸಅವಹರಣಟ್ಠಾನಪರಿಗ್ಗಹೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಇನ್ದಖೀಲೇತಿ ಉಮ್ಮಾರೇ. ಅರಞ್ಞಸಙ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೨೯) ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತತ್ತಾ. ವೇಮಜ್ಝಮೇವ ಇನ್ದಖೀಲೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಇನ್ದಖೀಲಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ಅಸತಿಪಿ ಇನ್ದಖೀಲೇ ವೇಮಜ್ಝಮೇವ ತಥಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ದ್ವಾರಬಾಹಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ವತಿಯಾ ವಾ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ವಾ ಕೋಟಿವೇಮಜ್ಝಮೇವ ಇನ್ದಖೀಲಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ‘‘ಇನ್ದಖೀಲೋ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಉಡ್ಡಾಪೇನ್ತೋತಿ ಪಲಾಪೇನ್ತೋ. ಲುಠಿತ್ವಾತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ.

ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಪನ ವಚನೇನ ಸುಪ್ಪಮುಸಲಪಾತೋಪಿ ಬಲದಸ್ಸನವಸೇನೇವ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಞ್ಚ ಘರೂಪಚಾರೋ ಗಾಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಾರೇತಿ ನಿಬ್ಬಕೋಸಸ್ಸ ಉದಕಪತನಟ್ಠಾನತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ತೋಗೇಹೇತಿ ಚ ಪಮುಖಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕತಪರಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಇಮಿನಾವ ಘರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ತತ್ತಕೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಘರೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಘರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಗೋರೂಪಾನಂ ಪವೇಸನನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಪಾಕಾರವತಿಆದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಸೋವ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಘರೂಪಚಾರೋ, ಸುಪ್ಪಪಾತಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಘರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇದಮೇತ್ಥ ಪಮಾಣನ್ತಿ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸು ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರಾನಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಕುರುನ್ದೀಆದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನ ಹಿ ಘರೂಪಚಾರಸ್ಸ ಗಾಮೋತಿ ಆಪನ್ನತ್ತಾ ಘರಘರೂಪಚಾರಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರಾನಂ ಸಙ್ಕರೋ ಸಿಯಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸೇವ ವಾದಸ್ಸ ಪಮಾಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಕ್ಖಮಾನವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸೇಸಮ್ಪೀತಿ ಗಾಮೂಪಚಾರಲಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೂಪಚಾರಗ್ಗಹಣೇ. ತಸ್ಸ ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ‘‘ಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ಇಧ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ಲಬ್ಭತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕಥಂ? ‘ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ’ತಿ ಏವಂ ವಿಗ್ಗಹೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮೂಪಚಾರಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ, ‘ಗಾಮಸಙ್ಖಾತೋ ಉಪಚಾರೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಪಿ ಗಾಮಸ್ಸ ಸಚೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತತೋ ದೂರೇ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋಯೇವ ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗಾಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ.

ಸಙ್ಕರೀಯತೀತಿ ಮಿಸ್ಸೀಯತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಘರಘರೂಪಚಾರಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರೇಸು. ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೧೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರಾನಂ ಅಸಙ್ಕರತಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಸಙ್ಕರತೋ ಚೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸೂ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೧೩) ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಲೇಡ್ಡುಪಾತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಗಾಮೂಪಚಾರಸ್ಸ ಓಕ್ಕಮನೇ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನೇವ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೧೨) ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಯ್ವಾಯಂ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸು ಆಪತ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಗಾಮೂಪಚಾರಸ್ಸಪಿ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಘರಘರೂಪಚಾರಾದೀಸು ಠಿತಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಲಾಭಭಾಜನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ತಾವ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಅವಸೇಸಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೯೨) ಆಗತಂ, ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆರಞ್ಞಕಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ಆಗತಂ. ವಿನಯಸುತ್ತನ್ತಾ ಉಭೋಪಿ ಪರಿಯಾಯದೇಸನಾ ನಾಮ, ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ಪನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯದೇಸನಾ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಚ ಗಾಮವಿನಿಮುತ್ತಂ ಠಾನಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ಅರಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೨೯) ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಚರಿಯಧನು ನಾಮ ಪಕತಿಹತ್ಥೇನ ನವವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಂ, ಜಿಯಾಯ ಪನ ಆರೋಪಿತಾಯ ಚತುಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಲೇಸೋಕಾಸನಿಸೇಧನತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಮಯಾ ನೇವ ಗಾಮೇ, ನ ಅರಞ್ಞೇ ಹಟಂ, ಘರೇ ವಾ ಘರೂಪಚಾರೇಸು ವಾ ಗಾಮೂಪಚಾರೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭತೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಅನುರೂಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚೇ, ಅದಿನ್ನಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಮ್ಹಿ ಅಕತೇ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಅವಿದಿತಮ್ಪಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಮನ್ದಾನಂ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕಾನಂ ದಾರಕಾನಂ ಸನ್ತಕಮಿವ.

ಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಪುರಿಸೋ ಥೇನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಹರಣಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಸಙ್ಖಾ-ಸದ್ದೋ ಞಾಣಕೋಟ್ಠಾಸಪಞ್ಞತ್ತಿಗಣನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಸಙ್ಖಾಯೇಕಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೧೬೮) ಹಿ ಞಾಣೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೪) ಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ‘‘ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೧೩೧೩) ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ. ‘‘ನ ಸುಕರಂ ಸಙ್ಖಾತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೧೯೬; ಅಪ. ಥೇರ. ೧.೧೦.೨) ಗಣನಾಯಂ. ತತ್ಥ ಕೋಟ್ಠಾಸವಚನಂ ಸಙ್ಖಾ-ಸದ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಾ ಪಪಞ್ಚಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ‘‘ಏಕೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಯಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಅವಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಗಮನಾದಿಸಾಧಕಂ ಪರಾಮಸನಾದಿಸಾಧಕಂ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಪವತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಠಾನಾಚಾವನಪ್ಪಯೋಗಸಾಧಕಂ, ತೇಸು ಅಯಮೇವೇಕೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಚೂಳಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಊನಮಾಸಕಮಾಸಕಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕಪಞ್ಚಮಾಸಕಾವಹರಣಚಿತ್ತೇಸು ಏಕೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅನೇಕಪ್ಪಭೇದತ್ತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ವುತ್ತಂ. ಇದಮೇವೇತ್ಥ ಸುನ್ದರತರಂ ‘‘ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಏಕೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಕರಣಭೂತೇನ, ನ ವಿಸ್ಸಾಸತಾವಕಾಲಿಕಾದಿಗಾಹವಸಪ್ಪವತ್ತಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಭಿಯೋಗವಸೇನಾತಿ ಅಡ್ಡಕರಣವಸೇನ. ಅಭಿಯುಞ್ಜತೀತಿ ಚೋದೇತಿ, ಅಡ್ಡಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪ್ಪದೇಸಂ. ಸುಙ್ಕಘಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರಾಜೂನಂ ದೇಯ್ಯಭಾಗಸ್ಸ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಸುಙ್ಕೋತಿ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಹಞ್ಞತಿ ಅದತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹೀತಿ ಸುಙ್ಕಘಾತೋ. ‘‘ಏತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠೇಹಿ ಸುಙ್ಕೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ರುಕ್ಖಪಬ್ಬತಾದಿಸಞ್ಞಾಣೇನ ನಿಯಮಿತಪ್ಪದೇಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಪಞ್ಚವೀಸತಿಅವಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಆಕುಲಾತಿ ಸಙ್ಕುಲಾ. ಲುಳಿತಾತಿ ವಿಲೋಳಿತಾ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಏಕಿಸ್ಸಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಏಕಂ ಪಞ್ಚಕಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ‘‘ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞೀ ಚ, ಗರುಕೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಆಮಸತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೨೨) ಏವಂ ವುತ್ತಪಞ್ಚಅವಹಾರಙ್ಗಾನಿ ಏಕಂ ಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ. ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ‘‘ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ನ ಚ ಸಕಸಞ್ಞೀ, ನ ಚ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೀ, ನ ಚ ತಾವಕಾಲಿಕಂ, ಗರುಕೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಆಮಸತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಛಸು ಪದೇಸು ಏಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪದಾನಿ ಏಕಂ ಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪಞ್ಚಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ಏತ್ಥ ಪನಾತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಪದೇಹೀತಿ ‘‘ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ. ಲಬ್ಭಮಾನಾನಿಯೇವ ಪಞ್ಚಕಾನೀತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಅವಹಾರೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಪಞ್ಚಕಾನಿ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅವಹಾರಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಪಞ್ಚಕಂ, ಸಕೋ ಹತ್ಥೋ ಸಹತ್ಥೋ, ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ, ಅವಹಾರೋ. ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದಿ ಪಞ್ಚಕಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಆದಿಪದವಸೇನ ನಾಮಲಾಭೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ಕುಸಲಾದಿತ್ತಿಕಸ್ಸ ಕುಸಲತ್ತಿಕವೋಹಾರೋ ವಿಯ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಾದಿ ಪಞ್ಚಕಂ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಪಞ್ಚಕಂ, ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಾದಿ ಪಞ್ಚಕಂ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ನಾಮಲಾಭೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ. ತತಿಯಪಞ್ಚಮೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸೂತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕೇಸು. ಲಬ್ಭಮಾನಪದವಸೇನಾತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕೇ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾವಹಾರಪದಸ್ಸ ವಸೇನ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕೇ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಪದಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಣತ್ತಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅವಹಾರೋ ಆಣತ್ತಿಕೋ. ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಸುಙ್ಕಘಾತಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋಕಾಸೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಬಹಿ ಪಾತನಂ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗೋವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ. ಕಿರಿಯಾಸಿದ್ಧಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ. ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಯದಾ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ತದಾ ಅವಹರಾ’’ತಿ ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಆಣಾಪನಪಯೋಗೋ ಪರಸ್ಸ ತೇಲಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ತೇಲಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಿವನಕಾನಂ ಉಪಾಹನಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖೇಪಪಯೋಗೋ ಚ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತೋ ಉಪಾಹನಾದೀನಂ ತೇಲಪಾತನತೋ ಚ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ. ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಯೋಗೋಪಿ ಹಿ ಏವರೂಪೋ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) –

‘‘ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ ನಾಮ ‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಯದಾ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ತದಾ ತಂ ಅವಹರಾ’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ಪರೋ ಅನನ್ತರಾಯಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಅವಹರತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪರಸ್ಸ ವಾ ಪನ ತೇಲಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ತೇಲಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಿವನಕಾನಿ ಉಪಾಹನಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ.

ಧುರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಿಪನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಆರಾಮಾಭಿಯುಞ್ಜನಾದೀಸು ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ದಾನಗ್ಗಹಣೇಸು ನಿರುಸ್ಸಾಹಭಾವಾಪಜ್ಜನಂ. ಸಹತ್ಥಾ ಅವಹರತೀತಿ ಸಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ, ಅತ್ಥಸಾಧಕಸ್ಸ ಚ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ? ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಗಹಣೇ ನಿಯುಞ್ಜನಂ ಆಣತ್ತಿಕಪಯೋಗೋ, ಕಾಲನ್ತರೇನ ಗಹಣತ್ಥಂ ನಿಯೋಗೋ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಯದಾ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ತದಾ ಅವಹರಾತಿ ಆಣಾಪೇತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಆಣಾಪನಪಯೋಗೋವ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋತಿ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸಾಹತ್ಥಿಕವಸೇನಪಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕಪಯೋಗೋ ಪನ ಉಪರಿ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಪನ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ. ಆರಾಮಾಭಿಯುಞ್ಜನಾದೀಸುಪಿ ತಾವಕಾಲಿಕಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಾನಂ ಅದಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

‘‘ಆಣತ್ತಿವಸೇನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರಾ’ತಿ ಆಣಾಪನಂ ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತೋ ಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೋ, ಪಯೋಗೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋ ಅವಹಾರೋ ಸಹಪಯೋಗೋ, ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಅವಹರಣಂ ಸಂವಿದಾವಹಾರೋ. ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸಞ್ಜಾನನಕಮ್ಮಂ, ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದಿನಿಮಿತ್ತಕರಣಂ. ಠಾನಾಚಾವನವಸೇನ ಸಹಪಯೋಗೋತಿ ಇದಂ ಪನ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಖಿಲಸಙ್ಕಮನಾದೀಸುಪಿ ಅಸತಿ ಚ ಠಾನಾಚಾವನೇ ಸಹಪಯೋಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಠಾನಾಚಾವನವಸೇನ ಖಿಲಾದೀನಿ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾದಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಚ ಸಹಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಥೇನೋ ವುಚ್ಚತಿ ಚೋರೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಥೇಯ್ಯಂ, ತೇನ ಅವಹರಣಂ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ. ಯೋ ಹಿ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೋ ಅವಹರತಿ, ತುಲಾಕೂಟಮಾನಕೂಟಕೂಟಕಹಾಪಣಾದೀಹಿ ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸೇವಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅವಹಾರೋ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ. ಪಸಯ್ಹ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅವಹರಣಂ ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೋ. ಯೋ ಹಿ ಪಸಯ್ಹ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪರೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಗಾಮಘಾತಕಾದಯೋ ವಿಯ, ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಬಲಿತೋ ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಧಿಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ರಾಜಭಟಾದಯೋ ವಿಯ, ತಸ್ಸೇವಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅವಹಾರೋ ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೋ. ಭಣ್ಡವಸೇನ ಚ ಓಕಾಸವಸೇನ ಚ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅವಹರಣಂ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ. ತಿಣಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾದಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಅವಹರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರೋ. ಕುಸಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಅವಹರಣಂ ಕುಸಾವಹಾರೋ.

ತುಲಯಿತ್ವಾತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಸಾಮೀಚೀತಿ ವತ್ತಂ, ಆಪತ್ತಿ ಪನ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಹಾಜನಸಮ್ಮದ್ದೋತಿ ಮಹಾಜನಸಙ್ಖೋಭೋ. ಭಟ್ಠೇ ಜನಕಾಯೇತಿ ಅಪಗತೇ ಜನಕಾಯೇ. ‘‘ಇದಞ್ಚ ಕಾಸಾವಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಏತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ ಕಿಂಕಾರಣಾ ಏವಮಾಹ? ಚೀವರಸಾಮಿಕೇನ ಯಸ್ಮಾ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅದಿನ್ನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅವಹಾರಕೋಪಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೀವರಸಾಮಿಕಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ವಿಚರತಿ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಚೀವರಸಾಮಿಕೇನ ಚ ‘‘ಮಮೇತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಏತೇನಪಿ ಅವಹಾರಕೇನ ಆಲಯೋ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಯದಿ ಏವಂ ಚೀವರಸಾಮಿಕೋಯೇವ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತೋತಿ? ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನತ್ಥಂ. ಕಥಂ? ಅವಹಾರಕಸ್ಸ ‘‘ಮಯಾ ಸಹತ್ಥೇನ ನ ದಿನ್ನಂ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮೇತ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಇತರಸ್ಸ ‘‘ಮಯಾ ಪಠಮಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅದಿನ್ನಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ.

ಸಮಗ್ಘನ್ತಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ. ದಾರುಅತ್ಥಂ ಫರತೀತಿ ದಾರೂಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ. ಮಯಿ ಸನ್ತೇತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ರಞ್ಞಾ ಪಸಾದೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಥೇರೇನ ಪನ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ನ ಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಂ.

ಏಕದಿವಸಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಾದಿನಾ ಯಾ ಅಯಂ ಅಗ್ಘಹಾನಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಭಣ್ಡಸಾಮಿನಾ

ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಹಿತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಂ ಪನೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾಸಾಣಞ್ಚ ಸಕ್ಖರಞ್ಚ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಂ. ಧಾರೇಯ್ಯತ್ಥಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ವಿವರಣಂ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಪಞ್ಚವೀಸತಿಅವಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಕ್ಖದಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಕ್ಖ-ಸದ್ದೇನ ಕಿರ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಾಲಾ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಕ್ಖದಸ್ಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛನಕಾ. ಹನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹನನಂ ನಾಮ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಹಿ ಪೋಥನಞ್ಚೇವ ಸೀಸಾದಿಚ್ಛೇದನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಹನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪೋಥೇಯ್ಯುಞ್ಚೇವ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯುಞ್ಚಾ’’ತಿ. ತೇನೇವ ಪದಭಾಜನಿಯಞ್ಚ ‘‘ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಕಸಾಯ ವಾ ವೇತ್ತೇನ ವಾ ಅಡ್ಢದಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಛೇಜ್ಜಾಯ ವಾ ಹನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಡ್ಢದಣ್ಡಕೇನಾತಿ ದ್ವಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇನ ರಸ್ಸಮುಗ್ಗರೇನ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ವಾ. ಛೇಜ್ಜಾಯಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಸೀಸಾದೀನಂ ಛೇದನೇನ. ನೀಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಗಾಮನಿಗಮಾದಿತೋ ನೀಹರೇಯ್ಯುಂ. ಚೋರೋಸಿ…ಪೇ… ಥೇನೋಸೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚೋರೋಸೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಚ ವತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ.

೯೩. ಯಂ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಠಿತನ್ತಿ ಭೂಮಿಆದೀಸು ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಠಿತಂ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಆದಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಭೂಮಿಆದೀಸು ಠಿತಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಯೇನ ಯೇನ ಆಕಾರೇನ ಗಹಣಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೪. ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಫನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಅನುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಅಫನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಪಯೋಗೇನ ಉಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಗಮನಸ್ಸ ಅನುಪಕಾರೇತಿ ಯಥಾ ದ್ವಾರಪಿದಹನೇ ಕುಮ್ಭಿಟ್ಠಾನಗಮನಸ್ಸ ಅನುಪಕಾರತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಗಮನಸ್ಸ ಅನುಪಕಾರೇ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯಾತಿ ಏಕೇಕತ್ಥದೀಪಿಕಾಯ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ. ಉಪಲದ್ಧೋತಿ ಞಾತೋ. ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಯಂ ಯಂ ವಚನಂ ಮುಸಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ನ ಹಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ವಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಪನ ವುತ್ತೇ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ ‘‘ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ಖಣನ್ತಾನಂ ದುಕ್ಕಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಯಥಾ ಚ ಇಧ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ದುಕ್ಕಟಾ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ ವಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ‘‘ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ‘‘ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ವಾ ಧಮ್ಮಪೂಜಂ ವಾ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಕುಸಲಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಗಮನೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯಥಾ ಚ ಇಧ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ.

ಪಮಾದಲಿಖಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪರಭಾಗೇ ಪೋತ್ಥಕಾರುಳ್ಹಕಾಲೇ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಲಿಖಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಸೇಸಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ‘‘ಕುದಾಲಂ ವಾ ಪಿಟಕಂ ವಾ’’ತಿ ಇದಮೇವ ದ್ವಯಂ ವತ್ವಾ ವಾಸಿಫರಸೂನಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ಆಗತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಕತತ್ತಾ ‘‘ದುಕ್ಕಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಸಬ್ಬಕಿರಿಯಾಸೂತಿ ಬೀಜಗ್ಗಹಣತೋ ಪರಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿರಿಯಾಸು. ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಯಾವ ಪಿಟಕಪರಿಯೋಸಾನಾ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ.

ಥೇರೇಹಿ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಸಹಪಯೋಗದುಕ್ಕಟೇಸು ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಂ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಾನಂ ಇಮೇಸುಯೇವ ಅಟ್ಠಸು ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವತೋ ಇತರೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ದುಕ್ಕಟೇಹಿ ವಿನಿಮುತ್ತಂ ವಿನಯದುಕ್ಕಟೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ದಸವಿಧಂ ರತನನ್ತಿ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಲೋಹಿತಙ್ಗೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾಗತಂ ದಸವಿಧಂ ರತನಂ.

‘‘ಮಣಿ ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯೋ ಚ ಸಙ್ಖೋ,

ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ರಜತಞ್ಚ ಹೇಮಂ;

ಸಲೋಹಿತಙ್ಗಞ್ಚ ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ,

ದಸೇತಿ ಧೀರೋ ರತನಾನಿ ಜಞ್ಞಾ’’ತಿ. –

ಹಿ ವುತ್ತಂ.

ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞನ್ತಿ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಕಙ್ಗು ಕುದ್ರೂಸೋ ವರಕೋ ಗೋಧುಮೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞಂ. ಆವುಧಭಣ್ಡಾದಿನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತೂರಿಯಭಣ್ಡಇತ್ಥಿರೂಪಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಅನಾಮಾಸದುಕ್ಕಟಂ. ದುರುಪಚಿಣ್ಣದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಾರಿತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ದುಟ್ಠು ಆಚಿಣ್ಣಂ ಚರಿತನ್ತಿ ದುರುಪಚಿಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಕಟಂ ದುರುಪಚಿಣ್ಣದುಕ್ಕಟಂ. ವಿನಯೇ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವಿನಯದುಕ್ಕಟಂ. ‘‘ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂನಿವಾರಣತ್ಥಾಯ ಞಾತೇ ಅತ್ಥೇ ಅವದನ್ತಸ್ಸ ಞಾತದುಕ್ಕಟಂ. ಏಕಾದಸ ಸಮನುಭಾಸನಾ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಚತ್ತಾರೋ ಯಾವತತಿಯಕಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ, ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಪಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖುನೀಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಏಕಂ ಯಾವತತಿಯಕಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ, ಚಣ್ಡಕಾಳೀಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಛ. ವಸ್ಸಾವಾಸಾದಿಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ನ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸವನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಸ್ಸವದುಕ್ಕಟಂ.

ಪುಬ್ಬಸಹಪಯೋಗೇ ಚ, ಅನಾಮಾಸದುರುಪಚಿಣ್ಣೇ;

ವಿನಯೇ ಚೇವ ಞಾತೇ ಚ, ಞತ್ತಿಯಾ ಚ ಪಟಿಸ್ಸವೇ;

ಅಟ್ಠೇತೇ ದುಕ್ಕಟಾ ವುತ್ತಾ, ವಿನಯೇ ವಿನಯಞ್ಞುನಾ.

ಸಹಪಯೋಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೇತ್ಥ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಖಣನ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಯೂಹನದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಉದ್ಧರಣದುಕ್ಕಟೇ ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಇದಂ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾನುಕ್ಕಮೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಪನ ಪಂಸುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಪುನ ಖಣತಿ, ಉದ್ಧರಣದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಖಣನದುಕ್ಕಟೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ.

ಕತಂ ಕರಣಂ ಕಿರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿರೂಪಾ ಸಾ ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಾ ನಿದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಪರದ್ಧಂ ವಿರದ್ಧಂ ಖಲಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ. ಯಞ್ಹಿ ದುಟ್ಠು ಕತಂ, ವಿರೂಪಂ ವಾ ಕತಂ, ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಂ ಪನೇತಂ ಯಥಾ ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಅಕತತ್ತಾ ಅಪರದ್ಧಂ, ಕುಸಲಂ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ ವಿರದ್ಧಂ, ಅರಿಯವಂಸಪ್ಪಟಿಪದಂ ಅನಾರುಳ್ಹತ್ತಾ ಖಲಿತಂ. ಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರೇತಿ ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಓಪಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸೋ ಆವಿ ವಾ ಯದಿ ವಾ ರಹೋ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಪವೇದೇನ್ತಿ, ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಲಾಮಕಭಾವೇನ ಪಾಪಂ, ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಯಥಾ ದುಕ್ಖಾ, ಕುಚ್ಛಿತಾ ವಾ ಗತಿ ದುಗತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ದುಗ್ಗತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾ ಚ ಕಟುಕಂ ಫಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕಟುಕಫಲನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕಟುಕಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಥೂಲತ್ತಾ ಅಚ್ಚಯತ್ತಾ ಚ ಥೂಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ದುಗ್ಗತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಂಯೋಗೇ ಪನ ಕತೇ ಸಂಯೋಗಪರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಸಿದ್ಧಮೇವಾತಿ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಂಯೋಗಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಏಕಸ್ಸ ಮೂಲೇತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ಅಚ್ಚಯೋ ತೇನ ಸಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ದೇಸನಾಗಾಮೀಸು ಅಚ್ಚಯೇಸು ತೇನ ಸಮೋ ಥೂಲೋ ಅಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಥೂಲತ್ತಾ ಅಚ್ಚಯಸ್ಸ ಏತಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಆಮಸನೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಫನ್ದಾಪನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಞ್ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಆಮಸನಫನ್ದಾಪನಪಯೋಗಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ, ಏಕಪಯೋಗೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಉದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ, ನ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಹಪಯೋಗಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಸಹಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯೋ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಪನ ಕತೇ ಸಹಪಯೋಗೇ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀನಮ್ಪಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ದೀಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಸಹಪಯೋಗಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ. ಯಞ್ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ತತ್ಥಜಾತಕೇ ತಿಣರುಕ್ಖಲತಾದಿಮ್ಹಿ ಛಿನ್ನೇಪಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೋ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸಂವರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಛೇದನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸಹಪಯೋಗೇ ಕತೇ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಮೇವ ದೀಪೇತಿ ಸಹಪಯೋಗೇ ಛೇದನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪನ್ನದುಕ್ಕಟಸ್ಸೇವ ದೇಸನಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸಹಪಯೋಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವಾತಿ ಚ ಇದಂ ಸಹಪಯೋಗಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಆಪನ್ನಾನಂ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಾಪತ್ತೀನಮ್ಪಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ದೀಪೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ಯಾವ ಸಹಪಯೋಗಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ಪುಬ್ಬೇ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನ ಹೋತಿ, ಸಹಪಯೋಗಂ ಪತ್ತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ತಾಸಮ್ಪಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಟ್ಠು ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಬಹುಕಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತು, ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚೇ ಖಣನವಿಯೂಹನುದ್ಧರಣೇಸು ದಸ ದಸ ಕತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನಾ, ತಾಸು ಉದ್ಧರಣೇ ದಸ ಆಪತ್ತಿಯೋ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ ವಿಸಭಾಗಕಿರಿಯಂ ಪತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಪುರಿಮಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾತಿ. ಜಾತಿವಸೇನ ಪನ ಸಮಾನಕಿರಿಯಾಯ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಪಠಮಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಮೇವ ಸಮತ್ಥಯತಿ, ನ ಪನ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾನಂ ಅತ್ಥತೋ ನಾನಾಕರಣಂ ಅತ್ಥಿ. ಅಪರಮ್ಪೇತ್ಥ ಪಕಾರಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ ‘‘ಸಮಾನಕಿರಿಯಾಸುಪಿ ಪುರಿಮಪುರಿಮಖಣನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಖಣನಂ ಪತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘ಪಂಸುಖಣನಾದೀಸು ಚ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಬಹುಕಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತು, ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತ’’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘ಬಹುಕಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೂ’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ವುತ್ತಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸಭಾಗಕಿರಿಯಮೇವ ಪತ್ವಾ ಪುರಿಮಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನೇವ ಬಹುಕಾಸುಪಿ ಆಪತ್ತೀಸು ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಸುಂಯೇವೇಕೋ ದೇಸನಾಕ್ಕಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅಯಮೇತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ಇಧ ಪುರಿಮಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗಹಿತಾ, ಏವಂ ಬಹುಕಾಸುಪಿ ಆಪತ್ತೀಸು ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಇಧ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣತೋಯೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚ ಪಾಳಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಇಧ ಆವೇಣಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿವಿಸೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಏವಂ ಪುರಿಮಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಸೇಸೋ ಚ ದೇಸನಾವಿಸೇಸೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಹೇಟ್ಠತೋ ಓಸೀದೇನ್ತೋತಿ ‘‘ಸಾಮಿಕೇಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಂ ಓಸೀದೇನ್ತೋ. ಬುನ್ದೇನಾತಿ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇನ. ಏವಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಲಯಂ ನೀಹರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಆಕಾಸಗತಂ ಅಕತ್ವಾ ಘಂಸಿತ್ವಾ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸ ಛಿನ್ನಕೋಟಿತೋ ನೀಹಟಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಾರೇತೀತಿ ಘಂಸನ್ತೋಯೇವ ಆಕಾಸಗತಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಾರೇತಿ.

ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಚೇ ಪತತಿ, ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಅಪಬ್ಯೂಹನ್ತೋತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹತ್ಥೇನ ದ್ವಿಧಾ ಕರೋನ್ತೋ. ಉಪಡ್ಢಕುಮ್ಭಿಯನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಪುಣ್ಣಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ. ನನು ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಹಿ ಆಗತೇ ಗರುಕೇ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ವಿನಯಧಮ್ಮತಾತಿ ವಿನಯಗರುಕಾನಂ ಧಮ್ಮತಾ. ವಿನಯಗರುಕಾ ಹಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಆಗತೇ ಗರುಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ವಿನಯಗರುಕತಾಬ್ಯಾಪನತ್ಥಞ್ಹಿ ವಿನಯಗರುಕೋಯೇವೇತ್ಥ ವಿನಯ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ವಿನಯಸ್ಸ ವಾ ಏಸಾ ಧಮ್ಮತಾ ತೇಸಂ ಗರುಗಾರವಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಿನಯವಿಸಯತ್ತಾ.

ಇದಾನಿ ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಾಪಿ ನ ಸಮೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಭಾಜನನ್ತಿ ಪತ್ತಾದಿಭಾಜನಂ. ಪತ್ತಾದಿಂ ಅಪೂರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅನುದ್ಧಟೇಪಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಉದ್ಧರಣಕಾಲೇ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮುಖವಟ್ಟಿಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಉದ್ಧಾರೇನ ವಾ’’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ತೇಲಕುಮ್ಭೀಆದೀಸು ತೇಲಾದೀನಂ ಅಬಹುಭಾವತೋ ಭಾಜನಂ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತದಾ ಮುಖವಟ್ಟಿಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ಹೋತಿ. ಚಿಕ್ಕನನ್ತಿ ಥದ್ಧಂ. ಆಕಡ್ಢನವಿಕಡ್ಢನಯೋಗ್ಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಮುಖಂ ಕಡ್ಢನಂ ಆಕಡ್ಢನಂ, ಪರತೋ ಕಡ್ಢನಂ ವಿಕಡ್ಢನಂ. ಪಟಿನೀಹರಿತುನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನತೋ ಪಟಿನೀಹರಿತುಂ. ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಸನ್ತಕಗ್ಗಹಣಪಯೋಗಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಮರಿಯಾದಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕತ್ವಾ ಸುಕ್ಖತಳಾಕಸ್ಸ ಉದಕನಿಬ್ಬಹನಟ್ಠಾನಂ ಉದಕನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬಂ ವಾ ಪಿದಹತಿ, ಅಞ್ಞತೋ ಚ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪಾಳಿಂ ಬನ್ಧತಿ, ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಂ ವಾ ಉಜುಂ ಕರೋತಿ, ಪಚ್ಛಾ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮರಿಯಾದಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ತಂ ಪನ ತತ್ಥೇವ ಸುಕ್ಖತಳಾಕೇ ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅವಹಾರಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಅವಹಾರೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅವಹಾರಲಕ್ಖಣಂ, ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗೋ ಏವ ವಾ. ಉದ್ಧಾರೇತಿ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಫುಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತೇಪಿ ಉದ್ಧಟೇ. ಯುತ್ತನ್ತಿ ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗಸಬ್ಭಾವತೋ ಯುತ್ತಂ. ಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಲಿಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿವಾರೇಸ್ಸತಿ. ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋವ ಉದ್ಧರತೀತಿ ಕುಮ್ಭಿಯಂ ತೇಲಸ್ಸ ಆಕಿರಣತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋವ ಉದ್ಧರತಿ. ನೇವ ಅವಹಾರೋತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಅವಹರಣಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ. ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನತ್ತಾ ಪನ ‘‘ನ ಗೀವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಏವಂ ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಥ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ತತ್ಥ ‘‘ಗೀವಾ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ‘‘ನ ಗೀವಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದಮೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಪಚ್ಛಾ ದಸ್ಸಿತೇನ ಕುರುನ್ದಿವಾದೇನಪಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋವ ಸಮತ್ಥಿತೋ. ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ತೇಲಾಕಿರಣತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಕುಮ್ಭಿಯಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಠಪಿತಂ ಪೀತತೇಲಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ. ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯವಸೇನ ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನಂ.

ಬಹಿಗತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಲಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಅಧೋಮುಖಭಾವತೋ ಚ ಬಹಿಗತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅನ್ತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಿದ್ದೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ತೇಲಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತಗತಟ್ಠಾನಂ ಭಾಜನಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಗಳಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಕತಸ್ಸಾತಿ ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತಸ್ಸ. ಮಜ್ಝೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಛಿದ್ದೇತಿ ಮಜ್ಝೇ ಥೋಕಂ ಕಪಾಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತಂ ಛಿನ್ದನ್ತೇನ ಕತಛಿದ್ದೇ. ‘‘ಮರಿಯಾದಚ್ಛೇದನೇ ಅನ್ತೋ ಠತ್ವಾ ಬಹಿಮುಖೋ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಬಹಿ ಅನ್ತೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಅನ್ತೋಮುಖೋ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಅನ್ತೋ ಅನ್ತೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಮಜ್ಝೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೦೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ತಳಾಕಸ್ಸ ಚ ಮರಿಯಾದಭೇದೇನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಮೇತ್ಥ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತಛಿದ್ದೇ ಮಜ್ಝೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಅನ್ತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತೇ ಪನ ಬಾಹಿರನ್ತೇನ, ಬಹಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತೇ ಅಬ್ಭನ್ತರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ತಿಪ್ಪಕಾರೋಪಿ ಏತ್ಥ ವೇಮಟ್ಠಛಿದ್ದೇ ಯುತ್ತೋ. ಉದಕೇ ಕತಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಭಾವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಾವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಪತ್ಥಿನ್ನಸ್ಸ ಖಾದನಂ ಇತರಸ್ಸ ಪಾನಞ್ಚ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಖಾದಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಅಪಾತಬ್ಬಂ ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಕಥಂ ಪನ ತಥಾ ಕರೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಮದ್ವಯನ್ತಿ ಭೇದನಂ ಛಡ್ಡನಞ್ಚ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಕುಮ್ಭಿಜಜ್ಜರಕರಣೇನಾತಿ ಪುಣ್ಣಕುಮ್ಭಿಯಾ ಜಜ್ಜರಕರಣೇನ. ಮಾತಿಕಾಉಜಉಕರಣೇನಾತಿ ಉದಕಪುಣ್ಣಾಯ ಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣೇನ. ಏಕಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಭೇದನಂ ಕುಮ್ಭಿಜಜ್ಜರಕರಣೇನ ಛಡ್ಡನಂ ಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಸಭಾವಂ ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗಸಬ್ಭಾವತೋ. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪನ ದ್ವಯನ್ತಿ ಝಾಪನಂ ಅಪರಿಭೋಗಕರಣಞ್ಚ.

ಏತ್ಥ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವದನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೇ ಏಕೇ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವದನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಮದ್ವಯೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಠಾನಾಚಾವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಕಾತುಕಾಮತಾವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ. ವಿನಾಸೇತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಕೇವಲಂ ವಿನಾಸೇತುಕಾಮತಾಯ. ಪುರಿಮದ್ವಯೇ ಕಿಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುರಿಮದ್ವಯೇ ಪನ…ಪೇ… ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ಭಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಭಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಉದಕಂ ವಾ ವಾಲಿಕಂ ವಾ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪುರಿಮಪದದ್ವಯೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪುರಿಮದ್ವಯೇ…ಪೇ… ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಇದಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯದಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾತಿ ಅಯುತ್ತಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ಥತೋ’’ತಿ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ನಾಸೇತುಕಾಮತಾಪಕ್ಖೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿರುಜ್ಝನತೋ ‘‘ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ವಚನತ್ತಾ ‘‘ಏವಮೇಕೇ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ನಿಗಮನವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತವಸೇನ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವಚನೇ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಪದೇಸು ‘‘ಛಡ್ಡೇತಿ ವಾ ಅಪರಿಭೋಗಂ ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಿಸೇಸಾಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಚ ಸಯಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಾಳಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ವಿನೀತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುಞ್ಜಕಿತಂ ತಿಣಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಝಾಪೇಸೀ’’ಸಿ (ಪಾರಾ. ೧೫೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿನೀತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ತಿಣಜ್ಝಾಪಕೋ ವಿಯಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇತುಕಾಮೋವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇತುಕಾಮೋತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಛಡ್ಡೇತುಕಾಮೋಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಪಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ನಾಸೇತುಕಾಮತಾಪಕ್ಖಸ್ಸ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಾಸೇತುಕಾಮತಾಪಕ್ಖೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಇತರಥಾಪಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಾಭಾವಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಕಾಮಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಕಾಸಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೬. ಆಕಾಸಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನಾತಿ ಮುಖಗ್ಗೇನ. ಕಲಾಪಗ್ಗೇನಾತಿ ಪಿಞ್ಛಕಲಾಪಸ್ಸ ಅಗ್ಗೇನ. ಪಸಾರೇತೀತಿ ಗಹಣತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತಿ. ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಲೇಡ್ಡುಆದೀಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಯನವಸೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ. ಆಕಾಸಟ್ಠವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇಪಿ ತಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ಆಕಾಸಟ್ಠಸ್ಸ ವೇಹಾಸಟ್ಠಾದಿಭಾವಮುಪಗತೇಪಿ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಗೇ ನಿಲೀಯತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ತೋವತ್ಥುಮ್ಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ಥುಸ್ಸ ಅನ್ತೋ. ಅನ್ತೋಗಾಮೇತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪನ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ, ಗಾಮೇ ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಠಾನಂ. ಅಟವಿಮುಖಂ ಕರೋತೀತಿ ಅರಞ್ಞಾಭಿಮುಖಂ ಕರೋತಿ. ರಕ್ಖತೀತಿ ತೇನ ಪಯೋಗೇನ ತಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಗತತ್ತಾ ರಕ್ಖತಿ. ಭೂಮಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದುತಿಯಪದವಾರೇ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಕಪಿಞ್ಜರೋ ನಾಮ ಏಕಾ ಪಕ್ಖಿಜಾತಿ.

ಆಕಾಸಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೭. ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಚೀವರವಂಸೇ ಠಪಿತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢನೇ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪದೇಸಾತಿಕ್ಕಮೋ ಏಕದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಕಡ್ಢನೇನ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಕಡ್ಢನೇನೇವ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ಇದಞ್ಚ ತಾದಿಸಂ ನಾತಿಮಹನ್ತಂ ಚೀವರವಂಸದಣ್ಡಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಮಹನ್ತೇ ಪನ ತತೋ ಅಧಿಕಮತ್ತಾಕಡ್ಢನೇನೇವ ಸಿಯಾ. ರಜ್ಜುಕೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಕೋಟಿಯಾ ಚೀವರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಪರಾಯ ಕೋಟಿಯಾ ಚೀವರವಂಸಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಂ. ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪತನಕಸಭಾವತ್ತಾ ‘‘ಮುತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಮತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಂ ಅಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಭಿತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಪಿತನ್ತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತೇಸು ನಾಗದನ್ತಾದೀಸುಯೇವ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ. ಪಣ್ಣನ್ತರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಠಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉದಕಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೮. ಉದಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸನ್ದಮಾನಉದಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ದನಕೇ ಉದಕೇ’’ತಿ. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕಡ್ಢತೀತಿ ಹೇಟ್ಠತೋ ಓಸಾರೇತಿ. ಉಪ್ಪಲಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ರತ್ತಂ ಪದುಮಂ, ಸೇತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ. ಸೇತಂ ವಾ ಪದುಮಂ, ರತ್ತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ. ಅಥ ವಾ ರತ್ತಂ ವಾ ಹೋತು ಸೇತಂ ವಾ ಸತಪತ್ತಂ ಪದುಮಂ, ಊನಸತಪತ್ತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ. ವತ್ಥು ಪೂರತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ಪಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಉದಕತೋ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಸ್ಸ ಉದಕವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಛೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ವತ್ಥುಂ ಪೂರೇತೀತಿ ಯಂ ಪುಪ್ಫಂ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಂ ಪೂರೇತಿ. ದಸಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಕತಕಲಾಪೋ ಹತ್ಥಕೋ, ಮಹನ್ತಂ ಕಲಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಂ ಭಾರಬದ್ಧಂ. ರಜ್ಜುಕೇಸು ತಿಣಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದ್ವೇ ರಜ್ಜುಕಾನಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉಪರಿ ತಿರಿಯತೋ ತಿಣಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಾ ಅಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಾ ತಿರಿಯತೋಯೇವ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠತೋ ಗತಾನಿ ದ್ವೇ ರಜ್ಜುಕಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಯಥಾಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಚಾವೇತೀತಿ ಪಾರಿಮನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ, ಓರಿಮನ್ತೇನ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಂ ಚಾವೇತಿ. ಸಕಲಮುದಕನ್ತಿ ದಣ್ಡೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಗತಂ ಸಕಲಮುದಕಂ. ನ ಉದಕಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಇದಂ ಉಭಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬನ್ಧನಂ ಅಮೋಚೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಇದಮೇವೇಕಂ, ‘‘ಪಠಮಂ ಬನ್ಧನಂ…ಪೇ… ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ’’ತಿ ಇದಂ ದುತಿಯಂ. ಪದುಮಿನಿಯನ್ತಿ ಪದುಮಗಚ್ಛೇ. ಉಪ್ಪಾಟಿತಾಯಾತಿ ಪರೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಉಪ್ಪಾಟಿತಾಯ.

ಬಹಿ ಠಪಿತೇತಿ ಉದಕತೋ ಬಹಿ ಠಪಿತೇ. ಹತ್ಥಕವಸೇನ ಖುದ್ದಕಂ ಕತ್ವಾ

ಬದ್ಧಂ ಕಲಾಪಬದ್ಧಂ. ಮುಳಾಲನ್ತಿ ಕನ್ದಂ. ಪತ್ತಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾತಿ ಇದಂ ಕದ್ದಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಕಲಮುದಕನ್ತಿ ವಾಪಿಆದೀಸು ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಕಲಮುದಕಂ. ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬನ್ತಿ ವಾಪಿಯಾ ಉದಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನಮಗ್ಗಂ. ಉದಕವಾಹಕನ್ತಿ ಮಹಾಮಾತಿಕಂ. ನ ಅವಹಾರೋತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ…ಪೇ… ಏವರೂಪಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಕತಿಕಾ’’ತಿ. ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣೇ ಅಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನೇ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಮಾತಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ಮರಿತ್ವಾ…ಪೇ… ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮತಮಚ್ಛಾನಂಯೇವ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಅಮತೇ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಉದಕಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಾವಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೯. ನಾವಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಯಾ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಠಾನಾ ನ ಚವತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಚಣ್ಡಸೋತೇ ಬದ್ಧನಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ತಾವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಬನ್ಧನಂ ಮೋಚೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಂ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇತ್ವಾ ಮುತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಪಠಮಂ ಠಾನಾ ಚಾವೇತ್ವಾ ಮುತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರೋ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಯುತ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾ ಏವಾ’’ತಿ. ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾ ನಾವಾತಿ ವಿಸಮವಾತಾದೀಹಿ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ವಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೂಮಿತಲಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಅಧೋ ವಾ ಓಪಿಲಾಪೇನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ನಾವಾತಲೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಮುಖವಟ್ಟಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಓಪಿಲಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಓಸೀದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ. ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇತಿ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ನಾವಾಕಡ್ಢನಯೋಗ್ಗಮಹಾಯೋತ್ತತಾಯ ಯೋತ್ತಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಮ್ಪಿ ‘‘ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಸತಿಪಿ ವಾತೇ ಯಥಾ ವಾತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಥಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ‘‘ವಾತಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಬಲವಾ ಚ ವಾತೋ ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸತಿ ವಾತೇ ಅಯಂ ಪಯೋಗೋ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸತಿ ಪನ ವಾತೇ ಕತೋ ಪಯೋಗೋ ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗೋಯೇವಾತಿ ಮಾತಿಕಾಉಜುಕರಣೇ ವಿಯ ಅತ್ಥೇವ ಅವಹಾರೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಉಜುಕರಣೇ ವಿಯ ಅಸತಿ ವಾತೇ ಕತಪಯೋಗತ್ತಾ. ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಪನ ಹೋತೀತಿ ನಾವಾಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ.

ನಾವಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಯಾನಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೦. ಯಾನಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದುಕಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಗೋಣೇಹಿ ಯುತ್ತಸ್ಸ. ಅಯುತ್ತಕನ್ತಿ ಗೋಣೇಹಿ ಅಯುತ್ತಂ. ಕಪ್ಪಕತಾತಿ ಯಥಾ ದ್ವೀಹಿ ಭಾಗೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ಕತಾ. ತೀಣಿ ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಠಾನಾನೀತಿ ಅಕಪ್ಪಕತಾಯ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಿಯಾ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಠಾನಾನಿ, ಕಪ್ಪಕತಾಯ ವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನೀತಿ. ತಥಾ ಪಥವಿಯಂ ಠಪಿತಸ್ಸ ತೀಣಿ ಠಾನಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ಫಲಕಸ್ಸ ವಾ ದಾರುಕಸ್ಸ ವಾ ಉಪರಿ ಠಪಿತಂ ಪಥವಿಯಂ ಠಪಿತಞ್ಚ. ದ್ವೀಹಿ ಅಕ್ಖಸೀಸೇಹೀತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಕ್ಖಕೋಟೀಹಿ. ದಾರೂನಂ ಉಪರಿ ಠಪಿತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದಾರೂನಂ ಉಪರಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಕ್ಖಕೋಟೀಹಿ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಸಕಟಸಾಲಾಯಂ ಠಪಿತಸ್ಸ. ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಸ್ಸಾತಿ ಸಕಟಬಾಹಾಯ ಭೂಮಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗಸ್ಸ. ಸೇಸಂ ನಾವಾಯಂ ವುತ್ತಸದಿಸನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಯದಿ ಪನ ತಂ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಕತಿಗಮನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ದಿಸಾಭಾಗಂ ನೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಯಮೇವ ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಗಾಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇನ್ತೋವ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ನೇವತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ನಯಂ ಅತಿದಿಸ್ಸತಿ.

ಯಾನಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಾರಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೧. ಭಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪುರಿಮಗಲೇ ಗಲವಾಟಕೋತಿ ಪುರಿಮಗಲೇ ಉಪರಿಮಗಲವಾಟಕೋ. ಉರಪರಿಚ್ಛೇದಮಜ್ಝೇತಿ ಉರಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ. ಅನಾಣತ್ತತ್ತಾತಿ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನೇಹೀ’’ತಿ ಅನಾಣತ್ತತ್ತಾ. ಯೋ ಚಾಯಂ ಸೀಸಭಾರೇ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋ ಚಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸೀಸಭಾರೇ ವುತ್ತೋ. ಸೀಸಾದೀಹಿ ವಾ ಗಹಿತೋ ಹೋತೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಾದಿಸನ್ತಿ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಸಮತ್ಥಂ.

ಭಾರಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆರಾಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೨. ಆರಾಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾನಂ ವಣ್ಟೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ. ಅಭಿಯುಞ್ಜತೀತಿ ಚೋದೇತಿ ಅಡ್ಡಂ ಕರೋತಿ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾತಿ ಸಹಪಯೋಗಮಾಹ ವತ್ಥುಮ್ಹಿಯೇವ ಕತಪಯೋಗತ್ತಾ. ಸಹಪಯೋಗವಸೇನ ಹೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪಸುತನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಯುತ್ತಂ. ಕಕ್ಖಳೋತಿ ದಾರುಣೋ. ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಠಪೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಕರಣೇ ನಿರುಸ್ಸಾಹೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೂಟಡ್ಡಕಾರಕೋಪಿ ಸಚೇ ಧುರಂ ನ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಕತಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸಯಮ್ಪೀತಿ ಅಭಿಯುಞ್ಜಕೋಪಿ. ಕತಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ‘‘ನ ದಾನಿ ನಂ ಇಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ದಾನೇ ಕತಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಕಿಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಸ್ಸಾವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿಙ್ಕಾರಮೇವ ಪಟಿಸ್ಸುಣನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಕಿಙ್ಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಿಙ್ಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವಿಭಾವೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ಅತ್ತನೋ ವಸವತ್ತಿಭಾವೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಉಕ್ಕೋಚಂ ದತ್ವಾತಿ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ. ಕೂಟವಿನಿಚ್ಛಯಿಕಾನನ್ತಿ ಕೂಟವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಯುತ್ತಾನಂ ವಿನಯಧರಾನಂ. ‘‘ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪವತ್ತವಚನತ್ತಾ ಕೂಟವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಕೂಟಸಕ್ಖೀನಞ್ಚ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಅಸತಿಪಿ ಚೇತ್ಥ ಠಾನಾಚಾವನೇ ಉಭಿನ್ನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋಯೇವ ಠಾನಾಚಾವನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಪಾರಾಜಿಕೇ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಿಮತುಪ್ಪಾದನಪಯೋಗೇ ಕತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಸ್ಸೇವ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಪಯೋಗೇ ನಿಪ್ಫಾದಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಯಂ ಪರಾಜಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಕೂಟಡ್ಡಕಾರಕೋ ಪರಾಜಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಆರಾಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವಿಹಾರಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ವಿಹಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಹಾರೋಪಿ ಪರಿವೇಣಮ್ಪಿ ಆವಾಸೋಪಿ ವಿಹಾರೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಹಾರಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಿಹಾರನ್ತಿ ಮಹಾವಿಹಾರಂ. ಪರಿವೇಣನ್ತಿ ಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಪಾಕಾರಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ. ಆವಾಸನ್ತಿ ಏಕಂ ಆವಸಥಂ. ಅಭಿಯೋಗೇ ಕತೇಪಿ ಅವಹಾರಸ್ಸ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿಯೋಗೋ ನ ರುಹತೀ’’ತಿ. ಗಣಸನ್ತಕೇ ಪನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸಾಮಿಕತ್ತಾ ಸಕ್ಕಾ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದೀಘಭಾಣಕಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಪನ ಗಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಇಧಾಪಿ ಸಚೇ ಏಕೋಪಿ ಧುರಂ ನ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ರಕ್ಖತಿಯೇವ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನೇವ ಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ವಿಹಾರಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಖೇತ್ತಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೪. ಖೇತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನೀತಿ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವಕಙ್ಗುಕುದ್ರೂಸವರಕಗೋಧುಮಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿ. ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ವಾತಿಆದೀಸು ‘‘ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಗಹಣಂ ನಾಮ ವೀಹಿಸೀಸಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಥಾಠಿತಮೇವ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಬೀಜಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ. ಏಕಮೇಕನ್ತಿ ಏಕಮೇಕಂ ವೀಹಿಸೀಸಂ. ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದೀನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ. ಯಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ವಾತಿಆದಿ ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಗಹಣಾದೀಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಾಲಿಸೀಸಾದೀನಿ ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ವತ್ಥು ಪೂರತಿ, ಏಕಮೇಕಂ ಹತ್ಥೇನೇವ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಿಂ ಸೀಸೇ ವತ್ಥು ಪೂರತಿ, ಅಸಿತೇನ ಲಾಯಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಸಂ ಮುಟ್ಠಿಯಂ ವತ್ಥು ಪೂರತಿ, ಬಹೂನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಿಂ ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದಿಫಲೇ ವತ್ಥು ಪೂರತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯಥಾಕ್ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಚಿತಮತ್ತೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬೀಜಾದಿಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಚಿತೇ ಸತಿ ತತೋ ಅನಪನೀತೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಜಟಿತಾನೀತಿ ಛಿನ್ದಿತಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜಟಿತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಭುಸನ್ತಿ ಪಲಾಲಸಹಿತಂ. ಅಭುಸನ್ತಿ ಪಲಾಲರಹಿತಂ.

ಖೀಲೇನಾತಿ ಖಾಣುಕೇನ. ಏತ್ಥ ಚ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದೀಸು ಉಭಯಂ ಸಮ್ಭವತಿ ಸಹಪಯೋಗೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ. ಯದಾ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ಖೇತ್ತಾದೀಸು ಏಕದೇಸಂ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಸತಿಪಿ ಪಠಮತರಂ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದಿಸಹಪಯೋಗಂ ವಿನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಹಪಯೋಗೇನೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನವಸೇನ ಖೀಲಾದೀನಿ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾದಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಚ ಸಹಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಅಸತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದಿಮತ್ತಂ ಕತಂ, ತದಾ ವಿನಾ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ನ ಹೋತೀತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ರಜ್ಜುಸಙ್ಕಮನಾದೀಸುಪಿ ಅತಿದಿಸತಿ.

ಯಟ್ಠಿನ್ತಿ ಮಾನದಣ್ಡಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ದಾರೂನಿ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ತತ್ತಕೇನೇವ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅವಸಾನೇ ದಾರುಮ್ಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಸಾಖಾಯೋಪಿ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅವಸಾನಸಾಖಾಯ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ತಕೇನ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ದಾರೂನಿ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ. ಖೇತ್ತಮರಿಯಾದನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಕೇದಾರಪಾಳಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿತ್ಥತಂ ಕರೋತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಮರಿಯಾದಂ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಂ ಕರೋತಿ. ಅಕತಂ ವಾ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಂ ವಾ ಮರಿಯಾದಂ ಠಪೇತಿ.

ಖೇತ್ತಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವತ್ಥುಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೫. ವತ್ಥುಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾಕಾರಾನನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾದಾರೂನಂ ವಸೇನ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾಕಾರಾನಂ. ಏತೇನೇವ ನಯೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕೇವಲಂ ಭೂಮಿಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಅಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ.

ಗಾಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೬. ಗಾಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ ನ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಗಾಮಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಅರಞ್ಞಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೭. ಅರಞ್ಞಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಪನ ನ ಕೇವಲಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಿಮತ್ತೇನ ಅರಞ್ಞಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಕಿನ್ತು ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣೇನ ಅರಞ್ಞಂ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾತಿ ಪುನ ಅರಞ್ಞವಚನೇನ. ನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಭಾವೋ ಅರಞ್ಞಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಯದಿ ಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಭಾವೋ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ಅರಞ್ಞಂ ಪರಾಮಟ್ಠನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣೇನ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ.

ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಉಜುಕಮೇವ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಪಣ್ಣಂ ವಾತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಾದಿ ಪಣ್ಣಂ ವಾ. ಅದ್ಧಗತೋಪೀತಿ ಚಿರಕಾಲಂ ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋಪಿ. ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ಪರೇಹಿ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಕಿಣಿತ್ವಾ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಠಪಿತೋ, ಸೋ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕೇನ ಅನುಞ್ಞಾತೋಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಛಡ್ಡಿತೋತಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಾಯ ಗಹಣಂ ವುತ್ತಂ. ಲಕ್ಖಣಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೇಹಿ ಕತಸಞ್ಞಾಣಸ್ಸ. ಛಲ್ಲಿಯಾ ಪರಿಯೋನದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮಿಕಾನಂ ನಿರಪೇಕ್ಖತಂ ದೀಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಯದಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾ ಅತ್ಥಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ತಾನಿ ಕತಾನಿ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ಗೇಹಾದೀನಿ ಕತಾನಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾನಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಚ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ದಾರೂನಿಪೀತಿ ಗೇಹಾದೀನಂ ಕತತ್ತಾ ತತೋ ಅವಸಿಟ್ಠದಾರೂನಿಪಿ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಯಥಾವುತ್ತದಾರೂನಂ.

ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅರಞ್ಞಪಾಲಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ. ದೇಹೀತಿ ವುತ್ತೇ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ಅವುತ್ತೇ ಅದತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಗನ್ತುಂ ದೇಥಾತಿ ಗಮನಂ ದೇಥ. ಅದಿಸ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನೀತಾನಮ್ಪಿ ದಾರೂನಂ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕಾನಂಯೇವ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಪಿ ಪುನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅರಞ್ಞಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉದಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೮. ಉದಕಕಥಾಯಂ ಮಹಾಕುಚ್ಛಿಕಾ ಉದಕಚಾಟಿ ಉದಕಮಣಿಕೋ. ‘‘ಸಮೇಖಲಾ ಚಾಟಿ ಉದಕಮಣಿಕೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಭಾಜನೇಸು. ನಿಬ್ಬಹನಉದಕನ್ತಿ ‘‘ಮಹೋದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಳಾಕಮರಿಯಾದಂ ಮಾ ಛಿನ್ದೀ’’ತಿ ತಳಾಕರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಉದಕಂ. ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬನ್ತಿ ಸಸ್ಸಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಉದಕನಿಕ್ಖಮನಮಗ್ಗಂ. ಮರಿಯಾದಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಅವಸ್ಸಂ ಛಿನ್ನಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯವಿಸಯದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಮರಿಯಾದಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಯೋಗೇ ಕತೇ ಮರಿಯಾದಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಉದಕಗ್ಘಾನುರೂಪೇನ ಅವಹಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಮೇವ.

ಅನಿಗ್ಗತೇತಿ ಅನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಳಾಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಉದಕೇ ಠಿತೇ. ಅಸಮ್ಪತ್ತೇವಾತಿ ತಳಾಕತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಮಾತಿಕಾಯ ಏವ ಠಿತೇ. ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇತಿ ತಳಾಕತೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಉದಕೇ. ಸುಬದ್ಧಾತಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ, ತಳಾಕತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾಮುಖಂ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಮಹಾಮಾತಿಕಾಯಂಯೇವ ಠಿತೇ ಬದ್ಧಾ ಚೇ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಸುಬದ್ಧಾ, ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತವಿಕಪ್ಪದ್ವಯಸ್ಸ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ವುತ್ತಂ. ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಳಾಕಗತಉದಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಸುಬದ್ಧಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ನ ಸಮೇತಿ. ವತ್ಥುಂ…ಪೇ… ನ ಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಳಾಕಗತಉದಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಇಧ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಉದಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದನ್ತಪೋನಕಥಾವಣ್ಣನಾ