ಪವಾರಣಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೬೩೩. ‘‘ಪವಾರಣಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಚಾತುದ್ದಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿನೇ ಕಾತಬ್ಬಾ ಪವಾರಣಾ ಅಭೇದೋಪಚಾರೇನ ತಥಾ ವುತ್ತಾ. ಸಾಮಗ್ಗೀ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಣ್ಣನಾಯ ವುತ್ತಸರೂಪಾವ. ಸಾಮಗ್ಗಿಪವಾರಣಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಚ ಪಠಮಂ ಪವಾರಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಚಾತುಮಾಸಿಪುಣ್ಣಮಾ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಕಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಪುರೇ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇವಾಚೀ ದ್ವೇಕವಾಚೀತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ತೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ದ್ವೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ಏಕವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಂ ತಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ಪವಾರಣಾ ವುಚ್ಚತಿ.

೨೬೩೪. ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಅನ್ತೇನೇವ ಪವಾರಯೇತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪವಾರಣಕಮ್ಮಾನಿ, ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಪವಾರಣಕಮ್ಮಂ…ಪೇ… ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ಪವಾರಣಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೨) ವತ್ವಾ ‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಿದಂ ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಪವಾರಣಕಮ್ಮಂ, ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪಂ ಪವಾರಣಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಿದಂ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ಪವಾರಣಕಮ್ಮಂ, ಏವರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪವಾರಣಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ. ೨೧೨) ತೀಣಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಪವಾರಣಕಮ್ಮಾನಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತೇನ ಚತುತ್ಥೇನ ಪವಾರಣಕಮ್ಮೇನ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ವಿಭಾಗೇಕದೇಸಂ ‘‘ಪಞ್ಚ ಯಸ್ಮಿಂ ಪನಾವಾಸೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವಕ್ಖತಿ.

೨೬೩೫. ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸಮಾಪೇತ್ವಾತಿ –

‘‘ಸಮ್ಮಜ್ಜನೀ ಪದೀಪೋ ಚ, ಉದಕಂ ಆಸನೇನ ಚ;

ಪವಾರಣಾಯ ಏತಾನಿ, ‘ಪುಬ್ಬಕರಣ’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉತುಕ್ಖಾನಂ, ಭಿಕ್ಖುಗಣನಾ ಚ ಓವಾದೋ;

ಪವಾರಣಾಯ ಏತಾನಿ, ‘ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. –

ವುತ್ತಂ ನವವಿಧಂ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ.

ಪತ್ತಕಲ್ಲೇ ಸಮಾನಿತೇತಿ –

‘‘ಪವಾರಣಾ ಯಾವತಿಕಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ,

ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ;

ವಜ್ಜನೀಯಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ತಸ್ಮಿಂ ನ ಹೋನ್ತಿ,

‘ಪತ್ತಕಲ್ಲ’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. –

ವುತ್ತೇ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಪತ್ತಕಲ್ಲೇ ಸಮೋಧಾನಿತೇ ಪರಿಸಮಾಪಿತೇ.

ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಜ್ಜ ಪವಾರಣಾ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೦) ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ಚ ‘‘ತೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ದಾನಾದಿಕರಣೇನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ರತ್ತಿಯಾ ಖೇಪಿತಾಯ ಚ ರಾಜಾದಿಅನ್ತರಾಯೇ ಸತಿ ಚ ತದನುರೂಪತೋ ‘‘ದ್ವೇವಾಚಿಕಂ, ಏಕವಾಚಿಕಂ, ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ತಾಸಂ ವಿಸೇಸೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಏವಞ್ಹಿ ವುತ್ತೇ ತೇವಾಚಿಕಞ್ಚ ದ್ವೇವಾಚಿಕಞ್ಚ ಏಕವಾಚಿಕಞ್ಚ ಪವಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘ತೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ತೇವಾಚಿಕಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘ದ್ವೇವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ದ್ವೇವಾಚಿಕಞ್ಚ ತೇವಾಚಿಕಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ಏಕವಾಚಿಕಞ್ಚ ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘ಏಕವಾಚಿಕಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಏಕವಾಚಿಕದ್ವೇವಾಚಿಕತೇವಾಚಿಕಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘ಸಮಾನವಸ್ಸಿಕ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೨೧೦).

ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ ‘‘ಸಙ್ಘಂ, ಆವುಸೋ, ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘಂ ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ…ಪೇ… ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೦) ವುತ್ತನಯೇನ ಕಾತಬ್ಬಾ. ನವಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಂ ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ…ಪೇ… ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೦) ವುತ್ತನಯೇನ ಕಾತಬ್ಬಾ.

೨೬೩೬. ಥೇರೇಸು ಪವಾರೇನ್ತೇಸು ಯೋ ಪನ ನವೋ, ಸೋ ಸಯಂ ಯಾವ ಪವಾರೇತಿ, ತಾವ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೬೩೭. ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತಯೋಪಿ ವಾ ಏಕಾವಾಸೇ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ವಸನ್ತಿ ಚೇ, ಞತ್ತಿಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ, ಅಜ್ಜ ಪವಾರಣಾ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೬) ಗಣಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪವಾರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ಪವಾರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇ ತಯೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ವಾ, ವದನ್ತು ಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ವಾ, ವದನ್ತು ಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೬) ಪವಾರೇತಬ್ಬಂ. ನವೇನಪಿ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ವಾ, ವದನ್ತು ಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ವಾ, ವದನ್ತು ಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪವಾರೇತಬ್ಬಂ.

೨೬೩೮. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪವಾರೇಯ್ಯುಂ, ವಿನಾ ಞತ್ತಿಂ ದುವೇ ಜನಾ. ತೇಸು ಥೇರೇನ ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪವಾರೇಮಿ ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ವಾ, ವದತು ಮಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪವಾರೇಮಿ…ಪೇ… ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೭) ಪವಾರೇತಬ್ಬಂ. ನವೇನಪಿ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪವಾರೇಮಿ…ಪೇ… ವದತು ಮಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪವಾರೇಮಿ…ಪೇ… ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪವಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪವಾರಣಾ ಚಾತುದ್ದಸೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪನ್ನರಸೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಯಥಾಹ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪವಾರಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಾ ಹೋತಿ, ‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪವಾರಣಾ ಚಾತುದ್ದಸೀ’ತಿ, ಸಚೇ ಪನ್ನರಸಿಕಾ, ‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪವಾರಣಾ ಪನ್ನರಸೀ’ತಿ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೨೧೮), ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಾದಿಞತ್ತೀಸು ಚ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಸೋ ಸೋ ವೋಹಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದೀಪಿತಮೇವ.

ಸೇಸಾ ಸಙ್ಘಪವಾರಣಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ, ಅತಿರೇಕೇಹಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಪವಾರಣಾ ಸಙ್ಘಪವಾರಣಾ.

೨೬೩೯. ಪವಾರಿತೇತಿ ಪಠಮಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೇ. ಅನಾಗತೋತಿ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಚ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಅನುಪಗತೋ. ಅವುತ್ಥೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾವಣ್ಣನಾಯ ‘‘ಅವುತ್ಥೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತೋ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ‘ಅವುತ್ಥೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥ ‘‘ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ ಸೇಸೋ.

೨೬೪೦-೧. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನಾವಾಸೇ ಪಞ್ಚ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಸಮಣಾ ವಸನ್ತಿ, ತೇ ತತ್ಥ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪವಾರಣಂ ಹರಿತ್ವಾನ ಸಚೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪವಾರೇನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪವಾರಣಾಧಿಕಾರೇ. ಬುಧೋತಿ ವಿನಯಧರೋ. ಉಪೋಸಥೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಉಪೋಸಥವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ. ನಯೇತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ.

೨೬೪೨. ಸಮ್ಪಾದೇತತ್ತನೋ ಸುಚಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಸಬ್ಬಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿಸಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ. ನತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪೋಸಥಂ ನ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ.

೨೬೪೩. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಸುಚಿಂ ನ ಸಾಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಉಭಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ. ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧತ್ಥಮೇವಿಧಾತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಮ್ಮನಿಪ್ಪಜ್ಜನತ್ಥಂ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಾದಿಪಕರಣೇ. ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪವಾರಣಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಛನ್ದಂ ವಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ವಾ, ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಪವಾರಣ’’ನ್ತಿ.

ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ದೇನ್ತೇನ ಸಚೇ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಛನ್ದಾದಿಹಾರಕೋ ಭಿಕ್ಖು ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಛನ್ದಂ ದಮ್ಮಿ, ಛನ್ದಂ ಮೇ ಹರ, ಛನ್ದಂ ಮೇ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೬೫), ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದಮ್ಮಿ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮೇ ಹರ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮೇ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೬೪), ‘‘ಪವಾರಣಂ ದಮ್ಮಿ, ಪವಾರಣಂ ಮೇ ಹರ, ಪವಾರಣಂ ಮೇ ಆರೋಚೇಹಿ, ಮಮತ್ಥಾಯ ಪವಾರೇಹೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧೩).

೨೬೪೪. ‘‘ಛನ್ದೋ ಏಕೇನಾ’’ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ. ಏಕೇನ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ಛನ್ದೋ ಹಾತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಹಾತಬ್ಬಾ. ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪವಾರಣಾ ಹಾತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರಮ್ಪರಾಹಟೋ ಛನ್ದೋತಿ ಬಹೂನಂ ವಾ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ಛನ್ದಾದಿಹಾರಕಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಅನ್ತರಾ ಅಞ್ಞೇನ ಗಹಿತಾ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಾ. ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಅನವಜ್ಜಭಾವಾಯ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಛನ್ದಾದೀನಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಅಗಮನೇನ ವಗ್ಗಭಾವಕರಣತೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಪಠಮವಲಯಂ ದುತಿಯವಲಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ತತಿಯಂ, ಏವಮಿಮೇಪಿ ಛನ್ದಾದಯೋ ದಾಯಕೇನ ಯಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಾಸಂ ಕಾಸಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಲಿಕಾನಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೨೬೪೫-೬. ಛನ್ದಂ ವಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಪವಾರಣಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಛನ್ದಾದಿಹಾರಕೋ ಸಙ್ಘಮಪ್ಪತ್ವಾ ಸಚೇ ಸಾಮಣೇರಾದಿಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನೇಯ್ಯ ವಾ ವಿಬ್ಭಮೇಯ್ಯ ವಾ ಮರೇಯ್ಯ ವಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಛನ್ದಾದಿಭಾವಂ ನಾಹಟಂ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಪತ್ವಾ ಏವಂ ಸಿಯಾ ಸಾಮಣೇರಾದಿಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ, ವಿಬ್ಭನ್ತೋ, ಕಾಲಕತೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಹಟಂ ಆನೀತಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ತತ್ಥ ಸಾಮಣೇರಾದಿಭಾವಂ ವಾ ಪಟಿಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಾಮಣೇರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಭೂತಂ ಸಾಮಣೇರಾದಿಭಾವಂ ಕಥೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಛಾ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ಗಹಿತೋ.

೨೬೪೭. ಸಙ್ಘಂ ಪತ್ವಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತಂತಂಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಪತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಮತ್ತೋತಿ ಪಮಾದಂ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಂ ಪತ್ತೋ. ಸುತ್ತೋತಿ ನಿದ್ದೂಪಗತೋ. ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಕೋತಿ ಯಕ್ಖಾದೀಹಿ ವಿಕ್ಖೇಪಮಾಪಾದಿತಚಿತ್ತೋ. ನಾರೋಚೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಛನ್ದಾದೀನಂ ಆಹಟಭಾವಂ ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಕಥೇತಿ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಸಞ್ಚೇತೇತ್ವಾ ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಅನಾದರಿಯೋ ನಾರೋಚೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ.

೨೬೪೮. ಯೇ ತೇತಿ ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಾ ವಾ ನವಾ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಾ ವಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಸಹಚರಿಯೇನ ಸಮಥೋಪಿ ಗಯ್ಹತಿ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಇಧ ತರುಣಾಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ತರುಣಾಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರತ್ತಿನ್ದಿವನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅತನ್ದಿತಾತಿ ಅನಲಸಾ.

‘‘ರತ್ತಿನ್ದಿವ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರತ್ತಿ-ಸದ್ದೇನ ರತ್ತಿಯಾಯೇವ ಗಹಣಂ, ಉದಾಹು ಏಕದೇಸಸ್ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬರತ್ತಾಪರರತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಾ ಚ ಸಾ ರತ್ತಿ ಚಾತಿ ಪುಬ್ಬರತ್ತಿ, ಪಠಮಯಾಮೋ, ಅಪರಾ ಚ ಸಾ ರತ್ತಿ ಚಾತಿ ಅಪರರತ್ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೋ, ಪುಬ್ಬರತ್ತಿ ಚ ಅಪರರತ್ತಿ ಚಾತಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೇ ಸಮಾಸನ್ತೇ ಅ-ಕಾರಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬರತ್ತಾಪರರತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧಾಪಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಕಾಯದರಥವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ ಸುಪನಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಸು ನಿರನ್ತರಭಾವನಾನುಯೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪರಾಯನಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವ ಪರಂ ಅಯನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಾಯನಾ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೨೬೪೯. ಲದ್ಧೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಯೇಹಿ ತೇ ಲದ್ಧಫಾಸುವಿಹಾರಾ, ತೇಸಂ. ಫಾಸುವಿಹಾರೋತಿ ಚ ಸುಖವಿಹಾರಸ್ಸ ಮೂಲಕಾರಣತ್ತಾ ತರುಣಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಪಟಿಲದ್ಧತರುಣಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಯಾ ನ ಪರಿಹಾನಿತಿ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ಏವಂ ಕತೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ.

ಕತ್ತಿಕಮಾಸಕೇತಿ ಚೀವರಮಾಸಸಙ್ಖಾತೇ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಪವಾರಣಾಯ ಸಙ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ‘‘ಸಙ್ಗಾಹೋ’’ತಿ ದೀಘೋ ಕತೋ, ಪವಾರಣಾಸಙ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪವಾರಣಾಸಙ್ಗಹೋ ಚ ನಾಮಾಯಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಂ ಥಾಮಗತಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಞ್ಚ ನ ದಾತಬ್ಬೋ. ತರುಣಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಲಾಭಿನೋ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ವಾ ಹೋನ್ತು, ಉಪಡ್ಢಾ ವಾ, ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ, ಏಕಸ್ಸಪಿ ವಸೇನ ದಾತಬ್ಬೋಯೇವ. ದಿನ್ನೇ ಪವಾರಣಾಸಙ್ಗಹೇ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪರಿಹಾರೋವ ಹೋತಿ, ಆಗನ್ತುಕಾ ತೇಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ. ತೇಹಿಪಿ ಛಿನ್ನವಸ್ಸೇಹಿ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಪವಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಅನ್ತರಾಪಿ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೨೪೧).

ಪವಾರಣಾಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ದಾನಪ್ಪಕಾರೋ ಪನ ಪಾಳಿತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಪವಾರಣಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ.