ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾ

(ಪಠಮೋ ಭಾಗೋ)

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ

(ಕ)

ಆದಿಚ್ಚವಂಸಮ್ಬರಪಾತುಭೂತಂ;

ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಮಣ್ಡಲದೇವಚಾಪಂ;

ಧಮ್ಮಮ್ಬುನಿಜ್ಝಾಪಿತಪಾಪಘಮ್ಮಂ;

ವನ್ದಾಮಹಂ ಬುದ್ಧ ಮಹಮ್ಬುವನ್ತಂ.

(ಖ)

ಪಸನ್ನಗಮ್ಭೀರಪದಾಳಿಸೋತಂ;

ನಾನಾನಯಾನನ್ತತರಙ್ಗಮಾಲಂ;

ಸೀಲಾದಿಖನ್ಧಾಮಿತಮಚ್ಛಗುಮ್ಬಂ;

ವನ್ದಾಮಹಂ ಧಮ್ಮ ಮಹಾಸವನ್ತಿಂ.

(ಗ)

ಸೀಲೋರುವೇಲಂ ಧುತಸಙ್ಖಮಾಲಂ;

ಸನ್ತೋಸತೋಯಂ ಸಮಥೂಮಿಚಿತ್ತಂ;

ಪಧಾನಕಿಚ್ಚಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಾರಂ;

ವನ್ದಾಮಹಂ ಸಙ್ಘ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ.

(ಘ)

ಯೇ ತನ್ತಿಧಮ್ಮಂ ಮುನಿರಾಜಪುತ್ತಾ;

ಯಾವಜ್ಜಕಾಲಂ ಪರಿಪಾಲಯನ್ತಾ;

ಸಂವಣ್ಣನಂ ನಿಮ್ಮಲಮಾನಯಿಂಸು;

ತೇ ಪುಬ್ಬಕೇ ಚಾಚರಿಯೇ ನಮಾಮಿ.

(ಙ)

ಯೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿತುಲ್ಯನಾಮೋ;

ತಥೂಪಮೋ ಸೀಹಳದೀಪದೀಪೋ;

ಮಮಂ ಮಹಾಸಾಮಿಮಹಾಯತಿನ್ದೋ;

ಪಾಪೇಸಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಜಿನಸಾಸನಮ್ಹಿ.

(ಚ)

ಟೀಕಾ ಕತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಯೇನ;

ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕನಾಮಿಕಾಯ;

ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಚೇವ;

ಸತ್ಥನ್ತರಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಜೋತಿಸತ್ಥಂ.

(ಛ)

ನಿಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿವಿಧಾಯಕೇನ;

ರಞ್ಞಾ ಪರಕ್ಕನ್ತಿಭುಜೇನ ಸಮ್ಮಾ;

ಲಙ್ಕಿಸ್ಸರೇನಾಪಿ ಕತೋಪಹಾರಂ;

ವನ್ದೇ ಗರುಂ ಗಾರವಭಾಜನಂ ತಂ.

(ಜ)

ನಮಸ್ಸಮಾನೋಹಮಲತ್ಥಮೇವಂ;

ವತ್ಥುತ್ತಯಂ ವನ್ದಿತವನ್ದನೇಯ್ಯಂ;

ಯಂ ಪುಞ್ಞಸನ್ದೋಹಮಮನ್ದಭೂತಂ;

ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಹತನ್ತರಾಯೋ.

(ಝ)

ಯೋ ಬುದ್ಧಘೋಸಾಚರಿಯಾಸಭೇನ;

ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥೇನಪಿ ಸುಪ್ಪಸತ್ಥೋ;

ಸೋ ಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯಾಭಿಧಾನೋ;

ಮಹಾಕವೀ ಥೇರಿಯವಂಸದೀಪೋ.

(ಞ)

ಅಕಾಸಿ ಯಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯವ್ಹಯಂ;

ಸಉತ್ತರಂ ಪಕರಣಮುತ್ತಮಂ ಹಿತಂ;

ಅಪೇಕ್ಖತಂ ವಿನಯನಯೇಸು ಪಾಟವಂ;

ಪುರಾಸಿ ಯಂ ವಿವರಣಮಸ್ಸ ಸೀಹಳಂ.

(ಟ)

ಯಸ್ಮಾ ನ ದೀಪನ್ತರಿಕಾನಮತ್ಥಂ;

ಸಾಧೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಮಸೇಸತೋ ತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯತೀನಮತ್ಥಂ;

ಆಸೀಸಮಾನೇನ ದಯಾಲಯೇನ.

(ಠ)

ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರವರೇನ ಯಸ್ಮಾ;

ಸಕ್ಕಚ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಮನೋರಥೇನ;

ನಯಞ್ಞುನಾರಞ್ಞನಿವಾಸಿಕೇನ;

ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ ಸಾಧುಗುಣಾಕರೇನ.

(ಡ)

ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಚಿರಪ್ಪವತ್ತಿಂ;

ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರದೇಸಿತಸ್ಸ;

ಚೋಳಪ್ಪದೀಪೇನ ಚ ಬುದ್ಧಮಿತ್ತ-

ತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಾದಿಗುಣೋದಿತೇನ.

(ಢ)

ತಥಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಅವ್ಹಯೇನ;

ಥೇರೇನ ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಗಾರವೇನ;

ಕುದಿಟ್ಠಿಮತ್ತೇಭವಿದಾರಕೇನ;

ಸೀಹೇನ ಚೋಳಾವನಿಪೂಜಿತೇನ.

(ಣ)

ಯೋ ಧಮ್ಮಕಿತ್ತೀತಿ ಪಸತ್ಥನಾಮೋ;

ತೇನಾಪಿ ಸದ್ಧೇನ ಉಪಾಸಕೇನ;

ಸೀಲಾದಿನಾನಾಗುಣಮಣ್ಡಿತೇನ;

ಸದ್ಧಮ್ಮಕಾಮೇನಿಧ ಪಣ್ಡಿತೇನ.

(ತ)

ಸದ್ಧೇನ ಪಞ್ಞಾಣವತಾ ವಳತ್ತಾ-;

ಮಙ್ಗಲ್ಯವಂಸೇನ ಮಹಾಯಸೇನ;

ಆಯಾಚಿತೋ ವಾಣಿಜಭಾಣುನಾಪಿ;

ವರಞ್ಞುನಾ ಸಾಧುಗುಣೋದಯೇನ.

(ಥ)

ತಸ್ಮಾ ತಮಾರೋಪಿಯ ಪಾಳಿಭಾಸಂ;

ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೋಪದೇಸಂ;

ಹಿತ್ವಾ ನಿಕಾಯನ್ತರಲದ್ಧಿದೋಸಂ;

ಕತ್ವಾತಿವಿತ್ಥಾರನಯಂ ಸಮಾಸಂ.

(ದ)

ಅವುತ್ತಮತ್ಥಞ್ಚ ಪಕಾಸಯನ್ತೋ;

ಪಾಠಕ್ಕಮಞ್ಚಾಪಿ ಅವೋಕ್ಕಮನ್ತೋ;

ಸಂವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತದತ್ಥಸಾರಂ;

ಆದಾಯ ಗನ್ಥನ್ತರತೋಪಿ ಸಾರಂ.

(ಧ)

ಚಿರಟ್ಠಿತಿಂ ಪತ್ಥಯತಾ ಜನಾನಂ;

ಹಿತಾವಹಸ್ಸಾಮಲಸಾಸನಸ್ಸ;

ಮಯಾ ಸಮಾಸೇನ ವಿಧೀಯಮಾನಂ;

ಸಂವಣ್ಣನಂ ಸಾಧು ಸುಣನ್ತು ಸನ್ತೋತಿ.

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧-೫.

.ಸುವಿಪುಲಾಮಲಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾದಿಗುಣಸಮುದಯಾವಹಂ ಸಕಲಜನಹಿತೇಕಹೇತುಜಿನಸಾಸನಟ್ಠಿತಿಮೂಲಭೂತಂ ವಿನಯಪ್ಪಕರಣಮಿದಮಾರಭನ್ತೋಯಮಾಚರಿಯೋ ಪಕರಣಾರಮ್ಭೇ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಪಕರಣಾಭಿಧಾನಾಭಿಧೇಯ್ಯಕರಣಪ್ಪಕಾರಪಯೋಜನನಿಮಿತ್ತಕತ್ತುಪರಿಮಾಣಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ರತನತ್ತಯಂ ನಾಮ.

‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ;

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೩; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೫.೨೨೩; ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೨೬; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೦) –

ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸಭಾವಂ

‘‘ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಧಮ್ಮೋ ಲೋಕುತ್ತರೋ ನವ;

ಸಙ್ಘೋ ಮಗ್ಗಫಲಟ್ಠೋ ಚ, ಇಚ್ಚೇತಂ ರತನತ್ತಯ’’ನ್ತಿ. –

ವಿಭಾವಿತಪ್ಪಭೇದಂ ಸಕಲಭವದುಕ್ಖವಿನಿವಾರಣಂ ತಿಭವೇನೇಕಪಟಿಸರಣಂ ವತ್ಥುತ್ತಯಂ.

ತಸ್ಸ ಪಣಾಮೋ ನಾಮ ಪಣಾಮಕಿರಿಯಾನಿಪ್ಫಾದಿಕಾ ಚೇತನಾ. ಸಾ ತಿವಿಧಾ ಕಾಯಪಣಾಮೋ ವಚೀಪಣಾಮೋ ಮನೋಪಣಾಮೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯಪಣಾಮೋ ನಾಮ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನುಸ್ಸರಣಪುಬ್ಬಿಕಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಾದಿಕಾಯಕಿರಿಯಾವಸಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ. ವಚೀಪಣಾಮೋ ನಾಮ ತಥೇವ ಪವತ್ತಾ ನಾನಾವಿಧಗುಣವಿಸೇಸವಿಭಾವನಸಭಾವಥೋಮನಾಕಿರಿಯಾವಸಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ. ಮನೋಪಣಾಮೋ ನಾಮ ಉಭಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಗುಣಾನುಸ್ಸರಣೇನ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ತನ್ನಿನ್ನತಪ್ಪೋಣತಪ್ಪಬ್ಭಾರತಾಯ ಗಾರವಬಹುಮಾನನವಸಪ್ಪವತ್ತಿಸಾಧಿಕಾ ಚೇತನಾ.

ಇಮಸ್ಸ ತಾವ ರತನತ್ತಯಪಣಾಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಾಧನತ್ಥಂ. ಗುಣಾತಿಸಯಯೋಗೇನ ಹಿ ಪಣಾಮಾರಹೇ ರತನತ್ತಯೇ ಕತೋ ಪಣಾಮೋ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸಭಾವತೋ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಾಭಿನಿಪ್ಫತ್ತಿವಿಬನ್ಧಕೇನ ಉಪಘಾತಕೇನ, ಉಪಪೀಳಕೇನ ಚ ಅಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಉಪನೀಯಮಾನಸ್ಸ ಉಪದ್ದವಜಾಲಸ್ಸ ವಿನಿವಾರಣೇನ ಯಥಾಲದ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಬಲಪ್ಪದಾನೇನ ಚ ತಬ್ಬಿಪಾಕಸನ್ತತಿಯಾ ಆಯುಸುಖಬಲಾದಿವಡ್ಢನೇನ ಚ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಿಹೇತುಕೋತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಪಕರಣನಿಪ್ಫತ್ತಿನಿಬನ್ಧನಕೋ ಹೋತಿ. ಅಥಾಪಿ ಸೋತೂನಞ್ಚ ವನ್ದನೀಯವನ್ದನಾಪುಬ್ಬಕೇನಾರಮ್ಭೇನ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಉಗ್ಗಹಣಧಾರಣಾದಿಕ್ಕಮೇನ ಪಕರಣಾವಬೋಧಪ್ಪಯೋಜನಸಾಧನತ್ಥಂ. ಅಪಿಚ ಸೋತೂನಮೇವ ವಿಞ್ಞಾತಸತ್ಥುಕಾನಂ ಭಗವತೋ ಯಥಾಭೂತಗುಣವಿಸೇಸಾನುಸ್ಸವನೇನ ಸಮುಪಜಾತಪ್ಪಸಾದಾನಂ ಪಕರಣೇ ಗಾರವುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ, ಅವಿಞ್ಞಾತಸತ್ಥುಕಾನಂ ಪನ ಪಕರಣಸ್ಸ ಸ್ವಾಖ್ಯಾತತಾಯ ತಪ್ಪಭವೇ ಸತ್ಥರಿ ಗಾರವುಪ್ಪಾದನತ್ಥಞ್ಚ ಸೋತುಜನಾನುಗ್ಗಹಮೇವ ಪಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭೇ ಥುತಿಪ್ಪಣಾಮಪರಿದೀಪಕಾನಂ ಗಾಥಾವಾಕ್ಯಾನಂ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ವಿಧೀಯತಿ. ಇತರಥಾ ವಿನಾಪಿ ತನ್ನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕಾಯಮನೋಪಣಾಮೇನಾಪಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಪ್ಪಯೋಜನಸಿದ್ಧಿತೋ ಕಿಮೇತೇನ ಗನ್ಥಗಾರವಕರೇನಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಪಣಾಮಪ್ಪಯೋಜನಂ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಾದೀಸು (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ; ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೨.ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ದಸ್ಸಿತನಯೇನೇವ ಞಾತಬ್ಬಂ.

ಅಭಿಧಾನಕಥನಂ ಪನ ವೋಹಾರಸುಖತ್ಥಂ. ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸಮುದಿತೇನ ಪಕರಣೇನ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಕಥನಂ ಪಕರಣಸ್ಸ ಆರಭಿತಬ್ಬಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ವಿದಿತಾನಿನ್ದಿತಸಾತ್ಥಕಸುಕರಾನುಟ್ಠಾನಾಭಿ ಧೇಯ್ಯಮೇವ ಹಿ ಪಕರಣಂ ಪರಿಕ್ಖಕಜನಾ ಆರಭಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ. ಕರಣಪ್ಪಕಾರಸನ್ದಸ್ಸನಂ ಸೋತುಜನಸಮುಸ್ಸಾಹನತ್ಥಂ. ಅನಾಕುಲಮಸಂಕಿಣ್ಣತಾದಿಪ್ಪಕಾರೇನ ಹಿ ವಿರಚಿತಂ ಪಕರಣಂ ಸೋತಾರೋ ಸೋತುಮುಸ್ಸಹನ್ತೀತಿ. ಪಯೋಜನಕಥನಂ ಪನ ಪಕರಣಜ್ಝಾಯನೇ ಸೋತುಜನಸಮುತ್ತೇಜನತ್ಥಂ. ಅಸತಿ ಹಿ ಪಯೋಜನಕಥನೇ ಅವಿಞ್ಞಾತಪ್ಪಯೋಜನಾ ಅಜ್ಝಾಯನೇ ಬ್ಯಾವಟಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ. ನಿಮಿತ್ತಕಥನಂ ಸರಿಕ್ಖಕಜನಾನಂ ಪಕರಣೇ ಗಾರವುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ. ಪಸತ್ಥಕಾರಣುಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಹಿ ಪಕರಣೇ ಸರಿಕ್ಖಕಾ ಗಾರವಂ ಜನೇನ್ತೀತಿ.

ಕತ್ತುಕಥನಂ ಪುಗ್ಗಲಗರುಕಸ್ಸ ಪಕರಣೇ ಗಾರವೋ ಪುಗ್ಗಲಗಾರವೇನಪಿ ಹೋತೂತಿ. ಪರಿಮಾಣಕಥನಂ ಅಸಜ್ಝಾಯನಾದಿಪಸುತಾನಂ ಸಮ್ಪಹಂಸನತ್ಥಂ. ಪಕರಣಪರಿಮಾಣಸ್ಸವನೇನ ಹಿ ತೇ ಸಮ್ಪಹಟ್ಠಾ ‘‘ಕಿತ್ತಕಮಿದಮಪ್ಪಕಂ ನ ಚಿರೇನೇವ ಪರಿಸಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಜ್ಝಾಯನಾದೀಸು ವತ್ತನ್ತೀತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಸವನನಿಯೋಜನಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿನಿದಾನಸುತಮಯಞಾಣನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ. ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಮಾನಸ್ಸ ಚ ಸವನಾಭಾವತೋ ತಂಹೇತುಕಸ್ಸ ಸುತಮಯಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ನ ಮಯಾ ಸುತಂ, ಪುನ ಭಣಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಭಣತಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯಂ ತಾವ ‘‘ವನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಿವಿಧೋಪಿ ಪಣಾಮೋ ಅವಿಸೇಸತೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ‘‘ಸೇಟ್ಠಂ, ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲಂ, ಭವಾಭಾವಕರಂ, ನಿರಙ್ಗಣ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪದೇಹಿ ವಚೀಪಣಾಮೋ, ‘‘ಸಿರಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯಪ್ಪಣಾಮೋ, ‘‘ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಂ, ಗಣಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪಣಾಮಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಭೂತಂ ರತನತ್ತಯಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ವಿನಯಸ್ಸವಿನಿಚ್ಛಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಭಿಧಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಅಲುತ್ತಸಮಾಸೇನ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯನಾಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ. ತಸ್ಸ ಅನ್ವತ್ಥಭಾವೇನ ಸದ್ದಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಸಕಲೇನಾನೇನ ಪಕರಣೇನ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬಮಭಿಧೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ತೇನೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ‘‘ಸಮಾಸೇನಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅನಾಕುಲಮಸಂಕಿಣ್ಣಂ, ಮಧುರತ್ಥಪದಕ್ಕಮ’’ನ್ತಿ ಚ ಏತೇಹಿ ಕರಣಪ್ಪಕಾರೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ‘‘ಹಿತತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಟುಭಾವಕರಂ ವಿನಯಕ್ಕಮೇ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಪಾರಂ ಓತರನ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ ಪಯೋಜನಂ. ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಹಿರನಿಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಅಬ್ಭನ್ತರನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಬಾಹಿರನಿಮಿತ್ತಭೂತಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನಿವಿಸಯಾ ಕರುಣಾ, ಸಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಕರಣಾರಮ್ಭೇನೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಪವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವೇನ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ಸುದ್ಧಕತ್ತಾ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ದಸ್ಸಿತೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಪಕರಣಾವಸಾನೇ –

‘‘ರಚಿತೋ ಬುದ್ಧದತ್ತೇನ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಧೀಮತಾ;

ಸುಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾಮೇನ, ಸಾಸನಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ’’ತಿ. (ಉ. ವಿ. ೯೬೧) –

ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಚೇವ ‘‘ಇತಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯೇನ ಪರಮವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ತಿಪಿಟಕನಯವಿಧಿಕುಸಲೇನ ಪರಮಕವಿವರಜನ ಹದಯಪದುಮವನವಿಕಸನಕರೇನ ಕವಿವರಾಸಭೇನ ಪರಮರತಿಕರವರಮಧುರವಚನುಗ್ಗಾರೇನ ಉರಗಪುರೇನ ಬುದ್ಧದತ್ತೇನ ರಚಿತೋಯಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ (ವಿ. ವಿ. ೩೧೮೩) ಇಮಿನಾ ವಾಕ್ಯೇನ ಚ ದಸ್ಸಿತೋ – ‘‘ಮಾದಿಸಾಪಿ ಕವೀ ಹೋನ್ತಿ, ಬುದ್ಧದತ್ತೇ ದಿವಙ್ಗತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಛಿಮಕೇಹಿ ಚ ಪಸತ್ಥತರೇಹಿ ಕವಿವರೇಹಿ ಅಭಿತ್ಥುತಗುಣೋ ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಹೇತುಕತ್ತಾ ಚ ತತ್ಥೇವ ವಕ್ಖಮಾನೋ ಪಕರಣಜ್ಝೇಸನೇ ಕತಾಧೀನೋ ಬುದ್ಧಸೀಹಮಹಾಥೇರೋ, ಸೋ –

‘‘ವುತ್ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸೀಹೇನ;

ವಿನಯಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ;

ಬುದ್ಧಸೀಹಂ ಸಮುದ್ದಿಸ್ಸ;

ಮಮ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ;

ಕತೋಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ;

ಹಿತತ್ಥಾಯ ಸಮಾಸತೋ’’ತಿ. (ವಿ. ವಿ. ೩೧೭೭-೩೧೭೮) –

ಏವಂ ದಸ್ಸಿತೋ.

ಉತ್ತರಪ್ಪಕರಣಸ್ಸ ಹೇತುಕತ್ತಾ ಪನ ಸಙ್ಘಪಾಲಮಹಾಥೇರೋ, ಸೋಪಿ –

‘‘ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚಸೋಸಿಲ್ಯ-ಬುದ್ಧಿಸದ್ಧಾದಯಾದಯೋ;

ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಗುಣಾ ಯಸ್ಮಿಂ, ರತನಾನೀವ ಸಾಗರೇ.

‘‘ವಿನಯಾಚಾರಯುತ್ತೇನ, ತೇನ ಸಕ್ಕಚ್ಚ ಸಾದರಂ;

ಯಾಚಿತೋ ಸಙ್ಘಪಾಲೇನ, ಥೇರೇನ ಥಿರಚೇತಸಾ.

‘‘ಸುಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾಮೇನ, ವಿನಯಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಟವತ್ಥಾಯ, ವಿನಯಸ್ಸವಿನಿಚ್ಛಯೇ;

ಅಕಾಸಿಂ ಪರಮಂ ಏತಂ, ಉತ್ತರಂ ನಾಮ ನಾಮತೋ’’ತಿ. (ಉ. ವಿ. ೯೬೫-೯೬೮) –

ಏವಂ ದಸ್ಸಿತೋ. ನ ಕೇವಲಮೇತೇ ದ್ವೇಯೇವ ಮಹಾಥೇರಾ ಹೇತುಕತ್ತಾರೋ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಾವಂಸಾದೀಸು –

‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಿಯ ಗಮ್ಭೀರ-

ಘೋಸತ್ತಾ ತಂ ವಿಯಾಕರುಂ;

‘ಬುದ್ಧಘೋಸೋ’ತಿ ಯೋ ಸೋ ಹಿ;

ಬುದ್ಧೋ ವಿಯ ಮಹೀತಲೇ’’ತಿ. –

ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಭಿತ್ಥುತಗುಣೋ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಾರೋ ಭದನ್ತಬುದ್ಧಘೋಸಾಚರಿಯೋ ಚ ಅನುಸ್ಸುತಿವಸೇನ ‘‘ಹೇತುಕತ್ತಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಥಂ? ಅಯಂ ಕಿರ ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೋ ಲಙ್ಕಾದೀಪತೋ ಸಜಾತಿಭೂಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಮಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭದನ್ತಬುದ್ಧಘೋಸಾಚರಿಯಂ ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿಕೇಹಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಪರಾಯನೇಹಿ ಯುತ್ತಬ್ಯತ್ತಗುಣೋಪೇತೇಹಿ ಮಹಾಥೇರವರೇಹಿ ಕತಾರಾಧನಂ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಕಲಜನಸಾಧಾರಣಾಯ ಮೂಲಭಾಸಾಯ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಲಿಖಿತುಂ ಲಙ್ಕಾದೀಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಾಕಚ್ಛಾಯ ಸಮುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಲೋಕಾತೀತೇನ ಅಸದಿಸೇನ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಗುಣೇನ ರತನನಿಧಿದಸ್ಸನೇ ಪರಮದಲಿದ್ದೋ ವಿಯ ಬಲವಪರಿತೋಸಂ ಪತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಮಸ್ಸ ಕಾತುಕಾಮತಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಪರಿಯನ್ತಲಿಖಿತಮಟ್ಠಕಥಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪೇಸೇಥ, ಮಯಮಸ್ಸಾ ಪಕರಣಂ ಲಿಖಾಮಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ತೇನ ಚ ‘‘ಸಾಧು ತಥಾ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ ಅಭಿಧಮ್ಮಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಂ, ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಉತ್ತರಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಪಕರಣಞ್ಚ ಅಕಾಸೀತಿ ಅನುಸ್ಸುಯ್ಯತೇತಿ.

‘‘ಸಮಾಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಪರಿಮಾಣಮ್ಪಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ದಸ್ಸಿತಂ ವಿತ್ಥಾರಪರಿಮಾಣೇ ತಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಪರಿಮಾಣಂ ಗನ್ಥಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಛೇದಪರಿಮಾಣಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ಕಥಾವೋಹಾರೇನ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ? – ಪಾರಾಜಿಕಕಥಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಥಾ ಅನಿಯತಕಥಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಥಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಥಾ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಕಥಾ ಸೇಖಿಯಕಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗಕಥಾ ಸತ್ತವಿಧಾ, ತತೋ ಅನಿಯತಕಥಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಥೇವ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗಕಥಾ ಛಬ್ಬಿಧಾ, ಮಹಾಖನ್ಧಕಕಥಾದಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಕ್ಖನ್ಧಕಕಥಾವಸಾನಾ ವೀಸತಿವಿಧಾ ಖನ್ಧಕಕಥಾ, ಕಮ್ಮಕಥಾ, ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಕಥಾ, ಪಕಿಣ್ಣಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾವಿಧಾನನ್ತಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಕಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸತ್ತತಿಂಸ.

ಉತ್ತರಪ್ಪಕರಣೇ ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ ಸತ್ತವಿಧಾ ಕಥಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ ಛಬ್ಬಿಧಾ, ತದನನ್ತರಾ ವಿಪತ್ತಿಕಥಾ, ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಕಥಾ, ಖನ್ಧಕಪಞ್ಹಾಕಥಾ, ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಕಥಾ, ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಕಥಾ, ಏಕುತ್ತರನಯಕಥಾ, ಸೇದಮೋಚನಕಥಾ, ವಿಭಙ್ಗದ್ವಯನಿದಾನಾದಿಕಥಾ, ಸಬ್ಬಙ್ಗಲಕ್ಖಣಕಥಾ, ಪರಿವಾರಸಙ್ಕಲನಕಥಾತಿ ಛತ್ತಿಂಸ ಕಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಾ.

ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೇ ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಕಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಏಕುತ್ತರನಯೇ ಅದಸ್ಸಿತೇಹಿಪಿ ದ್ವಾದಸಕಪನ್ನರಸಕನಯೇಹಿ ಸಹ ಸೋಳಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಕಂ ಊನಮಧಿಕಂ ಗಣನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉಭಯತ್ಥ ಕಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಪರಿಮಾಣಂ ತೇಸತ್ತತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ. ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹೇ ‘‘ಪಞ್ಚಸತ್ತತಿವಿಧಾ’’ತಿ ವಚನೇ ಪರಿಹಾರೋ ವುತ್ತನಯೋವ. ಗನ್ಥಪರಿಮಾಣಂ ಪನ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅಸೀತಿಗನ್ಥಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಗನ್ಥಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಉತ್ತರೇ ಪಞ್ಞಾಸಗನ್ಥಾಧಿಕಾನಿ ನವ ಗನ್ಥಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಉತ್ತರಾವಸಾನೇ –

‘‘ಗಾಥಾ ಚತುಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸತಞ್ಚ ಊನವೀಸತಿ;

ಪರಿಮಾಣತೋತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ, ವಿನಯಸ್ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಸಙ್ಖಾನಿ, ನವ ಗಾಥಾಸತಾನಿ ಹಿ;

ಗಣನಾ ಉತ್ತರಸ್ಸಾಯಂ, ಛನ್ದಸಾನುಟ್ಠುಭೇನ ತೂ’’ತಿ. (ಉ. ವಿ. ೯೬೯-೯೭೦);

ಇಚ್ಚೇವಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಉತ್ತರೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಪಕರಣಾನಿ ತಿಂಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚಗಾಥಾಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನಾಮ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಖನ್ಧಕಾಗತವಿನಿಚ್ಛಯಸಙ್ಗಾಹಕಪಕರಣಂ. ತತೋ ಪರಂ ಪರಿವಾರತ್ಥಸಙ್ಗಾಹಕಪಕರಣಂ ಉತ್ತರೋ ನಾಮ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ –

‘‘ಯೋ ಮಯಾ ರಚಿತೋ ಸಾರೋ, ವಿನಯಸ್ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ;

ತಸ್ಸ ದಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬಾನುತ್ತರಮುತ್ತರ’’ನ್ತಿ. (ಉ. ವಿ. ೨)