೩೪. ಪಕಿಣ್ಣಕವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ

ಏವಂ ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಕಿಣ್ಣಕವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಕಾರೇನ ಕಿಣ್ಣಾತಿ ಪಕಿಣ್ಣಾ, ದಿವಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕಥಾ ವಿಯ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಗಣಭೋಜನಕಥಾದಯೋ. ಪಕಿಣ್ಣಕಾ ಸಕತ್ಥೇ ಕ-ಪಚ್ಚಯವಸೇನ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಮಾತಿಕಾ –

ಗಣಭೋಜನಕಥಾ ಚ, ಪರಮ್ಪರಾ ಚ ಭೋಜನಾ;

ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ತತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಂ.

ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಪ-ಕತಭೋಜನಮೇವ ಚ;

ಉದ್ದಿಸನ್ತುದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಾ, ತಿವಸ್ಸನ್ತರಿಕಾ ತಥಾ.

ದೀಘಾಸನಂ ಗಿಲಾನುಪ-ಟ್ಠಾನಂ ಮರಣವಣ್ಣಕಂ;

ಅತ್ತಪಾತನಮಪ್ಪಚ್ಚ-ವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ತಥಾ.

ದವಾಯ ಸಿಲಾವಿಜ್ಝನಂ, ದಾಯಾಳಿಮ್ಪನಕಂ ತಥಾ;

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲಾಭತಂ, ಗೋಪಕದಾನಮೇವ ಚ.

ಧಮ್ಮಿಕಾಯಾಚನಾ ಚೇವ, ಉಚ್ಚಾರಾದೀನ ಛಡ್ಡನಂ;

ನ್ಹಾನೇ ರುಕ್ಖಘಂಸನಾನಿ, ವಲಿಕಾದೀನ ಧಾರಣಂ.

ದೀಘಕೇಸಾ ಆದಾಸಾದಿ, ನಚ್ಚಾದ್ಯಙ್ಗಚ್ಛೇದಾದಿ ಚ;

ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಪಂಸುಕೂಲಂ, ಪರಿಸ್ಸವನ ನಗ್ಗಿಯಂ.

ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಂ ಆಸಿತ್ತಕಂ, ಮಳೋರಿಕೇಕಭಾಜನಂ;

ಚೇಲಪತಿ ಪಾದಘಂಸೀ, ಬೀಜನೀ ಛತ್ತಮೇವ ಚ.

ನಖಾಲೋಮಾ ಕಾಯಬನ್ಧಾ, ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾ;

ಕಾಜ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚೇವ, ರುಕ್ಖಾರೋಹನಕಮ್ಪಿ ಚ.

ಛನ್ದಾರೋಪಾ ಲೋಕಾಯತಾ, ಖಿಪಿತಂ ಲಸುಣಂ ತಥಾ;

ನ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾದೀನಿ, ಅವನ್ದಿಯಾ ಚ ವನ್ದಿಯಾ.

ವನ್ದನಾಕಾರಕಥಾ ಚ, ಆಸನ್ದಾದಿಕಥಾಪಿ ಚ;

ಉಚ್ಚಾಸನಮಹಾಸನಂ, ಪಾಸಾದಪರಿಭೋಗಕಂ.

ಉಪಾಹನಂ ಯಾನಞ್ಚೇವ, ಚೀವರಂ ಛಿನ್ನಚೀವರಂ;

ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಞ್ಚ, ಚೀವರಸ್ಸ ವಿಚಾರಣಾ.

ದಣ್ಡಕಥಿನಕಞ್ಚೇವ, ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ತಥಾ;

ಛಚೀವರಂ ರಜನಾದಿ, ಅತಿರೇಕಞ್ಚ ಚೀವರಂ.

ಅಟ್ಠವರಂ ನಿಸೀದನಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಮೇವ ಚ;

ಓಕಾಸೋ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯೋ ಚ, ಸನ್ತರುತ್ತರಕೋಪಿ ಚ.

ಚೀವರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚೇವ, ಸತ್ಥವತ್ಥಿಕಮ್ಮಂ ತಥಾ;

ನಹಾಪಿತೋ ದಸಭಾಗೋ, ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಪದೇಸೋಪಿ ಚ.

ಸಂಸಟ್ಠಂ ಪಞ್ಚಭೇಸಜ್ಜಂ, ದುತಿಯಂ ವಸಾ ಮೂಲಕಂ;

ಪಿಟ್ಠಂ ಕಸಾವ ಪಣ್ಣಞ್ಚ, ಫಲಞ್ಚ ಜತು ಲೋಣಕಂ.

ಚುಣ್ಣಂ ಅಮನುಸ್ಸಾಬಾಧಂ, ಅಞ್ಜನಂ ನತ್ಥುಮೇವ ಚ;

ಧೂಮನೇತ್ತಂ ತೇಲಪಾಕಂ, ಸೇದಂ ಲೋಹಿತಮೋಚನಂ.

ಪಾದಬ್ಭಞ್ಜಂ ಗಣ್ಡಾಬಾಧೋ, ವಿಸಞ್ಚ ಘರದಿನ್ನಕೋ;

ದುಟ್ಠಗಹಣಿಕೋ ಪಣ್ಡು-ರೋಗೋ ಛವಿದೋಸೋಪಿ ಚ.

ಅಭಿಸನ್ನದೋಸಕಾಯೋ, ಲೋಣಸುವೀರಕೋ ತಥಾ;

ಅನ್ತೋವುತ್ಥಾದಿಕಥಾ ಚ, ಉಗ್ಗಹಿತಪಟಿಗ್ಗಹೋ.

ತತೋ ನಿಹತಕಥಾ ಚ, ಪುರೇಭತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ವನಟ್ಠಂ ಪೋಕ್ಖರಟ್ಠಞ್ಚ, ತಥಾ ಅಕತಕಪ್ಪತಂ.

ಯಾಗುಕಥಾ ಗುಳಕಥಾ, ಮಹಾಪದೇಸಮೇವ ಚ;

ಆನಿಸಂಸಕಥಾ ಚೇತಿ, ಪಕಿಣ್ಣಕಮ್ಹಿ ಆಗತಾ.

ಗಣಭೋಜನಕಥಾ

೧. ತತ್ಥ ಗಣಿತಬ್ಬೋ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಬ್ಬೋತಿ ಗಣೋ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಸಮೂಹೋ, ಇಧ ಪನ ಚತುವಗ್ಗಾದಿಗಣೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಭುಞ್ಜತೇ ಭೋಜನಂ, ಬ್ಯವಹರಣಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಭೋಜನಕಿರಿಯಾ, ಗಣಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಗಣಭೋಜನಂ, ತಸ್ಮಿಂ. ಗಣಭೋಜನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಜನಕಹೇತುಮ್ಹಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾತಿ ಗಿಲಾನಾದಿಸತ್ತವಿಧಂ ಸಮಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಗಣಭೋಜನಂ ವತ್ಥುವಸೇನೇವ ಪಾಕಟನ್ತಿ ತಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಗಣಭೋಜನಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ…ಪೇ… ನಿಮನ್ತಿತಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ನಿಮನ್ತನವಸೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ಗಣಭೋಜನಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಿ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವತ್ಥುಅನುರೂಪಮ್ಪಿ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ತನ್ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಗಣಭೋಜನಂ ದ್ವೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಸವತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಭತ್ತಂ ದೇಹೀ’ತಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ತ್ವಂ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭತ್ತಂ ದೇಹಿ, ತ್ವಂ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಸವತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಗಣನ್ತಸ್ಸ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಗಹಣೇ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ, ವಿಸುಂ ಗಹಣೇ ಪಣೀತಭೋಜನಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತೀಹಿ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಭೋಜನಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಅದ್ಧಾನಗಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ನಾವಾಭಿರುಹನವತ್ಥುಸ್ಮಿಞ್ಚ ‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಯಸ್ಮಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ‘ಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ‘‘ಓದನಂ ಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವಾ ಭೋಜನನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ವುತ್ತೇ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ‘‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಓದನ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ವತ್ವಾವ ತೇ ಏವಂ ನಿಮನ್ತೇಸುನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಗಣವಸೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತಿತತ್ತಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪಕತಞ್ಞುತಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೨೧೭-೨೧೮) ಪನ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವೇವಚನೇನಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘ಭೋಜನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿಆದಿಸಾಮಞ್ಞನಾಮೇನಪಿ ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಅದ್ಧಾನಗಮನಾದಿವತ್ಥೂಸು ‘ಇಧೇವ ಭುಞ್ಜಥಾ’ತಿ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನಂ, ತಮ್ಪಿ ಓದನಾದಿನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕುರುನ್ದೀವಚನೇ ವಿಚಾರೇತೀತಿ ಪಞ್ಚಖಣ್ಡಾದಿವಸೇನ ಸಂವಿದಹತಿ. ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಅನುವಾತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ, ದಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಘಟ್ಟೇತಿ. ಸುತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಸುತ್ತಂ ವಟ್ಟೇತಿ. ವಲೇತೀತಿ ದಣ್ಡಕೇ ವಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಆವಟ್ಟೇತಿ. ‘‘ಅಭಿನವಸ್ಸೇವ ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣಂ ಇಧ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ಪುರಾಣಚೀವರೇ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೨೧೭-೨೧೮) ಪನ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟನ್ತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ವಾಧಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಕರಣಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಠಪೇತೀತಿ ಏಕಂ ಅನ್ತಂ ಚೀವರೇ ಬನ್ಧನವಸೇನ ಠಪೇತಿ. ಪಚ್ಚಾಗತಂ ಸಿಬ್ಬತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ದುತಿಯಅನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಹತಂ ಸಿಬ್ಬತಿ. ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಚೀವರೇನ ಲಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸುತ್ತೇನ ಬನ್ಧತಿ. ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಘಟ್ಟೇತಿ. ಸುತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಸುತ್ತಂ ತಿಗುಣಾದಿಭಾವೇನ ವಟ್ಟೇತಿ. ವಲೇತೀತಿ ಅನೇಕಗುಣಸುತ್ತಂ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಚಕ್ಕದಣ್ಡೇನ ವಾ ವಟ್ಟೇತಿ ಏಕತ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಪರಿವತ್ತನಂ ಕರೋತೀತಿ ಪರಿವತ್ತನದಣ್ಡಯನ್ತಕಂ ಕರೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತಗುಳಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವೇಳುನಾಳಿಕಾದೀಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಭಮಾಪೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಕಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨೦೯-೨೧೮) ನ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಮೋಘಸುತ್ತೇನ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅನುವಾತೇ ಯಥಾ ಏಕತಲಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಘಟ್ಟೇತಿ. ವಲೇತೀತಿ ಆವಟ್ಟೇತಿ. ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಸುತ್ತಪರಿವತ್ತನಂ ಕರೋತಿ, ಪಟ್ಟಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ಸುಖಸಿಬ್ಬನತ್ಥಂ ಪಟ್ಟಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ, ನವಚೀವರಕಾರಕೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಇತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅನಿಮನ್ತಿತಚತುತ್ಥನ್ತಿ ಅನಿಮನ್ತಿತೋ ಚತುತ್ಥೋ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಚತುಕ್ಕಸ್ಸ, ತಂ ಅನಿಮನ್ತಿತಚತುತ್ಥಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಚತುತ್ಥೇ ಆಗತೇ ನ ಯಾಪೇನ್ತೀತಿ ವಚನತೋ ಸಚೇ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಚತ್ತಾರೋಯೇವ ಚ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಾ ಯಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಗಣಭೋಜನಾಪತ್ತಿಜನಕನಿಮನ್ತನಭಾವತೋ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಪವೇಸೇತ್ವಾತಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ. ಗಣೋ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಗಣೋ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೨೨೦) ಪನ ‘‘ಸಮ್ಪವೇಸೇತ್ವಾತಿ ತೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ಗಣೋ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ನಿಮನ್ತಿತಸಙ್ಘೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಯತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಂಸನ್ದನತೋ ‘‘ಇತರೇಸಂ ಪನ ಗಣಪೂರಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಸೇಸೇನಾತಿ ‘‘ಗಿಲಾನೋ ವಾ ಚೀವರಕಾರಕೋ ವಾ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣವಚನೇನ. ತಸ್ಮಾತಿ ಅವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ.

ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಗತೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಾಧಿವಾಸನಕ್ಖಣೇ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಸವನೇ ಪನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಇತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭುತ್ವಾ ಗತೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆಗತೇಸುಪಿ ಭೋಜನಕಿಚ್ಚೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಾನಿ ಚ ತೇಹಿ ಏಕತೋ ನ ಗಹಿತಾನೀತಿ ಯೇಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥಿ, ತಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕತೋ ನ ಗಹಿತಾನಿ ಏಕೇನ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಮಹಾಥೇರೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯಥಾತಿ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥ. ಯಾನೀತಿ ಕುಮ್ಮಾಸಾದೀನಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕೇನ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ಏಕತೋ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಮೋಚೇತಬ್ಬಾತಿ ಏತೇನ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನೇ ಸಾದಿತೇ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಾದಿತಂ ಹೋತಿ, ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಗಣಭೋಜನಾಪತ್ತಿ ಚ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದೂತಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವಚನಭಯೇನ ‘‘ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಆದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಿತಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಘರದ್ವಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದೀಯಮಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿವತ್ತಥಾತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ನಿವತ್ತಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ನಿವತ್ತಥಾ’’ತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ.

ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಕಥಾ

೨. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಕಥಾಯಂ ಪನ ಪರಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ. ಕಿಂ ತಂ? ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತಿತಭತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭೋಜನಕಿರಿಯಾ. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ಗಣಭೋಜನಂ ವಿಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಚ ನಿಮನ್ತನತೋ ಚ ನ ಪಸವತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪನ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ. ವಿಕಪ್ಪನಾವಸೇನೇವ ತಂ ಭತ್ತಂ ಅಸನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ವಿಕಪ್ಪನಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ ಠಪಿತಂ. ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೮೬) ಪನ ವಿಕಪ್ಪನಾಯಂ ಅನುಜಾನನಮ್ಪಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ವುತ್ತನಯಂ ಪಚ್ಛಾ ವದನ್ತೋ ಪಾಳಿಯಾ ಸಂಸನ್ದನತೋ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಮೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಥೇರೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಂ ನಾಕಾಸಿ, ಭಗವತಾ ಚ ವಿಸುಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ನ ವುತ್ತಾ, ತಥಾಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಾ ಪಠಮನಿಮನ್ತನಂ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಮನ್ತಿತಕುಲೇ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖತೋ ಏಕಸಿತ್ಥಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಞ್ಚಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಯೇನ ಯೇನ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭೋಜನತೋ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಮೂಲನಿಮನ್ತನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಉಪರಿ, ತಂ ಉಪರಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಹತ್ಥಂ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋಹತ್ಥಗತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಂ ಪನ…ಪೇ… ಯಥಾ ಯಥಾ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಖೀರಸ್ಸ ರಸಸ್ಸ ಚ ಭತ್ತೇನ ಅಮಿಸ್ಸಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪರಿ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಖೀರಂ ವಾ ರಸಂ ವಾ ಪಿವತೋ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಮಹಾಉಪಾಸಕೋತಿ ಗೇಹಸ್ಸಾಮಿಕೋ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ಆಪತ್ತೀ’ತಿ ವಚನೇನ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ‘ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವಚನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವಿಭಾವಿತೋ’’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.

ಸಬ್ಬೇ ನಿಮನ್ತೇನ್ತೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನವಸೇನ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ. ‘‘ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏತಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸತಿಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಪಠಮಂ ಲದ್ಧಭಾವೇ ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೨೨೯) ಪನ ‘‘ಖೀರಂ ವಾ ರಸಂ ವಾತಿ ಪಞ್ಚಭೋಜನಾಮಿಸ್ಸಂ ಭತ್ತತೋ ಉಪರಿ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಭೋಜನತ್ತಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿವತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘ಭುಞ್ಜನ್ತೇನಾ’ತಿಆದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨೨೯) ಪನ ‘‘ಏತ್ಥ ‘ಮಹಾಉಪಾಸಕೋ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತಿ…ಪೇ… ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತೀ’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಚನತೋ, ‘ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’ತಿ ಪಾಳಿತೋ, ಖನ್ಧಕೇ ‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಮನ್ತನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ಯೋ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ ವಚನತೋ ಚ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ ಪವೇದೇತು ಅನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ, ಪಠಮಗಹಿತನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಠಮನಿಮನ್ತನಭೋಜನತೋ ಅಞ್ಞಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಸನ್ತಕಂ ಭೋಜನಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ, ಸಙ್ಘಗಣತೋ ಲದ್ಧಂ ವಾ ಅಗಹಟ್ಠಸನ್ತಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಿಮನ್ತನತೋ ಪಠಮಂ ನಿಬದ್ಧತ್ತಾ ಪನ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿಪರಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅನಾಪುಚ್ಛಾಕಥಾ

೩. ಅನಾಪುಚ್ಛಾಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಕತಿವಚನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತೇನ ಸೋತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಂ ಪಕತಿವಚನಂ ನಾಮ. ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ‘ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಘರಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ಚಾರಿತ್ತಕಂ ಆಪಜ್ಜಾಮೀ’ತಿ ವಾ ಈದಿಸೇನ ವಚನೇನ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತನಸಾದಿಯನಂ, ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ, ಭತ್ತಿಯಘರತೋ ಅಞ್ಞಘರಪ್ಪವೇಸನಂ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾನತಿಕ್ಕಮೋ, ಸಮಯಸ್ಸ ವಾ ಆಪದಾನಂ ವಾ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೨೯೮) ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಚಿತ್ತಿಯ ೨.೨೯೮) ಪನ ‘‘ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಆರೋಚನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯೋ ಅಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಸಚೇಪಿ ಪಕತಿವಚನಸ್ಸ ಸವನೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತೋ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘ಅಪಿಚ…ಪೇ… ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’ತಿಆದಿ. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಚೇತ್ಥ ಅನ್ತರಾರಾಮಾದೀನಞ್ಞೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಹಾರತೋ ಗಾಮವೀಥಿಂ ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಂ ವಿನಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಘರೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವ. ಯಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಪಠಮಪಾದಂ ಉಮ್ಮಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಗಾಮೇ ಪವಿಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರಂ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀಥಿಮಜ್ಝೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಘರದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ‘ವೀಥಿಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘ಯಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗತೋ, ತೇಸಂ ಗಣನಾಯಾ’ತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತನಸಾದಿಯನಂ, ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನಾ, ಭತ್ತಿಯಘರತೋ ಅಞ್ಞಘರೂಪಸಙ್ಕಮನಂ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾನತಿಕ್ಕಮೋ, ಸಮಯಾಪದಾನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ. ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇಪಿ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುತಿಯಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಇಧ ಉಪಚಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನಾ, ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾಭಾವೋ, ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಂಸುಕೂಲಕಥಾ

೪. ಪಂಸುಕೂಲಕಥಾಯಂ ಅಭಿನ್ನೇ ಸರೀರೇತಿ ಅಬ್ಭುಣ್ಹೇ ಅಲ್ಲಸರೀರೇ. ‘‘ಅಬ್ಭುಣ್ಹೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಪರಿಯಾಯಭೇದಮನ್ತರೇನ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಅಲ್ಲಸರೀರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವಿಸಭಾಗಸರೀರೇತಿ ಇತ್ಥಿಸರೀರೇ. ವಿಸಭಾಗಸರೀರತ್ತಾ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಸೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಸಭಾಗಸರೀರೇಪಿ ಅತ್ತನಾವ ವುತ್ತವಿಧಿಂ ಕಾತುಂ ಸಾಟಕಞ್ಚ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಪನ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋತಿ ತತೋ ಪೇತತ್ತಭಾವತೋ ಮತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಬ್ಭುಣ್ಹೇತಿ ಆಸನ್ನಮರಣತಾಯ ಸರೀರಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸಮಙ್ಗಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನೇವಾಹ ‘ಅಲ್ಲಸರೀರೇ’ತಿ. ಕುಣಪಸಭಾವಂ ಉಪಗತಮ್ಪಿ ಭಿನ್ನಮೇವ ಅಲ್ಲಭಾವತೋ ಭಿನ್ನತ್ತಾ. ವಿಸಭಾಗಸರೀರೇತಿ ಇತ್ಥಿಸರೀರೇ. ‘ಸೀಸೇ ವಾ’ತಿಆದಿ ಅಧಕ್ಖಕೇ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇ ಪದೇಸೇ ಚಿತ್ತವಿಕಾರಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಾಮಸನ್ತೇನ ಕತಂ ಸುಕತಮೇವ. ಮತಸರೀರಮ್ಪಿ ಹಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಮಾಸದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಮೇವ. ನ ಹಿ ಅಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಕೇಪಿ ಚಿತ್ತಾದಿಇತ್ಥಿರೂಪೇ ಭವನ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತೇ ಮತಿತ್ಥಿಸರೀರೇ ನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೩೫) ವುತ್ತ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಚರಿಯೇನ ಅವುತ್ತಾಪಿ ಪಂಸುಕೂಲಕಥಾ ಪಂಸುಕೂಲಸಾಮಞ್ಞೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಾ ಹಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೪೦) ಏವಂ ಆಗತಾ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯನ್ತಿ, ತೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ ನ ಸಾದಿಯನ್ತಿ ‘ಏಕಂಯೇವ ಭಗವತಾ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ನ ದ್ವೇ’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಪಂಸುಕೂಲಮ್ಪಿ ಸಾದಿಯಿತುಂ, ತದುಭಯೇನಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಂ ವಣ್ಣೇಮೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಂಯೇವ ಭಗವತಾ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ನ ದ್ವೇತಿ ತೇ ‘ಕಿರ ಇತರೀತರೇನ ಚೀವರೇನಾ’ತಿ ಏತಸ್ಸ ‘ಗಹಪತಿಕೇನ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲೇನ ವಾ’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿಂಸು. ತತ್ಥ ಪನ ಇತರೀತರೇನಪೀತಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘೇನಪಿ ಮಹಗ್ಘೇನಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಧುತಙ್ಗಂ ಅಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿನಯಪಂಸುಕೂಲಮತ್ತಸಾದಿಯಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಗಹಪತಿಚೀವರಮ್ಪಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸ ಪನ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಸಮಾದಾನತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇಸು ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾಗಮೇಸುಂ. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ, ತೇ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಲಭಿಂಸು. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾಗಮೇಸುಂ, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ಭಾಗಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ನ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಗಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಕಿಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ನಾಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾಗಮೇನ್ತಾನಂ ನಾಕಾಮಾ ಭಾಗಂ ದಾತುನ್ತಿ. ತತ್ಥ ನಾಗಮೇಸುನ್ತಿ ಯಾವ ತೇ ಸುಸಾನತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾವ ತೇ ನ ಅಚ್ಛಿಂಸು, ಪಕ್ಕಮಿಂಸುಯೇವ. ನಾಕಾಮಾ ಭಾಗಂ ದಾತುನ್ತಿ ನ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ದಾತುಂ. ಯದಿ ಪನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ದಾತಬ್ಬೋ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇಸು ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಮೇಸುಂ. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ, ತೇ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಲಭಿಂಸು. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಮೇಸುಂ, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ, ಆವುಸಾ,ಏ ಭಾಗಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ನ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಗಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಕಿಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ನ ಓಕ್ಕಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಗಮೇನ್ತಾನಂ ಅಕಾಮಾ ಭಾಗಂ ದಾತುನ್ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇಸು ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮಂ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಚ್ಛಾ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮಂ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ, ತೇ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಲಭಿಂಸು. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಚ್ಛಾ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು, ತೇ ನ ಲಭಿಂಸು. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ಭಾಗಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ನ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಗಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಕಿಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಪಚ್ಛಾ ಓಕ್ಕಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಛಾ ಓಕ್ಕನ್ತಾನಂ ನಾಕಾಮಾ ಭಾಗಂ ದಾತುನ್ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇಸು ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಸದಿಸಾ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ. ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಲಭಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಲಭಿಂಸು. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಲಭಿಂಸು, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ಭಾಗಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ನ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಗಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಕಿಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ನ ಲಭಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದಿಸಾನಂ ಓಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಅಕಾಮಾ ಭಾಗಂ ದಾತುನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಆಗಮೇಸುನ್ತಿ ಉಪಚಾರೇ ಅಚ್ಛಿಂಸು. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಗಮೇನ್ತಾನಂ ಅಕಾಮಾ ಭಾಗಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ. ಉಪಚಾರೇತಿ ಸುಸಾನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಪ್ಪದೇಸೇ. ಯದಿ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಇಧಾಗತಾ ಏವ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ದೇನ್ತಿ, ಸಞ್ಞಾಣಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸಚೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತಾ, ಯೇನ ಗಹಿತಂ, ಸೋ ಏವ ಸಾಮೀ. ಸದಿಸಾ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು, ಏಕದಿಸಾಯ ವಾ ಓಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇಸು ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸುಸಾನಂ ಓಕ್ಕಮಿಂಸು ಪಂಸುಕೂಲಾಯ. ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಲಭಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಲಭಿಂಸು. ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಲಭಿಂಸು, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ಭಾಗಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ನ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಗಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಕಿಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ನ ಲಭಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಓಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಅಕಾಮಾ ಭಾಗಂ ದಾತುನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತೇ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಲದ್ಧಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಸಬ್ಬೇ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹಿಮೇವ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ. ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾಯೇವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತಾ. ಏತೇನ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಛಡ್ಡಿತೇ ಏವ ಅಕಾಮಾ ಭಾಗದಾನಂ ವಿಹಿತಂ, ಕೇವಲಂ ಛಡ್ಡಿತೇ ಪನ ಕತಿಕಾಯ ಅಸತಿ ಏಕತೋ ಬಹೂಸು ಪವಿಟ್ಠೇಸು ಯೇನ ಗಹಿತಂ, ತೇನ ಅಕಾಮಾ ಭಾಗೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮಾನಾ ದಿಸಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸದಿಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕದಿಸಾಯ ವಾ ಓಕ್ಕಮಿಂಸೂ’’ತಿ.

ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕಥಾ

೫. ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕಥಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಕಥಾತಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ. ಸೇಸಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇಹಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಮೇವ ಅವಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಮತ್ತಂಯೇವ ಹರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ತಾವ ಆಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಅನಾಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಅಜಾನನತಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥೇರೇಹಿ ನೇವ ತಾವ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ದದಮಾನಾ ಸಯಂ ಸಾಖಾಭಙ್ಗೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯಪಿ ಭಞ್ಜಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ. ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಈದಿಸೇಸು ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಪಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನೇವ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನ ತೇಸಂ ಧಾರಣೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತೇಸಂ ತಿತ್ಥಿಯಧಜಾನಂ ಧಾರಣೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ನತ್ಥಿ.

ಯಾನಿ ಚ ನೇಸಂ ವತ್ಥಾನಿ ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಥೇರಾನಂ ಸಯಮೇವ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ಯದಿ ಲದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲದ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನೋ ಚೇ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರಚೀವರಂ ವಾ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪವಿಟ್ಠವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರುಚಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಠಿತವಿಹಾರಮ್ಪಿ ಸಚೇ ನಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಏವಂ ತತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ವಾ…ಪೇ… ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಙ್ಘಿಕಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಪಾರುಪಿತುಞ್ಚ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ…ಪೇ… ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ವುತ್ತಂ.

ವಿಹಾರಚೀವರನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಚೀವರಂ. ಚಿಮಿಲಿಕಾಹೀತಿ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ. ತಸ್ಸ ಉಪರೀತಿ ಭೂಮತ್ಥರಣಸ್ಸ ಉಪರಿ. ವಿದೇಸಗತೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚೀವರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಿದೇಸಗತೇನ. ಏಕಸ್ಮಿಂ…ಪೇ… ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೇಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತತ್ತಾ ಠಪೇನ್ತೇನ ಚ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗವಸೇನೇವ ಠಪಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ನಿಯಮಿತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಪರಿಭೋಗೇನೇವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚೀವರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇನ.

ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಯಥಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ಸರೀರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಜಿಣ್ಣಂ. ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನಾತಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಾಪತ್ತಿತೋ ಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಹಿ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ನಾಮ ಪರಿವತ್ತನಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಙ್ಘವಸೇನ ಹಿ ಪವಾರಿತೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಅಧಿಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ಯಂ ಪವಾರೇತೀತಿ ಯಂ ಯಂ ಚೀವರಾದಿಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪವಾರೇತಿ. ವಿಞ್ಞಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದೀಯಮಾನತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಪಿ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುವತ್ತತಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ’’ತಿಆದಿ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೫೧೫) ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಧಮ್ಮನಿಮನ್ತನಾತಿ ಸಮಣೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಾಚಾರಧಮ್ಮಮತ್ತವಸೇನ ನಿಮನ್ತನಾ, ದಾತುಕಾಮತಾಯ ಕತನಿಮನ್ತನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತತೋ ಹಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ.

‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನೇವಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಠಮಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಲಿಙ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಿವಾಸೇತ್ವಾಪಿ ಲದ್ಧಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥಪಿ ವಿಹಾರಚೀವರಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪವಿಸನ್ತೇನಪಿ ತಿಣಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ನ ತ್ವೇವ ನಗ್ಗೇನ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಚಿಮಿಲಿಕಾಹೀತಿ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ. ಪರಿಭೋಗೇನೇವಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚೀವರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇನ. ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಓಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗತಾಯ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಜಿಣ್ಣಂ.

ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಪಿ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುವತ್ತತೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ’’ತಿಆದಿ. ಇಧ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ನನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸೇಸೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇನೇವ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಸು (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೬) ಪನ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ… ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

‘‘ತಞ್ಚೇ ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಾನೀ ವಾ ಬಹೂಹಿ ಚೀವರೇಹಿ ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತದುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೫೨೩) ಅಭಿಹಟ್ಠುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋ, ಹರಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಗಣ್ಹಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಇಚ್ಛಾಪೇಯ್ಯ, ಇಚ್ಛಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ ವದೇಯ್ಯ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇನ್ತೇನ ಪನ ಯಥಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತಂ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾವತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಾವತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾ ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಮಿಧಪಿ ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಕಾಯಾಭಿಹಾರೋ ವಾಚಾಭಿಹಾರೋತಿ ದುವಿಧೋ ಅಭಿಹಾರೋ. ಕಾಯೇನ ವಾ ಹಿ ವತ್ಥಾದೀನಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ವಾಚಾಯ ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮನ್ತಿ ಸಅನ್ತರಂ ಉತ್ತರಂ ಪರಮಂ ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ, ನಿವಾಸನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾರುಪನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತತೋ ಅಭಿಹಟಚೀವರತೋ ಏತ್ತಕಂ ಚೀವರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ ತೇಚೀವರಿಕೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಯಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ತೇನ ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನತೋ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಸ ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನಿ, ತೇನ ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪಕತಿಯಾವ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತಿ, ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಏವಂ ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನೇವ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಸ ತೀಸು ಏಕಂ ನಟ್ಠಂ, ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೀಸು ಏಕಂ ನಟ್ಠಂ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ನಟ್ಠಂ, ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪನ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ನಟ್ಠೇಸು ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಚತೂಸು ನಟ್ಠೇಸು ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ತೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ದ್ವೀಸು ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ. ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಹಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತಾಯ ಠಾತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ.

ಸೇಸಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಪುನ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಣಾತಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಾದಿಗುಣವಸೇನ ದೇನ್ತಿ. ಞಾತಕಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಞಾತಕಾನಂ ದೇನ್ತಾನಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ, ಪವಾರಿತಾನಂ ದೇನ್ತಾನಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ, ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ‘‘ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಕತಿಯಾ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಣಾ ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಇದಮ್ಪಿ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸತ್ತಮೇ ಪಾಳಿಯಂ ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲನ್ತಿ ದುಸ್ಸವಾಣಿಜಕಾನಂ ಆಪಣಂ, ‘‘ಪಗ್ಗಾಹಿತಸಾಲ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಅಭೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸತ್ಥಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹರಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ವರಸದ್ದಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಯಂ ವತ್ತಮಾನತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಇಚ್ಛಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಅನ್ತರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಸಹಿತಂ. ಉತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ. ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಚೀವರಸ್ಸ. ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೋ, ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಸನ್ನಿಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನೀತಿ ಸೋ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ ತೇಚೀವರಿಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇಚೀವರಿಕೇನಾತಿ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ವಿನಯೇ ತೇಚೀವರಿಕಾಭಾವಂ, ಧುತಙ್ಗತೇಚೀವರಿಕಭಾವಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ. ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಅಸಬ್ಬಚೀವರೇನ. ಯಸ್ಸ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾಪೀತಿ ‘‘ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಾನತೋ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ತೀಸು ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಸಾದಿಯನಂ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಯಮೇವ ಚ ಅತ್ಥೋ ಪದಭಾಜನೇನ ವಿಭಾವಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತೇಚೀವರಿಕೇನಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ತಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ಬಹೂನಿಪಿ ಗಹೇತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪದಭಾಜನಸ್ಸ ಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ…ಪೇ… ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪದಭಾಜನೇ ಚ ನ ತಾದಿಸೋ ಅತ್ಥೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ. ಯಮ್ಪಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ, ತತ್ಥಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಗ್ಗಹಣಂ ಸರೂಪಕಥನಮತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ತಥಾ ಅತ್ಥಸ್ಸಾಸಮ್ಭವತೋ. ನ ಹಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ. ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಮಾಣತೋ ಸಾದಿಯನಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಕಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ನೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ, ನ ಚ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ.

ಯಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ತೇನ ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ತಿಚೀವರತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಲಬ್ಭನೀಯಭಾವತೋ ತೇನಪಿ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಕತಿಯಾವ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತೀತಿ ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ವಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ವಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ವಾ ಚರತಿ. ‘‘ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನೇವ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೀವರಾನಂ ದ್ವೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತಾಯ ಅವಟ್ಠಾನತೋ. ಯಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ವಿನಟ್ಠಸೇಸಚೀವರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸೇಸಕಂ ತುಮ್ಹೇವ ಹೋತೂತಿ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ, ಸೇಸಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಸಮಯೇಪಿ ‘‘ಸೇಸಕಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಲದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಮೇವ. ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಪವಾರಿತಾನಂ. ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತೋ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯನೇ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಮೇತಿ. ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಸತಿ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಯುತ್ತಾ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಸಲ್ಲೇಖದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ…ಪೇ… ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ವತ್ಥುನಾ ಸಂಸನ್ದಿಯಮಾನಂ ನ ಸಮೇತಿ. ನ ಹಿ ಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನಾಪತ್ತಿವಚನಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ತೀಸುಪಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾದಿಯನಪಟಿಬದ್ಧತಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಓಕಾಸೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಥಿತಂ. ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇಸು ಅಧಿಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ತತ್ಥ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಿತೋ. ತತುತ್ತರಿತಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕಾರಣತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೫೨೨-೫೨೪) ಪನ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲನ್ತಿ ದುಸ್ಸಾಪಣಂ. ತಞ್ಹಿ ವಾಣಿಜಕೇಹಿ ದುಸ್ಸಾನಿ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನತಾಯ ‘ಪಗ್ಗಾಹಿಕಸಾಲಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಚೀವರಸ್ಸ. ತೇಚೀವರಿಕೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನತಿಚೀವರತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಹಾರಾದೀಸು ನಿಹಿತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ ಕತ್ವಾ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಛದನಂ ವಿಯ ವಿಞ್ಞಾಪನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಅಸಬ್ಬಚೀವರೇನ. ‘ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನೀ’ತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ವುತ್ತಂ ‘ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ. ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನ’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೨೬) ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ ತತುತ್ತರಿ ವಿಞ್ಞಾಪನಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಏವ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತತುತ್ತರಿ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ತಞ್ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಯೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಸಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಪಕಸ್ಸೇವ ವಾ, ನ ತಾವ ತೇಸಂ, ತೇಹಿ ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ, ನಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪಕಸ್ಸ, ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅವಿಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾದಿಯನಪಟಿಬದ್ಧತಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತತುತ್ತರಿಚೀವರತಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಾದಿಕಾರಣತಾ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ.

ಇದಂ ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಆಚರಿಯೇನ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾಧಿಕಾರೇಯೇವ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಗಹಿತಂ, ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಸಮಯೇಸು ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಾತಕಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಭಾವೋ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೋ, ತೇಹಿ ದಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸ ಮತ್ತಸೋ ಗಹಿತಭಾವೋ ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಅಧಿಕಾರೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ.

ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ

ಇತೋ ಪರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಾಮಞ್ಞೇನ ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವಕ್ಖಾಮ – ತತ್ಥ ಯಮ್ಪಿ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ಯಮ್ಪಿ ತೇ ಅಹಂ. ಸೋ ಕಿರ ‘‘ಮಮ ಪತ್ತಚೀವರಉಪಾಹನಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ವಹನ್ತೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ತೇನೇವಮಾಹ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ.

ಸಯಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏಕಂ ಚೀವರಂ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ಏಕಾ ಆಪತ್ತಿ, ಏಕತೋ ಅಬದ್ಧಾನಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಠಿತಾನಿ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ, ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಆಹರ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಹರಾಪಯತೋ ಚ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಆಹರಾ’’ತಿ ವದತೋಪಿ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ.

ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ಆಣತ್ತೋ ಬಹೂನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಗಣ್ಹ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತೋ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತೋ ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ.

ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿಮ್ಪಿ. ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಪಿತಸೂಚೀಸುಪಿ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಾನಿ. ಸಿಥಿಲವೇಠಿತಾಸು ಏವಂ. ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಾಸು ಪನ ಏಕಮೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸೂಚಿಘರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಿಥಿಲಬದ್ಧಗಾಳ್ಹಬದ್ಧೇಸು ತಿಕಟುಕಾದೀಸು ಭೇಸಜ್ಜೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸೋ ವಾ ದೇತೀತಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಇದಂ ಸಾರುಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಾ ದೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಪನ ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ತುಯ್ಹಂ ‘ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಚೀವರಂ ಅದಮ್ಹಾ, ಸೋದಾನಿ ತ್ವಂ ನ ವತ್ತಂ ಕರೋಸಿ, ನ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾಸಿ, ನ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾಸೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಮಞ್ಞೇ ಭಣಥ, ಇದಂ ವೋ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ದೇತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ. ದಿಸಾಪಕ್ಕನ್ತಂ ವಾ ಪನ ದಹರಂ ‘‘ನಿವತ್ತೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಭಣತಿ, ಸೋ ನ ನಿವತ್ತತಿ. ‘‘ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರುನ್ಧಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಚೇ ನಿವತ್ತತಿ, ಸಾಧು. ಸಚೇ ‘‘ಪತ್ತಚೀವರತ್ಥಾಯ ಮಞ್ಞೇ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ದೇತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸೋಯೇವ ದೇತಿ. ವಿಬ್ಭನ್ತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ತುಯ್ಹಂ ‘ವತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಅದಮ್ಹಾ, ಸೋದಾನಿ ತ್ವಂ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಚರಸೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತರೋ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರ’’ನ್ತಿ ದೇತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸೋ ವಾ ದೇತಿ. ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸೇವ ತೇ ದೇಮಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮಿ. ವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಿ, ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮಿ. ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಿ, ಅಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮಿ. ಅವಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸೇವ ದೇಮಿ, ವಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸ ನ ದೇಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ, ಆಹರಾಪೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ. ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅಯಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕತೋ ಉದ್ಧಟವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಯಮ್ಪಿ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಕಾರಣವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಂ ಕಾರಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಹಂ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರಂ ಅದಾಸಿಂ, ತಂ ನ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ. ಯನ್ತಿ ವಾ ಚೀವರಂ ಪರಾಮಸತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಮ್ಪಿ ತೇ ಅಹಂ ಚೀವರಂ ಅದಾಸಿಂ, ತಂ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ.

ಆಣತ್ತೋ ಬಹೂನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಏಕಚೀವರವಿಸಯತ್ತಾ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಇದಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಆಣತ್ತಿಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ ಏಕಮೇವ.

ಏವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಾನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಸಿಥಿಲಂ ಗಾಳ್ಹಞ್ಚ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಸು ಆಪತ್ತಿಯಾ ಬಹುತ್ತಂ ಏಕತ್ತಞ್ಚ ಅತಿದಿಸತಿ.

ಆವುಸೋ ಮಯನ್ತಿಆದೀಸು ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ತೇನೇವ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸಪಿ ದಾನಂ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ದತ್ವಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೋಯೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ದೇತೀತಿ ತುಟ್ಠೋ ವಾ ಕುಪಿತೋ ವಾ ದೇತಿ. ರುದ್ಧಥಾತಿ ನಿವಾರೇಥ. ಏವಂ ಪನ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ ನ ತಾವ ‘‘ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಹರಾಪೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ ಭತಿಸದಿಸತ್ತಾ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅದತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖೇನ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನಂ. ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ವಿನಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರತಾ, ಸಾಮಂ ದಿನ್ನತಾ, ಸಕಸಞ್ಞಿತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಕೋಧವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಂ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಅಯಂ ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀಪಾಠೋ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೬೩೫).

ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೬೩೧) ಪನ ‘‘ಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಅಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ತೇ ಅಹಂ ಚೀವರಂ ಅದಾಸಿಂ, ತಂ ‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅದಾಸಿಂ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಕುಪಿತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದೀತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯದಿ ಆಣತ್ತೋ ಅವಸ್ಸಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಯದಿ ನ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ತದಾ ಏವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾಪತ್ತಿಯೋತಿ ಯದಿ ಆಣತ್ತೋ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಯೋಗಕರಣಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ, ಚೀವರಂ ಪನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಯೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಯದಿ ಸೋ ನ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏಕಮೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಮಞ್ಞತ್ಥಪಿ ಈದಿಸೇಸು ನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ. ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದಾನಂ ದೀಪೇತಿ, ತೇನ ಚ ಸಾಮಣೇರಕಾಲೇ ದತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾಮಂ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಆಹರಾಪೇತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಮ್ಮೇ ಅಕತೇ ಭತಿಸದಿಸತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರತಾ, ಸಾಮಂ ದಿನ್ನತಾ, ಸಕಸಞ್ಞಿತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಕೋಧವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಂ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಥಾ

೬. ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತಕಥಾಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ, ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೨.೨೯೯) ಪನ ‘‘ಕರೋಹೀತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಏವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ದ್ವಾರಪಾಲಂ ‘ಕಿಂ ನ ಕರೋಸೀ’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಜಾತಕಪಕರಣನ್ತಿ ಜಾತಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ‘ಪರೇಹಿ ಕಾರಾಪೇತು’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಬುದ್ಧರೂಪಮ್ಪಿ ಸಯಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಕಥಾ

೭. ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀ ವಿಮತಿವಿನೋದನೀ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಸು ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ. ಪಠಮಂ ಕತಂ ಪಕತಂ, ವಿ ಅನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಕತಂ ವಿಪ್ಪಕತಂ, ವಿಪ್ಪಕತಂ ಭೋಜನಂ ಯೇನ ಸೋ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೋ, ಪಠಮಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನಿಟ್ಠಿತಭೋಜನಕಿಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು. ವುತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪವಿಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ರಿತ್ತಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೋಯೇವ ಹಿ ಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ, ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀಸುಪಿ ಪೀತೇಸು ಖಾದಿತೇಸುಪಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಅಭುತ್ತತ್ತಾ ಅನಿಟ್ಠಿತಭೋಜನಕಿಚ್ಚೋ ಹೋತಿ. ಪವಾರಿತೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಲಭಮಾನತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಉದಕೇ ಅಸನ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಉದ್ದಿಸನ್ತಉದ್ದಿಸಾಪನಕಥಾ

೮. ಉದ್ದಿಸನ್ತಉದ್ದಿಸಾಪನಕಥಾಯಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತೇನಾತಿ ಉದ್ದೇಸಂ ದೇನ್ತೇನ, ಪಾಳಿಂ ವಾಚೇನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೇನಾತಿ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ, ಪಾಳಿಂ ವಾಚಾಪೇನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಚ್ಚತರೇಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನಾಸನಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ನೀಚತರೇಪೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತಿವಸ್ಸನ್ತರಿಕಕಥಾ

೯. ತಿವಸ್ಸನ್ತರಿಕಕಥಾಯಂ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿವಸ್ಸಂ, ತೀಣಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿವಸ್ಸಾನಿ, ತಿವಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತರಂ ತಿವಸ್ಸನ್ತರಂ, ತಿವಸ್ಸನ್ತರೇ ಠಿತೋತಿ ತಿವಸ್ಸನ್ತರೋ, ತೇನ ತಿವಸ್ಸನ್ತರೇನ, ಅನ್ತರ-ಸದ್ದೋ ಮಜ್ಝತ್ಥವಾಚಕೋ, ಣ-ಪಚ್ಚಯೋ ಠಿತತ್ಥೇ. ತೇನಾಹ ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೩೨೦) ‘‘ತಿವಸ್ಸನ್ತರೇನಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠಿತೇನಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೦) ಪನ ಸರೂಪಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಿವಸ್ಸನ್ತರೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ತಿವಿಧಾ ಇಮೇ ಸಮಾನಾಸನಿಕಾ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ದೀಘಾಸನಕಥಾ

೧೦. ದೀಘಾಸನಕಥಾಯಂ ಸಂಹಾರಿಮಂ ವಾತಿ ಸಂಹರಿತುಂ ಯುತ್ತಂ ಕಟಸಾರಕಾದಿ. ಅಸಂಹಾರಿಮಂ ವಾತಿ ಸಂಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಪಾಸಾಣಾದಿ ಆಸನಂ. ತೇನಾಹ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೩೨೦) ‘‘ದೀಘಾಸನಂ ನಾಮ ಮಞ್ಚಪೀಠವಿನಿಮುತ್ತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಏಕತೋ ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಪಹೋತೀ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಪಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನನು ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಹೋನಕಾಸನಮ್ಪಿ ದೀಘಮೇವಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಏತ್ತಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದೀಘಾಸನನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಹೋನಕೇ ಹಿ ಅದೀಘಾಸನೇ ಸಮಾನಾಸನಿಕೇಹೇವ ಸಹ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಪಹೋನಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಹಿತೇ ದೀಘಾಸನೇ ಪನ ಅಸಮಾನಾಸನಿಕೇಹಿಪಿ ಸಹ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಪಣ್ಡಕಾದೀಹಿಪಿ ಸಹ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟೇಯ್ಯಾತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋವ.

ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಕಥಾ

೧೧. ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಕಥಾಯಂ ಪಲಿಪನ್ನೋತಿ ನಿಮುಗ್ಗೋ, ಮಕ್ಖಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಸಮಾನಾಚರಿಯಕೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಏಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಏತೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾನಾಚರಿಯಕಾ ಏವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಯೋಜೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ವೇಜ್ಜೇನ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಥಾ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೀಹಾತುನ್ತಿ ನೀಹರಿತುಂ, ಛಡ್ಡೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೨.೩೬೫-೩೬೬) ಪನ ‘‘ಭೂಮಿಯಂ ಪರಿಭಣ್ಡಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಗಿಲಾನೇನ ನಿಪನ್ನಭೂಮಿಯಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಂ ಕಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಯೋಜೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋತಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತವಿಧಿಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮರಣವಣ್ಣಕಥಾ

೧೨. ಮರಣವಣ್ಣಕಥಾಯಂ ಮರಣತ್ಥಿಕಾವ ಹುತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದೇನ ಸಗ್ಗಪಾಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋ ಮರಣತ್ಥಿಕಾವ ಹುತ್ವಾ. ಮರಣತ್ಥಿಕಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಾತಿ ‘‘ಏವಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಿನೋ ಮರಣತ್ಥಿಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಮರಣತ್ಥಿಕಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಾ. ನ ಹಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗವೋಹಾರವಸೇನ, ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಕ್ಖಣೇ ಕರುಣಾಯ ಅಭಾವತೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರಮೋಚನಂ ವಿಯ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಯಥಾಯುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾತಿ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಯಥಾಯುಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾತಿ ಯಥಾನುಪ್ಪಬನ್ಧೇನ, ಯಾವ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೋ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಪವತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಾವ ಠತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೦) ‘‘ವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗವೋಹಾರವಸೇನ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಕ್ಖಣೇ ಕರುಣಾಯ ಅಭಾವತೋ, ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರಮೋಚನಂ ವಿಯ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘ಯಥಾಯುನಾ’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾತಿ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೮೦) ಪನ ‘‘ಮರಣತ್ಥಿಕಾವ ಹುತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದೇನ ಸಗ್ಗಪಾಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋ ಮರಣತ್ಥಿಕಾವ ಹುತ್ವಾ. ‘‘ಏವಂಅಧಿಪ್ಪಾಯಿನೋ ಮರಣತ್ಥಿಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಮರಣತ್ಥಿಕಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಆಪನ್ನಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ನ ಹಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವೋಹಾರವಸೇನ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇ ಪನೇತಂ ನತ್ಥಿ, ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರಮೋಚನೇ ವಿಯ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾತಿ ಅನ್ತರಾ ಅಮರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅತ್ತಪಾತನಕಥಾ

೧೩. ಅತ್ತಪಾತನಕಥಾಯಂ ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನಾತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ. ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋತಿ ಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ. ಅತಿವಿಯ ಪಾಕಟತ್ತಾ ‘‘ಹತ್ಥಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಮಾ ಹೋತೂತಿ ಆಹಾರಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಪಟಿಲಾಭಂ. ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾತಿ ಆರೋಚೇತ್ವಾ. ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಭಾಗಾನಂ ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಅರಿಯಾ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಂ ತಾದಿಸೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ಆರೋಚೇನ್ತಿ, ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯಂ ನ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಹಿ ಪರಿಯೇಸಿತಪಚ್ಚಯೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಭಾಗಾನಞ್ಹಿ ಬ್ಯಾಕತತ್ತಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ತೇ ಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಖೇತ್ತಂ ಆರೋಚೇನ್ತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಸಭಾಗಾನಞ್ಹಿ ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ‘ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಗತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಅಧಿಗಮನ್ತರಾಯಂ ಆಸಙ್ಕನ್ತೇನೇವ ಚ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅಧಿಗತೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ಪನ ಅರಿಯಾ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆರೋಚೇನ್ತೀತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚೋದನಾಯ ‘‘ಸಭಾಗಾನಞ್ಹಿ ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ಗಣ್ಠಿಪದೇಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವಾತಿ.

ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೨-೧೮೩) ‘‘ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನಾತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ. ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋತಿ ಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ. ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಪಟಿಲಾಭಂ. ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾತಿ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ಇದಞ್ಚ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಗತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನತ್ಥಂ ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅವಸ್ಸಂ ಅಧಿಗಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ಅಧಿಗತವಿಸೇಸೇನ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾಪಿ ಆಹಾರಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಧಿಗಮನ್ತರಾಯವಿನೋದನತ್ಥಮೇವ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತದಧಿಗಮೇ ಸೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋವ. ಕಿಂ ಪನಾಧಿಗಮಂ ಆರೋಚೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ಸಭಾಗಾನಞ್ಹೀತಿಆದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೮೧-೧೮೩) ‘‘ಹತ್ಥಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಮಾ ಹೋತೂ’ತಿ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ತಪ್ಪಭವಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಲಜ್ಜಾಯನ್ತೋ ಆಹಾರಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ ಸಭಾಗಾನಂ ಬ್ಯಾಕತತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಖೇತ್ತಂ ಆರೋಚೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಪ್ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾನಿಸಿನ್ನಕಥಾ

೧೪. ಅಪ್ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಥಾಯಂ ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾನಂ ಓಕಾಸದಾನತ್ಥಂ ನಿಸಿನ್ನಪಾಳಿಯಾ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಟಿವೇಕ್ಖಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೇಹಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸಾಟಕಂ ವಲಿಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ವಲಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ಪಟಿವೇಕ್ಖಣಞ್ಚೇತಂ ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಕೇಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೦) ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸಾಟಕಂ ವಲಿಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಹ ‘ಯಸ್ಮಿಂ ವಲಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’ತಿ. ಪಟಿವೇಕ್ಖಣಞ್ಚೇತಂ ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಕೇ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೮೦) ‘‘ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ. ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗೇ ಹಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ವಲಿ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ.

ದವಾಯಸಿಲಾವಿಜ್ಝನಕಥಾ

೧೫. ದವಾಯಸಿಲಾವಿಜ್ಝನಕಥಾಯಂ ದವಾಸದ್ದೋ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯವಾಚಕೋ. ಪಟಿಪುಬ್ಬವಿಧ-ಧಾತು ಪವಟ್ಟನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಾಸಾಣೋ ನ ಪವಟ್ಟೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸಿಲಾಸದ್ದಸ್ಸ ಪಾಸಾಣವಾಚಕತ್ತಾ ಸೋ ಏವ ನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ನ ಕೇವಲಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಧೋವನದಣ್ಡಕನ್ತಿ ಭಣ್ಡಧೋವನದಣ್ಡಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೨-೧೮೩) ಪನ ‘‘ಭಣ್ಡಕಂ ವಾ ಧೋವನ್ತಾತಿ ಚೀವರಂ ವಾ ಧೋವನ್ತಾ. ಧೋವನದಣ್ಡಕನ್ತಿ ಚೀವರಧೋವನದಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದಾಯಾಲಿಮ್ಪನಕಥಾ

೧೬. ದಾಯಾಲಿಮ್ಪನಕಥಾಯಂ ಅಲ್ಲ…ಪೇ… ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸುಕ್ಖಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆಲಿಮ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸುಕ್ಖಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಸುಕ್ಖಂ ‘‘ಅಸುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಅವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಾತೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಪಟಪಟಾಯಮಾನಸದ್ದಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೋ ಅಗ್ಗಿ ಪಟಗ್ಗಿ. ಪರಿತ್ತಕರಣನ್ತಿ ಆರಕ್ಖಕರಣಂ. ಸಯಂ ವಾ ಉಟ್ಠಿತನ್ತಿ ವಾತೇರಿತಾನಂ ವೇಳುಆದೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ನಿರುಪಾದಾನೋತಿ ಇನ್ಧನರಹಿತೋ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೯೦) ಪನ ‘‘ಖಿಡ್ಡಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸುಕ್ಖತಿಣಾದೀಸು ಅಗ್ಗಿಕರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಲ್ಲೇಸು ಪನ ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೋ, ಪಟಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಅಗ್ಗಿ ಪಟಗ್ಗಿ, ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲತಿಣಾದೀಸುಪಿ ದಾನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ತಂ ದೇನ್ತೇನ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಾವಗ್ಗಿಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅಕತ್ವಾ ಏಕದೇಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಸಣಿಕಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಹನ್ತೋಪಿ ಅಗ್ಗಿ ವಿಹಾರಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಗ್ಗಿ ದಾತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಡಾವಗ್ಗಿನೋ ಪಟಿಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ತೇನ ಸಹ ನಿಬ್ಬಾತಿ. ಪರಿತ್ತಕರಣನ್ತಿ ಸಮನ್ತಾ ರುಕ್ಖತಿಣಾದಿಚ್ಛೇದನಪರಿಖಾಖಣನಾದಿಆರಕ್ಖಕರಣಂ. ತೇನಾಹ ‘ತಿಣಕುಟಿಕಾನಂ ಸಮನ್ತಾ ಭೂಮಿತಚ್ಛನ’ನ್ತಿಆದೀ’’ತಿ, ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೯೦) ಪನ ‘‘ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ರಕ್ಖಣಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಸಮನ್ತಾ ಭೂಮಿತಚ್ಛನ’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ.

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲಾಭತಕಥಾ

೧೭. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲಾಭತಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ ಸದ್ಧಾ ಏತೇಸೂತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ, ಮಚ್ಛರಿನೋ, ತೇಸು ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸು. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯುತ್ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲಾನಿ, ಮಜ್ಝೇಲೋಪತತಿಯಾತಪ್ಪುರಿಸಸಮಾಸೋ, ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾಯ ದಸವತ್ಥುಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯುತ್ತಕುಲಾನಿ, ತೇಸು. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲೇಸು ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀನಂ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕರಣೇನ, ಅಪ್ಪಣೀತದಾಯೀನಂ ತೇಸಂ ಪಣೀತದಾನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಕಾರಣಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪರೇಸಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಿಸಮಿಸ್ಸಮ್ಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಕೇವಲಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅಪಿಹಿತವತ್ಥುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಗನ್ಧಹಲಿದ್ದಾದಿಮಕ್ಖಿತೋತಿಆದಿನಾ. ತತ್ಥಪಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸರೀರೇ ರೋಗಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿಆದಿ.

ಗೋಪಕದಾನಕಥಾ

೧೮. ಗೋಪಕದಾನಕಥಾಯಂ ಪರೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಗೋಪೇತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಗೋಪಕೋ, ತಸ್ಸ ದಾನಂ ಗೋಪಕದಾನಂ, ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಕಾದೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಾತಬ್ಬದಾನಂ. ತತ್ಥ ಪಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೇಹೇವ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ, ಲಿಖಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ. ದಾರಕಾತಿ ತೇಸಂ ಪುತ್ತನತ್ತಾದಯೋ ದಾರಕಾ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಗೋಪಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವುತ್ತಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ಗಿಹೀನಂ ಗೋಪಕದಾನೇ ಯತ್ತಕಂ ಗೋಪಕಾ ದೇನ್ತಿ, ತತ್ತಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಘಿಕೇ ಪನ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ಥತೋ ಏಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ೧.೧೫೬) ‘‘ಪಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ‘ಏತ್ತಕೇ ರುಕ್ಖೇ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ತತೋ ಏತ್ತಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ. ದಾರಕಾತಿ ತೇಸಂ ಪುತ್ತನತ್ತಾದಯೋ ಯೇ ಕೇಚಿ ಗೋಪೇನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಇಧ ‘ದಾರಕಾ’ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ, ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೫೬) ಪನ ‘‘ಆರಾಮರಕ್ಖಕಾತಿ ವಿಸ್ಸತ್ಥವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಭಾಗಂ ವಾ ಸಾಮಿಕಾ ನ ರಕ್ಖನ್ತಿ ನ ದಣ್ಡೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ದಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಧ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ, ತಮ್ಪಿ ‘ನ ವಟ್ಟತಿ ಸಙ್ಘಿಕೇ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಭಾವಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಾದಿಸೇ ಆವಾಸೇ. ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತೀತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಸಮ್ಮಾ ಉಪನೇನ್ತೀತಿ ಅಮ್ಬಫಲಾದೀನಿ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಚೀವರಾದೀಸು ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಸಮ್ಮಾ ಉಪನೇನ್ತಿ. ಚೀವರತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾತಿ ‘‘ಇಮೇಸಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಫಲಾನಿ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಚೀವರೇಸುಯೇವ ಉಪನೇತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ. ತೇಸುಪಿ ಆಗನ್ತುಕಾ ಅನಿಸ್ಸರಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಅನಿಸ್ಸರಾ. ನ ತೇಸು…ಪೇ… ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇಸಂ ಕತಿಕಾಯ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಭಾಜೇತ್ವಾ ನ ಖಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಂ ದಿವಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಕತಾಯ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಕತಿಕಾಯ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನಿಸ್ಸರಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ದೀಪಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೋ. ಪರಿಭೋಗವಸೇನೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ತಮೇವ ಭಾಜೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ, ರಟ್ಠೇವಾ.

ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ತದತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಠಪಿತಞ್ಚ. ಲಾಮಕಕೋಟಿಯಾತಿ ಲಾಮಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ, ಲಾಮಕಸೇನಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇನಾಸನೇಪಿ ತಿಣಾದೀನಿ ಲಾಮಕಕೋಟಿಯಾವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನಿ, ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರಾಪಿ ಲಾಮಕಕೋಟಿಯಾವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಮೂಲವತ್ಥುಚ್ಛೇದಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ನ ಉಪನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ತಾವ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಲಾಮಕಕೋಟಿಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇಹಿಪಿ ಸೇನಾಸನಭೂಮಿಯೋ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ನೋ ಖನ್ತಿ. ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಧಮ್ಮಸನ್ತಕೇನ ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ಕಾತುಂ, ಬುದ್ಧಸನ್ತಕೇನ ವಾ ಧಮ್ಮಪೂಜಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ ಏತಂ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಅಧಿವಚನಂ ಧಮ್ಮಕಾಯೋ ಇತಿಪೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯೋ ಖೋ, ವಕ್ಕಲಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೭) ಚ ವಚನತೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಸೋ ಗಿಲಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾ’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೫) ವಚನತೋ ಬುದ್ಧಸನ್ತಕೇನ ಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ. ನ ಹಿ ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಸೋ ಗಿಲಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೫) ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಚ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ಏಕಸದಿಸತಾ, ತದುಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಾ ಸಮಫಲತಾ ವುತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ‘‘ಯೋ ಮಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಕರಣೇನ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಸೋ ಗಿಲಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಮಮ ಓವಾದಕಾರಕೇನ ಗಿಲಾನೋ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೬೫). ಭಗವತೋ ಚ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಏಕಸದಿಸನ್ತಿ ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೋ ವೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೬) ವಚನತೋ ‘‘ಅಹಞ್ಚ ಖೋ ಪನಿದಾನಿ ಏಕಕೋವ ಓವದಾಮಿ ಅನುಸಾಸಾಮಿ, ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಇಮಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿ ಬುದ್ಧಸಹಸ್ಸಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಓವದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನುಸಾಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೧೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸಂಸನ್ತೇನ ಚ ‘‘ಯೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ನ ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾವಕೋ ನಾಮ, ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಏಸ ಚುನ್ದಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಗರುಕತ್ತಾ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಯೋ ಏವ ಪಸತ್ಥತರೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ. ತೇಸುಪಿ ಆಗನ್ತುಕಾ ಅನಿಸ್ಸರಾತಿ ಸೇನಾಸನೇ ನಿರನ್ತರಂ ವಸನ್ತಾನಂ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ದಾಯಕೇಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಅನಿಸ್ಸರಾ. ಆಗನ್ತುಕೇಹಿಪಿ ಇಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸಾನಾದೀಸು ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇಸಂ ಕತಿಕಾಯ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ‘ಏತ್ತಕೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಫಲಾನಿ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ, ಅಞ್ಞೇಸು ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವಾ ‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದಿಪಚ್ಚಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವಾ ‘ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ಚತುಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯೇವ ಉಪನೇಮಾ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಉಪನೇನ್ತಾನಂ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಕತಿಕಾಯ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ಅನಿಸ್ಸರಾ’ತಿ ವಚನೇನ ದೀಪಿತೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ, ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ‘ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೋ. ಪರಿಭೋಗವಸೇನೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ತಮೇವ ಭಾಜೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ, ರಟ್ಠೇ ವಾ. ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ತದತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಠಪಿತಞ್ಚ. ‘ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ವರಸೇನಾಸನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪುನ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಮೂಲವತ್ಥುಚ್ಛೇದಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ನ ಉಪನೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುನೋ ಮೂಲಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ವರಸೇನಾಸನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಲಾಮಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇಹಿಪಿ ಸೇನಾಸನಭೂಮಿಯೋ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಮೇವ ಇಮಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಂ ವತ್ತಬ್ಬತೋ, ಇತರಥಾ ಕೇಚಿ ಸಹ ವತ್ಥುನಾಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ.

ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೧೫೩) ‘‘ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಪರಚಕ್ಕಾದಿಭಯಂ ಆಗತಂ. ಮೂಲವತ್ಥುಚ್ಛೇದನ್ತಿ ‘ಸಬ್ಬಸೇನಾಸನಾನಂ ಏತೇ ಇಸ್ಸರಾ’ತಿ ವಚನತೋ ಇತರೇ ಅನಿಸ್ಸರಾತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಇಸ್ಸರೋತಿ ಯತ್ಥ ಸೋ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ತಞಾತಹೇತುಂ ಲಭತೀತಿ ಕಿರ ಅತ್ಥೋ, ಅಪಿ ಚ ‘ದಹರೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಸಹ ಭೂಮಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮಿಕಾರಕ್ಖಯಾಚನಕಥಾ

೧೯. ಧಮ್ಮಿಕಾರಕ್ಖಯಾಚನಕಥಾಯಂ ‘‘ಗೀವಾಯೇವಾತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ತೇಸಂ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯಾತಿ ‘ಚೋರೋ’ತಿ ವುತ್ತಂ ಮಮ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕೇಚಿ ದಣ್ಡಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಯ. ಏತೇನ ಕೇವಲಂ ಭಯೇನ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ವಾ ಸಹಸಾ ‘ಚೋರೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ದಣ್ಡಿತೇಪಿ ನ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾನಞ್ಹಿ ‘ಚೋರೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕಥನೇ ಏವ ಗೀವಾ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಪನ ಆರಾಮಿಕಾದೀನಂ ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ‘ಅಸುಕೋ ಚೋರೋ ಏವಮಕಾಸೀ’ತಿ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆರಾಮಿಕಾದೀಸು ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ವತ್ವಾ ದಣ್ಡಾಪೇನ್ತೇಸುಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ನ ಗೀವಾ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ, ಯೇಸಞ್ಚ ವುತ್ತಂ, ತೇಹಿ ಸಯಂ ಚೋರಸ್ಸ ಅದಣ್ಡಿತತ್ತಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾ’ತಿ ಆಣತ್ತೋಪಿ ಹಿ ಸಚೇ ಅಞ್ಞೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿಸಙ್ಕೇತತ್ತಾ. ಅತ್ತನೋ ವಚನಕರನ್ತಿ ಇದಂ ಸಾಮೀಚಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ವಚನಂ ಅಕರೋನ್ತಾನಂ ರಾಜಪುರಿಸಾನಮ್ಪಿ ‘ಇಮಿನಾ ಗಹಿತಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಆಹರಾಪೇಹಿ, ಮಾ ಚಸ್ಸ ದಣ್ಡಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ದಣ್ಡೇ ಗಹಿತೇಪಿ ನ ಗೀವಾ ಏವ ದಣ್ಡಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ‘ಅಸುಕಭಣ್ಡಂ ಅವಹರಾ’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪುನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನೇ (ಪಾರಾ. ೧೨೧) ವಿಯ. ದಾಸಾದೀನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ವಿಯ ತದತ್ಥಾಯ ಅಡ್ಡಕರಣೇ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಆಹ ‘ಕಪ್ಪಿಯಅಡ್ಡೋ ನಾಮ, ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ. ಕೇನಚಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಖೇತ್ತಾದಿಅತ್ಥಾಯ ವೋಹಾರಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಡ್ಡೇ ಕತೇಪಿ ತಂ ಖೇತ್ತಾದಿಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಏವ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸೇವ ಪನ ಪಯೋಗವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ದಾಸಾದೀನಮ್ಪಿ ಪನ ಅತ್ಥಾಯ ರಕ್ಖಂ ಯಾಚಿತುಂ ವೋಹಾರಿಕೇನ ಪುಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಪ್ಪಿಯಕ್ಕಮಂ ವತ್ತುಂ ಆರಾಮಿಕಾದೀಹಿ ಚ ಅಡ್ಡಂ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ವಿಹಾರವತ್ಥಾದಿಕಪ್ಪಿಯಅಡ್ಡಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೬೭೯) ಆಗತೋ.

ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೬೮೧) ‘‘ಗೀವಾತಿ ಕೇವಲಂ ಗೀವಾ ಏವ ಹೋತಿ, ನ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಆವುಧಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಧಾರಾ ನ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಾ, ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಆಕಾರೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಉಚ್ಚಾರಾದಿಛಡ್ಡನಕಥಾ

೨೦. ಉಚ್ಚಾರಾದಿಛಡ್ಡನಕಥಾಯಂ ಅಟ್ಠಮೇ ಉಚ್ಚಾರಾದಿಛಡ್ಡನೇ ‘‘ಉಚ್ಚಾರಾದಿಭಾವೋ, ಅನಪಲೋಕನಂ, ವಳಞ್ಜನಟ್ಠಾನಂ, ತಿರೋಕುಟ್ಟಪಾಕಾರತಾ, ಛಡ್ಡನಂ ವಾ ಛಡ್ಡಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ, ನವಮೇ ಹರಿತೂಪರಿ ಛಡ್ಡನೇ ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ. ಇಧ ಖೇತ್ತಪಾಲಕಾ ಆರಾಮಾದಿಗೋಪಕಾ ಚ ಸಾಮಿಕಾ ಏವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೮೩೦) ವುತ್ತಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೮೩೦) ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ವಳಞ್ಜಿಯಮಾನತಿರೋಕುಟ್ಟಾದಿತಾ, ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಾದೀನಂ ಛಡ್ಡನಾದೀತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ನವಮೇ ‘ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನನಾಳಿಕೇರಮ್ಪೀ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಹರಿತೂಪರಿ ಛಡ್ಡನಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಬೀಜೇಸೂ’ತಿಆದಿ. ಯತ್ಥ ಚ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತತ್ಥ ಹರಿತೇ ವಚ್ಚಾದಿಂ ಕಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೮೩೨) ಪನ ‘‘ಸಾಮಿಕೇ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಛಡ್ಡೇತೀತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿಭಾವೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ಇಧ ಖೇತ್ತಪಾಲಕಾ ಆರಾಮಾದಿಗೋಪಕಾ ಚ ಸಾಮಿಕಾ ಏವ. ‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇ ಆರಾಮೇ ಚ ತತ್ಥ ಕಚವರಂ ನ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕತಿಕಾ ಚೇ ನತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ, ನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ. ತಾಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಟ್ಟತಿ, ನ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಾರುಪ್ಪವಸೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ ಪನ ಸೇಖಿಯವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೬೫೧) ‘‘ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಹಸಾ ಉಚ್ಚಾರೋ ವಾ ಪಸ್ಸಾವೋ ವಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಕತೋ ನಾಮ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ನ ಹರಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಯಮ್ಪಿ ಜೀವರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪಥವಿಯಂ ದಿಸ್ಸಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಾಖಾ ವಾ ಭೂಮಿಲಗ್ಗಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಹರಿತಸಙ್ಖಾತಮೇವ, ಖನ್ಧೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಹರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಾತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಪ್ಪಹರಿತಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಹಸಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಗಿಲಾನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಅಪ್ಪಹರಿತೇ ಕತೋತಿ ಅಪ್ಪಹರಿತಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ತಿಣಣ್ಡುಪಕಂ ವಾ ಪಲಾಲಣ್ಡುಪಕಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತೋಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಹರಿತಂ ಓತ್ಥರತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ‘ಖೇಳೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ’ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ನ ಉದಕೇತಿ ಏತಂ ಪರಿಭೋಗಉದಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ವಚ್ಚಕುಟಿಸಮಉದ್ದಾದಿಉದಕೇಸು ಪನ ಅಪರಿಭೋಗೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ. ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಸಮನ್ತತೋ ಉದಕೋಘೋ ಹೋತಿ, ಅನುದಕಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸೇವ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಏತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ಅನುದಕಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಂ ವಣ್ಣನಾಯಂ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಞ್ಚ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೨.೬೫೨) ‘‘ಖೇಳೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕಗಣ್ಡುಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಛುಕಚವರಾದಿಞ್ಚ ಮುಖೇನೇವ ಹರಿತುಂ ಉದಕೇಸು ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ – ‘‘ವಚ್ಚಕುಟಿಸಮುದ್ದಾದಿಉದಕೇಸು ಪನ ಅಪರಿಭೋಗೇಸು ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನದೀಜಾತಸ್ಸರಾದೀಸು ಆಪತ್ತಿ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಾತಿ. ತತ್ಥ ಸಮುದ್ದಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನದೀಜಾತಸ್ಸರಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾವ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ ಚೇವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಹಿ ಸಮುದ್ದಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನದೀಜಾತಸ್ಸರಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಟೀಕಾಚರಿಯಾ ವದೇಯ್ಯುಂ, ನ ಪನ ವದನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ವಚ್ಚಕುಟಿಸಮುದ್ದಾದಿಉದಕೇಸೂ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವದೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಪನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಭೋಗೇಸೂ’’ತಿ ಹೇತುಮನ್ತವಿಸೇಸನಪದಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂ. ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಪರಿಭೋಗಾನಿ ಚನ್ದನಿಕಾದಿಉದಕಾನಿ ಏವ ಗಹಿತಾನಿ, ನ ಪರಿಭೋಗಾನಿ ನದೀಜಾತಸ್ಸರಾದಿಉದಕಾನೀ’’ತಿ. ತೇನ ಚ ವಚ್ಚಕುಟಿಸಮುದ್ದಾದಿಉದಕಾನಿ ಅಪರಿಭೋಗತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕರಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನದೀಜಾತಸ್ಸರಾದಿಉದಕಾನಿ ಪನ ಪರಿಭೋಗತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಕರಾನೀತಿ. ಕಥಂ ಪನ ‘‘ಅಪರಿಭೋಗೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಹೇತುಮನ್ತಪದಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ? ಯುತ್ತಿತೋ ಆಗಮತೋ ಚ. ಕಥಂ ಯುತ್ತಿತೋ? ‘‘ವಚ್ಚಕುಟಿಸಮುದ್ದಾದಿಉದಕಾನಿ ಪರಿಭೋಗಾನಿಪಿ ಸನ್ತಿ, ಅಪರಿಭೋಗಾನಿಪೀ’’ತಿ ಅಬ್ಯಭಿಚಾರಿಯಭಾವತೋ. ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ಹಿ ಸಮ್ಭವೇ ಏವ ಸತಿ ವಿಸೇಸನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ. ಕಥಂ ಆಗಮತೋ? ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧದತ್ತತ್ಥೇರೇನ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ (ವಿ. ವಿ. ೧೯೫೪) ‘‘ತೇಸಂ ಅಪರಿಭೋಗತ್ತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪರಿಭೋಗಾನಿಯೇವ ಉದಕಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ, ನ ಪರಿಭೋಗಾನಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಟೀಕಾಯಂ ‘‘ವಚ್ಚಕುಟಿಸಮುದ್ದಾದಿಉದಕೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಭೋಗಜಲಂ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ, ತೇನೇವ ತೇಸಂ ಅಪರಿಭೋಗತ್ತಮೇವ ಕಾರಣಮಾಹಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿಭೋಗೇಸು ನದೀಜಾತಸ್ಸರತಳಾಕಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾದಿಉದಕೇಸು ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾದಿಕರಣಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಮೇತಂ. ‘‘ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಸಮನ್ತತೋ ಉದಕೋಘೋ ಹೋತಿ, ಅನುದಕಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸೇವ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಏತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ಅನುದಕಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತತ್ತಾ ಮಹನ್ತೇಸು ನದೀಜಾತಸ್ಸರಾದೀಸು ನಾವಾದೀಹಿ ಗತಕಾಲೇ ತಾದಿಸೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ‘‘ತೀರಂ ಉಪನೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಉಪನೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಟ್ಠಾನೇ ಉದಕೇಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾನುಲೋಮತೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ನಹಾನೇರುಕ್ಖಾದಿಘಂಸನಕಥಾ

೨೧. ನಹಾನೇ ರುಕ್ಖಾದಿಘಂಸನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಪದಾಕಾರೇನಾತಿ ಅಟ್ಠಪದಫಲಕಾಕಾರೇನ, ಜೂತಫಲಕಸದಿಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಲ್ಲಕಮೂಲಕಸಣ್ಠಾನೇನಾತಿ ಖೇಳಮಲ್ಲಕಮೂಲಸಣ್ಠಾನೇನ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೨.೨೪೩) ಪನ ‘‘ಅಟ್ಠಪದಾಕಾರೇನಾತಿ ಜೂತಫಲಕೇ ಅಟ್ಠಗಬ್ಭರಾಜಿಆಕಾರೇನ. ಮಲ್ಲಕಮೂಲಸಣ್ಠಾನೇನಾತಿ ಖೇಳಮಲ್ಲಕಮೂಲಸಣ್ಠಾನೇನ. ಇದಞ್ಚ ವಟ್ಟಾಧಾರಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕಣ್ಟಕೇ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕತವಟ್ಟಕಪಾಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುಥುಪಾಣಿಕನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿಕಸಿತಹತ್ಥತಲೇಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಹತ್ಥಪರಿಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೨೪೪) ಪನ ‘‘ಪುಥುಪಾಣಿನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಪುಥುಪಾಣಿಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏವಂ ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನೇವ ನಹಾನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಹಾನತಿತ್ಥೇ ನಹಾಯನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಹಾನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ನಹಾನವತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪಸಾದಾವಹನತೋ, ಗಿಹಿಪುರಿಸಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಯಾತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ…ಪೇ… ನ ಓತರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇಸು ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಸು ಅನುದಕಸಾಟಕೇನ ನಹಾಯಿತುಂ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಮ್ಪಿ ಖಾಣುಗುಮ್ಬಲತಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಖಾಣು…ಪೇ… ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಉದ್ಧಂಮುಖೇನ ಚೀವರಾಪನಯನಂ ಹರಾಯಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಕುಜ್ಜ…ಪೇ… ಅಪನೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತತೋ ಕಾಯಬನ್ಧನಟ್ಠಪನವತ್ತಮಾಹ ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನ’’ನ್ತ್ಯಾದಿನಾ. ತತೋ ಉದಕಸಾಟಿಕಾಯ ಸತಿ ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಓತರಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಾಯ ಅಸತಿಯಾ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಠಿತಕೇನೇವ ನ ಓತರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಹಿರಿಕಾಕಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಇಧ ಹಿರಿಮನ್ತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಉದಕನ್ತೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿವಾಸನಂ ಮೋಚೇತ್ವಾತಿ. ಉಣ್ಣಟ್ಠಾನೇ, ಸಮಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪಸಾರಿತೇ ಸತಿ ವಾ ತೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಓತರನ್ತೇನ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಓತರನ್ತೇನ ಸಣಿಕ’’ನ್ತ್ಯಾದಿ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ವೇಗೇನ ನ ಓತರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧಾನುರೂಪಮಾಹ ‘‘ಸಣಿಕ’’ನ್ತಿ. ಅತಿಗಮ್ಭೀರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉದಕೋಘತರಙ್ಗವಾತಾದೀಹಿ ಪಹರನ್ತೋ ಚಲಿತಕಾಯೋ ಸಿಯಾ, ಅತಿಉತ್ತಾನೇ ನಿಸೀದನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಾಯೋ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾಭಿಪ್ಪಮಾಣಮತ್ತಂ ಓತರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥವಿಕಾರಾದೀಹಿ ವೀಚಿಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ, ಸದ್ದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಉದ್ಧಟಚಪಲಭಾವೋ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವೀಚಿಂ ಅನುಟ್ಠಪೇನ್ತೇನ ಸದ್ದಂ ಅಕರೋನ್ತೇನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ’’ತಿ. ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ಆಗತದಿಸಾಭಿಮುಖೇನ ನಿಮುಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ಅಭಿಮುಖೇನ ಹುತ್ವಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಇದಾನಿ ತಪ್ಫಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವ’’ನ್ತ್ಯಾದಿಮಾಹ. ತತೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತೇನ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಮಾಹ ‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತೇನಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾವ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ನ ತಾವ ಕಾಯತೋ ಉದಕಂ ಓತರತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೋಕಂ ಕಾಲಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಚೀವರಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಅನ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಠಾತಬ್ಬಂ. ತತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಸುಕ್ಖಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

ವಲಿಕಾದಿಕಥಾ

೨೨. ವಲಿಕಾದಿಕಥಾಯಂ ‘‘ಮುತ್ತೋಲಮ್ಬಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕುಣ್ಡಲಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಲಮ್ಬಕಸುತ್ತನ್ತಿ ಯಞ್ಞೋಪಚಿತಾಕಾರೇನ ಓಲಮ್ಬಕಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೨೪೫). ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೨.೨೪೫) ಪನ ‘‘ಮುತ್ತೋಲಮ್ಬಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕುಣ್ಡಲಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಲಮ್ಬಕಸುತ್ತನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಞ್ಞೋಪಚಿತಸುತ್ತಾದಿಆಕಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ. ವಲಯನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಾದವಲಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಜಿರಬುದ್ಧಿಟೀಕಾಯಂ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೨೪೫) ಪನ ‘‘ಕಣ್ಣತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮುತ್ತೋಲಮ್ಬಕಾದೀನಂ ಕುಣ್ಡಲಾದೀನನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘ಕಾಯೂರ’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಪಾಠೋ. ‘ಕೇಯೂರಾದೀನೀ’ತಿ ಆಚರಿಯೇನುದ್ಧಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದೀಘಕೇಸಕಥಾ

೨೩. ದೀಘಕೇಸಕಥಾಯಂ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿ. ವಿ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೨.೨೪೬) ಪನ ‘‘ದ್ವಙ್ಗುಲೇತಿ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಂ, ದ್ವಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ದುಮಾಸಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಸ್ಸ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಕೇಸಮಸ್ಸುಗಣನಾಯ ಅಚಿತ್ತಕಾಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೋಚ್ಛೇನಾತಿ ಉಸೀರಹೀರಾದೀನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಿತಕೋಚ್ಛೇನ. ಚಿಕ್ಕಲೇನಾತಿ ಸಿಲೇಸಯುತ್ತತೇಲೇನ. ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತರಜಸಿರಾನಮ್ಪೀತಿ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾನಂ ರಜೋಕಿಣ್ಣಸಿರಾನಂ. ಅದ್ದಹತ್ಥೇನಾತಿ ಅಲ್ಲಹತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಉಪರಿ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ. ೨೭೫) ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಸ್ಸುಂ ಕಪ್ಪಾಪೇನ್ತಿ. ಮಸ್ಸುಂ ವಡ್ಢಾಪೇನ್ತಿ. ಗೋಲೋಮಿಕಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ. ಚತುರಸ್ಸಕಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ. ಪರಿಮುಖಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ. ಅಡ್ಢದುಕಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ. ದಾಠಿಕಂ ಠಪೇನ್ತಿ. ಸಮ್ಬಾಧೇ ಲೋಮಂ ಸಂಹರಾಪೇನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೀಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ ‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಸ್ಸು ಕಪ್ಪಾಪೇತಬ್ಬಂ. ನ ಮಸ್ಸು ವಡ್ಢಾಪೇತಬ್ಬಂ. ನ ಗೋಲೋಮಿಕಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ನ ಚತುರಸ್ಸಕಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ನ ಪರಿಮುಖಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ನ ಅಡ್ಢದುಕಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ನ ದಾಠಿಕಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ನ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಲೋಮಂ ಸಂಹರಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಸಂಹರಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಗತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೨೭೫) ‘‘ಮಸ್ಸುಂ ಕಪ್ಪಾಪೇನ್ತೀತಿ ಕತ್ತರಿಯಾ ಮಸ್ಸುಂ ಛೇದಾಪೇನ್ತಿ. ಮಸ್ಸುಂ ವಡ್ಢಾಪೇನ್ತೀತಿ ಮಸ್ಸುಂ ದೀಘಂ ಕಾರೇನ್ತಿ. ಗೋಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಹನುಕಮ್ಹಿ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಏಳಕಮಸ್ಸು ವುಚ್ಚತಿ. ಚತುರಸ್ಸಕನ್ತಿ ಚತುಕೋಣಂ. ಪರಿಮುಖನ್ತಿ ಉದರೇ ಲೋಮಸಂಹರಣಂ. ಅಡ್ಢದುಕನ್ತಿ ಉದರೇ ಲೋಮರಾಜಿಟ್ಠಪನಂ. ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಮಸ್ಸುಕಪ್ಪಾಪನಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುನ ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ. ೨೭೫) ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಕ್ಖರಿಕಾಯಪಿ ಮಧುಸಿತ್ಥಕೇನಪಿ ನಾಸಿಕಾಲೋಮಂ ಗಾಹಾಪೇನ್ತಿ, ನಾಸಿಕಾ ದುಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಣ್ಡಾಸನ್ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಲಿತಂ ಗಾಹಾಪೇನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೀಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ ‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ’ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಲಿತಂ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಗಾಹಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಗತಂ. ‘‘ಸಕ್ಖರಾದೀಹಿ ನಾಸಿಕಾಲೋಮಗ್ಗಾಹಾಪನೇ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಅನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಪನ ಸಣ್ಡಾಸೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಲಿತಂ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಮುಕಾಯ ವಾ ನಲಾಟೇ ವಾ ದಾಠಿಕಾಯ ವಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಬೀಭಚ್ಛಂ ಠಿತಂ, ತಾದಿಸಂ ಲೋಮಂ ಪಲಿತಂ ವಾ ಅಪಲಿತಂ ವಾ ಗಾಹಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ.

ಆದಾಸಾದಿಕಥಾ

೨೪. ಆದಾಸಾದಿಕಥಾಯಂ ಆದಾಸೋ ನಾಮ ಮಣ್ಡನಪಕತಿಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಚ್ಛಾಯಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕಂಸಲೋಹಾದೀಹಿ ಕತೋ ಭಣ್ಡವಿಸೇಸೋ. ಉದಕಪತ್ತೋ ನಾಮ ಉದಕಟ್ಠಪನಕೋ ಪಾತಿಸರಾವಾದಿಕೋ ಭಾಜನವಿಸೇಸೋ. ಕಂಸಪತ್ತಾದೀನೀತಿ ಆದಾಸಭಾವೇನ ಅಕತಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವೇನ ಆಲೋಕಕರಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುವಣ್ಣರಜತಜಾತಿಫಲಿಕಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಕಞ್ಜಿಯಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದ್ರವಜಾತಿಕಾನಿ ತೇಲಮಧುಖೀರಾದೀನಿ. ಆಬಾಧಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನವಣಪಚ್ಚಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಞ್ಛವಿ ನು ಖೋ ಮೇ ವಣೋ’’ತಿಆದಿ. ಆಯುಂ ಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ. ಕೋ ಸೋ? ಅತ್ತಭಾವೋ, ತಂ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ, ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕೇನಾಕಾರೇನ ಓಲೋಕೇಯ್ಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಮಾಹ ‘‘ಜಿಣ್ಣೋ ನು ಖೋಮ್ಹಿ ನೋತಿ ಏವ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಮ ಅತ್ತಭಾವೋ ಜಿಣ್ಣೋ ನು ಖೋ ವಾ, ನೋ ಜಿಣ್ಣೋ ನು ಖೋ ವಾತಿ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನ ಓಲೋಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಸೋಭತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಭಾವೋ, ನೋ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೇನ ಅತ್ತಸಿನೇಹವಸೇನ ಓಲೋಕೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ.