೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೭. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಚೀವರಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ದುತಿಯಕಥಿನೇ ವಿಯ ಸಾಮಿವಸೇನೇವ ಕರಣವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪೯೯-೫೦೦. ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ‘‘ತುಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಲಚೀವರಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನಂ, ಏತಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪಠಮಅನಿಯತೇ ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ ವಿಯ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ ವಿಯ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ, ಅವುತ್ಥವಸ್ಸೇಹಿ ಚ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಭಾಜೇತಬ್ಬತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ತತೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಚೀವರಮ್ಪಿ ಅಕಾಲೇ ಲದ್ಧಚೀವರಮ್ಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಏಕಮಾಸಪರಿಹಾರಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಪರಿಹಾರಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇ ಅಸತಿ ದಸಾಹಪರಿಹಾರಮೇವ ಲಭತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಥಾಲದ್ಧಂ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಲದ್ಧಂ ವಾ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಇತರಥಾ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ವಿರುಜ್ಝನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ‘‘ಯಾವಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೮) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಪವಾರಣಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕೋ ಮಾಸೋ, ಅತ್ಥತೇ ಕಥಿನೇ ಏಕಾದಸದಿವಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಚ ಪರಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತಮೇವ ಪರಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಛಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಮ್ಪಿ ಏತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿಯೇವಾ’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೪೬-೬೪೯) ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಲೇಪಿ ಅಕಾಲೇಪಿ ಚ ಯಥಾತಥಾ ಲದ್ಧಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಏಕಮಾಸಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಂ ವಾ ಯಥಾರಹಂ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ ಏವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮಾಸಪರಮತೋ ಉತ್ತರೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ತಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಏವಮತ್ಥಂ ಅವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ‘‘ಮೂಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನನ್ತರಾ ದುತಿಯದಿವಸಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಮಾಸಪರಮಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಠಪೇತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಸಾಹಪರಮತಾಯ ಏವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮೂಲಚೀವರನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ವೀಸತಿಮದಿವಸತೋ ಉದ್ಧಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಮದಿವಸಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಘಟಿತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ನವಾಹಪರಮತಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಏಕತೋ ಅಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಂ ಪನ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಮೇವ.

ಪಾಳಿಯಂ ದಸಾಹಾತಿ ದಸಾಹೇನ. ಏಕಾದಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿಆದೀಸು ಏಕಾದಸಾಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏಕವೀಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ…ಪೇ… ನವಾಹಾ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ‘‘ತಿಂಸೇ…ಪೇ… ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ…ಪೇ… ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸತಿಯಾ ಏವ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೀವರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಪಚ್ಚಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಮೂಲಚೀವರಂ ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಥಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಠಮತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಸಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಙ್ಗಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಕಥಿನೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಇಧ ಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.