೩. ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ

ತೀಹೀತಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋದ್ವಾರೇಹಿ.

ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿನಿದಾನವಣ್ಣನಾ

೧೬೨. ಯಾ ಅಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ತಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ನಗರಂ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೮೪) ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮಾನಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಚ ನಗರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಚ ನ ಕೇವಲಂ ರಾಜಗಹಾದಯೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಾವನಂ ನಾಮಾತಿಆದಿ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಸಂಯುತ್ತಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ವುತ್ತಂ, ದೀಘಭಾಣಕಾ ಪನ ‘‘ಹಿಮವನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ ಮಹಾವನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಹಂಸವಟ್ಟಕಚ್ಛದನೇನಾತಿ ಹಂಸವಟ್ಟಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ, ಹಂಸಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯವಿಚ್ಛನ್ದನಿಯಕಥನ್ತಿ ಕರಜಕಾಯೇ ವಿರಾಗುಪ್ಪಾದನಕಥಂ. ಛನ್ದೋತಿ ದುಬ್ಬಲರಾಗೋ. ರಾಗೋತಿ ಬಲವರಾಗೋ. ‘‘ಕೇಸಲೋಮಾದಿ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯೇಪಿ ಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಪ್ಪಭೇದೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಪಭೇದಾ ಏತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಪ್ಪಭೇದೋ, ತೇನ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಪ್ಪಭೇದೇನಾತಿ ಏವಂ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸವಸೇನ ಪರಿಯಾಯವಿಸೇಸನತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಅಸುಭಾಯಾತಿ ಅಸುಭಮಾತಿಕಾಯ. ವಣ್ಣೇತಬ್ಬಮಾತಿಕಞ್ಹಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತೇನಾಹ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿಆದಿ. ತಂ ವಿಭಜನ್ತೋತಿ ಮಾತಿಕಂ ವಿಭಜನ್ತೋ. ಫಾತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಕರಣಂ. ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನನ್ತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಪಞ್ಚನೀವರಣಙ್ಗವಿಗಮೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನತಾ, ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತವಿತಕ್ಕಾದಿಜ್ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣಂ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಝಾನಸ್ಸ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ವಸೇನ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣತಾ, ತೇಸಂಯೇವ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ದಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ದಸಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನೇನೇವ ತನ್ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣತಾಪಿ ಝಾನಸ್ಸ ಪಾಕಟಾ ಹೋತೀತಿ ತತ್ರಿಮಾನೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಸಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನವಿಸಯೇ ಅಯಂ ಪಾಳಿ. ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧೀತಿ ಗೋತ್ರಭುಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಯ ಝಾನಸ್ಸ ನೀವರಣಾದಿಪರಿಬನ್ಧತೋ ವಿಸುದ್ಧಿ, ಸಾಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾದೀನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯತ್ತೇನ ಪಧಾನಾ ಪುರಿಮಕಾರಣಸಿದ್ಧಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಪದಾವಿಸುದ್ಧಿ ಆದೀ’’ತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾತಿ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬತಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಯ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಅನುಬ್ರೂಹನಾ, ಸಾ ಪನ ಪರಿಬನ್ಧವಿಸುದ್ಧಿಸಮಕಾಲವಿಭಾವಿನೀಪಿ ತಬ್ಬಿಸುದ್ಧಿಯಾವ ನಿಪ್ಫನ್ನಾತಿ ದೀಪನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹನಾ ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ. ಸಮ್ಪಹಂಸನಾತಿ ವತ್ಥುಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಅನತಿವತ್ತನಾದಿಸಾಧಕಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿವಸೇನ ಪರಿಯೋದಪನಾ, ಸಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾವ ಸಿದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ. ತೀಣಿಪಿ ಚೇತಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಲಬ್ಭಮಾನಾನಿಪಿ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಭಾವೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಪನ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾದಿಕ್ಖಣತ್ತಯೇ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿಆದೀಸು ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ಸಮಪ್ಪವತ್ತೋ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಯೇವ. ಸೋ ಹಿ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅನ್ತಾನಂ ಅನುಪಗಮನೇನ ಮಜ್ಝಿಮೋ, ಸವಿಸೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಠಪನತೋ ಸಮಾಧಿಯೇವ ಉಪರಿವಿಸೇಸಾನಂ ಕಾರಣಭಾವತೋ ‘‘ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಪಟಿಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತೇನ ತತ್ಥ ಏಕತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಅಪ್ಪನಾಗೋಚರೇ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಉಪತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುನ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ವಿಸೋಧನೇ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ ನಾಮ. ಸಮಥಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಸಮಥಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಪುನ ಸಮಾಧಾನೇ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಸಮಥಪಟಿಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ, ಸಮಥಪಟಿಪನ್ನಭಾವತೋ ಏವಮಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸಂಸಗ್ಗಂ ಪಹಾಯ ಏಕತ್ತೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಪುನ ಏಕತ್ತುಪಟ್ಠಾನೇ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಏಕತ್ತುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಜಾತಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಯೇ ಪನ ತೇ ಏವಂ ಉಪೇಕ್ಖಾನುಬ್ರೂಹಿತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಝಾನಚಿತ್ತೇ ಜಾತಾ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾ ಯುಗನದ್ಧಧಮ್ಮಾ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅನತಿವತ್ತನಸಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ವಿಸೋಧನಾ ಪರಿಯೋದಪನಾ ಚ, ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ವಿಮುತ್ತಿರಸೇನ ಏಕರಸತಾಯ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಚ, ಯಞ್ಚೇತಂ ತದುಪಗಂ ತೇಸಂ ಅನತಿವತ್ತನಏಕರಸಭಾವಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ವೀರಿಯಂ, ತಸ್ಸ ತದುಪಗವೀರಿಯಸ್ಸ ವಾಹನಟ್ಠೇನ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಚ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾ ಚ, ಪರಿಯೋದಪನಾ ಚ ಪರಿಯೋದಪನಕಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿವಸೇನೇವ ಇಜ್ಝತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ತಿವಿಧತ್ತಗತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿಆದೀನಿ ತಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥೋಮನವಚನಾನಿ. ವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕಙ್ಗೇನ ಸುನ್ದರಭಾವಮುಪಗತಂ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಇದಂ ಝಾನಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯವಸೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಟಿಕುಟತೀತಿ ಸಙ್ಕುಚತಿ. ಪಟಿವಟ್ಟತೀತಿ ಪಟಿನಿವಟ್ಟತಿ. ನ್ಹಾರುದದ್ದುಲನ್ತಿ ನ್ಹಾರುಖಣ್ಡಂ. ಪಯುತ್ತವಾಚನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನೇ ನಿಯುತ್ತವಾಚಂ. ದಣ್ಡವಾಗುರಾಹೀತಿ ದಣ್ಡಪಟಿಬದ್ಧಾಹಿ ದೀಘಜಾಲಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ವಾಗುರಾಹಿ.

ಸಮಣಕುತ್ತಕೋತಿ ಕಾಸಾಯನಿವಾಸನಾದಿಸಮಣಕಿಚ್ಚಕೋ. ವಗ್ಗುಮುದಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಗ್ಗುಮತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಲೋಕಿಕಾ ‘‘ಮುದಾ’’ತಿ ವೋಹರಿಂಸೂತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಗ್ಗುಮತಾ’’ತಿ. ‘‘ವಗ್ಗೂ’’ತಿ ಮತಾ, ಸುದ್ಧಸಮ್ಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಞ್ಞಸಮ್ಮತಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಾನಂ ಪಾಪುನನೇನ ಸೋಧನೇನ ಸಾ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಮತಾ.

೧೬೩. ಮಾರಸ್ಸ ಧೇಯ್ಯಂ ಠಾನಂ, ವತ್ಥು ವಾ ನಿವಾಸೋ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ, ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಏವ, ಇಧ ಪನ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಂ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ. ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣಕುತ್ತಕೋ ಯಥಾಸಮುಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗಮೂಲಕೇನ ಸಮಣಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅವೋಚ, ನ ಪನ ‘‘ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತೀಸು ಭವೇಸು ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತಾಯ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮರಣೇನೇವ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರಮೋಚನಲದ್ಧಿಕತ್ತಾ ದೇವತಾಯ. ನ ಹಿ ಮತಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಗಚ್ಛತಿ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಏವಮೇವ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರೇಸಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪನತ್ಥೇನ ಏವಮೇವ ಸಂಸಾರಮೋಚನಸಭಾವೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅತ್ತನಾಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೬೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸೀತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಅತ್ತನಾಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಚ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸುಂ, ತೇ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂ ಠಪೇತ್ವಾ ತದವಸೇಸೇ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ಅರಿಯೇ ಅಯಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೬೪. ಏಕೀಭಾವತೋತಿ ಪವಿವೇಕತೋ. ಉದ್ದೇಸಂ ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತದಾ ಪನ ಉದ್ದೇಸಾದಿದಾಯಕಾ ತನುಭೂತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಗತಾ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೫. ದಸಾನುಸ್ಸತೀಸು ಅನ್ತೋಗಧಾಪಿ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹೂನಂ ಸಪ್ಪಾಯತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ಗಹಿತಾ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ದೇಸೇಸಿ. ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞಾ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸದಿಸಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಆರುಪ್ಪಾ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನನುರೂಪಾತಿ ತೇಸಂ ಇಧ ಅಗ್ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ. ಅತ್ಥಯೋಜನಾಕ್ಕಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಯೋಜನಾಕ್ಕಮಞ್ಚ. ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸತೀತಿ ಅಪ್ಪಮುಸ್ಸನತಾಯ ತಮೇವ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಪಸ್ಸಾಸಞ್ಚ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಠಾನಂ, ತಥಾ ತಿಟ್ಠನಕಧಮ್ಮೋ ಸತಿ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ಸತಿವಸೇನೇವ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಕಾಮೇನ ಯೋ ಅಸ್ಸಸತೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೋ ಅಸ್ಸಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸತಿ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೇತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಭೂತೇ. ಖಣೇನೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇನೇವ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಾದಕಭೂತೋ ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವಂ ಉಪಗತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಓಪಮ್ಮನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಮಾವ ಓಪಮ್ಮಂ, ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ.

ಬಾಹಿರಕಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಜಾನನ್ತಾ ಆದಿತೋ ಚತುಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಜಾನನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬಂ ಸೋಳಸಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ಆಹ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಇಚ್ಚಾದಿ. ಏವಮಸ್ಸೇತಂ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಭಾವನಾಸತಿಯಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಬನ್ಧನೇ ಸತಿಯೇವ, ನಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ನಿರತ್ಥಕೋ ಅನನುರೂಪೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಸೇಸಸತ್ತವಿಧಸೇನಾಸನನ್ತಿ ‘‘ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೦೮) ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಉತುತ್ತಯಾನುಕೂಲಂ ಧಾತುಚರಿಯಾನುಕೂಲನ್ತಿ ಗಿಮ್ಹಾನಾದಿಉತುತ್ತಯಸ್ಸ ಸೇಮ್ಹಾದಿಧಾತುತ್ತಯಸ್ಸ ಮೋಹಾದಿಚರಿಯತ್ತಯಸ್ಸ ಚ ಅನುಕೂಲಂ. ನಿಸಜ್ಜಾಯ ದಳ್ಹಭಾವಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಾಭುಜನೇನ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಪವತ್ತನಸುಖತಂ ಉಪರಿಮಕಾಯಸ್ಸ ಉಜುಕಂ ಠಪನೇನ, ಆರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹೂಪಾಯಂ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಯಾ ಠಪನೇನ ಉಪದಿಸನ್ತೋ. ನ ಪಣಮನ್ತೀತಿ ನ ಓಣಮನ್ತಿ. ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನಂ ಸತಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಗಹಿತಂ ಸಮ್ಮೋಸಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ನಿಗ್ಗಮನಸಙ್ಖಾತಂ ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ, ಪರಮಂ ಸತಿನೇಪಕ್ಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸತೋವಾತಿ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಏವ. ಬಾತ್ತಿಂಸಾಯ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಚತೂಸು ಚತುಕ್ಕೇಸು ಆಗತಾನಿ ದೀಘರಸ್ಸಾದೀನಿ ಸೋಳಸ ಪದಾನಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವುತ್ತೇಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇಹಿ. ದೀಘಂಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿ ದೀಘಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ, ವಿಭತ್ತಿಅಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ, ದೀಘನ್ತಿ ವಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪನ್ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ‘‘ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗಭಾವಂ ಪಜಾನತೋ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಹುತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ, ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿಅಸ್ಸಾಸನವಸೇನಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆ ಪಠಮಂ ಬಹಿಮುಖಂ ಸಸನಂ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ತತೋ ಅನ್ತೋಮುಖಂ ಪಟಿಸಸನಂ ಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ಆಹ ಅಸ್ಸಾಸೋತಿ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನವಾತೋತಿಆದಿ, ಸುತ್ತನ್ತಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಆಕಡ್ಢನವಸೇನ ಅನ್ತೋ ಸಸನಂ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ಬಹಿ ಪಟಿಸಸನಂ ಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥಾತಿ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನಅನ್ತೋಪವಿಸನವಾತೇಸು, ತಸ್ಸ ಚ ಪಠಮಂ ಅಬ್ಭನ್ತರವಾತೋ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ದಾರಕಾನಂ ಪವತ್ತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನವಾತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪೇತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಸುತ್ತನಯೋ ಏವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚ ಪಸ್ಸಾಸಾದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾರದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಇಞ್ಜಿತಾ ಚ ಫನ್ದಿತಾ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅದ್ಧಾನವಸೇನಾತಿ ಕಾಲದ್ಧಾನವಸೇನ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನ-ಸದ್ದೋ ಕಾಲಸ್ಸ ದೇಸಸ್ಸ ಚ ವಾಚಕೋ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಹೀತಿಆದಿನಾ ದೇಸದ್ಧಾನಂ ಉಪಮಾವಸೇನ ದಸ್ಸಿತಂ. ಇದಾನಿ ತಬ್ಬಿಸಿಟ್ಠಕಾಲದ್ಧಾನವಸೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ದೀಘರಸ್ಸತಂ ಉಪಮೇಯ್ಯವಸೇನ ವಿಭಾವೇತುಂ ಏವನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಾ ಅನೇಕಕಲಾಪಭಾವೇನ. ಏತ್ಥ ಚ ಹತ್ಥಿಆದಿಸರೀರೇ ಸುನಖಾದಿಸರೀರೇ ಚ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ದೇಸದ್ಧಾನವಿಸಿಟ್ಠಕಾಲದ್ಧಾನವಸೇನೇವ ದೀಘರಸ್ಸತಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ದೀಘಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಸಣಿಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾತಿಆದಿವಚನತೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ. ತೇತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ. ಇತ್ತರಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕಂ ಕಾಲಂ. ನವಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಲದ್ಧವಿಸೇಸಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ಅದ್ಧಾನವಸೇನ ಆದಿತೋ ವುತ್ತಾ ತಯೋ ಆಕಾರಾ, ತೇ ಚ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಸ್ಸಾಸೋವ, ಕಸ್ಸಚಿ ಪಸ್ಸಾಸೋವ, ಕಸ್ಸಚಿ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ಛನ್ದವಸೇನ ತಯೋ, ತಥಾ ಪಾಮೋಜ್ಜವಸೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ. ಏಕೇನಾಕಾರೇನಾತಿ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸಾದೀಸು ಏಕೇನಾಕಾರೇನ.

ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇತಿ ದೀಘೇ ಓಕಾಸದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕಾಲದ್ಧಾನೇಪಿ ವಾ, ಏವಂ ಉಪರಿ ಇತ್ತರಸಙ್ಖಾತೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಭಾವನಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಆವಹನ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಸ್ಸಾದತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸಾತಿಸಯೋ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಲಕ್ಖಣೋ ಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಛನ್ದವಸೇನಾತಿ ತಥಾಪವತ್ತಛನ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ. ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಸುಖುಮತರಭಾವೇ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಸನ್ತತರತಾಯ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನತಾಯ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಸಹಗತೋ ಪಮೋದೋ ಖುದ್ದಕಾದಿಭೇದಾ ತರುಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಚಿತ್ತಂ ವಿವತ್ತತೀತಿ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಕತಿಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದೇ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪುನ ಝಾನನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾರಾಭಾವತೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನಂ ಹೋತಿ, ಸಾ ಪನಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣನ್ತಿ ಸಮಥವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪಸ್ಸನಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಮುಖೇನ ತನ್ನಿಸ್ಸಯನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಚ ಞಾಣಂ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಸಙ್ಖಾತೋ ಕಾಯೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥ ಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ, ಸತಿ ಪನ ಸರಸತೋ ಉಪತಿಟ್ಠನಟ್ಠೇನ ಸರಣಟ್ಠೇನ ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿಆದೀಸು ಯಾ ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯೇ, ತನ್ನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಕರಜಕಾಯೇ ಚ ಕಾಯಸ್ಸೇವ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವಂ ವಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸತ್ತಜೀವಾದಿಭಾವಂ ವಾ ಅನನುಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಚ ಅನುಪಸ್ಸನಾ, ತಾಯ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಭಾವನಾ ವಡ್ಢನಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ.

ಇತ್ತರವಸೇನಾತಿ ಪರಿತ್ತಕಾಲವಸೇನ. ತಾದಿಸೋತಿ ದೀಘೋ ರಸ್ಸೋ ಚ. ವಣ್ಣಾತಿ ದೀಘಾದಿಆಕಾರಾ. ನಾಸಿಕಗ್ಗೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ, ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಉತ್ತರೋಟ್ಠೇ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಂ ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಆಭೋಗವಸೇನ ಪಚ್ಛಾ ತಥಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇನ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಂ ಏವಂ ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಸ್ಸಸತಿ ಚೇವ ಪಸ್ಸಸತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂಭೂತೋ ಸಬ್ಬಕಾಯಪಟಿಸಂವೇದೀ ಅಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಸ್ಸಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖತಿ ನಾಮ, ನ ಪನ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತನಮತ್ತೇನ ಸೋ ಏವಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಥಾಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ವಿದಿತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಸಂವರೋತಿ ಸತಿ ವೀರಿಯಮ್ಪಿ ವಾ. ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಸಬ್ಬಕಾಯಂ ವಿದಿತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆದಿಕಂ ಪುಬ್ಬಾಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಞಾಣುಪ್ಪಾದನಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಪಸ್ಸಮ್ಭನಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಾಯಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಂ. ಸೋ ಹಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಕರಜಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತಾಯ ತೇನ ಸಙ್ಖರೀಯತೀತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಕಾಲೇತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅನಾರದ್ಧಕಾಲೇ, ತದಾರಮ್ಭತ್ಥಾಯ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸೀದತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಪರಿಗ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋ. ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಬಲವಂ ಓಳಾರಿಕಂ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಹಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ ವಾ ಏತಂ. ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವಾತಿ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ.

ಮಹಾಭೂತಪರಿಗ್ಗಹೇ ಸುಖುಮೋತಿ ಚತುಧಾತುಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣಿಕವಿಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನಮಾಹ. ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ, ತತೋ ಓರಂ ದುಬ್ಬಲವಿಪಸ್ಸನಾ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಕಾಲೇತಿಆದಿನಾ ಸಮಥನಯೇ ವುತ್ತನಯೇನ.

ಚೋದನಾಸೋಧನಾಹೀತಿ ಅನುಯೋಗಪರಿಹಾರೇಹಿ. ಕಥನ್ತಿಆದಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಾಳಿ, ತತ್ಥ ಕಥಂ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇತಿ ಕಿರಾತಿಆದಿ ಚೋದಕವಚನಂ. ಇತಿ ಕಿರಾತಿ ಏವಞ್ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಭಾವಂ ಉಪನೇತಿ ಚೇತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಾತೂಪಲದ್ಧಿಯಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಾತಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ತಬ್ಬಿಸಯಾಯ ಉಪಲದ್ಧಿಯಾ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ವಡ್ಢಿ ಚ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಪುನ ಇತಿ ಕಿರಾತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಚೋದನಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ, ತತ್ಥ ಇತಿ ಕಿರ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ ಯದಿ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಭಾವನಾ ಹೋತೀತಿ ಯದಿಪಿ ಓಳಾರಿಕಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ಸುಖುಮಾ ಪನ ಅತ್ಥೇವಾತಿ ಭಾವನಾಯಪಿ ವಡ್ಢಿ ಹೋತೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಂಸೇತಿ ಕಂಸಭಾಜನೇ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ, ತೇಸಂ ಸದ್ದಾನಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖುಮಕಾ ಸದ್ದಾತಿ ಅನುರವೇ ಆಹ. ಸುಖುಮಸದ್ದನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತಾಪೀತಿ ಸುಖುಮೋ ಸದ್ದೋವ ನಿಮಿತ್ತಂ ತದಾರಮ್ಮಣತಾಯಪಿ.

ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋತಿ ಉತ್ತಮಸಮಾಚಾರೋ, ತದೇವ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಸೀಲಂ, ಖನ್ಧಕವತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಹಂ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಾಮೀತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸೀಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಆವಾಸೋತಿ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ. ಕುಲನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಮ್ಮನ್ತಿ ನವಕಮ್ಮಂ. ಇದ್ಧೀತಿ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾ ಇದ್ಧಿ, ಸಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಸೋ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೧) ವುತ್ತೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಪ್ಪಕಾರೇನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ. ಯೋಗಾನುಯೋಗೋತಿ ಯೋಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜನಂ. ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣೇಸೂತಿ ಆಲೋಕಾಕಾಸಕಸಿಣದ್ವಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಕಸಿಣಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಚತ್ತಾರೀಸಞ್ಞೇವ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ. ಯಥಾವುತ್ತೇನೇವ ನಯೇನಾತಿ ಯೋಗಾನುಯೋಗಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನತ್ತಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಇಮಿನಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ. ಮಹಾಹತ್ಥಿಪಥಂ ನೀಹರನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವೀಥಿಂ ಮಹಾಹತ್ಥಿಮಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ.

ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮಾಚರಿಯನ್ತಿ ‘‘ಇಮಿನಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಆಚರಿಯಂ. ‘‘ಪಿಯೋ ಗರು ಭಾವನೀಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೭.೩೭; ನೇತ್ತಿ. ೧೧೩; ಮಿ. ಪ. ೬.೧.೧೦) ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೨) ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮಾಚರಿಯನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಸನ್ಧಿಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚಪಬ್ಬಂ, ಪಞ್ಚಭಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಗನ್ಥಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಂ. ತದತ್ಥಪರಿಪುಚ್ಛಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ, ತತ್ಥ ಸಂಸಯಪರಿಪುಚ್ಛಾ ವಾ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಏವಮಿಧ ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪತಿಟ್ಠತೀತಿ ಉಪಧಾರಣಂ. ತಥಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪ್ಪನಾ ಏವಂ ಝಾನಮಪ್ಪೇತೀತಿ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಗಣನಾನುಬನ್ಧನಾಫುಸನಾನಂ ವಸೇನ ಭಾವನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಠಪನಾವಸೇನ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿ ಇಧ ಭಾವನಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಭಾವಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಭಾವೂಪಧಾರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಅಟ್ಠಾರಸಸೇನಾಸನದೋಸವಿವಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಮಹತ್ತಂ ನವತ್ತಂ ಜಿಣ್ಣತ್ತಂ ಪನ್ಥನಿಸ್ಸಿತತ್ತಂ ಸೋಣ್ಡಿಪಣ್ಣಪುಪ್ಫಫಲಯುತ್ತತಾ ಪತ್ಥನೀಯತಾ ನಗರದಾರುಖೇತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತಾ ವಿಸಭಾಗಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾ ಪಟ್ಟನಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತಾ ಪಚ್ಚನ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತಾ ರಜ್ಜಸೀಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತಾ ಅಸಪ್ಪಾಯತಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾನಂ ಅಲಾಭೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಸೇನಾಸನದೋಸೇಹಿ ವಿವಜ್ಜಿತಂ. ಪಞ್ಚಸೇನಾಸನಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ –

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇನಾಸನಂ ನಾತಿದೂರಂ ಹೋತಿ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನಂ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿವಾ ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣಂ ರತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಂ ಅಪ್ಪಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ …ಪೇ… ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧) –

ಏವಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸೇನಾಸನಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಏತ್ಥ ಚ ನಾತಿದೂರತಾದಿ ಏಕಂ, ದಿವಾ ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣತಾದಿ ಏಕಂ, ಅಪ್ಪಡಂಸಾದಿತಾ ಏಕಂ, ಚೀವರಾದಿಲಾಭೋ ಏಕಂ, ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಖುದ್ದಕಪಲಿಬೋಧೇನಾತಿ ದೀಘಾನಂ ಕೇಸಾದೀನಂ ಹರಣೇನ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಂ ಪಚನತುನ್ನಕರಣರಜನಾದಿಕರಣೇಹಿ ಚ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ ಖುದ್ದಕಾ ಪಲಿಬೋಧಾ ಯೇನ, ತೇನ. ಭತ್ತಸಮ್ಮದನ್ತಿ ಭೋಜನನಿಮಿತ್ತಂ ಪರಿಸ್ಸಮಂ. ಆಚರಿಯತೋ ಉಗ್ಗಹೋ ಆಚರಿಯುಗ್ಗಹೋ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿಧಿ, ನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಉಗ್ಗಹಮತ್ತಂ, ತತೋ. ಏಕಪದಮ್ಪೀತಿ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಮ್ಪಿ.

ಅನುವಹನಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಅನುಗಮನವಸೇನ ಸತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಅನುಪ್ಪವತ್ತನಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಗಣನಾದಿವಸೇನ ವಿಯ ಫುಸನಾವಸೇನ ವಿಸುಂ ಮನಸಿಕಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಫುಟ್ಠಫುಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಗಣನಾದಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ ಫುಸನಾಗಹಣನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ಫುಸನಾತಿ ಫುಟ್ಠಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಠಪನಾತಿ ಸಮಾಧಾನಂ, ಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಾ ಪನ ಅಪ್ಪನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಠಪನಾತಿ ಅಪ್ಪನಾ’’ತಿ. ಅನಿಚ್ಚತಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣತೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ಪವತ್ತತೋ ನಿಮಿತ್ತತೋ ಚ ವಿನಿವಟ್ಟನತೋ ವಿನಿವಟ್ಟನಾ ಮಗ್ಗೋ. ಕಿಲೇಸಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಭಾವತೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಫಲಂ. ತೇಸನ್ತಿ ವಿನಿವಟ್ಟನಾಪಾರಿಸುದ್ಧೀನಂ. ಖಣ್ಡನ್ತಿ ‘‘ಏಕಂ ತೀಣಿ ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಏಕನ್ತರಿಕಾದಿಭಾವೇನ ಗಣನಾಯ ಖಣ್ಡನಂ. ಅಥ ವಾ ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕತಿಪಯಕಾಲಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಪುನ ಗಣನವಸೇನ ಅನ್ತರಾ ಓಧಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಖಣ್ಡಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನಿನ್ನಂ ಪವತ್ತತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ, ನೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಂ ನು ಖೋ ಮೇತಿಆದಿ, ಇದಞ್ಚ ಏವಂ ಖಣ್ಡಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚಿರತರಂ ಗಣನಾಯ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ತಥಾ ಲದ್ಧಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ. ಯೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇಸು ಯಸ್ಸ ಏಕೋವ ಪಠಮಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಸ ಪನ ಉಭೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣಿತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಇಮಿನಾವ ದ್ವೀಸು ನಾಸಾಪುಟವಾತೇಸು ಯೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಠಮಂ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಉಪಟ್ಠಿತೇಪಿ ಉಪಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗಣನ್ತಸ್ಸೇವ ಕಮೇನ ಉಭೋಪಿ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಗಣೇತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಂ ಸೀಘಗಣನಾರಮ್ಭಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನ ಗಣಯತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇನಾತಿ ದನ್ಧಗಣನಾಯ, ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ದನ್ಧಗಣನಾಯ ಆರದ್ಧಕಾಲೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಸದತಾಯ ಸುಖುಮಸ್ಸಾಸಾದೀನಂ ಅಪಾಕಟತಂ, ಪಚ್ಛಾ ವಿಸದಕಾಲೇ ಪಾಕಟತಞ್ಚ ತೇಸು ಚ ಪಾಕಟೇಸು ದನ್ಧಗಣನಂ ಪಹಾಯ ಸೀಘಗಣನಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೀಘಗಣನಾಯ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಿ ಅಪ್ಪನಾವೀಥಿಯಮೇವ, ನ ಕಾಮಾವಚರೇ ಭವಙ್ಗನ್ತರಿಕತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಂ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಸೀಘಗಣನಾಯ. ಅನ್ತೋ ಪವಿಸನ್ತಂ ವಾತಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಅನ್ತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪವೇಸೇತಿ ನಾಮ.

ಏತನ್ತಿ ಏತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಜಾತಂ. ಅನುಗಮನನ್ತಿ ಫುಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಮನಸಿಕರಣಮೇವ, ನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಅನುವತ್ತನಂ, ತೇನಾಹ – ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾನುಗಮನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಫುಸನಾಠಪನಾವಸೇನ ವಿಸುಂ ಮನಸಿಕಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾ ಗಣನಾಯ ಫುಸನಾಯ ಚ ಮನಸಿಕರೋತಿ, ಏವಂ ಅನುಬನ್ಧನಂ ವಿನಾ ಕೇವಲಂ ಠಪನಾಯ ಚ ಫುಸನಾಯ ಚ ಮನಸಿಕಾರೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಗಣನಂ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅಪ್ಪನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಅನುಬನ್ಧನಾಯ ಚ ಫುಸನಾಯ ಚ ಮನಸಿಕರೋತಿ, ಅಪ್ಪನಾಯ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅನುಬನ್ಧನಾಯ ಠಪನಾಯ ಚ ಮನಸಿಕರೋತಿ ನಾಮಾತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅನುಬನ್ಧನಾಯ ವಿನಾ ಠಪನಾಯ ಮನಸಿಕಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅನುಬನ್ಧನಾಯ ಚ ಫುಸನಾಯ ಚ ಠಪನಾಯ ಚ ಮನಸಿಕರೋತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯಾ ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ನ ಮಿನೋತಿ ನ ವಿನಿಚ್ಛನತಿ, ಸಾ ಮಾನಸ್ಸ ಸಮೀಪೇತಿ ಉಪಮಾನಂ ಸಿದ್ಧಸಾದಿಸೇನ ಸಾಧ್ಯಸಾಧನಂ ಯಥಾ ಗೋ ವಿಯ ಗವಯೋತಿ. ಪಙ್ಗುಳೋತಿ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ. ದೋಲಾತಿ ಪೇಙ್ಖೋಲೋ. ಕೀಳತನ್ತಿ ಕೀಳನ್ತಾನಂ. ಉಪನಿಬನ್ಧನತ್ಥಮ್ಭಮೂಲೇತಿ ನಾಸಿಕಗ್ಗಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಆದಿತೋ ಪಭುತೀತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯತ್ಥದಸ್ಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಉಪನಿಬನ್ಧನನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಸಿಕಗ್ಗಂ, ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ. ಅನಾರಮ್ಮಣಮೇಕಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ ಏಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಯೋಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ನ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಮಿತ್ತೇನ ಸಹ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಪಸ್ಸಾಸೋ ವಾತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜಾನತೋ ಚ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇತಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಅವಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ, ಚ-ಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕೋ, ತೇನ ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಅಯಂ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಾವನಾತಿ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಭಾವನಾ.

ಕಥಂ ಇಮೇ…ಪೇ… ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಇದಂ ಪರಿಹಾರಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಕಕಚೋಪಮಾಯ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೨೨ ಆದಯೋ) ವಿವರಿತುಂ ಪುಚ್ಛಾಠಪನಂ. ತತ್ಥ ಕಥಂ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಥಮಿಮೇ ಅವಿದಿತಾ…ಪೇ… ಕಥಂ ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಪಧಾನನ್ತಿ ಭಾವನಾನಿಪ್ಫಾದಕಂ ವೀರಿಯಂ. ಪಯೋಗನ್ತಿ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭಕಂ ಭಾವನಾನುಯೋಗಂ. ವಿಸೇಸನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಪರಿಯೋಸಾನವಿಸೇಸಂ. ಪಧಾನನ್ತಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛೇದನವೀರಿಯಂ. ಪಯೋಗನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಛೇದನಕಕಿರಿಯಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ‘‘ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಉಪಮಾಯಂ ನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬಮೇವ. ಯಥಾ ರುಕ್ಖೋತಿಆದಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ. ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ ಮುಖನಿಮಿತ್ತೇ ವಾತಿ ದೀಘನಾಸಿಕೋ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ, ಇತರೋ ಮುಖಂ ನಿಮಿಯತಿ ಛಾದಿಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮುಖನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಉತ್ತರೋಟ್ಠೇ.

ಇದಂ ಪಧಾನನ್ತಿ ಯೇನ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಭಾವನಾಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅರಹಂ ಇಧ ಪಧಾನನ್ತಿ ಫಲೇನ ಹೇತುಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾತಿ ನೀವರಣಾ. ವಿತಕ್ಕಾತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾ, ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇನ ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾಧಿಗಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೂಪಸಮಾಪದೇಸೇನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀನಮಧಿಗಮಮಾಹ. ಅಯಂ ಪಯೋಗೋತಿ ಅಯಂ ಝಾನಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಸಙ್ಖಾತೋ ಪಯೋಗೋ. ಸಂಯೋಜನಾ ಪಹೀಯನ್ತೀತಿ ದಸಪಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಮಗ್ಗಪಅಪಾಟಿಯಾ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ಬ್ಯನ್ತೀ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಥಾ ಸತ್ತಪಿ ಅನುಸಯಾ ಭಙ್ಗಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನವಸೇಸತೋ ವಿಗತನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ಇಮಂ ಸಮಾಧಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ಅಯಂ ಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನಾದಿಕೋ ಇಮಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾತಿಆದಿ ನಿಗಮನವಚನಂ. ಪರಿಪುಣ್ಣಾತಿ ಸೋಳಸನ್ನಂ ವತ್ಥೂನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪುಣ್ಣಾ. ಅನುಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ. ಪರಿಚಿತಾತಿ ಪರಿಚಿಣ್ಣಾ. ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕಂ ಪಞ್ಞಾಪಭಾಸೇನ ಪಭಾಸೇತಿ.

ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಪಮಾಭೂತಸ್ಸ ಕಕಚಸ್ಸ. ಆನಯನೇ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ. ಅವಸೇಸಝಾನಙ್ಗಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾತಿ ವಿತಕ್ಕಾದಿಅವಸೇಸಝಾನಙ್ಗಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ವಿಚಾರಾದೀಹೀತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪನಾಭಾವತೋ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಅಪ್ಪನಾ ಬ್ಯಪ್ಪನಾ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಅವಸೇಸ-ಸದ್ದೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ವಾ ಝಾನಙ್ಗೇಸು ಪಧಾನಭೂತೋ ಸಮಾಧಿ ಅಪ್ಪನಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅವಸೇಸಝಾನಙ್ಗಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪನಾಸಙ್ಖಾತಾ ಠಪನಾ ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಸಚಿ ಪನ ಗಣನಾವಸೇನೇವ ಮನಸಿಕಾರಕಾಲತೋ ಪಭುತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನುಕ್ಕಮತೋ…ಪೇ… ಪತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನೋ ಗನ್ಥೋ ಪುರಾಣಪೋತ್ಥಕೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪಾಠೋ ಏತ್ಥಾಪಿ ಲಿಖಿತಬ್ಬೋ, ಲೇಖಕಾನಂ ಪನ ದೋಸೇನ ಗಳಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಓಳಾರಿಕೇ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ನಿರುದ್ಧೇತಿಆದಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮ್ಪಿ ವಿಚೇತಬ್ಬಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ವಿಚಯನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆನೀತಂ. ದೇಸತೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಫುಸನವಸೇನ ಗಹಿತಟ್ಠಾನತೋ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಾಕಾರನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ಸಞ್ಞಾ ಫುಸನಟ್ಠಾನೇ ಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ಇಮಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥವಸನ್ತಿ ಇಮಂ ಅನುಪಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನವಿಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಇತೋತಿ ಆನಾಪಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತೋ. ಗರುಕತಾ ಚ ಭಾವನಾದುಕ್ಕರತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗರುಕಭಾವನ’’ನ್ತಿ. ಚರಿತ್ವಾತಿ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಇಧ ಏಕಜ್ಝಂ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ತೂಲಪಿಚುಆದಿಉಪಮತ್ತಯಂ ಉಗ್ಗಹೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ಸೇಸಂ ಉಭಯತ್ಥ.

ತಾರಕರೂಪಂ ವಿಯಾತಿ ತಾರಕಾಯ ಸರೂಪಂ ವಿಯ. ಸಞ್ಞಾನಾನತಾಯಾತಿ ನಿಮಿತ್ತುಪಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ನಾನತಾಯ. ಸಞ್ಞಜನ್ತಿ ಭಾವನಾಸಞ್ಞಾಯ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ, ನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ನಾನತೋ ಉಪಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಭಾವನಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಸತಿ, ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ನಿಮಿತ್ತೇ ಏವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಠಪನೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತೋ ಪಭುತೀತಿ ಇತೋ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ನಿಮಿತ್ತೇತಿ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇ. ಠಪಯನ್ತಿ ಠಪನಾವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಠಪನ್ತೋ. ನಾನಾಕಾರನ್ತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ನಾನಾಕಾರಂ. ವಿಭಾವಯನ್ತಿ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಅನ್ತರಧಾಪೇನ್ತೋ. ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ತೇ ಆಕಾರಾ ಅಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನ್ತರಹಿತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇತಿ ಅಸ್ಸಾಸೇ ಪಸ್ಸಾಸೇ ಚ ಯೋ ನಾನಾಕಾರೋ, ತಂ ವಿಭಾವಯಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಸಮ್ಭೂತೇ ವಾ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಠಪಯಂ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿಬನ್ಧತಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ವಿಭಾವಯನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ನಾನಾಕಾರಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಪಜಾನನ್ತೋ ತತ್ಥ ಯಂ ಲದ್ಧಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿಬನ್ಧತಿ ಅಪ್ಪೇತೀತಿ.

ಕಿಲೇಸಾತಿ ಅವಸೇಸಕಿಲೇಸಾ. ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾಯೇವಾತಿ ಅಲದ್ಧನೀವರಣಸಹಾಯಾ ಓಲೀನಾಯೇವ. ಉಪಚಾರಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಉಪಚಾರಾವತ್ಥಾಯಂ. ಲಕ್ಖಣತೋತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಾದಿಸಭಾವತೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವತೋ ವಾ. ಗೋಚರೋತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಾಮೋ. ಯತ್ಥ ದುಲ್ಲಭಾ ಸಪ್ಪಾಯಭಿಕ್ಖಾ, ಸೋ ಅಸಪ್ಪಾಯೋ, ಇತರೋ ಸಪ್ಪಾಯೋ. ಭಸ್ಸನ್ತಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತಂ ಭಸ್ಸಂ, ತಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ, ಇತರಮಸಪ್ಪಾಯಂ. ಸೇಸೇಸು ಆವಾಸಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಅಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ತಂ ತಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ, ಇತರಮಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಏವಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯಮೇವ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಪ್ಪನಾ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ ದಸವಿಧಂ ಅಪ್ಪನಾಕೋಸಲ್ಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಕೇಸನಖಚ್ಛೇದನಾದೀಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಸರೀರವತ್ಥುಸ್ಸ, ಚೀವರಸೇನಾಸನಾದಿಧೋವನಪರಿಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಬಾಹಿರವತ್ಥುಸ್ಸ ಚ ವಿಸದಭಾವಕರಣಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಞಾಣಮ್ಪಿ ವಿಸದಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿಕರಂ ಹೋತಿ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮತ್ತಪಟಿಪಾದನತಾ ನಾಮ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಮಭಾವಕರಣಂ. ನಿಮಿತ್ತಕುಸಲತಾ ನಾಮ ಭಾವನಾಯ ಲದ್ಧನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಣಕೋಸಲ್ಲಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧತಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉದ್ಧತತಾಯ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತದಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಯೋ ತಯೋ ಅಭಾವೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಭಾವನೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನಾ ಹೋತಿ. ಯದಾಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅತಿಸಿಥಿಲವೀರಿಯತಾದೀಹಿ ಲೀನತಾಯ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತದಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಯೋ ತಯೋ ಅಭಾವೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಭಾವನೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಹೋತಿ. ಯದಾಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪಯೋಗಮನ್ದತಾದೀಹಿ ನಿರಸ್ಸಾದಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಸಂವೇಗವತ್ಥುಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೪೧೮) ಸಮ್ಪಹಂಸನಸಙ್ಖಾತಾ ಸಂವೇಜನಾ ಹೋತಿ. ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ ಅಲೀನಂ ಅನುದ್ಧತಂ ಅನಿರಸ್ಸಾದಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಂ ಸಮಥವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಪಗ್ಗಹನಿಗ್ಗಹಸಮ್ಪಹಂಸನೇಸು ಅಬ್ಯಾಪಾರತಾಸಮಾಪಜ್ಜನೇನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನಾ ಹೋತಿ.

ತದಧಿಮುತ್ತತಾ ನಾಮ ಸಮಾಧಿಅಧಿಮುತ್ತತಾ, ಸಮಾಧಿನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಂ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯಂ.

ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ತುಕಾಮೋತಿ ಫಲಂ ಅಧಿಗನ್ತುಕಾಮೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಚ. ತತ್ಥ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾವಿವಟ್ಟನಾವಸೇನ ಪಠಮಂ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲಂ ಅಧಿಗನ್ತುಕಾಮೋ. ತತೋ ಪರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋಪೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಆವಜ್ಜನಸಮಾಪಜ್ಜನ…ಪೇ… ವಸಿಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಲದ್ಧಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿತಕ್ಕಾದೀಸು ಝಾನಙ್ಗೇಸು ಏಕೇಕಂ ಆವಜ್ಜಯತೋ ಭವಙ್ಗಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾವಜ್ಜನಾನನ್ತರಂ ವಿತಕ್ಕಾದೀಸು ಯಥಾವಜ್ಜಿತಝಾನಙ್ಗಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಜವನಾನಿ ಭವಙ್ಗನ್ತರಿತಾನಿ ಯದಾ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನವಸೀ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ತಂ ಪನ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತಾನನ್ತರಂ ಸೀಘಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೀ ನಾಮ. ಅಚ್ಛರಾಮತ್ತಂ ವಾ ದಸಚ್ಛರಾಮತ್ತಂ ವಾ ಖಣಂ ಝಾನಂ ಠಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೀ ನಾಮ. ತಥೇವ ಲಹುಂ ಖಣಂ ಝಾನಸಮಙ್ಗೀ ಹುತ್ವಾ ಝಾನತೋ ಭವಙ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥತಾ ವುಟ್ಠಾನವಸೀ ನಾಮ. ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ ಖಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ ಖಣಂ ಝಾನಸಮಙ್ಗೀ ಹುತ್ವಾ ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ ಪವತ್ತಪುಬ್ಬಪರಿಕಮ್ಮಭೇದೇನೇತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನವುಟ್ಠಾನವಸಿಯೋ ಭಿನ್ನಾ, ನ ಸರೂಪಭೇದೇನ, ಯಾ ‘‘ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲತಾ, ವುಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೀ ಪನ ಆವಜ್ಜನವಸಿಯಾ ಏವ ವುತ್ತಾ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವೀಥಿಯಞ್ಹಿ ಸೀಘಂ ಆವಜ್ಜನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆವಜ್ಜನವಸೀ ತದನನ್ತರಾನಂ ಜವನಾನಂ ಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೀತಿ ಆವಜ್ಜನವಸೀಸಿದ್ಧಿಯಾವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೀ ಸಿದ್ಧಾ ಏವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಝಾನಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಲಕ್ಖಣಾದಿವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ತೇಸಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಯನ್ತಿ ತೇಸಂ ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಭೂತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಂ. ಇದಞ್ಚ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ವತ್ಥುದಸಕಸ್ಸ ಭೂತನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ಸುತ್ತನ್ತನಯೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಟ್ಠಾನನಯೇನ. ನ ಹಿ ಕಲಾಪನ್ತರಗತಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಕಲಾಪನ್ತರಗತಾನಂ ಭೂತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸುತ್ತನ್ತನಯೇನ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಪಟ್ಠಾನೇ ಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಸುತ್ತನ್ತಿಕನಯೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂನಿಸ್ಸಿತರೂಪಾನೀತಿ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಿ. ಯಥಾಪರಿಗ್ಗಹಿತರೂಪವತ್ಥುದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಕೇಸಾದಿರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ತನ್ನಿಸ್ಸಯಕರಜಕಾಯಪಅಗ್ಗಹಮುಖೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಚಕ್ಖಾದಿದ್ವಾರಞ್ಚ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಕಮ್ಮಾರಗಗ್ಗರೀತಿ ಕಮ್ಮಾರಾನಂ ಅಗ್ಗಿಧಮನಭಸ್ತಾ. ತಜ್ಜನ್ತಿ ತದನುರೂಪಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ. ತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾದಿಪಚ್ಚಯಂ ದಿಸ್ವಾ. ಕಙ್ಖಂ ವಿತರತೀತಿ ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನನ್ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ. ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನವಸೇನಾತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೬೧; ೩.೮೬, ೮೯; ಅ. ನಿ. ೪.೧೮೧) ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಅತೀತಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಏಕೇಕಕಲಾಪತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನಂ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನಂ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇತಿ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ. ಓಭಾಸಾದಯೋತಿ ಓಭಾಸೋ ಞಾಣಂ ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಪಗ್ಗಹೋ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಿಕನ್ತಿ ಚ. ತತ್ಥ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಸದ್ಧಾ. ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಓಭಾಸಾದಯೋ ನವ ನಿಕನ್ತಿಸಙ್ಖಾತತಣ್ಹುಪಕ್ಕಿಲೇಸವತ್ಥುತಾಯ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ವುತ್ತಾ, ನಿಕನ್ತಿ ಪನ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ತಬ್ಬತ್ಥುತಾಯ ಚ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ. ಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾನುಲೋಮಞಾಣಾನಂ ಚಿಣ್ಣಪರಿಯನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಗೋತ್ರಭುಞಾಣಾನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ. ಫಲಕ್ಖಣೇ ಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತೋತಿ. ಏಕೂನವೀಸತಿಭೇದಸ್ಸಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಗ್ಗವೀಥೀನಂ ಅನನ್ತರಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಪಹೀನಾವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಂ ವಸೇನ ಏಕೂನವೀಸತಿಭೇದಸ್ಸ. ಅರಹತೋ ಹಿ ಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ಏಕೂನವೀಸತಿತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಆನಾಪಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ.

ಸಪ್ಪೀತಿಕೇ ದ್ವೇ ಝಾನೇತಿ ಪೀತಿಸಹಗತಾನಿ ಚತುಕ್ಕನಯೇ ದ್ವೇ ಪಠಮದುತಿಯಜ್ಝಾನಾನಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ತೇನ ಯೋಗಿನಾ. ಸಮಾಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇತಿ ಸಮಾಪನ್ನಕ್ಖಣೇ. ಆರಮ್ಮಣತೋತಿ ಪಟಿಭಾಗಾರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ ಪೀತಿ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಾ ಹೋತಿ, ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಪಟಿಸಂವಿದಿತತ್ತಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಹಿ ವಿದಿತೇ ತಬ್ಬಿಸಯಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ ಸಲಕ್ಖಣತೋ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣತೋ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಣೇ ಸನ್ದೇಹಾಭಾವತೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ವಿಸಯತೋ ದಸ್ಸನಕ್ಖಣೇ. ಏವಂ ಪೀತಿಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಗಹಣಮೇವ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದನಂ ನಾಮ.

ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿ ದೀಘಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಸ್ಸ ವಸೇನ, ಪಜಾನತೋ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಜಾನತೋತಿ ಝಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಾಪನ್ನಂ ನಾಮ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಂ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನತೋ. ಯಥೇವ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಮುಖೇನ ಪೀತಿ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಾ ಏವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತೀತಿ ದೀಘಂ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಝಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ತದಾರಮ್ಮಣಜ್ಝಾನೇಪಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ದೀಘಂ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಪೀತಿಪಟಿಸಂವೇದನಂ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಚ ವಿಭಾಗತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆವಜ್ಜತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಆವಜ್ಜತೋತಿ ಝಾನಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ. ಸಾ ಪೀತೀತಿ ಸಾ ಝಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪೀತಿ. ಜಾನತೋತಿ ಸಮಾಪನ್ನಕ್ಖಣೇ ಆರಮ್ಮಣಮುಖೇನ ಜಾನತೋ, ತಸ್ಸ ಸಾ ಪೀತಿ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಸ್ಸತೋತಿ ದಸ್ಸನಭೂತೇನ ಞಾಣೇನ ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋತಿ ಝಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹತೋತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ವೇಲಂ ಝಾನಸಮಙ್ಗೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಝಾನಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಸಿಭಾವಾನಂ ವಸೇನ ಝಾನಸ್ಸ ಪಜಾನನಮುಖೇನ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪೀತಿಯಾ ಪಟಿಸಂವೇದನಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಅಧಿಮುಚ್ಚತೋತಿ ಸದ್ದಹನ್ತಸ್ಸ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹತೋತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಚತುಸಚ್ಚಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಜಾನತೋತಿಆದಿ ಯೋಜನಾ. ಏವಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಪರಿಜಾನತೋತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ. ಅವಸೇಸಪದಾನೀತಿ ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ಪದಾನಿ.

ವೇದನಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಞ್ಞಾ ಗಹಿತಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಖನ್ಧಾ’’ತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಭೂಮಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಸುಖಾದಿಸೀಸೇನ ಪಕಿಣ್ಣಕಸಙ್ಖಾರದಸ್ಸನತೋ ವುತ್ತಂ ಸಮಥೇ ಕಾಯಿಕಸುಖಾಭಾವತೋ. ಸೋತಿ ಪಸ್ಸಮ್ಭನಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತೋ ನಿರೋಧೋ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಕಾಲೇತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೬೫) ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನ. ಪೀತಿಸೀಸೇನ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಪೀತಿಅಪದೇಸೇನ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ, ಸುಖಗ್ಗಹಣತೋ ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಪಸಙ್ಗತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದ್ವೀಸು ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಪಟಿಸಂವೇದೀ ಪಸ್ಸಮ್ಭಯಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು. ಸಞ್ಞಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾತಿ ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಚಿತ್ತಪಟಿಸಂವೇದಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಝಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ. ಆಮೋದೇತೀತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಝಾನವಿಸಯಾಯ ಮೋದೇತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಭಙ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಕ್ಖಣೇ.

ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೧೬೭. ಯದಿಪಿ ಅರಿಯಾ ನೇವ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ, ನಾಪಿ ಪರೇಹಿ ಸಮಾದಪೇನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಮತಾನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮಿಗಲಣ್ಡಿಕೇನ ಮಾರಿತಾನಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಮರಣಸಮಯೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೧೭೨. ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನುರೂಪಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಪಾಣೋತಿ ಜಾನನ್ತೋತಿ ಇದಂ ಮನುಸ್ಸೋತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಸತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಪಾರಾಜಿಕಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ವಧಕಚೇತನಾವಸೇನ ಚೇತೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಂ ಮಾರೇಮೀ’’ತಿ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ. ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ವಧಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಅಭಿವಿತರಿತ್ವಾತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ನಿರಾಸಙ್ಕಚಿತ್ತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾವಸೇನ ವುತ್ತಸ್ಸಪಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಭೂತಸ್ಸ ಅಪರಕಾಲಕಿರಿಯಾಯುತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ. ಜಾತಿಉಣ್ಣಾ ನಾಮ ತದಹುಜಾತಏಳಕಸ್ಸ ಲೋಮಂ. ಏವಂ ವಣ್ಣಪ್ಪಟಿಭಾಗನ್ತಿ ಏವಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಂ. ತತೋ ವಾ ಉದ್ಧನ್ತಿ ದುತಿಯಸತ್ತಾಹಾದೀಸು ಅಬ್ಬುದಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಹೀನವೇಗಸ್ಸ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಹಕಾರೀಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ನ ಜನಕೋ. ಕಮ್ಮಮೇವ ಹಿ ಖಣೇ ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಕಮ್ಮಜರೂಪಾನಂ ಜನಕಪಚ್ಚಯೋ, ತಞ್ಚ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಅನುಪಹತಂ ಚತುಸನ್ತತಿರೂಪಂ ಸಹಕಾರೀಪಚ್ಚಯಂ ಲಭಿತ್ವಾವ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಿರೋಧಿಪಚ್ಚಯೇನ ನಿರುದ್ಧಚಕ್ಖಾದಿಪ್ಪಸಾದಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಚಕ್ಖಾದಿಕಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ.

ಅತಿಪಾತೇನ್ತೋತಿ ಅತಿಪಾತೇನ್ತೋ ವಿನಾಸೇನ್ತೋ. ವುತ್ತಪಕಾರಮೇವಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿಪಾತನವಿಧಾನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮೇವ. ಸರಸೇನೇವ ಪತನಸಭಾವಸ್ಸ ಸಣಿಕಂ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅತೀವ ಪಾತನಂ ಸೀಘಪಾತನಂ ಅತಿಪಾತೋ, ಪಾಣಸ್ಸ ಅತಿಪಾತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ. ಆಥಬ್ಬಣಿಕಾತಿ ಅಥಬ್ಬಣವೇದಿನೋ. ಅಥಬ್ಬಣನ್ತಿ ಅಥಬ್ಬಣವೇದವಿಹಿತಂ. ಮನ್ತಂ ಪಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಅಲೋಣಭೋಜನದಬ್ಬಸಯನಸುಸಾನಗಮನಾದೀಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಿ, ತೇನ ಯಥಿಚ್ಛಿತಪಾಣವಧಾದಿಫಲಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮೇಸು ಪವಿಟ್ಠಂ. ಈತಿನ್ತಿ ಪೀಳಂ. ಉಪದ್ದವನ್ತಿ ತತೋ ಅಧಿಕತರಂ ಪೀಳಂ. ಪಜ್ಜರಕನ್ತಿ ವಿಸಮಜ್ಜರಂ. ಸೂಚಿಕನ್ತಿ ಸೂಚೀಹಿ ವಿಯ ವಿಜ್ಝಮಾನಂ ಸೂಲಂ. ವಿಸೂಚಿಕನ್ತಿ ಸಸೂಲಂ ಆಮಾತಿಸಾರಂ. ಪಕ್ಖನ್ದಿಯನ್ತಿ ರತ್ತಾತಿಸಾರಂ. ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಗನ್ಧಾರವಿಜ್ಜಾದಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಂ ಕತೂಪಚಾರಂ ಮನ್ತಪಠನಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಜಪ್ಪಿತ್ವಾ. ತೇಹೀತಿ ತೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ. ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಪವತ್ತನಂ. ಅಹೋ ವತಾಯನ್ತಿ ಅಯಂ ತಂ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ. ಗಬ್ಭನ್ತಿ ಇದಂ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಗಬ್ಭಂ. ಕುಲುಮ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸ, ಕುಲಸ್ಸೇವ ವಾ, ಕುಟುಮ್ಬಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಾವನಾಮಯಿದ್ಧಿಯಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಂ ತೇಸಂ ಇಚ್ಛಾಮತ್ತನ್ತಿ ಸುತ್ತತ್ಥತೋ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಥಬ್ಬಣಿದ್ಧಿವಸೇನೇವ ಹಿ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಭಾವನಾಮಯಿದ್ಧಿವಸೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇತರಥಾತಿ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಗವೇಸನಮತ್ತಮೇವ ಯಥಾರುತವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಸಿಯಾ, ತದಾ ಪರಿಯಿಟ್ಠಮತ್ತೇನ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾದೀನಂ ಲದ್ಧಮತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಸನ್ತಿ ಹಿಂಸನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸತ್ಥನ್ತಿ ವಧೋಪಕರಣಸ್ಸ ಪಾಸಾಣರಜ್ಜುಆದಿನೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ಲಗುಳಾತಿಆದಿ. ಲಗುಳನ್ತಿ ಮುಗ್ಗರಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸತ್ಥಸಙ್ಗಹೋತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಸತ್ಥಹಾರಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸತ್ಥಸಙ್ಗಹೋ. ಪರತೋ ವುತ್ತನಯತ್ತಾತಿ ಪರತೋ ನಿಗಮನವಸೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ದುತಿಯಪದಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ. ಚಿತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಚಿತ್ತಾದಿಅನೇಕತ್ಥವಿಸಯತ್ತಾ ಇತರೇಹಿ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣತ್ಥಂ ನಿಯಮೇತುಂ ವುತ್ತೋ.

೧೭೪. ಕಮ್ಮುನಾ ಬಜ್ಝತೀತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮುನಾ ಬಜ್ಝತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಮಸ್ಸ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯಥಾಪೀತಿ ಉದ್ದಿಸಕಾನುದ್ದಿಸಕವಸೇನ. ಪಚ್ಛಾ ವಾ ತೇನ ರೋಗೇನಾತಿ ಏತೇನ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಞ್ಚ ‘‘ಯದಾ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾ ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಚಿರೇನ ಸಮಿದ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ. ಓಪಾತಖಣನಾದಿಥಾವರಪಯೋಗೇಸು ಪಯೋಗಕರಣತೋ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಿತಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ಮರಣೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಚ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿತೋ ವಿರತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅಮಾರೇತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನ. ದುತಿಯಪ್ಪಹಾರೇನ ಮರತೀತಿ ಪಠಮಪ್ಪಹಾರಂ ವಿನಾ ದುತಿಯೇನೇವ ಮರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮಪ್ಪಹಾರೇನೇವಾತಿ ಪಠಮಪ್ಪಹಾರಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಕ್ಖಣೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಪ್ಪಹಾರೋ ಸಯಮೇವ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಮಾರೇತುಂ, ದುತಿಯಂ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಜೀವಿತವಿನಾಸಹೇತು ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಪ್ಪಹಾರಂ ವಿನಾ ಮರಣಸ್ಸ ಅಸಿದ್ಧತ್ತಾ ‘‘ಪಯೋಗೋ ತೇನ ಚ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಂಸನ್ದನತೋ ಪಠಮಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ಯುತ್ತೋ, ನ ದುತಿಯೇನ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಚಿತ್ತೇನ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ದುತಿಯಪ್ಪಹಾರದಾನಾದೀಸು ವಿಯ. ಯದಿ ಪನ ದುತಿಯಪ್ಪಹಾರದಾಯಕಸ್ಸಾಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಧಕಚೇತನಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಯೋಗೇನಾಪಿ ಮತತ್ತಾ ಪಯೋಗಕ್ಖಣೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕಮ್ಮಾಪತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಿಭಾವತ್ಥನ್ತಿ ಆನನ್ತರಿಯಾದಿಕಮ್ಮವಿಭಾಗಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಆಪತ್ತಿವಿಭಾಗಸ್ಸ ಚ ಪಾಕಟಭಾವತ್ಥಂ. ‘‘ಏಳಕಂ ಮಾರೇಮೀ’’ತಿ ವಿಪರೀತಗ್ಗಹಣೇಪಿ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿ ಯಥಾನಿಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಪರಮತ್ಥತೋ ಗಹಿತತ್ತಾ ಯಥಾವತ್ಥುಕಂ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ಇಮಂ ವತ್ಥುನ್ತಿಆದಿ. ಘಾತಕೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮೇನ ಬದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾತಾದಿಗುಣಮಹನ್ತೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತವಧಕಚೇತನಾಯ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಧ ಪನ ಚೇತನಾ ದಾರುಣಾ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಲೋಹಿತಕನ್ತಿ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ. ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇತಿ ಯುದ್ಧಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇ. ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಗತೇತಿ ಯೋಧಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಿತರಿ ವಿದ್ಧೇ, ಯೋಧಂ ಪನ ಅವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಪಿತರಿ ವಿದ್ಧೇಪಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥಿಯೇವ ಪಿತರಿಪಿ ವಧಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ, ಕೇವಲಂ ಯೋಧೇ ವಿದ್ಧೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪನ ನತ್ಥೀತಿ ಪಿತುವಿಸಯಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ವಿಜ್ಝಾತಿ ಏವಂ ಪಾದೇಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಏವಂ ಧನುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ವಿಜ್ಝನಪ್ಪಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪನಮುಖೇನ ಆಣಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪಹರಾತಿ ದಳ್ಹಂ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಂ ಪಹರ. ಏವಂ ಘಾತೇಹೀತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಾರೇಹಿ. ತತ್ತಕಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾತಿ ಅನುದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಉಭೋಹಿ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಹಿ ಆಣಾಪಕೋ ‘‘ಏವಂ ವಿದ್ಧೇ ಅಸುಕೋ ಏವಂ ಮರತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಏವಂ ವಿಜ್ಝಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ನಿಯಮಿತಸ್ಸೇವ ಮರಣೇ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಚೇ ಆಣತ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕ’’ನ್ತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸರಂ ಖಿಪತಿ, ಆಣಾಪಕೋ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆಣಾಪೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಮರಣೇಪಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ, ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಪನ ನಿಯಮಿತಮರಣೇಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಜ್ಝೇತಿ ಹತ್ಥಿನೋ ಪಿಟ್ಠಿನೋ ಮಜ್ಝೇ. ಏತೇನಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಆಣಾಪೇತೀತಿಆದಿಪಾಳಿವಚನೇನ. ತತ್ಥಾತಿ ಆಣತ್ತಿಕಪಯೋಗೇ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅನಾಗತೋ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಏವಂ ವಿಜ್ಝ, ಏವಂ ಪಹರ, ಏವಂ ಘಾತೇಹೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೭೪) ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಸ್ಸ ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಆಗತಂ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಳಿಸಂಸನ್ದನತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಪರೋ ನಯೋತಿಆದಿಮಾಹ. ವಿಜ್ಝನನ್ತಿ ಉಸುಸತ್ತಿಆದೀಹಿ ವಿಜ್ಝನಂ. ಛೇದನನ್ತಿ ಅಸಿಆದೀಹಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಚ್ಛೇದನಂ. ಭೇದನನ್ತಿ ಮುಗ್ಗರಾದೀಹಿ ಸೀಸಾದಿಭೇದನಂ ದ್ವಿಧಾಕರಣಂ. ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಕನ್ತಿ ಸೀಸಕಟಾಹೇ ಚಮ್ಮಂ ಸಹ ಕೇಸೇಹಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಥೂಲಸಕ್ಖರಾಹಿ ಸೀಸಕಟಾಹಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಸಙ್ಖವಣ್ಣಕರಣವಸೇನ ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಕಮ್ಮಕರಣಂ. ಏವಮಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಬಿಳಙ್ಗಥಾಲಿಕಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಉರೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗೀವಾಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ಸರೀರಾವಯವಪ್ಪದೇಸೇಸು ಪಹರಣವಿಜ್ಝನಾದಿನಿಯಮೋಪಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೇಯೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಕಾದಿಸರೀರಪ್ಪದೇಸವಿಸಯಾಯಪಿ ಘಾತನಾಯ ತತ್ಥ ಪವೇಸಿತತ್ತಾ, ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೧೭೪ ಪಯೋಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ಪುರತೋ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಹೀತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠಸ್ಸ ‘‘ಪುರಿಮಪಸ್ಸಾದೀನಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗತೋ ವತ್ಥುಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ಪುರತೋ ಪಹರಿತ್ವಾತಿಆದೀ’’ತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯಕಥನಂ, ತಂ ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಕಾದಿಕಸ್ಸ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸೇ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಕರಣಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸವಿಸಯೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯಥಾಣತ್ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಮಾರಣಮೇವ ಹಿ ವತ್ಥುವಿಸಂವಾದೋ, ನ ಪಹರಿತುಂ ಆಣತ್ತಂ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸವಿಸಂವಾದನಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ವತ್ಥುಂ ವಿಸಂ ವಾದೇತ್ವಾ…ಪೇ… ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಾರೇತಿ. ಪುರತೋ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಹೀತಿ ವಾ…ಪೇ… ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ’’ತಿ, ಇದಂ ಪನ ಯಥಾಣತ್ತವತ್ಥುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ಕಮ್ಮಬದ್ಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತೇನ ‘‘ವತ್ಥುಂ ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಮಾರೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾಣತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಿಯಮೋಪಿ ದಸ್ಸಿತೋ, ಇತರಥಾ ಯಥಾಣತ್ತಿಯಾತಿ ವಚನಸ್ಸ ನಿರತ್ಥಕತಾಪತ್ತಿತೋ. ವತ್ಥುನಿದ್ದೇಸೇ ಚ ‘‘ವತ್ಥೂತಿ ಮಾರೇತಬ್ಬೋ ಸತ್ತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೭೪) ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ಯಥಾಣತ್ತಸ್ಸ ಪಹರಿತಬ್ಬಸರೀರಪ್ಪದೇಸೋಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಪುರತೋ ಪಹರಣಾದಿಪಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೇ ಏವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ವತ್ಥುವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಮಾತುಆದಿಮತಸತ್ತವಿಸೇಸೇನ. ಕಮ್ಮವಿಸೇಸೋತಿ ಆನನ್ತರಿಯಾದಿಕಮ್ಮವಿಸೇಸೋ. ಆಪತ್ತಿವಿಸೇಸೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಆಪತ್ತಿವಿಸೇಸೋ.

ಯದಾ ಕದಾಚಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇತಿ ಆಣತ್ತದಿವಸತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಿವಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ. ಏತಂ ಗಾಮೇ ಠಿತನ್ತಿ ಗಾಮೋ ಪುಗ್ಗಲನಿಯಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ, ನ ಓಕಾಸನಿಯಮನತ್ಥಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಮಾರೇತಿ, ನತ್ಥಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏತೇನ ಕಾಲೋಕಾಸಆವುಧಇಅಯಾಪಥಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಾನಂ ನಿಯಮಿಚ್ಛಾಯ ಅಸತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ಮರಣಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಮುಖಾರುಳ್ಹವಸೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ದೇಸಕಾಲಾದಿನಿಯಮಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಕೇತೇಪಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋಯೇವಾತಿ ಞಾಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಚಿತ್ತೇನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಯದಾ ಕದಾಚಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ಮರಣಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಕಾಲಾದಿವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ಅಕುಸಲತೋ ಚೋದನತೋ ವಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಲೇಸೇನ ಕಾಲಾದಿನಿಯಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಪಾರಾಜಿಕತೋ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಮುಚ್ಚನತೋ ಕಾಲಾದಿವಿಸಙ್ಕೇತೇಪಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋವಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚಾರಣತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕೇಚಿ ಪನೇತಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ತುಣ್ಡೇನಾತಿ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಾ. ಥರುನಾತಿ ಖಗ್ಗಮುಟ್ಠಿನಾ. ಏತಂ ಗಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ ಗಮನೇನ ಪುಗ್ಗಲೋವ ನಿಯಮಿತೋ, ನ ಇರಿಯಾಪಥೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ನತ್ಥಿ ವಿಸಙ್ಕೇತ’’ನ್ತಿ.

‘‘ದೀಘಂ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ದೀಘಸಣ್ಠಾನಾನಂ ಬಹುಭಾವತೋ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಏವರೂಪಞ್ಚ ದೀಘ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಸಾಧಾರಣಲಕ್ಖಣೇನ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆಣಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಾದಿಸಂ ಮಾರೇಮೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಚಿತ್ತೇನ ಬಹೂಸು ದೀಘಸಣ್ಠಾನೇಸು ಏಕಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ ವಾಚಾಯ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ತಾದಿಸೇ ಮಾರಿತೇ ನತ್ಥಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತಾನಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನೇವತ್ಥಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಣಾಪಕೋ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಓಕಾಸನಿಯಮೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ವಧಕಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನೇವ ವಧಕೋ ಮುಚ್ಚತಿ ನ ಆಣಾಪಕೋ’’ತಿ. ಓಕಾಸಞ್ಹಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಸಯಂ ಪನ ತದಾ ತತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಓಕಾಸೇನ ಸಹ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಅತ್ತನೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸಯಂ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಮೇವ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಅಞ್ಞೋ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಾರಿಯತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ತನೋಪಿ ಜೀವಿತಂ ಆರಬ್ಭ ವಧಕಚೇತನಾ ಪವತ್ತತಿ, ಪರಸ್ಮಿಂ ತತ್ಥ ಮಾರಿತೇ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿನಿಯಮೋ ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ನ ಅನಾದರಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಾವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಚೇ ಆಣತ್ತಿಕೋ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಂ ಪರತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತಂ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ತದೇವ ಹೋತಿ. ಅಥ ಸೋ ಅವಸ್ಸಂ ಘಾತೇತಿ, ಯಂ ಪರತೋ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೭೪) ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಇಮಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ, ನ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾನೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಾದೀನಮ್ಪಿ ಆರೋಚನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಇದಞ್ಚ ಯಥಾಣತ್ತಿವಸೇನ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪನೇ ಅಸತಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ವೋರೋಪನೇ ಸತಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಆರೋಚನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮತ್ತೇತಿ ಇದಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಸಚೇ ಹಿ ಸೋ ಅವಸ್ಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಪನ ನ ನಿಪ್ಫಾದೇಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇದಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತನಯದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ನ ಪನೇತಂ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತೇನಾಹ ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿಆದಿ, ಏವಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ನ ಸಿಯಾತಿ ವಧಕಸ್ಸ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂ’’ತಿ ಮರಣಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ನೇವ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಅನೋಳಾರಿಕವಿಸಯೇಪಿ ತಾವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮರಣಪಟಿಗ್ಗಹಣೇತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿ ನಿದಸ್ಸಿತಂ. ‘‘ಅಹೋ ವತ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಹತೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮರಣಾಭಿನನ್ದನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿಭಿನನ್ದನೇ ದುಕ್ಕಟೇ ಸತಿ ಪಗೇವ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮರಣಪಟಿಗ್ಗಹಣೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸೇವೇತಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ನತ್ಥೇವ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತತ್ತಾ ಪಠಮಂ ಆಣತ್ತದುಕ್ಕಟಮೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಏಕೇನ ಪಯೋಗೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ದುಕ್ಕಟಾನಂ ಅಸಮ್ಭವಾ. ಪುರಿಮನಯೇತಿ ಸಮನನ್ತರಾತೀತೇ ಅವಿಸಕ್ಕಿಯದೂತನಿದ್ದೇಸೇ. ಏತನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ಓಕಾಸಾಭಾವೇನಾತಿ ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ವುತ್ತಂ ಓಕಾಸಾಭಾವೇನ, ನ ಪನ ಆಪತ್ತಿಅಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೭೫. ಸಯಂ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರತ್ತಾ ‘‘ಉಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಮಮ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಇಮಂ ಮಾರೇತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಮರಣಾಭಿನನ್ದನವಸೇನೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚೋರಾಪಿ ನಾಮ ತಂ ನ ಹನನ್ತೀತಿಆದಿವಾಚಾಯಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ದ್ವೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ, ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಮರಣಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ. ಉಭೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮರಣಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾಯ ಚೇತನಾಯ ಏಕತ್ತೇಪಿ ‘‘ದ್ವೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಬಲವಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀಸು ಮಹಾವಿಪಾಕತ್ತಾ ‘‘ಅಕುಸಲರಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಬಹೂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮರಣಸಂವಣ್ಣನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ತಕಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾತಿ ಯತ್ತಕಾ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಸುತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ತಕಾನಮ್ಪಿ ವತ್ತಮಾನಂ ಅನಾಗತಞ್ಚ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾವ ಚೇತನಾಯ ಪವತ್ತನತೋ ತತ್ತಕಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ತಕಾಹಿ ಚೇತನಾಹಿ ದಾತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಂ ಏಕಾವ ಸಾ ಚೇತನಾ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಪಾಕಂ ಪನ ಸಯಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾ ಚ ಏಕೇಕಮೇವ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೧೭೬. ಯೇಸಂ ಹತ್ಥತೋತಿ ಯೇಸಂ ಞಾತಕಪವಾರಿತಾದೀನಂ ಹತ್ಥತೋ, ಇದಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರೂಪಿಯಮೂಲಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ತನೋವ ಧನಞ್ಚೇ, ಸಯಮೇವ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಞ್ಚತಿ, ಮೂಲಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಪೋತ್ಥಕಸ್ಸ ಪೋತ್ಥಕಸಾಮಿನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಾಪಾದನಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಲೇಖಾದಸ್ಸನಕೋತೂಹಲಕಾತಿ ಸುನ್ದರಕ್ಖರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ‘‘ಕೀದಿಸಂ ನು ಖೋ ಪೋತ್ಥಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ಓಲೋಕೇತುಕಾಮಾ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾತಿ ಸರೀರತೋ ಪಾಣವಿಯೋಜನಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಾಪಕಪಯೋಗತ್ತಾ. ಓಪಾತಖಣನತ್ಥಂ ಪನ ಕುದಾಲಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಅಯೋಬೀಜಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ವಾ ಕುದಾಲದಣ್ಡಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಭೂತಗಾಮಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಯೋಗತ್ತಾಭಾವಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪುಬ್ಬಪಯಓಗೇ ವಿಯ ದುತಿಯಪರಿಯೇಸನಾದೀಸುಪಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಟ್ಠಾನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಮುಸಾವಾದಾದಿಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಮಾಣೇತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೇ ಪಮಾಣೇ. ತಚ್ಛೇತ್ವಾತಿ ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸಂ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ. ಪಂಸುಪಚ್ಛಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮಂ ಪಂಸುಪಚ್ಛಿಂ. ಏತ್ತಕಂ ಅಲನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮಪಯಓಗಸಾಧಿಕಾ ಚೇತನಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾ, ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಅವೂಪಸನ್ತೇನೇವ ಪಯೋಗೇನ ಖಣಿತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾ ವುತ್ತಾ, ಇತರಾಸು ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪತಿತ್ವಾ ಮರನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಅಪರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ತತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಣಿತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಕಥಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರೋಧೋ ಞಾತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ, ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ವಾ. ಅರಹನ್ತಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಾತಿಯಮಾನಾನಂ ಅಮರಿತುಕಾಮಾನಮ್ಪಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಮರಣಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮನಯೇತಿ ‘‘ಮರಿತುಕಾಮಾ ಇಧ ಮರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇ. ವಿಸಙ್ಕೇತೋತಿ ಮರಿತುಕಾಮಾನಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾನಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಖತತ್ತಾ ಅಮರಿತುಕಾಮಾನಂ ಮರಣೇ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ಬಹಿ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ತತ್ಥ ಪತನಪಚ್ಚಯಾ ಮರಣಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಆವಾಟೇ ಪತಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಚಿರಾಯಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾರಿತೇ ತತ್ಥ ಪತಿತರೋಗೇನ ಪೀಳಿತಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೋ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಾದೀಸು ಪತನೇನಾಪಿ ಮರಣೇಪಿ ಓಪಾತಖಣಕೋ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಮರಿತುಕಾಮಾ ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಓಪಪಾತಿಕೇ ಉತ್ತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ ಮತೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪತನಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೇ? ತತ್ಥಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯೇವ ಪತನನ್ತಿ ನತ್ಥಿ ವಿರೋಧೋ. ಯಸ್ಮಾ ಮಾತುಯಾ ಪತಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತಲಿಙ್ಗಾಯ ಮತಾಯ ಸೋ ಮಾತುಘಾತಕೋ ಹೋತಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಘಾತಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಪತಿತಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಪತನರೂಪಂ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಅಕಾರಣಂ ‘‘ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇಪಿ ಏಕಸನ್ತಾನತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಗತತ್ತಾ. ಮನುಸ್ಸಭೂತಂ ಮಾತರಂ ವಾ ಪಿತರಂ ವಾ ಅಪಿ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಆನನ್ತರಿಯ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಯೇನ ಪನ ಸಭಾವೇನ ಸತ್ತಾ ಜಾಯನ್ತಿ, ತೇನೇವ ಮರನ್ತಿ, ಸೋವ ತೇಸಂ ರೂಪನ್ತರಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಸಭಾವೋತಿ ‘‘ಮರಣರೂಪಮೇವ ಪಮಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಚ್ಛಿಮೋ ವಾದೋ ಪಮಾಣಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಯಕ್ಖೋ ವಾ ಪೇತೋ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪತತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಪತಿತೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಮರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ‘‘ಯಕ್ಖೋ ವಾ ಪೇತೋ ವಾ’’ತಿ ಹಿ ಪಠಮಂ ಸಕರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರೂಪನ್ತರಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಠಿತೇಯೇವ ಯಕ್ಖಪೇತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತವಿಗ್ಗಹೋ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋ ವಾ ಯಕ್ಖೋ ವಾ ಪೇತೋ ವಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೇನ ಠಿತತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಆವೇಣಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ತಿರಚ್ಛಾನೋ ವಾ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ, ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಕ್ಖಪೇತರೂಪೇನ ಮತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಮರಣರೂಪಸ್ಸೇವ ಪಮಾಣತ್ತಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಅತಿದಿಸತಿ.

ಮುಧಾತಿ ಅಮೂಲೇನ. ಸೋ ನಿದ್ದೋಸೋತಿ ತೇನ ತತ್ಥ ಕತಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ಯದಿ ಪನ ಸೋಪಿ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋತಿ, ನ ಮುಚ್ಚತಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ಪತಿತಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಮಯಾ ಕತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅದಸ್ಸನಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸುಉದ್ಧರಾ ವಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ ಓಪಾತಸ್ಸ ಪೂರಣೇ ಪಯೋಜನದಸ್ಸನಂ. ಉತ್ತಾನೇ ಕತೇ ಓಪಾತೇ ಸೀಘಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾರೇತುಂ ಸುಉದ್ಧರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಮೂಲಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮೋಪಿ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಏವಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಜಾತಪಥವೀ ಜಾತಾತಿ ಈದಿಸೇ ಪುನ ಅಞ್ಞೇನ ಓಪಾತೇ ಖತೇ ತದಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಜಾತಪಥವೀಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸುಟ್ಠು ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಳ್ಹತರಂ ಪೂರಿತೇಪಿ ಮುಚ್ಚತಿಯೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಥದ್ಧತರನ್ತಿ ಥಿರಕರಣತ್ಥಂ ಅಪರಾಪರಾಯ ಪಾಸಯಟ್ಠಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಾ ತಮೇವ ವಾ ಸಿಥಿಲಭೂತಪಾಸಂ ಥದ್ಧತರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇತಿ. ಖಾಣುಕನ್ತಿ ಪಾಸಯಟ್ಠಿಬನ್ಧನಖಾಣುಕಂ. ತತ್ಥಜಾತಕಯಟ್ಠಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇದಂ ಅರಞ್ಞೇ ಯಥಾಠಿತಮೇವ ದಣ್ಡಂ ಮೂಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಬನ್ಧನಯೋಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಪಾಸಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯ, ಮೂಲಟ್ಠೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಪನ ಮೂಲೇಪಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ರಜ್ಜುಕೇತಿ ವಾಕೇಹಿ ಏಕವಾರಂ ವಟ್ಟಿತರಜ್ಜುಕೇ. ಸಯಂ ವಟ್ಟಿತನ್ತಿ ತನುಕವಟ್ಟಿತಂ ದಿಗುಣತಿಗುಣತಾಪಾದನೇನ ಅತ್ತನಾ ವಟ್ಟಿತಂ. ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ. ಗೋಪೇನ್ತೋಪೀತಿ ಹೀರಂ ಹೀರಂ ಕತ್ವಾ ಗೋಪೇನ್ತೋಪಿ.

೧೭೭. ಆಲಮ್ಬನರುಕ್ಖೋ ವಾತಿ ತತ್ಥಜಾತಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತದತ್ಥಮೇವ ಕತ್ವಾತಿ ಮಾರಣತ್ಥಮೇವ ಅಯೋಬೀಜಸಮುಟ್ಠಾಪನಾದಿನಾ ವಾಸಿಆದಿಂ ಸತ್ಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ. ಪಾಕತಿಕನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕತಂ ಪಕತಿಸತ್ಥಮೇವ ಲಭಿತ್ವಾ ಮೂಲಟ್ಠೇನ ಠಪಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಮೂಲಟ್ಠೋ ಮುಚ್ಚತಿ. ವಿಸಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಆಲಿತ್ತಂ ವಿಸಮಣ್ಡಲಂ.

ವತ್ವಾ ಅಸಿಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮುಖೇನ ಅವತ್ವಾ ಮನಸಾವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪುರಿಮನಯೇನಾತಿ ಯೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಮೂಲಂ ಗಹಿತನ್ತಿಆದಿನಾ. ವಿಸಭಾಗರೋಗೋ ನಾಮ ಕುಟ್ಠಾದಿವಿರೂಪಭಾವತೋ, ಗಣ್ಡಪೀಳಕಾದಿ ವಾ ಜೀವಿತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚನೀಕತ್ತಾ.

೧೭೮. ಮನಾಪಿಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏತೇನ ಮನಾಪಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವಾ ಮನಾಪರೂಪಂ, ತಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಠಪೇತಿ, ಅತ್ತನಾ ವಾ ಮನಾಪಿಯೇನ ರೂಪೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿಆದಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ‘‘ಅಲಾಭಕೇನ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಉಪಸಂಹರತಿ, ತೇನೇವ ‘‘ಸಚೇ ಉತ್ತಸಿತ್ವಾ ಮರತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಲಾಭಕೇನ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಮಹಾಕಚ್ಛು ನಾಮ ವಲ್ಲಿಫಲವಿಸೇಸೋ, ಯಸ್ಸ ಮಜ್ಜಾರಪಾದಸ್ಸೇವ ಸಣ್ಠಾನಂ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಿ ಸುಖುಮಲೋಮಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಹಂಸಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಹಂಸಾದೀನಂ ಪಕ್ಖಲೋಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಮರತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಾ ನ ಮುಚ್ಚನತೋ.

೧೭೯. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಇದಂ ಮರಣಸಂವತ್ತನಿಕಉಪಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ಇಮಿನಾ ಉಪಕ್ಕಮೇನಾತಿಆದಿ. ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಮರಣಸಂವತ್ತನಿಕವಿಸಾದಿಉಪಕ್ಕಮಕರಣಸ್ಸ ಅಜಾನನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ಇಮಿನಾ ಅಯಂ ಮರಿಸ್ಸತೀತಿಆದಿ. ನ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದಕಂ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿ. ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧಾಭಾವಾತಿ ದೋಮನಸ್ಸವೀಥೀನಂ ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಿಅಭಾವಾ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗವೋಹಾರವಸೇನ, ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಕ್ಖಣೇ ಕರುಣಾಯ ಅಭಾವತೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರಮೋಚನಂ (ಪಾರಾ. ೧೫೩) ವಿಯ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಯಥಾಯುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ‘‘ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸಾಟಕಂ ವಲಿಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ವಲಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ಪಟಿವೇಕ್ಖಣಞ್ಚೇತಂ ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಕೇ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಮುಸಲೇ ಉಸ್ಸಿತೇತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ಮುಸಲೇಸು ಭಿತ್ತಿಂ ಅಪಸ್ಸಾಯ ಠಪಿತೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದುಕ್ಖಲಭಣ್ಡಿಕನ್ತಿ ಉದುಕ್ಖಲತ್ಥಾಯ ಆನೀತಂ ದಾರುಭಣ್ಡಂ. ಪರಿಬನ್ಧನ್ತಿ ಭೋಜನಪರಿಬನ್ಧಂ, ಭೋಜನನ್ತರಾಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧೮೧. ಅಗ್ಗಕಾರಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಿಕ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಭಾವವಚನತ್ತಾ ‘‘ಅಗ್ಗಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ದಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅಗ್ಗಕಿರಿಯಾಯ ಯುತ್ತಪಿಣ್ಡಪಾತಮೇವ ಇಧ ಉಪಚಾರಯುತ್ತಿಯಾ ಅಗ್ಗಕಿರಿಯಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ಪಠಮಂ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿಆದಿ.

೧೮೨-೩. ದಣ್ಡಮುಗ್ಗರನಿಖಾದನವೇಮಾದೀನಂ ವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ದಣ್ಡೋ ನಾಮ ದೀಘದಣ್ಡೋ. ಮುಗ್ಗರೋ ನಾಮ ರಸ್ಸೋ. ವೇಮಂ ನಾಮ ತನ್ತವಾಯಾನಂ ವತ್ಥವಾಯನಉಪಕರಣಂ, ಯೇನ ವೀತಂ ತನ್ತಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ. ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನಾತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ. ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋತಿ ಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ. ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಪಟಿಲಾಭಂ. ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾತಿ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ಇದಞ್ಚ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಗತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನತ್ಥಂ ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅವಸ್ಸಂ ಅಧಿಗಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ಅಧಿಗತವಿಸೇಸೇನ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾಪಿ ಆಹಾರಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಧಿಗಮನ್ತರಾಯವಿನೋದನತ್ಥಮೇವ ಆಹಾರೂಪಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತದಧಿಗಮೇ ಸೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋವ. ಕಿಂ ಪನಾಧಿಗಮಂ ಆರೋಚೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ಸಭಾಗಾನನ್ತಿಆದಿ. ಭಣ್ಡಕಂ ವಾ ಧೋವನ್ತಾತಿ ಚೀವರಂ ವಾ ಧೋವನ್ತಾ. ಧೋವನದಣ್ಡಕನ್ತಿ ಚೀವರಧೋವನದಣ್ಡಂ.

೧೮೫. ಮದ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಪಾತೇತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತೋತಿ ಯಥಾಣತ್ತಿಯಾ ಅಕತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಯದಿ ಪನ ಆಣಾಪಕೋ ಮದ್ದನಮ್ಪಿ ಮದ್ದಾಪನಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಮರಣವಣ್ಣಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೭೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಪರಿಯಾಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅವಿಜಾಯನತ್ಥಾಯ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭೋ ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಿನ್ನೇ ತಥಾಮರನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ, ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಿನ್ನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮರತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ನೇವತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ.

ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನನ್ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಸಹಸಿಕ್ಖಮಾನಧಮ್ಮಾನಂ, ಸಹಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಿಕ್ಖನಭಾವೇನ ನಿಯುತ್ತಾನಂ. ಸಮಸೀಲಸದ್ಧಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾನಞ್ಚ ಅಕಾತುಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ತೇಸಂ ವಾ ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ. ಅರಿಯೇಹಿ ಅಕತಾ ಅಯುತ್ತವಸೇನ ಅಕತಪುಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ.

ಪಟಿಯಾದಿಯತೀತಿ ಸಮ್ಪಾದಿಯತಿ. ಅಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ ವದನ್ತಿ, ಅಯುತ್ತತಾವಸೇನೇವ ಪನೇತ್ಥ ಅಕರಣಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಯುತ್ತೋ, ನ ಆಪತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯಾವ ಞಾತಕಾ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯಾವ ತಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ.

ಪಿತುಭಗಿನೀ ಪಿತುಚ್ಛಾ. ಮಾತುಭಾತಾ ಮಾತುಲೋ. ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ನ ಯಾಚನ್ತೀತಿ ಲಜ್ಜಾಯ ನ ಯಾಚನ್ತಿ. ‘‘ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಥಾ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೮೭) ಏವಂ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ತೇಸಞ್ಞೇವ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅಸಾಲೋಹಿತಾನಂ, ತೇನಾಹ ಏತೇಸಂ ಪುತ್ತಪರಮ್ಪರಾಯಾತಿಆದಿ. ಕುಲಪರಿವಟ್ಟೋತಿ ಕುಲಸ್ಮಿಂ ಞಾತಿಪರಮ್ಪರಾ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ತಾವಕಾಲಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ ದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪನ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ವಿನಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಂ ವಾ ಕುಲದೂಸನಂ ವಾ ನ ಹೋತಿಯೇವ, ತೇನಾಹ – ‘‘ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕುಲದೂಸಕಾಪತ್ತಿ ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಞಾತಕಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಕುಲದೂಸನಾದಿ ನ ಸಿಯಾ. ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಚೂಳಮಾತುಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬಪದೇಸು.

ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಆಹರಾಮಾತಿ ಇದಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ‘‘ಮಮ ಞಾತಕಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ ಅಪಚ್ಚಾಸಾಯಪಿ ಪರಜನಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವುತ್ತನಯೇನ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ, ‘‘ಞಾತಿಸಾಮಣೇರೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾತಿ ಆಗನ್ತುಕಚೋರಾದೀನಂ ಕರೋನ್ತೇನಾಪಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಉಪಕಾರಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ತೇಹಿ ಲಾಭಂ ಅಪತ್ಥಯನ್ತೇನ. ಪಚ್ಚಾಸಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಕುಲದೂಸನಾದಿದೋಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಏವಂ ಉಪಕಾರೇ ಕತೇ ಸಾಸನಗುಣಂ ಞತ್ವಾ ಪಸೀದನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಉಪಕಾರಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಕರಣೇ ಪನ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ಆಗನ್ತುಕಾದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪುಗ್ಗಲಾದೀನಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನವಿಭಾಗಸ್ಸನಿರತ್ಥಕತ್ತಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ‘‘ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾತುಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಸ್ಸೇವ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಕುಲದೂಸನಾದಿದೋಸನಿಸೇಧನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಸಙ್ಖತಾಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯಾ ಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ಆಗನ್ತುಕಚೋರಾದೀನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಂ ದಾನೇನೇವ ತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಮುಚ್ಚನತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾಪಿ ಅಕಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸದ್ಧಂ ಕುಲನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠರೋಗೀನಂ ಪರಿಯಾಯೇನಾಪಿ ವತ್ವಾ ವಿಚರಣಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುಚ್ಛಿತಸ್ಸಾಪಿ ಪನ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯಕಥಾಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸಮುಲ್ಲಪೇಸೀತಿ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಆಚರಿಯಭಾಗೋತಿ ವಿನಯಾಚಾರಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಾಚಿಕ್ಖಣೇನ ವೇಜ್ಜಾಚರಿಯಭಾಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಪ್ಫಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಯಮಾನಂ ರೂಪಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಭಜನೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯವಸೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರೂಪಿಯಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜನತ್ಥಂ ಪುಪ್ಫಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯದಿ ‘‘ಪರಿತ್ತಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕರೋನ್ತಿ, ಭೇಸಜ್ಜಕರಣಂ ವಿಯ ಗಿಹಿಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ‘‘ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಧಮ್ಮಜ್ಝೇಸನತ್ತಾ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೇನಪಿ ಭಣಿತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮೋ, ಪಗೇವ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೇನಾಪೀತಿ ‘‘ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚಾಲೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಪರಿತ್ತಾಣಂ ಏತ್ಥ ಪವೇಸೇಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಏವಂ ಕತೇ ಪರಿತ್ತಾಣಾ ತತ್ಥ ಪವೇಸಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಹಾರತೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಞಾತಕಗಹಟ್ಠೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾದೇಸು ಉದಕಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ತತ್ಥ ಪಾಳಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇಸು ರೋಗವೂಪಸಮನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಸುತ್ತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ‘ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಕರಿಯಮಾನೇ ಯದಿ ಪಾದೇ ಅಪನೇನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಅವಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ರೋಗೋ ವಾ ನ ವೂಪಸಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಪಾದಾ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಮತಸರೀರದಸ್ಸನೇ ವಿಯ ಕೇವಲಂ ಸುಸಾನದಸ್ಸನೇಪಿ ‘‘ಇದಂ ಜಾತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಖಯಗಮನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಮರಣಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀವಥಿಕದಸ್ಸನೇ…ಪೇ… ‘ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಲೇಸಕಪ್ಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಪರಿವಾರತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಅನಾಮಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಅಗ್ಗೋ, ಅಪರಿಭುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದಾಯಕೇಹಿ ಬಹುಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದಿನ್ನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಥಾಲಕೇತಿ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಕಂಸಾದಿಮಯೇ ಥಾಲಕೇ, ಪತ್ತೋಪಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾಮರಿಕಚೋರಸ್ಸಾತಿ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಚೋರಸ್ಸ. ಅದೀಯಮಾನೇಪಿ ‘‘ನ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆಮಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅಲಾಭೇನ ಅತ್ತನೋ ಪರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಸ್ಸ ಛಿದ್ದಸ್ಸ ಚ ವಿವರಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಥರಣಂ ಪಿದಹನಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ, ಸೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾಮಿಸವಸೇನ ದುವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಕಸ್ಸ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ವಾ…ಪೇ… ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಯೇವಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಆಗನ್ತುಕಂ ತಾವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಖೀಣಪರಿಬ್ಬಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಗತಿಭಾವಂ ಕಾರುಞ್ಞಭಾಜನತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಚ ತಬ್ಬಿಧುರಾನಂ ಸಮಿದ್ಧಾನಂ ದಾಯಕಾದೀನಂ ಆಗನ್ತುಕತ್ತೇಪಿ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತಣ್ಡುಲಾದಿಮ್ಹಿ ದಾತಬ್ಬೇ ಸತಿ ‘‘ಅವೇಲಾಯಂ…ಪೇ… ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನನುಞ್ಞಾತಾನಂ ಪನ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನಾಪಿ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಯ ಪನ ಸತಿ ಕುಲದೂಸನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ.

ಉಬ್ಬಾಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ತಿಯೋಜನಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ. ವರಪೋತ್ಥಕಚಿತ್ತತ್ಥರಣನ್ತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಉತ್ತಮರೂಪವಿಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥರಣಂ.

೧೮೭. ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇಸು ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇನ ಮಾರಿತತ್ತಾ ಸೇಸೇಸು ಸೋಳಸಜನೇಸು ಉದರಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಮೇಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸೇಸಾಪಿ ಪನ್ನರಸ ಜನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅದೂಹಲಪಾಸಾಣಾ ವಿಯಾತಿ ಅದೂಹಲೇ ಆರೋಪಿತಪಾಸಾಣಾ ವಿಯ. ಕಮ್ಮಾಧಿಪ್ಪಾಯಾತಿ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಕರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ.

ಆವಾಹೇತ್ವಾತಿ ಆವಿಸಾಪೇತ್ವಾ. ರೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಿಟ್ಠಾದಿಮಯೇ ರೂಪೇ ಅಮನುಸ್ಸಂ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ. ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಮಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಇದಂ ಸಮ್ಭಾವನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ತಾದಿಸಾ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಯಕ್ಖಾ ಸತ್ಥಘಾತಾರಹಾ ಹೋನ್ತಿ ದೇವಾಸುರಯುದ್ಧೇಪಿ ತೇಸಂ ಸತ್ಥಪ್ಪಹಾರೇನ ಮರಣಾಭಾವಾ.

೧೮೮. ಪಹಾರೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಮನುಸ್ಸಂ ಕೋಧಚಿತ್ತೇನ ಪಹರನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಚಿಕಿಚ್ಛಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಚಾರೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಾಲಪಣ್ಣಂ…ಪೇ… ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಮನುಸ್ಸಾ ತಾಲಪಣ್ಣಬನ್ಧನೇನ ಪಲಾಯನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಇದಞ್ಚ ಗಿಹೀನಂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮವಸೇನ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

೧೮೯. ಯೋ ರುಕ್ಖೇನ ಓತ್ಥತೋಪಿ ನ ಮರತೀತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸಯಮೇವ ವಕ್ಖತಿ, ತಂ ತತ್ಥೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೧೯೦. ದಬ್ಬೂಪಕರಣಾನೀತಿ ಕೇಹಿಚಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಿ ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಠಾನಾಚಾವನಾಭಾವೇನ ವಿನಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಖಿಡ್ಡಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸುಕ್ಖತಿಣಾದೀಸು ಅಗ್ಗಿಕರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಲ್ಲೇಸು ಪನ ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೋ, ಪಟಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಅಗ್ಗಿ ಪಟಗ್ಗಿ, ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲತಿಣಾದೀಸುಪಿ ದಾನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ದೇನ್ತೇನ ದೂರತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಾವಗ್ಗಿಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅದತ್ವಾ ಏಕದೇಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಸಣಿಕಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಹನ್ತೋಪಿ ಅಗ್ಗಿ ವಿಹಾರಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಗ್ಗಿ ದಾತಬ್ಬೋ, ಸೋ ದಾವಗ್ಗಿನೋ ಪಟಿಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ತೇನ ಸಹ ನಿಬ್ಬಾತಿ. ಪರಿತ್ತಕರಣನ್ತಿ ಸಮನ್ತಾ ರುಕ್ಖತಿಣಾದಿಚ್ಛೇದನಪರಿಖಾಖಣನಾದಿಆರಕ್ಖಕರಣಂ, ತೇನಾಹ ತಿಣಕುಟಿಕಾನಂ ಸಮನ್ತಾ ಭೂಮಿತಚ್ಛನನ್ತಿಆದಿ.

೧೯೧. ಖೇತ್ತಮೇವ ಓತಿಣ್ಣತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ‘‘ದ್ವೀಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಖೇತ್ತೇ ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಓತಿಣ್ಣತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಏವ ಮಾರೇಹಿ ನ ಏಕೇನಾ’’ತಿ ನಿಯಮಿತೇ ಪನ ಏಕೇನೇವ ಮಾರಿತೇ ನತ್ಥಿ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ದ್ವೇ ಏವ ಪುರಿಸಾತಿಆದೀಸುಪಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಕತಸೀಸಚ್ಛೇದಪಯೋಗತೋ ಅಞ್ಞೋ ಪಯೋಗೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಪಠಮೇನ ಪಯೋಗೇನಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಸೀಸಚ್ಛೇದಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ‘‘ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಸನ್ತತಿಂ ವಿನಾ ಉಕ್ಖಿಪನಸನ್ನಿರುಜ್ಝನಾದಿವಸಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ ಗಮನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ನ ಹಿ ವಾಯುವೇಗೇನ ಪಣ್ಣಪಟಾದಯೋ ವಿಯ ಕಾಯೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚ ಉಕ್ಖಿಪನೇ ಪವತ್ತಾವ ಚಿತ್ತಜವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದಯೋವ ನಿಕ್ಖಿಪನಾದಿನೋಪಿ ಹೇತುಭೂತಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾಹಿತವೇಗಾಪಿ ಹಿ ಕಾಚಿ ಸರೀಸಪಜಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನಾ ಛೇದನಮತ್ತಾ ದ್ವೀಹಿ ವಿಭಾಗೇಹಿ ಕತಿಪಯಕ್ಖಣಂ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಿಂ ಭಾಗೇ ಹದಯವತ್ಥು ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ರಟ್ಠಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಚಿತ್ತಂ ದ್ವೀಸುಪಿ ಭಾಗೇಸು ಕಾಯಪ್ಪಸಾದೇ ಘಟ್ಟಿತಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ತದಾರಮ್ಮಣಮೇವ ಯಥಾರಹಮೇಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಗೇ ಏಕದಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞದಾತಿ ಏವಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ಹದಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾದಿವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ ಭವಙ್ಗನ್ತರಿತಾನಿ ಮನೋದ್ವಾರವೀಥಿವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನಕಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಹಿ ಉಭಯಭಾಗಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ವಾ ಚಲನ್ತಿ ವಾ ಫನ್ದನ್ತಿ ವಾ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿಯಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಭಯಭಾಗಾಪಿ ಚಲನ್ತಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಕುಕ್ಕುಳಾದಿನರಕೇಸು ನಿಮುಗ್ಗಸಕಲಸರೀರಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕಲಸರೀರೇಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತತೋ ಪನ ಯಸ್ಮಿಂ ಭಾಗೇ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಸೇಸಕಮ್ಮಜರೂಪಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತತ್ಥ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ಹದಯವತ್ಥುಸಹಿತಭಾಗೇಯೇವ ಯಾವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧಾ ಪವತ್ತತಿ.

ನನು ನರಕಾದೀಸು ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಸರೀರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸಮುಪ್ಪತ್ತಿ ಯುತ್ತಾ ಹೋತು, ದ್ವಿಧಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಪನ ಭಾಗದ್ವಯೇ ಕಥನ್ತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ಸರೀರೇ ಹಿ ಏಕಾಬದ್ಧತಾ ನಾಮ ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮಬ್ಯತಿರಿತ್ತಾ ಕಾಚಿ ನತ್ಥಿ ಪರವಾದೀನಂ ಅವಯವೀಆದಿ ವಿಯ, ಕಮ್ಮಾದಿಏಕಕಾರಣಪುಞ್ಜಾಯತ್ತತಾಯ ಬಹೂನಂ ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಏಕಾಬದ್ಧತಾ. ತತ್ಥ ಚ ಸತ್ಥಪ್ಪಹಾರಾದಿವಿರುದ್ಧಪಚ್ಚಯೋಪನಿಪಾತೇನ ವಿಭಿನ್ನಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾದಿಏಕಕಾರಣಾನಂ ಪುಞ್ಜಾಯತ್ತತಾ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಯಾವ ಸಾ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಾವ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿ. ವಿಭಿನ್ನಾನಂ ಪನ ಕಮ್ಮಜರೂಪಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸೇಸತಿಸನ್ತತಿರೂಪಾನಞ್ಚ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಭಾವೇನ ಚಿರಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಯಾವ ಚ ಧರನ್ತಿ, ತಾವ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಚ ತೇಸಂ ಚಲನಗಮನಾದಿದೇಸನ್ತರುಪ್ಪತ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಬನ್ಧಸ್ಸಪಿ ಧಾವಕ್ಖಣೇ ಸವಿಞ್ಞಾಣಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅತ್ಥೇವ, ತಞ್ಚ ಸೀಸಚ್ಛೇದಕಪ್ಪಯೋಗೇನೇವ ಸೀಘಂ ಪತತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ಸರೀರೇ ವಿಸೇಸುಪ್ಪಾದನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಠಮೇನೇವ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿತೋ ಸೀಸಚ್ಛೇದಕಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏವರೂಪಾನೀತಿ ಕಬನ್ಧವತ್ಥುಸದಿಸಾನಿ. ಇಮಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸಾತಿ ಆಘಾತನವತ್ಥುಸ್ಸ. ಅತ್ಥದೀಪನೇತಿ ಏಕೇನ ಪುರಿಸೇನ ಪಯೋಗೇನ ವಾ ಮಾರಿತತಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನೇ.

೧೯೨. ಪಾನಪರಿಭೋಗೇನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಂ ಪನ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಲೋಣಸೋವೀರಕಂ ಯಾಮಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಗಿಲಾನಾನಂ ಪಾಕತಿಕಮೇವ, ಅಗಿಲಾನಾನಂ ಪನ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಗುಳಂ ವಿಯ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕ’’ನ್ತಿ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ

ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.