೧. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡೋ

೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೪. ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಭಣ್ಡಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಿಣನಂ ಇಣದಾನಞ್ಚ ಭಣ್ಡಪ್ಪಯೋಜನಂ ನಾಮ. ಏವಂ ಪಯೋಜಿತಸ್ಸ ಮೂಲಸ್ಸ ಸಹ ವಡ್ಢಿಯಾ ಗಹಣವಾಯಾಮೋ ಉದ್ಧಾರೋ ನಾಮ. ಅಸುಕದಿವಸೇ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಮುಟ್ಠಸ್ಸ ಸತುಪ್ಪಾದನಾದಿ ಸಾರಣಂ ನಾಮ. ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯಾತಿ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಸಮಣಾನಂ ವಸೇನ, ಭಿಕ್ಖುಆದೀನಂ ವಾ ವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ಅಯಂ ದಿಸ್ವಾನ-ಸದ್ದೋ ಅಸಮಾನಕತ್ತುಕತ್ತಾ, ಯಥಾ ಘತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಬಲಂ ಹೋತೀತಿ, ಏವಮಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಏವರೂಪೇಸು. ಭಬ್ಬಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಮತ್ತಸಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕತಾಯ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಮಾತಾದಿಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸಮಾಯೋಗೇನ ಕತವೀತಿಕ್ಕಮನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇನ ಅಧಿಗಮನ್ತರಾಯೋ ಜಾತೋ. ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಸು ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣಾನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ. ತೇನೇವ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರಾದಯೋ ಅಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅಧಿಗಮಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ ಅಹೇಸುನ್ತಿ. ಚರಿಮಕಚಿತ್ತನ್ತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ. ಸಙ್ಖಂ ವಿಯ ಲಿಖಿತಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಧೋವಿತಂ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತನ್ತಿ ಆಹ ಧೋತಇಚ್ಚಾದಿ. ಅಜ್ಝಾವಸತಾತಿ ಅಧಿ-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ಅಗಾರನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ’’ತಿ. ಕಸಾಯರಸರತ್ತಾನಿ ಕಾಸಾಯಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಸಾಯರಸಪೀತತಾಯಾ’’ತಿ. ಕಸಾಯತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಚ ಹಿ ರಸೋಪಿ ‘‘ಕಸಾಯರಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೨೬. ಯದಾ ಜಾನಾತಿ-ಸದ್ದೋ ಬೋಧನತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಸಪ್ಪಿನೋ ಜಾನಾತಿ ಮಧುನೋ ಜಾನಾತೀತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖೇನ ನಾನುಭೋಸೀ’’ತಿ. ಕೇನಚಿ ದುಕ್ಖೇನ ನಾನುಭೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಕತೋ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇಪಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ಉತ್ತರಪದೇನ ಸಮಾನವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಜಾನಾತಿ-ಸದ್ದೋ ಸರಣತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಮಾತು ಸರತೀತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ವದನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಥ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ನಸ್ಸರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನನುಭೂತತಾಯ ನಸ್ಸರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇಪೀತಿ ಅನುಭವನಸರಣತ್ಥವಸೇನ ವುತ್ತೇ ದುತಿಯತತಿಯವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇ. ಪುರಿಮಪದಸ್ಸಾತಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಪದಸ್ಸ. ಉತ್ತರಪದೇನಾತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿಪದೇನ. ಸಮಾನಾಯ ಸಾಮಿವಚನಭೂತಾಯ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲೋಪೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಮರಣೇನಪಿ ಮಯಂ ತೇತಿ ಏತ್ಥ ತೇತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಹತ್ಥೇ ಕರಣವಸೇನಪಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಯಾ ವಿಯೋಗಂ ವಾ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥನ್ತರಂ ವುತ್ತಂ.

೨೮. ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ನಾಮ ಗಾಯನಕಾ. ನಟಾ ನಾಮ ರಙ್ಗನಟಾ. ನಾಟಕಾ ಲಙ್ಘನಕಾದಯೋ. ಸುಖೂಪಕರಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಚರಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯಸ್ಮಾ ಲಳನ್ತೋ ಕೀಳನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಲಳಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದಾನಪ್ಪದಾನಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿಚ್ಚದಾನಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ವಿಸೇಸದಾನಂ ಪದಾನಂ ನಾಮ, ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸೀಲಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೩೦. ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಲಾಕಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ ಆಗನ್ತುಕಂ ಗಮಿಕಂ ಗಿಲಾನಂ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಂ ವಿಹಾರ-ಧುರ-ವಾರಭತ್ತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಾನಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೇನಾಸನಾದಿಪಚ್ಚಯತ್ತಯನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗಾದಿಪಧಾನಙ್ಗಾನಂ ಗಹಣವಸೇನ ಸೇಸಧುತಙ್ಗಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಜ್ಜೀನನ್ತಿ ವಜ್ಜೀರಾಜೂನಂ. ವಜ್ಜೀಸೂತಿ ಜನಪದಾಪೇಕ್ಖಂ ಬಹುವಚನಂ, ವಜ್ಜೀನಾಮಕೇ ಜನಪದೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾಯೇವ ಉಪಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಚ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಾ, ಇತ್ಥಿವತ್ಥಾದೀನಿ ಚ ತದುಪಕರಣಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಹಿ ತೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ತಾತಿ ಸೇಸಧುತಙ್ಗಪರಿವಾರಿತೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಧುತಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಪದಾನಚಾರಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ.

೩೧. ದೋಸಾತಿ ರತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅಭಿವುತ್ಥಂ ಪರಿವುಸಿತಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ, ಅಭಿದೋಸಂ ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲಂ ಗತೋ ಪತ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ, ತೇನಾಹ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿಆದಿ.

೩೨. ಉದಕಕಞ್ಜಿಯನ್ತಿ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಉದಕಞ್ಚ ಯಾಗು ಚ. ತಥಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೇ.ಅನೋಕಪ್ಪನಂ ಅಸದ್ದಹನಂ, ಅಮರಿಸನಂ ಅಸಹನಂ.

೩೪. ತದ್ಧಿತಲೋಪನ್ತಿ ಪಿತಾಮಹತೋ ಆಗತಂ ‘‘ಪೇತಾಮಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ತದ್ಧಿತಪಚ್ಚಯನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಏ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ಗಹಿತಂ, ತೇ ಇಣಾಯಿಕಾ. ಪಲಿಬುದ್ಧೋತಿ ‘ಮಾ ಗಚ್ಛ ಮಾ ಭುಞ್ಜಾ’ತಿಆದಿನಾ ಕತಾವರಣೋ, ಪೀಳಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೫. ಅತ್ತನಾತಿ ಸಯಂ. ಸಪತಿನೋ ಧನಸಾಮಿನೋ ಇದಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ, ಧನಂ. ತದೇವ ವಿಭವೋ.

೩೬. ಭಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅಗಹಿತಪುಬ್ಬಾ ಏವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ. ದಿನ್ನಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧೀತಿ ಪಿತರಾ ದಿನ್ನಂ ಸುಕ್ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪಿ ತೇನ ದಿನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಕ್ಕಮೇವ ವಾ ಇಧ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಖಿಪ್ಪಂ ಪತಿಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಪಿತು ಸಂಯೋಗಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮೋ ಅತ್ಥಿ ಸುಕ್ಕಮೇವ ತಥಾ ಪತಿಟ್ಠಾನನಿಯಮತೋ. ಸುಕ್ಕೇ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಯಾವ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ, ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ವಾ, ತಂ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಾನಸ್ಸ ಖೇತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ ಮಾತು ಮಂಸಸ್ಸ ಲೋಹಿತಲೇಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬದಾಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಟ್ಠಪಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಏವರೂಪನ್ತಿ ಏವಂ ಗರುಕಸಭಾವಂ, ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವತ್ಥುಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಸೇಸೇ ಪಞ್ಚಖುದ್ದಕಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಏವ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ. ಯಂ ಆದೀನವನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಚೋಪನತೋತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚಲನತೋ.

ತೇನೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಯಾನಿ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಕಾರಣಾನಿ ನಿವತ್ತಿತಾನಿ, ತಾನಿಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಿಂ ಪನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಉಭಯೇಸಂ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ. ಇತ್ಥಿಯಾ ಏವ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಹಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಞ್ಜಾತಾದರಾ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಕಾಲೇ ಕಾಮರಾಗಸಮಾಕುಲಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ಇತರಥಾ ಪುತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ‘‘ಸಕ್ಕೋ ಚಸ್ಸಾ ಕಾಮರಾಗಸಮುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಅಕಾಸೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ವತ್ಥುವಸೇನ ವಾ ಏತಂ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗತೋ ವಿಸುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಮಾತಙ್ಗಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ. ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಮಾತು ನಾಭಿಯಂ ವಿಚ್ಛಿಕಾ ಫರಿತ್ವಾ ಗತಾ, ತೇನ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಹೋಸೀತಿ ಆಹ ಏತೇನೇವ ನಯೇನಾತಿಆದಿ.

ಅಯನ್ತಿ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಯಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಕ್ಕಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ದೀಪೇತಿ, ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸೋಣಿತಸ್ಸ. ಗನ್ಧಬ್ಬೋತಿ ತತ್ರುಪಗೋ ಸತ್ತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಚೇತ್ಥ ಧ-ಕಾರೋ ಕತೋ. ಅಥ ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ನಾಮ ರಙ್ಗನಟಾ, ತೇ ವಿಯ ತತ್ರ ತತ್ರ ಭವೇಸು ನಾನಾವೇಸಗ್ಗಹಣತೋ ಅಯಮ್ಪಿ ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಕ್ಖಣತೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ತತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ ‘‘ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಗಬ್ಭಸ್ಸಾತಿ ಕಲಲರೂಪಸಹಿತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ. ತಞ್ಹಿ ಇಧ ‘‘ಗಬ್ಭೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹೀತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೩೬) ವಿಯ. ಅಸ್ಸ ತಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಾಳಿಯಂ ನಿರಬ್ಬುದೋ ವತ ಭೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ನಿರಾದೀನವೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಸುದಿನ್ನೇನ…ಪೇ… ಆದೀನವೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿಹಾತಿ ನಿಪಾತಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಏವನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಭವನಂ. ಮುಹುತ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಖಣೇನಾತಿ ಪದಸ್ಸ ವೇವಚನಂ. ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋಪಿ ದೇವಾನಂ ತಾವಮಹನ್ತೋ ಸದ್ದೋ ತೇಸಂ ರೂಪಂ ವಿಯ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಗೋಚರೋ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ಸುದಿನ್ನೇನ ವುತ್ತೇ ಏವ ಜಾನಿಂಸೂತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೩೭. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಮೇವ ಉಪಚಾರತೋ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸೇವ ಯಾವಜೀವಂ ಚರಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕೋತಿ ಉದ್ದೇಸಾದೀಸು ಅಬ್ಯಾವಟೋ. ವಹಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ಛಿನ್ನಪಾದೋ, ಛಿನ್ನಖನ್ಧೋ ವಾ. ಚಿನ್ತಯೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಜ್ಝಾಯೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಪದತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ‘‘ಕಿಸೋ ಅಹೋಸಿ…ಪೇ… ಪಜ್ಝಾಯಿ ಚಾ’’ತಿ ಚ-ಕಾರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

೩೮. ಗಣೇ ಜನಸಮಾಗಮೇ ಸನ್ನಿಪಾತನಂ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾ, ಸಾವ ಪಪಞ್ಚಾ, ತೇನ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಪಪಞ್ಚೇನ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯೇ ಅಸ್ಸ. ಕಥಾಫಾಸುಕಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಭಾವೇನ ಫಾಸುಕಕಥಾ, ಸುಖಸಮ್ಭಾಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಾದಾರೂಪಂ ಭೂತರೂಪಮುಖೇನೇವ ಮನ್ದನಂ ಪೀನನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ಪಸಾದಇಚ್ಚಾದಿ. ದಾನೀತಿ ನಿಪಾತೋ ಇಧ ಪನ-ಸದ್ದತ್ಥೇ ವತ್ತತಿ ತಕ್ಕಾಲವಾಚಿನೋ ಏತರಹಿ-ಪದಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಪನ ತ್ವ’’ನ್ತಿ. ನೋ-ಸದ್ದೋಪಿ ನು-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ತ್ವ’’ನ್ತಿ. ತಮೇವಾತಿ ಗಿಹಿಭಾವಪತ್ಥನಾಲಕ್ಖಣಮೇವ. ಅನಭಿರತಿಮೇವಾತಿ ಏವ-ಕಾರೇನ ನಿವತ್ತಿತಾಯ ಪನ ತದಞ್ಞಾಯ ಅನಭಿರತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಧಿಕುಸಲಾನನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಧಿಕುಸಲಾ ನಾಮ. ಇದಂ ಪನಾತಿಆದಿ ಉಪರಿ ವತ್ತಬ್ಬವಿಸೇಸದಸ್ಸನಂ. ಪರಿಯಾಯವಚನಮತ್ತನ್ತಿ ಸದ್ದತ್ಥಕಥನಮತ್ತಂ.

ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಧಮ್ಮೇ, ಏವಂ ವಿರಾಗಾಯ ದೇಸಿತೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಮಾತಿ ಗರಹಾಯಂ. ಲೋಕುತ್ತರನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವಿರಾಗಾಯಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಕಿಲೇಸಕ್ಖಯನಿಬ್ಬಾನತೋ ವಿಸೇಸೇತಿ. ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಮಾನೋ ಏವ ಮದಜನನಟ್ಠೇನ ಮದೋತಿ ಮಾನಮದೋ. ‘‘ಅಹಂ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಪವತ್ತೋ ಮಾನೋ ಪುರಿಸಮದೋ. ‘‘ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸೇವನಾಸಮತ್ಥತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನೋ, ರಾಗೋ ಏವ ವಾ ಪುರಿಸಮದೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಬಲಮದಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟನ್ತಿ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಿಪಾಕಾ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ವಟ್ಟಂ. ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ಯೋನಿಯೋತಿ ಅಣ್ಡಜಾದಯೋ, ತಾ ಪನ ಯವನ್ತಿ ತಾಹಿ ಸತ್ತಾ ಅಮಿಸ್ಸಿತಾಪಿ ಸಮಾನಜಾತಿತಾಯ ಮಿಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಯೋನಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಞಾತತೀರಣಪಹಾನವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಾದಿವಸೇನ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ. ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಲೋಕಿಯವಿಪಸ್ಸನಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಞಾತತೀರಣಕಿಚ್ಚಾನಮ್ಪಿ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಿಜ್ಝನತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ತಿವಿಧಾಪಿ ಪರಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ, ತೇನೇವ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋವ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಾನನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಸುಭಾದಿಆಕಾರಾನಂ ತದಾಕಾರಗಾಹಿಕಾನಂ ತಣ್ಹಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸಯಮುಖೇನ ಹೇತ್ಥ ವಿಸಯಿನೋ ಗಹಿತಾ. ತೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ‘‘ವಿರಾಗಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ…ಪೇ… ನೋ ಸಉಪಾದಾನಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು.

೩೯. ಕಲಿಸಾಸನಾರೋಪನತ್ಥಾಯಾತಿ ದೋಸಾರೋಪನತ್ಥಾಯ. ಕಲೀತಿ ಕೋಧಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಕಲಿಸಾಸನಂ, ಕೋಧವಸೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಗರಹಾ. ಅಜ್ಝಾಚಾರೋವ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ಸಮಣಕರಣಾನಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸಮಣಭಾವಕರಾನಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಕಥಂ-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತಂ, ‘‘ನಾಮ-ಸದ್ದಯೋಗೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅತಿವಿಯ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕನ್ತಿ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ನಾತಿಸಾವಜ್ಜಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಭಗವತೋ ಆಣಾವೀತಿಕ್ಕಮತೋ ಚೇವ ಸಮಾದಿನ್ನಸಿಕ್ಖತ್ತಯವಿನಾಸನತೋ ಚ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಉದಕೇ ಭವಂ ಓದಕಂ, ಧೋವನಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ ಉದಕಕಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿ. ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ನಾಮ-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ಕತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮ-ಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ದುಬ್ಭರತಾದೀನಂ ಹೇತುಭೂತೋ ಅಸಂವರೋ ಇಧ ದುಬ್ಭರತಾದಿ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ ಕಾರಣೇ ಕಾರಿಯೋಪಚಾರೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ದುಬ್ಭರತಾದೀನಂ ವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸ ಅಸಂವರಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅತ್ತಾತಿ ಅತ್ತಭಾವೋ. ದುಬ್ಭರತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಚ ದುಕ್ಖೇನ ಭರಿತಬ್ಬತಂ. ಸತ್ತೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಸಙ್ಗಣನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾತಿ ಆಹ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯಾತಿಆದಿ. ಅಟ್ಠಕುಸೀತವತ್ಥುಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕಂ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿನ್ತಿ, ಮಗ್ಗೋ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅಗಮಾಸಿನ್ತಿ, ನಾಲತ್ಥಂ ಭೋಜನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿನ್ತಿ, ಅಲತ್ಥನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮೇ ಆಬಾಧೋತಿ, ಅಚಿರವುಟ್ಠಿತೋ ಗೇಲಞ್ಞಾತಿ ಏಕನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಕುಸೀತವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಚ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಕುಸೀತ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಂ. ವಿನಾಪಿ ಹಿ ಭಾವಜೋತನಪಚ್ಚಯಂ ಭಾವತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಯಥಾ ಪಟಸ್ಸ ಸುಕ್ಕನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾಪಚಯಭೂತಾಯ ವಿವಟ್ಟಾಯಾತಿ ರಾಗಾದಿಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪಚಯಹೇತುಭೂತಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂವರಪ್ಪಹಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಸೀಲಸಂವರಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಂವರೇಹಿ ಚೇವ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಹಾನೇಹಿ ಚ ಉಪೇತಂ. ಅಸುತ್ತನ್ತ ವಿನಿಬದ್ಧನ್ತಿ ತೀಸು ಪಿಟಕೇಸು ಪಾಳಿಸಙ್ಖಾತಸುತ್ತನ್ತವಸೇನ ಅರಚಿತಂ, ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರೇಹಿ ಚ ಅನಾರೋಪಿತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪಾಳಿವಿನಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತೇನ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಯಥಾನುರೂಪಂ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವರೂಪಾ ಹಿ ಪಕಿಣ್ಣಕದೇಸನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಮೂಲಂ. ಓಕ್ಕನ್ತಿಕಧಮ್ಮದೇಸನಾ ನಾಮ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಸಙ್ಗೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಕಥಿಯಮಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ಕಿರಾತಿಆದಿ. ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ‘‘ಕಿಮೇತೇನಾ’’ತಿ ಮದ್ದನಚಿತ್ತಾ.

ವುತ್ತತ್ಥವಸೇನಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಅಧಿಗಮುಪಾಯವಸೇನ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಆರತಿ ವಿರತೀತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೭೦೬) ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿರತಿಯೋ ಚೇವ, ಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚೇತನಾ ಸಞ್ಚೇತನಾತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೭೦೪) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಚೇತನಾ ಚ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಫಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪೋತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೭೦೫) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಫಸ್ಸಾದಿಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯೋ ತತ್ಥ ನಾಮಕಾಯೋ ಪದಕಾಯೋತಿ ಇದಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಮಕಾಯೋತಿ ನಾಮಸಮೂಹೋ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯೇವ, ಸೇಸಾನಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಸಿಕ್ಖಾಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ವಿರತಿಆದಯೋ ವುತ್ತಾ ತಪ್ಪಕಾಸಕಞ್ಚ ವಚನಂ.

ಅತ್ಥವಸೇತಿ ಹಿತವಿಸೇಸೇ ಆನಿಸಂಸವಿಸೇಸೇ, ತೇ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಹೇತೂತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರಣವಸೇ’’ತಿ. ಸುಖವಿಹಾರಾಭಾವೇ ಸಹಜೀವನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸಹಜೀವಿತಾತಿ ಸುಖವಿಹಾರೋವ ವುತ್ತೋ. ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಾತಿ ನಿಸ್ಸೀಲಾ ದೂಸಿತಸೀಲಾ ಚ. ಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಹಿ ನಿಸ್ಸೀಲಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಪಸಙ್ಗೇ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ವೀತಿಕ್ಕಮೇಹಿ ಖಣ್ಡಛಿದ್ದಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದೂಸಿತಸೀಲಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಉಭಯೇನಪಿ ಅಲಜ್ಜಿನೋವ ಇಧ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಮ್ಪಿ ದಸ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚೇವ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಉಪರಿ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೇ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ತೇನೇವ ‘‘ಯೇ ಮಙ್ಕುತಂ…ಪೇ… ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಮಙ್ಕುತನ್ತಿ ನಿತ್ತೇಜತಂ ಅಧೋಮುಖತಂ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿಆದೀಸು ಧಮ್ಮೋತಿ ಭೂತಂ ವತ್ಥು. ವಿನಯೋತಿ ಚೋದನಾ ಚೇವ ಸಾರಣಾ ಚ. ಸತ್ಥುಸಾಸನನ್ತಿ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಚೇವ ಅನುಸಾವನಸಮ್ಪದಾ ಚ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಮಾನಾತಿ ಸಂಸಯಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ. ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾತಿ ಪೀಳಿತಾ. ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಿ ಉಪೋಸಥೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಸಾಮಗ್ಗೀ ನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಸಕಲಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ನಿಯತಕಾಲಿಕತಾಯ ಚ ಅವಸ್ಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮತೋ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಕಿತ್ತಿ ಗರಹಾ. ಅಯಸೋ ಪರಿವಾರಹಾನಿ.

ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ನಾಮ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೩೫೬ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಾನಿ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ಆವಾಸಿಕಗಮಿಕಅನುಮೋದನಭತ್ತಗ್ಗಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನಜನ್ತಾಘರವಚ್ಚಕುಟಿಉಪಜ್ಝಾಯಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಆಚರಿಯಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಚುದ್ದಸ ವತ್ತಾನಿ, ಏತಾನಿ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಬ್ಬದಾ ಚ ಯಥಾರಹಂ ಚರಿತಬ್ಬಾನಿ. ದ್ವೇ ಅಸೀತಿ ಮಹಾವತ್ತಾನಿ ಪನ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಕತಾದಿಕಾಲೇಯೇವ ಚರಿತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಸಬ್ಬದಾ. ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ಗಣಿತಾನಿ. ತಾನಿ ಪನ ‘‘ಪಾರಿವಾಸಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೭೫) ಆರಭಿತ್ವಾ ‘‘ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ನ ಛಮಾಯ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾವಸಾನಾನಿ ಛಸಟ್ಠಿ, ತತೋ ಪರಂ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಾರಿವಾಸಿಕೇನ ವುಡ್ಢತರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ, ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹೇನ, ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕೇನ, ಮಾನತ್ತಾರಹೇನ, ಅಬ್ಭಾನಾರಹೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ಆವಾಸೇ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೮೨) ವುತ್ತವತ್ತಾನಿ ಪಕತತ್ತೇನ ಚರಿತಬ್ಬೇಹಿ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಪಾರಿವಾಸಿಕವುಡ್ಢತರಾದೀಸು ಪುಗ್ಗಲನ್ತರೇಸು ಚರಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಣಿತಾನಿ ಪಞ್ಚಾತಿ ಏಕಸತ್ತತಿವತ್ತಾನಿ ಚ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕತವತ್ತೇಸು ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಪಕತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ…ಪೇ… ನಹಾನೇ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೮೬) ಇದಂ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಂ ಅಸಾದಿಯನಂ ಏಕಂ, ‘‘ನ ಪಕತತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದೀನಿ (ಚೂಳವ. ೫೧) ಚ ದಸಾತಿ ಏವಂ ದ್ವಾಸೀತಿ ವತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏತೇಸ್ವೇವ ಪನ ಕಾನಿಚಿ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾದಿವತ್ತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದಿವತ್ತಾನೀತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ದ್ವಾಸೀತಿಯೇವ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಪದೇಸೇ ಅಪ್ಪಕಂ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಗಣನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಸೀತಿಖನ್ಧಕವತ್ತಾನೀತಿ ಆಗತಂ. ಅಥ ವಾ ಪುರಿಮೇಹಿ ಚುದ್ದಸವತ್ತೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ವಿನಯಾಗತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ವತ್ತಾನಿ ಯಥಾ ದ್ವಾಸೀತಿ ವತ್ತಾನಿ, ಅಸೀತಿ ವತ್ತಾನಿ ಏವ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಞಾತಬ್ಬಾನಿ.

ಸಂವರವಿನಯೋತಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಸತಿಸಂವರೋ ಞಾಣಸಂವರೋ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಸಂವರೋ ಯಥಾಸಕಂ ಸಂವರಿತಬ್ಬಾನಂ ವಿನೇತಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಸಂವರಣತೋ ಸಂವರೋ, ವಿನಯನತೋ ವಿನಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಹಾನವಿನಯೋತಿ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಮ್ಪಿ ಪಹಾನಂ, ಯಸ್ಮಾ ಚಾಗಟ್ಠೇನ ಪಹಾನಂ, ವಿನಯನಟ್ಠೇನ ವಿನಯೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಹಾನವಿನಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮಥವಿನಯೋತಿ ಸತ್ತ ಅಧಿಕರಣಸಮಥಾ. ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿನಯೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ. ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಭಗವತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾವ ಅನುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ ತಬ್ಭಾವೇ ಏವ ಭಾವತೋ. ಸಙ್ಖಲಿಕನಯಂ ಕತ್ವಾ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಯೋಜನಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪದೇನೇವ ಯೋಜಿತತ್ತಾ ಅಯೋಸಙ್ಖಲಿಕಸದಿಸನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಲಿಕನಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದಸಸು ಪದೇಸು ಏಕಮೇಕಂ ಪದಂ ತದವಸೇಸೇಹಿ ನವನವಪದೇಹಿ ಯೋಜಿತತ್ತಾ ‘‘ಏಕೇಕಪದಮೂಲಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಹಿ ಸೋ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೩೩೪) ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸೂತಿ ಆದಿಂಕತ್ವಾ ಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ, ತಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕವಸೇನೇವ ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಮೂಲಕನಯೇ ಆಗತಬದ್ಧಚಕ್ಕನಯೇನ ಯಂ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ತಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠೂತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಚಕ್ಕೇ ಕತೇ ಪುರಿಮಪುರಿಮಾನಿ ದಸ ಧಮ್ಮಪದಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದಸ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ಚಾತಿ ವೀಸತಿ ಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಮೂಲಕನಯೇ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ನವೇವ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಏವಂ ದಸಹಿ ವಾರೇಹಿ ನವುತಿ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ನವುತಿ ಧಮ್ಮಪದಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೇ ವುತ್ತೇಹಿ ದಸಹಿ ಅತ್ಥಪದೇಹಿ ದಸಹಿ ಧಮ್ಮಪದೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜಿತಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಞ್ಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೩೯) ಸಙ್ಖಲಿಕನಯೇಪಿ ಏಕಮೂಲಕನಯೇಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಅತ್ಥಸತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸತಸ್ಸ ಯೋಜನಾಮುಖಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಥಾ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತನ್ತಿ (ಪರಿ. ೩೩೪) ಗಾಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ ದ್ವೇ ಅತ್ಥಸತಾನಿ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಸತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಞಾಣಸತಾನೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ದ್ವೇ ಚ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನೀತಿ ಅತ್ಥಜೋತಿಕಾನಂ ನಿರುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ನಿರುತ್ತಿಸತಂ, ಧಮ್ಮಭೂತಾನಂ ನಿರುತ್ತೀನಞ್ಚ ವಸೇನ ನಿರುತ್ತಿಸತನ್ತಿ ದ್ವೇ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ. ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಞಾಣಸತಾನೀತಿ ಅತ್ಥಸತೇ ಞಾಣಸತಂ, ಧಮ್ಮಸತೇ ಞಾಣಸತಂ, ದ್ವೀಸು ನಿರುತ್ತಿಸತೇಸು ದ್ವೇ ಞಾಣಸತಾನೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನಿ. ಅತಿರೇಕಾನಯನತ್ಥೋತಿ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ.

ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦. ಪಚುರತ್ಥೇ ಹಿ ವತ್ತಮಾನವಚನನ್ತಿ ಏಕದಾ ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅನೋರಮಿತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸೇವನಿಚ್ಛಾಯ ವತ್ತಮಾನತ್ತಾ ಸೇವನಾಯ ಅಭಾವಕ್ಖಣೇಪಿ ಇಹ ಮಲ್ಲಾ ಯುಜ್ಝನ್ತೀತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನತಂ ಬಾಹುಲ್ಲವುತ್ತಿತಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾತಿ ವಿಚರನ್ತಾ.

೪೧. ಸಹೋಡ್ಢಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಸಭಣ್ಡಗ್ಗಹಿತೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತಥೇವ ಹೋತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸಾದಿಪುಗ್ಗಲವಿಸೇಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೯) ವುತ್ತತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಪಣ್ಡಕಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ತಿಂಸವಿಧೇಪಿ ಮಗ್ಗೇ ಮೇಥುನಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಕರಂ ಹೋತಿ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತೇನ ಯಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಮೂಲಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪ್ಪಕಾಸನವಸೇನ ಸುಬೋಧತ್ಥಾಯ ವತ್ಥುವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕವಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಆಮಸನಂ ಆಮಟ್ಠಮತ್ತಂ. ತತೋ ದಳ್ಹತರಂ ಫುಸನಂ. ಘಟ್ಟನಂ ಪನ ತತೋ ದಳ್ಹತರಂ ಕತ್ವಾ ಸರೀರೇನ ಸರೀರಸ್ಸ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಅನುರಾಗೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ದಸ್ಸನಾದಿಸಬ್ಬಮ್ಪಿ.

೪೨. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಸಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸುರಾಪಾನಾದಿಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಞ್ಚ (ಪಾಚಿ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ಏಕೇನೇವ ಲಕ್ಖಣವಚನೇನ ಲೋಕವಜ್ಜತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ಇದಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸನ್ಧಾಯೇವ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ ತಸ್ಸೇವ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖಸಮ್ಭವತೋ, ತಥಾಪಿ ಸಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಮ್ಪಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಚಙ್ಕಮನಾದೀಸು ಲೋಕೇ ಪಾಣಘಾತವೋಹಾರಸಮ್ಭವೇನ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಚಿತ್ತಕಾಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ಸಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾಕ್ಯೇ ಲೋಕವಜ್ಜತಾಲಕ್ಖಣಂ ನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಸಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ, ಇತರೇಸಂ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಯೇವ ಅಕುಸಲನಿಯಮೋ, ನ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ. ತತ್ಥ ಪನ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಕುಸಲಂ ವಾ ಸಿಯಾ, ಅಕುಸಲಂ ವಾ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ತಥಾ ಸತಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಮ್ಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜತಾಪಸಙ್ಗತೋ. ‘‘ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮಿದಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇಪಿ ಅನಾದರಿಯವಸೇನ ಪಟಿಘಚಿತ್ತಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ವಾಕ್ಯಂ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಸಿಯಾ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜಾನೀತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಸ್ಸೇವ ವತ್ತಬ್ಬತಾಪಸಙ್ಗತೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ನಿಯಮಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಸುರಾಪಾನಾದೀಸು ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಂ ನ ಹೋತೇವಾತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಯಮೇತುಂ, ಕೇವಲಂ ಪನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ, ನ ಕುಸಲಾದೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ನಿಯಮೋ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಏವಞ್ಚ ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಪಾನಂ ಗನ್ಧವಣ್ಣಕಾದಿಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಲಿಮ್ಪನ್ತೀನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿನಾಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಲಿಮ್ಪನಞ್ಚ, ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವೋ ಚ ಸಮತ್ಥಿತೋ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೪೨) ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ವಚನತೋ ಅಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ವತ್ಥುಅಜಾನನವಸೇನ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ನಿಯಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಅಚಿತ್ತಕೇಸು ಹಿ ತೇರಸಸು ಲೋಕವಜ್ಜೇಸು ಸುರಾಪಾನಸ್ಸೇವ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತನಿಯಮೋ, ನ ಇತರೇಸಂ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಅಕುಸಲಾದಿಚಿತ್ತೇನಾಪಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ. ಯಂ ಪನ ಏವಂ ಕೇನಚಿ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂ ಸದ್ದತೋಪಿ ಅಪತೀಯಮಾನಮಿಮಂ ನಿಯಮಂ ಪರಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯದಿ ಹಿ ಅಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಸಿಯಾ, ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಏವಂ ನಿಯಮಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಕೋಚಿ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ನಿಯಮಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಯೇನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಿನ್ತು ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ, ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಅನಿಯತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ವಾ ಸಿಯಾ, ಕುಸಲಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಏವಮೇವ ಇಚ್ಛತಿ. ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ವಿಸೇಸನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ. ಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಸು ಅಕುಸಲನಿಯಮೇನ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ಚ ಸಿಜ್ಝತಿ. ತೇಸು ಚ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸೇವ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾ ಚ, ಇತರೇಸಂ ಪನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಏವಾತಿ ವಾದೋಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನ ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಅನುಪಪನ್ನಂ ನಾಮ.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ವಿನಾಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ…ಪೇ… ಸುರಾಪಾನಾದಿಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ನ ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಞ್ಚ ತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತುಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಆಗತವಚನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಬಹುಂ ಪಪಞ್ಚಿತಂ, ತಂ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ವತ್ಥುಅಜಾನನತಾಯ ಚೇತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಞ್ಚೇತಸ್ಸ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತೋ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಂ ಇಧೇವ ಪಾರಾಜಿಕಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವತ್ವಾ ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾಯ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ನ ಹಿ ‘‘ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಇಧ ವುತ್ತೋವ ಅತ್ಥೋ ಪುನ ಸುರಾಪಾನಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ಪುನ ವಚನೇ ಪಯೋಜನಾಭಾವಾ, ತದಞ್ಞೇಸುಪಿ ಅಚಿತ್ತಕಲೋಕವಜ್ಜೇಸು ವತ್ತಬ್ಬತಾಪಸಙ್ಗತೋ ಚ, ನಾಪಿ ಏಕತ್ಥ ವುತ್ತೋ ನಯೋ ತದಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏಕಲಕ್ಖಣತಾಯ ವುತ್ತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಯೇವ (ಪಾಚಿ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ಅಚಿತ್ತಕಲೋಕವಜ್ಜಾನಂ ಸಬ್ಬಪಠಮೇ ಉಯ್ಯುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಯೇವ (ಪಾಚಿ. ೩೧೧ ಆದಯೋ) ವತ್ತಬ್ಬತೋ, ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಯೇವ ವಾ ವತ್ವಾ ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು ಅಚಿತ್ತಕಲೋಕವಜ್ಜೇಸುಪೀತಿ ಅತಿದಿಸಿತಬ್ಬತೋ ಚ.

ಅಪಿಚ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವದನ್ತೇನ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸನ್ದೇಹಾದಿವಿಗಮತ್ಥತ್ತಾ ಪುನ ವಚನಸ್ಸ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಸಯೇ ಚ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾವ ವುಚ್ಚತಿ, ಇತರಥಾ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಾದಿಭೇದಸ್ಸ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ, ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ ಚೇವ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜಾದೀನಂ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಏವ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾ ಚ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಏವಂ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಪನ ಪಕ್ಖದ್ವಯಸ್ಸಾಪಿ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ. ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸುರಾಪಾನಂ ಸಚಿತ್ತಕಾಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖದ್ವಯೇಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮೇವ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಿಜ್ಝತಿ. ಏತೇನೇವ ಯಂ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಪಟಿಪಾದಕಮೇತನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಇಮಿನಾ ಏವ ಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜೇಸು ಅಚಿತ್ತಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾ ಏವ ವುತ್ತಾ, ನ ಪನ ತಿಚಿತ್ತತಾ. ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಿರಗ್ಗಸಮಜ್ಜಂ ಚಿತ್ತಾಗಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಙ್ಘಾಣಿ ಇತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೋ ಗನ್ಧವಣ್ಣಕೋ ವಾಸಿತಕಪಿಞ್ಞಾಕೋ ಭಿಕ್ಖುನೀಆದೀಹಿ ಉಮ್ಮದ್ದನಪರಿಮದ್ದನಾನೀತಿ ಇಮಾನಿ ದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ, ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ ಚೇವ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ ತಬ್ಬಿಪರೀತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸಾಧನತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಮೇವ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವತ್ಥುಅಜಾನನತಾಯ ಚೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಕಾರೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ ಅಪಿಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಯದಿದಂ ಅಞ್ಞೇಸು ಅಚಿತ್ತಕಲೋಕವಜ್ಜೇಸು ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ, ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ ಚೇವ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಚಾತಿ ಲೋಕವಜ್ಜತಾಯ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾಯ ಚ ಲಕ್ಖಣಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಏತ್ಥ ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಇಧ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕತರೋತಿ ಚೇ? ವತ್ಥುಅಜಾನನತಾಯ ಏವ ವತ್ಥುಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ವಿನಾಪಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತಾಯ ಏವ ಅಚಿತ್ತಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಕತಾಯ ವಿಸೇಸೋ. ಕಿನ್ತು ವತ್ಥುಅಜಾನನಸಙ್ಖಾತಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಸುರಾಮೇರಯಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬತಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ಇಧ ಹಿ ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಭಯಪಕ್ಖೇಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾ ಚ ಸಿದ್ಧಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನೇವ ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ (ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.ಪಚ್ಛಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಖುದ್ದಕಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾಯ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯತೋ ಚ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಚಾತಿ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುರಾತಿ ಜಾನನಚಿತ್ತಾಭಾವೇನೇವ ಹೇತ್ಥ ಚಿತ್ತಙ್ಗವಿರಹಿತೋ ಕೇವಲೋಪಿ ಕಾಯೋ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಕ್ಖಣೇಪಿ ಯಾಯ ಚೇತನಾಯ ಪಿವತಿ, ಸಾ ಏಕನ್ತಅಕುಸಲಾ ಏವ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಠಮಾ ಚೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಏಕನ್ತಅಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಪಕತಿವಜ್ಜತೋ ವೇರಮಣಿಯೋ, ಸೇಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತತಾ ಲೋಕವಜ್ಜತಾಸಙ್ಖಾತಾ ಪಕತಿವಜ್ಜತಾ ಚ ವುತ್ತಾ. ಅಙ್ಗೇಸು ಚ ಜಾನನಙ್ಗಂ ನ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪನ ಸುರಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತಿ ಮದನೀಯಂ, ಪಾತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಜ್ಜಞ್ಚ ವಾಯಾಮಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪೀತೇ ಚ ಪವಿಸತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸುರಾತಿ ಜಾನನಙ್ಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಾತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸುರಾತಿ ಜಾನನಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಂ ಸಿಯಾ, ಅವಸ್ಸಮೇವ ತಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಸುಪಿ ಸುತ್ತಪಿಟಕಾದಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಕತ್ಥಚಿ ಜಾನನಙ್ಗಂ ನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ಏವಮೇವ ಅತ್ಥೋತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಅಪಿಚ ಯಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ‘‘ಏತಂ ಸತ್ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ನಿಪನ್ನಂ ಅಞ್ಞಂ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಣಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಯಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಏತಂ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಮಜ್ಜಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಪನ ಕಟ್ಠಸಞ್ಞಾಯ ಸಪ್ಪಂ ಘಾತೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನಾಳಿಕೇರಪಾನಸಞ್ಞಾಯ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಮಾನತ್ತೇನ ಉಪಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅತಿವಿಯ ಅಯುತ್ತಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾನತಾಯ ನಿಯಮಾಭಾವಾ. ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಹಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾಪಿ ಸಿಜ್ಝತಿ, ನ ತಥಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ. ತಂ ಪನ ಆಣತ್ತಿಯಾಪಿ ಸಿಜ್ಝತಿ, ನ ಚ ಮೇಥುನಾದೀಸು. ತಸ್ಮಾ ಪಯೋಗಙ್ಗಾದೀಹಿಪಿ ಭಿನ್ನಾನಮೇವ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಮೀಕರಣಂ ಅಯುತ್ತಮೇವ. ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ವಿಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಮೇಥುನಾದೀನಿಪಿ ಪರಿಯಾಯಕಥಾದೀಹಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಕಿನ್ತಿ ನ ಗಯ್ಹತಿ ತಥಾ ವಚನಾಭಾವಾತಿ ಚೇ? ಇಧಾಪಿ ‘‘ತಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸದಿಸಂ ಸುರಾಪಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಾಭಾವಾ ಇದಮ್ಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ. ಕಿಞ್ಚಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನೇವ ಸಿದ್ಧಮೇವತ್ಥಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನ ವಿನಯಞ್ಞುನಾ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮಾದೀಹಿ ತಸ್ಸ ವಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಬಾಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ಪಯೋಗಙ್ಗಾದೀಹಿ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಭಿನ್ನೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇನ ಸಹ ಸಮೀಕರಣಮತ್ತೇನ. ನ ಹಿ ‘‘ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಕುಸಲಮೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸುತ್ತಾದಿವಿರೋಧೋ ಅತ್ಥಿ, ವಿನಯಪಿಟಕೇ ತಾವ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧಂ ಸುತ್ತಾದಿಕಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ನಾಪಿ ಸುತ್ತಪಿಟಕಾದೀಸು.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಧಮ್ಮಾತಿ (ಧ. ಪ. ೧, ೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಕುಸಲಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವೀತಿಕ್ಕಮವತ್ಥುಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ತಂ ತೇಸಂ ಸುತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯಾನಭಿಞ್ಞಾತಮೇವ ಪಕಾಸೇತಿ. ನ ಹಿ ‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಪುಬ್ಬೇ ವೀತಿಕ್ಕಮವತ್ಥುಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ, ಅಥ ಖೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಾದಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತಂ ಸಹಜಾತಚಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ವಿನಾ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ನ ಹೇತ್ಥ ‘‘ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಹಜಾತಚಿತ್ತಂ ವಿನಾಪಿ ಲೋಭಾದಿಅಕುಸಲಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯೇನ ತಂ ನಿಸೇಧಾಯ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಣೀಯಂ ಸಿಯಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮವಿರೋಧೋಪೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಪುಬ್ಬೇ ನಾಮಜಾತಿಆದಿವಸೇನ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಯಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಜವನುಪ್ಪತ್ತಿವಚನತೋ.

ಅಪಿಚ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಿ ಜವನಾನಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕುಸಲಾನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕುಸಲಾನಿ ಪನ ತೇಸಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾದಿಉಪನಿಸ್ಸಯಬಲೇನ ಅಪ್ಪಕಾನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತುಣ್ಹೀಭೂತಾನಮ್ಪಿ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಾದಿಅಕುಸಲಜವನಸ್ಸೇವ ಯೇಭುಯ್ಯಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿರಹಿತಸ್ಸ ಜವನಸ್ಸ ತೇಸಂ ಅಭಾವಾ. ಅಕುಸಲಾ ಹಿ ವಿಸಯಾನುಗುಣಂ ವಾಸನಾನುಗುಣಞ್ಚ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಪುಬ್ಬೇ ಜಾನನಾಜಾನನನಿಬದ್ಧೇನ. ಯೇ ಪನ ಜಾನನಾದಿಅಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ, ಯೇ ಚ ಜಾನನಾದಿಂ ವಿನಾಪಿ ಸಿಜ್ಝಮಾನಾ ಸುರಾಪಾನಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ, ತೇ ತೇ ತಥಾ ತಥಾ ಯಾಥಾವತೋ ಞತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ತೇಸಞ್ಚ ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠವಸೇನ ಗಹಣೇ ಕೋ ನಾಮ ಅಭಿಧಮ್ಮವಿರೋಧೋ. ಏವಂ ಸುತ್ತಾದಿವಿರೋಧಾಭಾವತೋ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತವಸೇನೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಸಾಮಣೇರೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಸೀಲಭೇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ ಸೀಲಭೇದಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಆಣಾಯತ್ತತ್ತಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾದೀನಂ ಸೀಲಭೇದೋ ವಿಯ. ನ ಹಿ ತಾಸಂ ಅಕುಸಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಸೀಲಭೇದೋ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಾಯತ್ತಸಮನುಭಾಸನಾನನ್ತರೇಯೇವ ವಿಹಿತತ್ತಾ. ಏವಮಿಧಾಪಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನೇ ಏವ ವಿಹಿತೋ, ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನೇ. ಅಞ್ಞೋ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಸಯೋ, ಅಞ್ಞೋ ಅಕುಸಲವಿಸಯೋ. ತೇನೇವ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪುರಿಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಯಂ ಭಿನ್ನಂ, ತೇನ ಏಕೇನೇವ ಹೋತಿ, ನಾಞ್ಞೇಹಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಭೇದಾಭಾವೇಪಿ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೪೨) ‘‘ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕೇಹಿಚಿ ವುತ್ತವಚನಂ ‘‘ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಾಮಣೇರೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಸೀಲಭೇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಹೋತೀತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ. ನ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನೇ ಏವ ಸೀಲಭೇದೋ, ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಸೀಲಭೇದಕಥನಟ್ಠಾನೇ ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಹೋತೀತಿ ಅವಚನಂ ಅಜಾನನಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲಾಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಪಸಙ್ಗಾಭಾವಾ, ವತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಏವ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಲೋಕವಜ್ಜತಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ. ನ ಚ ತೇ ‘‘ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಆಚರಿಯಾ ಇಮಂ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸೀಲಭೇದಪ್ಪಕಾಸಕಂ ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಪಾಠಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವೋಚುಂ, ಯೇನ ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಅಥ ಖೋ ಸುರಾಪಾನಟ್ಠಕಥಾಗತಂ ಸುತ್ತಪಿಟಕಟ್ಠಕಥಾಗತಞ್ಚ ಅನೇಕವಿಧಂ ವಚನಂ, ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ ಪರಮ್ಪರೋಪದೇಸಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವೋಚುಂ. ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾನಂ ಅಭಯಗಿರಿಕಾದೀನಂ ಮತಞ್ಹೇತಂ, ಯದಿದಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಗಹಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕೇಹಿಚಿ ‘‘ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸುರಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ಅಕುಸಲಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ಸುವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಯಞ್ಚ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೪೨) ‘‘ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಮುಖಂ ಸುರಾ ನ ಪವಿಸತಿ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಕೇಹಿಚಿ ವುತ್ತವಚನಂ ‘‘ನ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಸೀಲಂ ವಿಯ ಹಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧತ್ತಂಯೇವ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ‘‘ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಸುರಂ ಪಿವತಿ. ಸಚೇ ಪಿಸ್ಸ ಸುರಞ್ಚ ಖೀರಞ್ಚ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ನ ಸುರಾ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಕೋಞ್ಚಸಕುಣಾನಂ ಖೀರಮಿಸ್ಸಕೇ ಉದಕೇ ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ನ ಉದಕಂ. ಇದಂ ಯೋನಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಚೇ, ಇದಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತಮೇವ. ಯಥಾ ಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಸೀಲಂ ವಿಯ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಧಮ್ಮತಾ ನಾಮ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪಾರಮಿತಾನುಭಾವೇನ ಅಕುಸಲಾನುಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮೋ ಏವ. ತಥಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಮ್ಪಿ ಭವನ್ತರೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ದಸನ್ನಂ ಕಮ್ಮಪಥಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಅಪಾಯಹೇತುಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಪ್ಪಹಾಯಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ತಂತಂಸೀಲವೀತಿಕ್ಕಮಹೇತುಕಸ್ಸ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿನಿಯಮೋ ಏವ ಧಮ್ಮತಾ. ನ ಹಿ ಸಭಾವವಾದೀನಂ ಧಮ್ಮತಾ ವಿಯ ಅಹೇತುಕತಾ ಇಧ ಧಮ್ಮತಾ ನಾಮ. ಯಥಾ ವಾ ಏವಂಧಮ್ಮತಾನಯೇ ಕಾರಣಸ್ಸ ಭಾವೇ ಅಭಾವೇ ಚ ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಭಾವೋ ಚ ಧಮ್ಮತಾ, ನ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾಭಾವಾಭಾವೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಮ್ಮಪಥಾನಂ ಹೇತುಭೂತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತಾಭಾವೇನ ತೇಸಂ ಅಭಾವೋ, ತದವಸೇಸಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಹೇತುನೋ ಭಾವೇನ ಭಾವೋ ಚ ಧಮ್ಮತಾ, ನ ಅಹೇತುಕತಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಪಾಯಹೇತುನೋ ರಾಗಸ್ಸ ಅಭಾವೇನೇವ ಅರಿಯಾನಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಸುರಾಯ ಅನಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಸುವುತ್ತಮೇವಿದಂ ಕೇಹಿಚಿ ‘‘ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಮುಖಂ ಸುರಾ ನ ಪವಿಸತಿ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತೋ’’ತಿ, ತಂ ಕೇನ ಹೇತುನಾ ನ ಸುನ್ದರಂ ಜಾತನ್ತಿ ನ ಞಾಯತಿ, ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವಾ ಕಥನೇನ ಕಥಂ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ.

ಯಮ್ಪಿ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೫೨) ‘‘ಸುರಞ್ಚ ಖೀರಞ್ಚ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಇದಂ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಞ್ಞೇವ ಸಾಧೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ಪಾಣಂ ನ ಹನತಿ, ನಾದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ…ಪೇ… ನ ಸುರಂ ಪಿವತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪುರಿಮಾನಂ ತಾವ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಪಥಾನಂ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ವಿರಮಣಂ ಸುಕರಂ, ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪನ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಕಥಂ ವಿರಮಣಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚೋದನಾಸಮ್ಭವಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ವತ್ಥುಅಜಾನನವಸೇನ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಅಕುಸಲೇನೇವ ಸುರಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬಾ, ತಾದಿಸೀ ಚ ಅಕುಸಲಪ್ಪವತ್ತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಹತಾ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪರಗಲಂ ಸುರಾಯ ಪವಿಸನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ಥಂ ಪರಿಹಾರವಚನಂ ವದತಾ ‘‘ಸಚೇ ಪಿಸ್ಸ ಸುರಞ್ಚ ಖೀರಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ನ ಸುರಾತಿ ಇದಂ ಸುರಾಯ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪರಗಲಪ್ಪವೇಸಾಭಾವದಸ್ಸನಪರಂ, ನ ಪನ ಸುರಾಮಿಸ್ಸಖೀರಸ್ಸ ಸುರಾಯ ವಿಯೋಜನಸಾಮತ್ಥಿಯದಸ್ಸನಪರಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯದಿ ಹಿ ಸುರಾಮಿಸ್ಸೇ ಖೀರೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಖೀರಮೇವ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ನ ಸುರಾ. ಖೀರೇ ಪನ ಸುರಾಯ ಅವಿಯುತ್ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪವಿಸತೀತಿ. ಇದಂ ಯೋನಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಮುಖೇ ಅಪ್ಪವಿಸನಂ ಯೋನಿಸಿದ್ಧಂ. ಯೋನೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಜಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಸ್ಮಾ ಕೋಞ್ಚಜಾತಿಕಾನಂ ಮುಖತುಣ್ಡಸಙ್ಖಾತಾನಂ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಖೀರಮಿಸ್ಸಉದಕಜ್ಝೋಹರಣಹೇತುತ್ತಾಭಾವೇನ ತಂ ಅಪ್ಪವಿಸನಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ಖೀರಮಿಸ್ಸಾಯ ಸುರಾಯ ಖೀರೇ ಪವಿಸನ್ತೇಪಿ ಪರಗಲಾಪವಿಸನನ್ತಿ. ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಸುರಾಪಿವನಹೇತುಭೂತಕಿಲೇಸಸಹಿತತ್ತಾಭಾವಸಙ್ಖಾತಾಯ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಸುರಾಯ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಅಪಿವನಂ ಸಮತ್ಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ಅಜಾನನಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ವಿನಾವ ಪಾತಬ್ಬತ್ತೇಪಿ ಸುರಾಯ ಅಪಿವನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮತಾತಿ ಸಮತ್ಥನಪರಮೇತನ್ತಿ, ತಂ ನ, ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನನ್ತರೇಹಿ ವಿರುಜ್ಝನತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ವಚನನ್ತರೇಹಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾಯೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಅಪಿಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಮ್ಮಪಥಾನಂ ಭವನ್ತರೇಪಿ ಅಕರಣಂ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮತಾಸೀಲಮೇವ, ತೇಸಞ್ಚ ಯದಿ ಸಚಿತ್ತಕತಂ ಸಮಾನಂ. ಸುರಾಪಾನಂ ವಿಯ ಇತರಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಜಾನನ್ತೇನಾಪಿ ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ, ತಥಾ ಚ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇಹಿಪಿ ವಿರಮಣಪರಮಾರಣಪರಸನ್ತಕಗಹಣಾದೀಸು ಕಾಯವಚೀಪವತ್ತಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನೋ ಚೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುಪಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನೇನ ಪಾಣವಿಯೋಗಸ್ಸ, ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣತ್ಥೇರಿಯಾ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಮಗ್ಗೇನಮಗ್ಗಫುಸನಸ್ಸ ಚ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯ ಸುರಾ ಅರಿಯಾನಂ ಪರಗಲಂ ನ ಪವಿಸತೀತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನನು ವತ್ಥುಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮಪಥಾ ವುತ್ತಾತಿ? ನ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿಪರೀತಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತೋ, ಅನಿಚ್ಚಾದಿಂ ನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಚ ಗಹಣನ್ತೀ ದಿಟ್ಠಿ ವತ್ಥುಂ ವಿಜಾನಾತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯೇವ ನ ಸಿಯಾ. ಸಾ ಚ ಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಗಣಿತಾತಿ ಕುತೋ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪವತ್ತಿನಿಯಮೋ. ಅಥ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೀಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸರೂಪಗ್ಗಹಣತೋ ದಿಟ್ಠಿಪಿ ವತ್ಥುಂ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಸುರಾಪಾನಸ್ಸಪಿ ‘‘ಅಯಂ ನ ಸುರಾ’’ತಿ ಸರೂಪಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಸಮಾನತ್ತಾ. ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ಥುಪರಾಮಸನೇಪಿ ‘‘ಸುರಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸವಿಜಾನನಾಭಾವಾ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲತ್ತಂ ಜಾನನ್ತೀಪಿ ‘‘ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿಪಿ ವಿಸೇಸಜಾನನಾಭಾವಾ ದಿಟ್ಠಿಪಿ ವತ್ಥುಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮಾನಮೇವ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾತಿ ಅಹಿತೋತಿ ಅಹಿತಂ ವಾ ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಾದಿಂ ಹಿತೋ ಪಟಿಘಸ್ಸ ವಾ ಅನುನಯಸ್ಸ ವಾ ಉಪ್ಪಾದನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಪಲ್ಲಾಸಪುಬ್ಬಕಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ಅಕುಸಲಂ.

ಅಪಿಚ ಸುರಾಯ ಪೀಯಮಾನಾಯ ನಿಯಮೇನ ಅಕುಸಲುಪ್ಪಾದನಂ ಸಭಾವೋ ಪೀತಾಯ ವಿಯ. ಖೀರಾದಿಸಞ್ಞಾಯ ಪೀತಸುರಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮಾತುಭಗಿನಿಆದೀಸುಪಿ ರಾಗದೋಸಾದಿಅಕುಸಲಪ್ಪಬನ್ಧೋ ವತ್ಥುಸಭಾವೇನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಪೀಯಮಾನಕ್ಖಣೇಪಿ ತಿಖಿಣೋ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ, ತೇನೇವ ಸಾಗತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನಕಾಲೇ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾದಿಝಾನಪರಿಹಾನಿ, ಪಚ್ಛಾ ಚ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಅಗಾರವಾದಿಅಕುಸಲಪ್ಪಬನ್ಧೋ ಯಾವ ಸುರಾವಿಗಮಾ ಪವತ್ತಿತ್ಥ. ತೇನೇವ ಭಗವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಅಗಾರವಾದಿಅಕಉಸಲಪ್ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಸುರಾದೋಸಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ. ನ ಹಿ ಪಞ್ಚನೀವರಣುಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಿನಾ ಝಾನಪರಿಹಾನಿ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸುರಾ ಪೀಯಮಾನಾ ಪೀತಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಅಕುಸಲುಪ್ಪಾದಿಕಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಾಗತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಝಾನಪರಿಹಾನಿಯಾ ಅನ್ವಯತೋಪಿ, ಅರಿಯಾನಂ ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ಮುಖೇನ ಸುರಾಯ ಅಪ್ಪವೇಸಸಙ್ಖಾತಬ್ಯತಿರೇಕತೋಪಿ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಗಹಣಮೇವ ಹಿ ವಿಭಜ್ಜವಾದೀಮತಾನುಸಾರಂ.

ಯಂ ಪನ ‘‘ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಗಹಣಂ, ತಂ ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾನಂ ಅಭಯಗಿರಿಕಾದೀನಮೇವ ಮತಂ, ತಂ ಪನ ಗಣ್ಠಿಪದಕಾರಕಾದೀಹಿ ‘‘ಪರವಾದೋ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಲಿಖಿತಂ ವಿಭಜ್ಜವಾದೀಮಣ್ಡಲಮ್ಪಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಸಾಸನಂ ದೂಸೇತಿ, ಪುರಾಪಿ ಕಿರ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಮಿಳರಟ್ಠೇ ಕೋಚಿ ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕೋ ನಾಗಸೇನೋ ನಾಮ ಥೇರೋ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸೀವತ್ಥುಂ ಪರವಾದಮಥನನಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ದಮಿಳಕಬ್ಬರೂಪೇನ ಕಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಂ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಜಾನಿತ್ವಾವ ಪಿವನೇ ಅಕುಸಲನಯಂ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದೇಸಕಾಲಾದಿಭೇದೇನ ಅನನ್ತಮ್ಪಿ ಞೇಯ್ಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಲಕ್ಖಣವಸೇನೇವ ಞಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತೇನ ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನನ್ತತ್ತಹಾನಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣವಸೇನೇವ ಪನ ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮೇಸು ನಾಮರೂಪನ್ತಿಆದಿಭೇದೋ ವಿಯ ಪುಗ್ಗಲಾದಿಸಮ್ಮುತಿಪಿ ವಿಸುಂ ವತ್ಥುಭೇದೋ ಏವಾ’’ತಿ ಚ ಏವಮಾದಿಕಂ ಬಹುಂ ವಿಪರೀತತ್ಥನಯಂ ಕಬ್ಬಾಕಾರಸ್ಸ ಕವಿನೋ ಉಪದಿಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಬನ್ಧೇ ಕಾರಣಾಭಾಸೇಹಿ ಸತಿಂ ಸಮ್ಮೋಹೇತ್ವಾ ಪಬನ್ಧಾಪೇಸಿ, ತಞ್ಚ ಕಬ್ಬಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಮತಂ ಇಧ ವಿಭಜ್ಜವಾದೀಮತೇ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಚಿರಂ ಪವತ್ತಿತ್ಥ. ತಂ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧಪ್ಪಿಯಮಹಾಥೇರೇನ ಬಾಹಿರಬ್ಭರಿಕಂ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲಂ ವಿಘಾಟೇತ್ವಾ ಇಧ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ ಸೋಧಿತಮ್ಪಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಾ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೪೨) ವಿನಯಟೀಕಾಯ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಸಮತ್ಥನವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೇಹಿಚಿ ವಿಪಲ್ಲತ್ತಚಿತ್ತೇಹಿ ಪುನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಿರಂ ಜಾತಂ, ತಞ್ಚ ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಗಾರಯ್ಹವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಿಗಾಹಕೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ಚಿರೇನೇವ ವೂಪಸಮಿತಂ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ಮಯಂ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಇದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಮ್ಹ ‘‘ಮಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಿಭಜ್ಜವಾದಿನೋ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ ದೂಸೇಸೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ವುತ್ತಾನಿ ಅವುತ್ತಾನಿ ಚ ಕಾರಣಾನಿ ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಆಗಮವಿರೋಧೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಸೇಸನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ವತ್ಥುವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ನಿಯಮೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರುನ್ಧನ್ತೀತಿ ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಲೇಸಗ್ಗಹಣಂ ನಿವಾರೇನ್ತೀ. ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀತಿ ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೧) ಲೇಸಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಕಾರಣಸಙ್ಖಾತಂ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀ. ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾತಿ ತದುಭಯಲೇಸಗ್ಗಹಣದ್ವಾರಾನಂ ವಸೇನ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾ. ಗಾಳ್ಹತರಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿದ್ಧಂ ಆಪತ್ತಿಞ್ಞೇವ ದಳ್ಹಂ ಕರೋನ್ತೀ, ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಓಕಾಸಂ ಅದದಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಚ ಯಸ್ಮಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವೇ, ಅವಿಸಯತಾಯ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ಲೋಕವಜ್ಜೇಪಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋನ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾತಿಆದಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ‘‘ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ‘‘ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛಾಯ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತೋ ಪಕಾಸನವಸಪ್ಪವತ್ತವಿಸಂವಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಅಧಿಮಾನಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಅನಧಿಗತೇ ಅಧಿಗತಸಞ್ಞಿತಾಯ ಯಥಾವುತ್ತವೀತಿಕ್ಕಮೋ ನತ್ಥಿ. ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾತಿ ‘‘ಅತ್ಥೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತನಾ, ಸಾ ಚ ಖೋ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೩೫) ವಚನತೋ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ಉಪಕ್ಕಮನಸ್ಸ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇಪಿ ಥಿನಮಿದ್ಧೇನ ಅಭಿಭೂತತಾಯ ಅವಸತ್ತೇನ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ, ಆಪತ್ತಿಕಾರಣವೋಹಾರಾಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ‘‘ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ವುತ್ತಾತಿ ದುವಿಧಾಪಿ ಚೇಸಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಕರಾ ವುತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇತಿ ಆಪದಾಸುಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅಕತೇ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ನ ಭುಞ್ಜಿಂಸೂತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆರೋಚಿತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪಠಮಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಬದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಅನಾಪತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋನ್ತೀ. ದ್ವಾರಂ ದದಮಾನಾತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ದ್ವಾರಂ ದದಮಾನಾ. ಅಪರಾಪರಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕುರುಮಾನಾತಿ ದಿನ್ನೇನ ತೇನ ದ್ವಾರೇನ ಉಪರೂಪರಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೀ. ಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಉದಾಯಿನಾ ‘‘ಮುಹುತ್ತಿಕಾಯ ವೇಸಿಯಾ ನ ದೋಸೋ’’ತಿ ಲೇಸೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ. ೨೯೬ ಆದಯೋ) ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಗತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಮೂಲಪಞ್ಞತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಸನ್ಥತಭಾಣವಾರೋ

ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೩-೪೪. ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥುಕಥಾಯ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ವೇಸಾಲಿಕಾ…ಪೇ… ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿಂಸೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತೇ ಞಾತಿಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಿಹಿಭೂತಾ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಮೇಥುನಂ ಪಟಿಸೇವಿಂಸೂತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಹ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನಪಿ ಫುಟ್ಠಾತಿಆದಿ. ಞಾತೀನಂ ವಿನಾಸೋ ರಾಜದಣ್ಡಾದಿಕಾರಣೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ರಾಜದಣ್ಡಇಚ್ಚಾದಿ. ಧಞ್ಞಹಿರಞ್ಞದಾಸಿದಾಸಗೋಮಹಿಂಸಾದಿಧನಾನಿ ಭೋಗಾ ನಾಮ, ತೇಸಮ್ಪಿ ರಾಜದಣ್ಡಾದಿನಾವ ವಿನಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯಪದೇಪೀ’’ತಿ. ನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋತಿಆದಿನಾ ತೀಸು ವತ್ಥೂಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನಾವ ಸಾಸನೇ ಅಭಬ್ಬಾತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತನೋ ಭಬ್ಬತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಾ ನ ಮಯನ್ತಿಆದಿಮಾಹಂಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣೇಸೂ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತೇ ಆಲೋಕಾಕಾಸಕಸಿಣೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತೇಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಹೋನ್ತಿ. ವಿಭತ್ತಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಇದಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಿಭಾಗಸೋ ದಸ್ಸಿತಾ ಸಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಾ ಮಹಗ್ಗತಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ. ಗಿಹಿಪಲಿಬೋಧನ್ತಿ ಸಹಸೋಕಿತಾದಿವಸೇನ ಗಿಹೀಸು ಬ್ಯಾವಟತಂ. ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧನ್ತಿ ಸೇನಾಸನೇಸು ನವಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನಿಚ್ಚಬ್ಯಾವಟತಂ. ದುಪ್ಪರಿಚ್ಚಾಗಾನಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಲಿಬೋಧಾನಂ ವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಲಿಬೋಧಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ. ಅಸಂವಾಸೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕೇನಚಿಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ನಾರಹತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಸೋ ಆಗತೋ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇನಾಹ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಪನ ಠಿತೋತಿಆದಿ. ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ (ಪಾರಾ. ೩೯) ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಸಿಕ್ಖೋ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖು ನ ಹೋತಿ, ಮೇಥುನಸೇವನೇ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ‘‘ಆಗತೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನ ಸಮೂಹನತಿ ನಾಮ, ತೇನಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅವಿಪನ್ನಸೀಲತಾಯಾ’’ತಿ. ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಅರಹತ್ತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವಾ.

ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೫. ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಪಾಳಿತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ, ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿತೋ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಞ್ಚ ನೀಹರಿಂಸು. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಉಗ್ಗಹೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿತೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ಏವಮಾಹ – ‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’ತಿ’’ ಏವಮಾದಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಂ ನೀಹರಿಂಸು, ಸಾ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋಮತಿ ಸುತ್ತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸುತ್ತಂ ಜಾತಂ, ಏವಮಞ್ಞಾಪಿ ಸುತ್ತಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನೇತರಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಸುತ್ತಾದೀಸು ಚತೂಸು ಪದೇಸೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚತುಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವಿನಯಂ ಪಕಾಸೇಸುಂ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವುತ್ತನ್ತಿ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೇನ ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇ ವುತ್ತಂ. ಕಣ್ಠಾದಿವಣ್ಣುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಕರಣಾದೀಹಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾವ ಭಾಸಿತವಚನಂ ಆಹಚ್ಚಪದಂ. ರಸೋತಿ ಸಾರೋ ‘‘ಪತ್ತರಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೬೨೮-೬೩೦) ವಿಯ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಅನುಞ್ಞಾತಸುತ್ತಸಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ರಸೋತಿ ವಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಪಟಿವತ್ಥುಕಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಾನುಲೋಮೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಾದಿಆಚರಿಯವಂಸೇನ ಆಭತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಆಚರಿಯವಂಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯವಂಸೋತಿ ಆಚರಿಯವಾದೋ’’ತಿ.

ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಪಾಳೀತಿ ಇಧ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಪಿಟಕೇಸುಪಿ ಸುತ್ತಾದಿಚತುನಯಾ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಲಬ್ಭನ್ತೇವ. ಮಹಾಪದೇಸಾತಿ ಮಹಾಓಕಾಸಾ ಮಹಾವಿಸಯಾ, ತೇ ಅತ್ಥತೋ ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿವಸೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನುಲೋಮತೋ ಕಪ್ಪಿಯಾನುಲೋಮತೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ನಯತೋ ತಥಾ ತಥಾ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಅತ್ಥನಯಾ ಏವ. ತೇ ಹಿ ಭಗವತಾ ಸರೂಪತೋ ಅವುತ್ತೇಸುಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನುಲೋಮೇಸು, ಅನುಞ್ಞಾತಾನುಲೋಮೇಸು ಚ ಸೇಸೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ನಿವತ್ತಿಪವತ್ತಿಹೇತುತಾಯ ಮಹಾಗೋಚರಾತಿ ‘‘ಮಹಾಪದೇಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ನ ಪನ ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾ ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಪಾಳಿಯೇವ ತಸ್ಸಾ ಸುತ್ತೇ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ. ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೫) ಹಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಹೇಸಾ ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಪಾಳಿ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ವಾ ಹೋತಿ, ಯೇನಾಯಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಪಾಳಿಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಗಹಿತಾ ಯಥಾವುತ್ತಅತ್ಥಾವ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ತಪ್ಪಕಾಸಕತ್ತಾ ಪನ ಅಯಂ ಪಾಳಿಪಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಹ ಯೇ ಭಗವತಾ ಏವಂ ವುತ್ತಾತಿಆದಿ. ಯಂ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಪಾಳಿನಯೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಯೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನುಲೋಮಾದಯೋ ಅತ್ಥಾ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಮಹಾಪದೇಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭಗವತೋ ಪಕಿಣ್ಣಕದೇಸನಾಭೂತಾ ಚ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಭೂತಾ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾ. ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಪಾಳಿವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಚರಿಯವಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಏತೇನ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇಸು ಅತ್ಥತೋ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಚ ಏಸಾ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಪಿ ಪಮಾಣಭೂತಾ. ನ ಹಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ವಚನಾನುಲೋಮಞ್ಚ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾದಯೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲೇನ ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮವಿನಯೇಸು ಕಞ್ಚಿ ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥಭೇದಂ ಅತ್ಥಂ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಸುತ್ತೇ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಚ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ವಿಸುಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ತದವಸೇಸಂ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತುಧಾ ವಿನಯೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಸುತ್ತಾದಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಪವತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತನೋಮತಿ ತೇಸು ಸರೂಪೇನ ಅನಾಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮಆಚರಿಯವಾದೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಬುದ್ಧಿಯಾ ನಯಗ್ಗಾಹೇನಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತಾದೀನಿ ಅನುಗತಾಯ ಏವ ಬುದ್ಧಿಯಾ ತೇಹಿ ಲದ್ಧನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಥೇರವಾದೋತಿ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರಾದೀನಂ ಗಾಹೋ. ಸುತ್ತಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ವಿಪರೀತತೋಪಿ ಅತ್ತನೋಮತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ತಂ ಪನಾತಿಆದಿ. ಅತ್ಥೇನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ನಯಗ್ಗಹಿತೇನ ಅತ್ಥೇನ. ಪಾಳಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗಾಹಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ ಪಾಳಿಂ. ಪಾಳಿಯಾತಿ ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪತ್ಥಂ ಪರೇನಾಹಟಾಯ ಸಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಾಳಿಯಾ, ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಂ ಅತ್ಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಚರಿಯವಾದೇತಿ ಅತ್ತನಾ ಪರೇನ ಚ ಸಮುದ್ಧಟಅಟ್ಠಕಥಾಯ. ಓತರತಿ ಚೇವ ಸಮೇತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಉದ್ಧಟೇಹಿ ಸಂಸನ್ದನವಸೇನ ಓತರತಿ, ಪರೇನ ಉದ್ಧಟೇನ ಸಮೇತಿ. ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾತಿ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೋಸವಾಸನಾಯ ಯಾಥಾವತೋ ಅತ್ಥಸಮ್ಪಟಿಪತ್ತಿಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಪಮಾದಪಾಠವಸೇನ ಆಚರಿಯವಾದಸ್ಸ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇನ ಅಸಂಸನ್ದನಾಪಿ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇತರೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇ ಸುತ್ತೇನ ಸಂಸನ್ದನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾವ ಅತ್ಥಾ ಮಹಾಪದೇಸತೋ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ತಥಾ ತಥಾ ಉದ್ಧಟಅತ್ಥಾನಮೇವ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತ್ತಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಹಿ ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರ’’ನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿಯಂ. ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸನ್ತಿ ಪಮಾಣತ್ತಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸಂ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಠಿತಕಾಲಸದಿಸನ್ತಿ ಧರಮಾನಕಬುದ್ಧಸದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕವಾದೀ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತೀತಿಆದೀಸು ಯೋ ಯಥಾಭೂತಮತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥನಸೀಲೋ, ಸೋ ಸಕವಾದೀ. ಸುತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾರುಳ್ಹಂ ಪಾಳಿವಚನಂ. ಪರವಾದೀತಿ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀ ವಾ ಹೋತು ಅಞ್ಞನಿಕಾಯವಾಸೀ ವಾ, ಯೋ ವಿಪರೀತತೋ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥನಸೀಲೋ, ಸೋವ ಇಧ ‘‘ಪರವಾದೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾರುಳ್ಹಂ ವಾ ಅನಾರುಳ್ಹಂ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸತೋ ವಾ ವಞ್ಚನಾಯ ವಾ ‘‘ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾಗತಮಿದ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸಿಯಮಾನಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ಕೇಚಿ ‘‘ಅಞ್ಞನಿಕಾಯೇ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಸಕವಾದೀಪರವಾದೀನಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾರುಳ್ಹಸುತ್ತಾದೀನಂ ಏವ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರುಳ್ಹಂ ಪಾಳಿಆಗತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ. ನ ಹಿ ಸಕವಾದೀ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯಸುತ್ತಾದಿಂ ಪಮಾಣತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯೇನ ತೇಸು ಸುತ್ತಾದೀಸು ದಸ್ಸಿತೇಸು ತತ್ಥ ಠಾತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ವಕ್ಖತಿ ಚ ‘‘ಪರೋ ತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಸಾಧಕಂ ಸುತ್ತತೋ ಬಹುಂ ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ…ಪೇ… ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೫). ತಸ್ಮಾ ಪರವಾದಿನಾಪಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯೇ ಅನಾರುಳ್ಹಮ್ಪಿ ಅನಾರುಳ್ಹಮಿಚ್ಚೇವ ದಸ್ಸೀಯತಿ, ಕೇವಲಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಾದಿನೋ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯೇ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಕೂಟತಾ, ಆಗತಸ್ಸ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಾಯ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾ ಚ ವಿಸೇಸೋ. ತತ್ಥ ಚ ಯಂ ಕೂಟಂ, ತಂ ಅಪನೀಯತಿ. ಯಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಯೋಜಿತಂ, ತಸ್ಸ ವಿಪರೀತತಾಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತದಞ್ಞೇನ ಸುತ್ತಾದಿನಾ ಸಂಸನ್ದನಾ ಕರೀಯತಿ. ಯೋ ಪನ ಪರವಾದಿನಾ ಗಹಿತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸುತ್ತನ್ತಾದಿನಾ ಸಂಸನ್ದತಿ, ಸೋ ಸಕವಾದಿನಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಗಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾಗತಮೇವ ಸುತ್ತಾದಿಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣೇ ಸಕವಾದೇ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಪರವಾದೇ ಪಞ್ಚಾತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಕಥಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ) ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಗ್ಗಹಣನಾನತ್ತೇನ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾಗತಮೇವ ಗಹಿತಂ, ನ ನಿಕಾಯನ್ತರೇ ಕಿಞ್ಚೀತಿ.

ಖೇಪನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ ಛಡ್ಡನಂ. ಗರಹನ್ತಿ ‘‘ಕಿಮೇಸ ಬಾಲೋ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ನಿನ್ದನಂ. ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನತೋ ಇದಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಅಕಾಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ, ತದನುರೂಪೇ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಅತ್ಥತೋ ಸಂಸನ್ದನವಸೇನ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸಂಸನ್ದತೀ’’ತಿ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯನ್ತಿ ಸಕವಾದೀ. ಪರೋತಿ ಪರವಾದೀ. ಆಚರಿಯವಾದೋ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಯಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಅಯಂ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಪವತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ತಾದಿಸೇ ಚ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಅತ್ಥಸಂಸನ್ದನವಸೇನ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಗಾರಯ್ಹಾಚರಿಯವಾದೋತಿ ಪಮಾದಲಿಖಿತೋ, ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕೇಹಿ ವಾ ಠಪಿತೋ, ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕೂಟಸುತ್ತಂ ಬಾಹಿರಕಸುತ್ತಾದಿವಚನಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗುಳ್ಹವೇಸ್ಸನ್ತರಾದೀನಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾದಿಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾನಂ ಪಕರಣಾನಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಗುಳ್ಹಉಮ್ಮಗ್ಗಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಸಕವಾದೀ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರವಾದೀಪಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಾದಾಲಮ್ಬನಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುನ್ತಿ ಇಧ ನ ವುತ್ತಾ.

ಏವಂ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮಾದಿಮುಖೇನ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವಿವಾದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಿಸೇಸತೋ ವಿವಾದವತ್ಥುಂ ತಬ್ಬಿನಿಚ್ಛಯಮುಖೇನ ಸುತ್ತಾದೀನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಪನಾಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತೇ ಚ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಕಾರೋ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ, ತೇನ ಆಚರಿಯವಾದಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣನ್ತಿ ಸುತ್ತಾದಿನಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಾ ಉದ್ಧಟಂ ಹೇತುಂ. ವಿನಿಚ್ಛಯನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ. ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸುತ್ತಾದೀಸು ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಗಾಹಸ್ಸ, ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಗಾಹಸ್ಸ ಚ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ಪಟಿಪಾದನೀಯಂ ಅವಿಭೂತಕಾರಣಂ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ, ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿನಯಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿಚಾರಣಮಾಗಮ್ಮಾತಿ. ರುನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಾಯ ವೀತಿಕ್ಕಮಕರಣಂ ರುನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ತಂನಿವಾರಣಚಿತ್ತಂ ದಳ್ಹತರಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತತ್ಥ ವೀತಿಕ್ಕಮಪ್ಪವತ್ತಿ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಗರುಕಭಾವೇತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವೇ. ಸುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣೇಹೀತಿ ಸುತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ಚ ಲದ್ಧಕಾರಣೇಹಿ. ಏವನ್ತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಗಮನವಚನಂ. ಅತಿರೇಕಕಾರಣನ್ತಿ ಸುತ್ತಾದೀಸು ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಂ ಅತಿರೇಕಕಾರಣಂ ನಾಮ, ಬಹುಕಾರಣಂ ವಾ.

ವಾಚುಗ್ಗತನ್ತಿ ವಾಚಾಯ ಉಗ್ಗತಂ, ತತ್ಥ ನಿರನ್ತರಂ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುನ ಸುತ್ತತೋತಿ ತದತ್ಥಪಟಿಪಾದಕಂ ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಾಳಿವಚನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಸವನಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾತಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಾಳಿಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ‘‘ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿನಯೇತಿ ವಿನಯಾಚಾರೇ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ವಿನಯಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ಅವೋಕ್ಕಮನ್ತೋತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪಜ್ಜನಾದಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಲಜ್ಜೀಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ, ತೇನ ಲಜ್ಜೀ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಲಜ್ಜೀಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ ಅಲಜ್ಜೀ ಹೀತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೋಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಠಮಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಲಾಭಗರುತಾಯಾತಿಆದಿನಾ ವಿನಯೇ ಠಿತತಾಯ ಅಭಾವೇ ಪಠಮಲಕ್ಖಣಯೋಗೋ ಕಿಚ್ಚಕರೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಕಿಚ್ಚಕರೋ ಅನತ್ಥಕರೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಕಲಹೋ ಸಙ್ಘರಾಜಿ.

ವಿತ್ಥುನತೀತಿ ವಿತ್ಥಮ್ಭತಿ, ನಿತ್ಥುನತಿ ವಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತೇನಾಹ ಯಂ ಯನ್ತಿಆದಿ. ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾತಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಪರಮ್ಪರಾ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಮತಿಂ ಪಹಾಯ…ಪೇ… ಯಥಾ ಆಚರಿಯೋ ಚ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯೋ ಚ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಪರಿಪುಚ್ಛಞ್ಚ ವದನ್ತಿ, ತಥಾ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ನಾಮಮತ್ತತೋ ಪರಮ್ಪರಾಜಾನನೇ ಪಯೋಜನಮತ್ಥಿ. ಪುಬ್ಬಾಪರಾನುಸನ್ಧಿತೋತಿ ಪುಬ್ಬವಚನಸ್ಸ ಅಪರವಚನೇನ ಸಹ ಅತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧಜಾನನತೋ. ಅತ್ಥತೋತಿ ಪದತ್ಥಪಿಣ್ಡತ್ಥಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಾದಿತೋ. ಕಾರಣತೋತಿ ತದತ್ಥುಪಪತ್ತಿತೋ. ಥೇರವಾದಙ್ಗನ್ತಿ ಥೇರವಾದಪಟಿಪಾಟಿಂ, ತೇಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಪಟಿಪಾಟಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ ತೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮೇನ ಲಕ್ಖಣೇನ ವಿನಯಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಉಗ್ಗಹಿತಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ದುತಿಯೇನಸ್ಸ ಲಜ್ಜೀಭಾವೇನ ಚೇವ ಅಚಲತಾಯ ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತತಾ. ತತಿಯೇನ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅನುರೂಪೇನ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ತದನುಲೋಮತೋ ಆಚರಿಯೇಹಿ ದಿನ್ನನಯತೋ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ಸಮತ್ಥತಾ. ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚೋದನಾವಸೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓತಿಣ್ಣೇ. ಚೋದಕೇನ ಚುದಿತಕೇನ ಚ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇತಿ ಏವಂ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚೋದಕೇನ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಸುತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚುದಿತಕೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಬ್ಭಾಸಿತಾನಂ ಮಾತಿಕಾಯ ಅನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಿಕದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀ ಉಜ್ಝಾಯತಿ ವಾ ಖೀಯತಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೧೦೬ ಥೋಕಂ ವಿಸದಿಸಂ) ಆಗತಂ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ. ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ‘‘ಕಾಲೇ ವಿಕಾಲಸಞ್ಞೀ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ, ಕಾಲೇ ವೇಮತಿಕೋ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಪಾಚಿ. ೨೫೦) ದುಕದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೇ ನಿದಾನತೋ ಪಭುತಿ ವಿನೀತವತ್ಥುಪರಿಯೋಸಾನಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವುತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ. ಇಧ ಪನ ‘‘ವತ್ಥುಂ ಓಲೋಕೇತೀ’’ತಿ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ತದವಸೇಸಾ ಅನ್ತರಾಪತ್ತೀತಿ ಗಹಿತಾ. ಪಟಿಲಾತಂ ಉಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಇದಂ ವಿಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ೩೫೦-೩೫೧) ಆಗತಂ. ತತ್ಥ ಡಯ್ಹಮಾನಂ ಅಲಾತಂ ಅಗ್ಗಿಕಪಾಲಾದಿತೋ ಬಹಿ ಪತಿತಂ ಅವಿಜ್ಝಾತಮೇವ ಪಟಿಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಪುನ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಜ್ಝಾತಂ ಪನ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಅನಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವುತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದ್ಧಿಮಸ್ಸ ಇದ್ಧಿವಿಸಯೇ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ. ೧೫೯) ವಿಯ ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ.

ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತೀತಿ ನ ತಾವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಆಪನ್ನಪುಗ್ಗಲೇನ ಲಜ್ಜೀಧಮ್ಮೇ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಭೂತಂ ಆವಿಕರಣೇಪಿ ದುಬ್ಬಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಮೇಥುನಾದೀಸು ವಿಜಾನನಂ, ತಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ, ತೇನಾಹ ಮೇಥುನಧಮ್ಮವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಹೀತಿಆದಿ. ಯೋ ಪನ ಅಲಜ್ಜಿತಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅದತ್ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಓಳಾರಿಕಾಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ, ಯಾವ ಸೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾವಿ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದೇಹೋ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ನಾಸಿತಕೋವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸುಖುಮಾತಿ ಚಿತ್ತಪರಿವತ್ತಿಯಾ ಸುಖುಮತಾಯ ಸುಖುಮಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತಲಹುಕಾ’’ತಿ, ಚಿತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಲಹುಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ. ತಂವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದಿಮೂಲಕಂ. ಯಂ ಆಚರಿಯೋ ಭಣತಿ, ತಂ ಕರೋಹೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಲಜ್ಜೀಪೇಸಲಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಯಾಥಾವತೋ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧಿಮೇವ ಗವೇಸತಿ, ತೇನಾಪಿ, ಪಾರಾಜಿಕೋಸೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅನಾಪತ್ತಿಕೋಟಿಯಾಪಿ ಸಙ್ಕಿಯಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಚ್ಛಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೀಲಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾರಾಜಿಕಾಸಙ್ಕಾ ವತ್ತತಿ, ತತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕಾಭಾವಪಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಸನಾವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸೋಧನವಸೇನ ಸೀಲಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ. ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರನ್ತಿ ಪಾಕಟಭಾವತೋ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿರುಚಿತಂ ಮನಸಿಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೇವ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಘಟಿಯತೀತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಮೂಲಕೇನ ವಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಖಣ್ಡಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಬನ್ಧವಸೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಙ್ಘಟಿಯತಿ. ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಪಗುಣಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಪಗೇವ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರನಿನ್ನತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ. ಏಕಸ್ಸ ಪನ ವಿತಕ್ಕವಿಕ್ಖೇಪಾದಿಬಹುಲಸ್ಸ ಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ತಂ ಇಧ ಪಾರಾಜಿಕಮೂಲಕನ್ತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕತಪಾಪಮೂಲಕೇನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇನೇವೇತ್ಥ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಸಮಾಧಿಯನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಘಟಿಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನಾಹ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಗ್ಗಿನಾತಿಆದಿ. ಅತ್ತನಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಕರಣಭೂತೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕತ್ತಾ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚತ್ತೇ ವಾ ಕರಣವಚನಂ, ಅತ್ತಾ ಸಯಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಾದಿಸೋ, ಯಂ-ಸದ್ದತ್ಥೇ ಯಥಾ-ಸದ್ದೋ ವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ. ಯೇನ ತೇನಾತಿ ಹಿ ಪದದ್ವಯೇನ ಅನಿಯಮತೋ ಯಂ-ಸದ್ದತ್ಥೋವ ದಸ್ಸಿತೋ. ವಾಸಧುರಯುತ್ತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಯುತ್ತೋ. ಯಾ ಜಾತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಂಜಾತಿ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸೋವ ಯಂಜಚ್ಚೋ ಸಕತ್ಥೇ ಯಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ಗೋತ್ತವಸೇನ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ಯಥಾಗೋತ್ತೋ ವಾ ತಥಾಗೋತ್ತೋ ವಾ ಹೋತೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸೀಲೇಸೂತಿ ಪಕತೀಸು. ಅಥ ಖೋತಿ ಇದಂ ಕಿನ್ತೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾರಾಜಿಕವಿಸಯೇ. ಏಸೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಯುತ್ತೋ. ಅರಿಯಾಯಾತಿ ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಸಾ ಅರಿಯಾನಂ ಯಾಚನಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ, ನ, ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ’’ತಿ ಕಪಣಾಯ. ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇನಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಾಭಾವೇಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಹಾರನಿಸ್ಸಿತಪಬ್ಬಜ್ಜಾಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇನ. ಕಾಜಭತ್ತನ್ತಿ ಕಾಜೇಹಿ ಆನೀತಭತ್ತಂ. ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದಿಭಿಕ್ಖುಗುಣಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭೂತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಪಟಿಞ್ಞಾಮತ್ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖೂ, ನ ಅತ್ಥತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಞ್ಚ ‘‘ಮಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನಸ್ಸಾಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಜಾನನ್ತಾಪಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುವೋಹಾರನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗಹಣೇನ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಿನ್ನಪಚ್ಚಯಭಾಗಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಾ ಏವ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘‘ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋ’ತಿ ಅಞ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಸುನಿವತ್ಥೇ ಸುಪಾರುತೇ ಸುಮ್ಭಕಪತ್ತಧರೇ ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದರಾಜಧಾನೀಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಾದಿಸೇನ ಆಕಾರೇನ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ ‘ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಗ್ಗಾದೀನಿ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿಯೇವ, ತಥಾ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೯೧).

ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೇಹಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗೋತ್ರಭುಪರಿಯೋಸಾನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಲಜ್ಜೀಪರಿಭೋಗೋವ ಹೋತಿ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಾದಿಅಲಜ್ಜೀಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಸಾಮಣೇರಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಲಜ್ಜೀವೋಹಾರದಸ್ಸನತೋ. ‘‘ಅಲಜ್ಜೀಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾವಿಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಅತಿಟ್ಠನಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ ಅಲಜ್ಜೀಲಕ್ಖಣಂ. ದುಸ್ಸೀಲಾ ಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಥಾವಿಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಏಕನ್ತಾ ಲಜ್ಜಿನೋವ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾದಿನಿಕಾಯನ್ತರಿಕಾ ವಿಯ, ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕಾದಯೋ ವಿಯ, ಚ. ಯಾವ ೧೧ ಚ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಾ ಅನುವತ್ತತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖು ಏವ, ತೇಹಿ ಚ ಪರಿಭೋಗೋ ಅಲಜ್ಜಿಪಅಭೋಗೋವ, ತೇಸಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸಞ್ಞಾಯ ದಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ –

‘‘ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಗೋತ್ರಭುನೋ ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ, ತೇಸು ದುಸ್ಸೀಲೇಸು ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾಪಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘಗತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೮೦).

ಭಗವತೋ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾ ಜಾತಾ. ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ದಿನ್ನತ್ತಾ ನಾತಿ ಚೇ? ನ, ತೇಸು ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಗೋತ್ರಭೂನಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತ್ತೇನ ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ, ಇತರಥಾ ‘‘ಯೇಸು ಕೇಸುಚಿ ಗಹಟ್ಠೇಸು ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾಪಸಙ್ಗತೋ, ತಥಾ ಚ ‘‘ತದಾಪಾಹಂ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿದಸ್ಸನಸ್ಸ ಪಯೋಜನಂ ನ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಗೋತ್ರಭೂನಮ್ಪಿ ಅಭಾವೇ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ತೇಸುಪಿ ದಿನ್ನಾ ಸಙ್ಘಗತಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ತೇಪಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖು ಏವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಬ್ರಹ್ಮಘೋಸನ್ತಿ ಉತ್ತಮಘೋಸಂ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಘೋಸಸದಿಸಂ ವಾ ಘೋಸಂ. ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಸಮ್ಬೋಧನಂ. ಸಂಸಾರೇ ಭಯಇಕ್ಖಕ ತಸ್ಸ ಭಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿನಾಸನತ್ಥಂ ತಿಸರಣಂ, ಸಾಸನಂ ವಾ ಏಹಿ ಮನಸಾ ‘‘ತಾಣಂ ಲೇಣ’’ನ್ತಿ ಪವಿಸ ಉಪಗಚ್ಛ. ಉಪಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಚರಸ್ಸು. ಭಣ್ಡೂತಿ ಮುಣ್ಡಿತಕೇಸೋ. ವಾಸೀತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಾದಿಚ್ಛೇದನವಾಸಿ. ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ. ಯುತ್ತೋ ಯೋಗೋ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಸೋ ಯುತ್ತಯೋಗೋ, ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠೇತೇ ಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ಸೇಸೋ. ಸರೀರೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕೇಹಿಯೇವ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋತಿ ಸೇಸೋ. ‘‘ತೀಣಿ ಸತಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ‘‘ತೀಣಿ ಸತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಭಗವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಹಿ ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ಕಸ್ಸಪ, ಜಾನಞ್ಞೇವ ವದಾಮಿ ‘ಜಾನಾಮೀ’ತಿ, ಪಸ್ಸಞ್ಞೇವ ವದಾಮಿ ‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪರಾಮಸತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಜಾನಂ ವದಾಮಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಹಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ತಿಬ್ಬನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ. ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಥೇರಾದಿಉಪಸಙ್ಕಮನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ತೇಸು ಯಂನೂನ ಮೇ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಸಲೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಂ. ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ, ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ಏಸ ಮೇ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ. ಓಹಿತಸೋತೋತಿ ಧಮ್ಮೇ ನಿಹಿತಸೋತೋ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಞಾಣಸೋತಞ್ಚ ಪಸಾದಸೋತಞ್ಚ ಓದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಮೇವ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮೇವ ತಯಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸಾತಸಹಗತಾ ಚ ಮೇ ಕಾಯಗತಾಸತೀತಿ ಅಸುಭೇಸು ಚೇವ ಆನಾಪಾನೇ ಚ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸುಖಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾಯಗತಾಸತಿ. ಯಂ ಪನೇತಸ್ಸ ಓವಾದಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ, ಅಯಮೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಅಹೋಸಿ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೧೫೪).

ಉದ್ಧುಮಾತಕಪಟಿಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಂ ಉದ್ಧುಮಾತಕಸಞ್ಞಾ. ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ರೂಪಸಞ್ಞಾ. ಇಮೇತಿ ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಝಾನಧಮ್ಮಾ. ಸೋಪಾಕೋ ಚ ಭಗವತಾ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ರೂಪಾವಚರಭಾವೇನ ಏಕತ್ಥಾ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋತಿ ಆರಾಧಿತಚಿತ್ತೋ. ಗರುಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿಉಪಸಮ್ಪದಾ ಉಪರಿ ಸಯಮೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ. ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ಠಾನಂ, ತಸ್ಸ ಠಾನಸ್ಸ ಅರಹಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ವತ್ಥುದೋಸಾದಿವಿನಿಮುತ್ತಕಮ್ಮಂ ‘‘ಠಾನಾರಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ವತ್ಥಾದಿದೋಸಯುತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಭಾವತೋ ಕಮ್ಮವಾಚಾರಹತ್ತಾಭಾವಾ. ಅಥ ವಾ ಠಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುತೋ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಾಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಠಾನಾರಹಂ. ಯಥಾವಿಹಿತಲಕ್ಖಣೇನ ಹಿ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಂ ಸಮಾದಾಯ ಪರಿಪೂರೇತುಮರಹತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಕಿಚ್ಚಂ ಠಾನಾರಹಂ ನಾಮ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸತ್ಥುಸಾಸನಾರಹೇನಾ’’ತಿ, ಸೀಲಾದಿಸಕಲಸಾಸನಪರಿಪುಣ್ಣಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇತಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾದೀಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಸುದ್ಧಸತ್ತಾನಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅಭಬ್ಬತಾ ವಾ ದೋಸಾಭಾವೋ ವಾ ಸದ್ದತೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾಪಿ ಅತ್ಥತೋ ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇಸು, ಲೋಕವಜ್ಜೇಸುಪಿ ವಾ ಸುರಾಪಾನಾದಿಲಹುಕೇಸು ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಆಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಂ ಸಿಜ್ಝತಿಯೇವ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅಭಬ್ಬಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ. ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಬ್ಬಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೨) ವುತ್ತಂ. ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಾರಹೇ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನಿರುತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ನಿಬ್ಬಚನವಸೇನ. ಅಭಿಲಾಪವಸೇನಾತಿ ವೋಹಾರವಸೇನ. ಗುಣವಸೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುವೋಹಾರನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಗುಣಾನಂ ವಸೇನ.

ಸಾಜೀವಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ಸೀಲಾದಯೋ ಲೋಕಿಯೇಹಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅಧಿಸೀಲಾದಿವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕತಮಂ ಪನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಙ್ಗದಸಙ್ಗಸೀಲನ್ತಿ ಅಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕಾಲೇ ಸೀಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾಭಾವಾ. ಯಂ ಪನ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರತನತ್ತಯಗುಣಂ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಸುನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧಾಹಿ ಉಪಾಸಕೋಪಾಸಿಕಾಹಿ ಚೇವ ಸಾಮಣೇರಸಿಕ್ಖಮಾನಾಹಿ ಚ ರಕ್ಖಿಯಮಾನಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಅಟ್ಠಙ್ಗದಸಙ್ಗಸೀಲಂ, ತಮ್ಪಿ ಅಧಿಸೀಲಮೇವ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುತೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ಲೋಕಿಯಾನಂ ಸೀಲೇಹಿ ಅಧಿಸೀಲಂ ಜಾತಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ ವಿಯ. ನ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗನಿಮಿತ್ತತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲೋಕಿಯಚಿತ್ತತೋ ಅಧಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ತದುಭಯಞ್ಚ ಅನಾದಿಮತೋ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ಅತ್ತಾದಿಸಾರವಿರಹಿತತಾಯ ತಿಲಕ್ಖಣಬ್ಭಾಹತತ್ತಂ, ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಆಕಾರೇನ ಪವತ್ತಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾದಿದೋಸಮೂಲಕತ್ತಞ್ಚ, ತಂದೋಸಮೂಲವಿದ್ಧಂಸನಸಮತ್ಥಾಯ ಸೀಲಚಿತ್ತಬಲೋಪತ್ಥದ್ಧಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಉಕ್ಕಂಸೇನೇವ ತಸ್ಸ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ವಿಗಮಞ್ಚ, ತದುಪದೇಸಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾದಿಅಪರಿಮಿತಗುಣಗಣಯೋಗೇನ ಅವಿಪರೀತಸದ್ಧಮ್ಮದೇಸಕತ್ತಞ್ಚ ಯಾಥಾವತೋ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತಾಯ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಜಾತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ, ತಞ್ಚ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಂ ಯದಿ ಸಾಸನೇ ಪಞ್ಚಸೀಲಾದಿಸ್ಸಾಪಿ ಸಮಾನಂ, ಕಿಮಿದಂ ಅಧಿಸೀಲಂ ನ ಸಿಯಾ. ಪಞ್ಚಸೀಲಾದಿಮತ್ತೇ ಠಿತಾನಞ್ಹಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದೀನಂ ಗಹಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನ ಹಿ ಅಧಿಸೀಲಾಧಿಚಿತ್ತಂ ವಿನಾ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತು ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಭವನ್ತರೇ ಅವಸ್ಸಂ ಹೋತೇವಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಮೇವ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ವಿಯ, ತೇನಾಹ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವ ಚ ಪವತ್ತತೀತಿಆದಿ. ವಿವಟ್ಟಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಿಯಮಾನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಾದಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವ ಪವತ್ತತಿ. ನ ಹಿ ತಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿನ್ತಿಆದಿ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತದೇಕದೇಸಭೂತಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿನ್ನಾದಾನಾದಿಗಹಟ್ಠಸೀಲಮ್ಪಿ. ಬುದ್ಧಾಯೇವ ವಿನಯೇ ಪಾರಾಜಿಕಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗಾದೀಸು ಆಗತವಸೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಬನ್ಧಕಅಜ್ಝಾಚಾರಸೋತಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪದಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇ. ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಹಿಸ್ಸ ಅಧಿಸೀಲತಾ ವುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರತೋಪಿ ಚ ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಮೇವ ಸೀಲಂ ಅಧಿಸೀಲ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಅಧಿಸೀಲನ್ತಿ ಅಬ್ಯವಧಾನೇನ ಮಗ್ಗಾಧಿಟ್ಠಾನಾತಿ. ಇಧ ಅನಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಿಸಯೇ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಂ.

ಲೋಕಿಯಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಸಾಸನಸಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಲೋಕಿಯಜನೇಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ ಅಟ್ಠ ರೂಪಾರೂಪಜ್ಝಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಮಹಗ್ಗತೇಸು ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಭೇದೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಲೋಕಿಯವಿಸೇಸನಂ ಲೋಕುತ್ತರನಿವತ್ತನಂ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಾಸನಿಕೇಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಮಹಗ್ಗತಜ್ಝಾನನಿವತ್ತನಮೇವ ಲೋಕಿಯವಿಸೇಸನಂ ಕತಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಕಾಮಾವಚರಾನಿ ಪನ ಅಟ್ಠ ಕುಸಲಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಲೋಕಿಯವಿಸೇಸನಂ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ಅಯಮೇವ ಹಿ ಅಧಿಚಿತ್ತತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭೇದೋ, ಯಂ ಸಾಸನಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನಂ. ಏವಞ್ಚ ಅಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಪಿ ಸಾಸನಸಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾದೀನಮ್ಪಿ ಸೀಲಚಿತ್ತಾನಂ ಅಧಿಸೀಲಾಧಿಚಿತ್ತತಾ ಸಮತ್ಥಿತಾ ಹೋತಿ. ನ ವಿನಾ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಿಸಮಯಹೇತುಭಾವೇನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬೋಧಿಸತ್ತಾದೀನಂ ದೇಸನಾಸಾಮತ್ಥಿಯಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಆಯತಿಂ ವಾಸನಾಹೇತುಂ ಪನ ಸೀಲಚಿತ್ತಂ ತೇಪಿ ದೇಸೇನ್ತಿಯೇವ, ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗಹೇತುತಾಯ ಅಧಿಸೀಲಾಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಹೋನ್ತಂ ಅಪ್ಪಕತಾಯ ವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಬಾಹುಜಞ್ಞತ್ತಾಭಾವೇನ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕನ್ತಿ ‘‘ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ತಂಸಮಾಪನ್ನೋತಿಆದಿಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇಹಿ ಇಧ ಅಧಿಚಿತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ, ಉಪರಿ ಅಧಿಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೇ ಚ ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾನಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಲೋಕಿಯಾಧಿಚಿತ್ತಾಧಿಪಞ್ಞಾನಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತತಾ, ತಂ ದ್ವಯಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಮಾಪಜ್ಜನಸಭಾವೋ ಚ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಯಾಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಲೋಕಿಯಾಪಿ ಅಧಿಚಿತ್ತಾಧಿಪಞ್ಞಾ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಲೋಕಿಯಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾ ಚ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಅಧಿಸೀಲಂ ಪನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವ ವುತ್ತಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಪಟಿಲದ್ಧಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಪಟಿಸೇವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಕುಪ್ಪಧಮ್ಮತ್ತಾ, ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀನಮ್ಪಿ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕುಪ್ಪಧಮ್ಮತ್ತಾತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹಿ ತಂಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಾವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಿನ್ನನ್ತಿ ದಾನಚೇತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಸ ದಿನ್ನಸ್ಸ ಫಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಹುತಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ. ತತ್ಥ ಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ಮಹಾಯಾಗೋ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ ಮಹಾದಾನಮೇವ. ಹುತನ್ತಿ ಪಹೋನಕಸಕ್ಕಾರೋ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಹೋತು, ಪರೇಸಂ ವಾ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ಥುಪ್ಪಾದನತೋ ನ ಸಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ತಬ್ಬಿಪರೀತಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಕಂ ನಾಮ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ವಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕೋಮ್ಹೀತಿಆದಿವಚನತೋ ಸತಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಟ್ಠೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಸಕನ್ತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಯ ಸಕಭಾವೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಞಾಣಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞ್ಞಾಣಂ, ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ. ಸಾಸನನಿಸ್ಸಿತಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಟ್ಟಗಾಮಿನಿಕುಸಲಪಞ್ಞಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞ್ಞಾಣೇ ಪವಿಟ್ಠಾ. ಸಾಸನನಿಸ್ಸಿತಾ ಹಿ ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿನೀ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಞ್ಞಾ ‘‘ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾ ಏವ ಚ ಅಧಿಪಞ್ಞಾ ತದವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತೇನೇವ ಭಗವಾ ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞ್ಞಾಣಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಞಾಣಂ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಫಲಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಞಾಣಚತುಕ್ಕೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹೇಸಿ. ತಿಲಕ್ಖಣಾಕಾರಪರಿಚ್ಛೇದಕಂ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆಸನ್ನಪಚ್ಚಯತಾಯ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತದಿತರಾಸಞ್ಹಿ ರತನತ್ತಯಾನುಸ್ಸರಣಾದಿಪಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಹೇತುತಾಯ ಅಧಿಪಞ್ಞತಾ ಸಮಾನಾವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಾಜೀವಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ

ದುಬ್ಬಲ್ಯೇ ಆವಿಕತೇತಿ ಯಂನೂನಾಹಂ ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇಯ್ಯನ್ತಿಆದಿನಾ ದುಬ್ಬಲಭಾವೇ ಪಕಾಸಿತೇ. ಮುಖಾರುಳ್ಹತಾತಿ ಲೋಕಜನಾನಂ ಸತ್ತಟ್ಠಾತಿಆದೀಸು ಮುಖಾರುಳ್ಹಞಾಯೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದಿರತ್ತತಿರತ್ತನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೨) ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಾವಸೇನ ತಿರತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿರನ್ತರಮೇವ ತಿಸ್ಸೋ ರತ್ತಿಯೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಯ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ತಿರತ್ತಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ‘‘ದಿರತ್ತತಿರತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಬ್ಯವಧಾನೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಿರತ್ತಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಯೋಜನಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಣಸ್ಸ ಪಯೋಜನಮತ್ಥೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಸ್ಸಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಇದಾನಿ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸೇವ ವಿವರಣಭಾವಂ ವಿನಾಪಿ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥಸಬ್ಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಪಿಚಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಸೇಸಾವಿಸೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ದುಬ್ಬಲ್ಯಾವಿಕಮ್ಮಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ, ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನದುಬ್ಬಲ್ಯಾವಿಕಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ. ಯೇನ ಪನ ವಚನೇನ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ನೇವತ್ಥಿ ವಿಸೇಸೋ ಅವಿಸೇಸೋಪಿ, ತಂ ವಿಸೇಸಾವಿಸೇಸಂ. ‘‘ಕಠ ಕಿಚ್ಛಜೀವನೇ’’ತಿ ಧಾತೂಸು ಪಠಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಿಚ್ಛಜೀವಿಕಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಉಕ್ಕಣ್ಠನಞ್ಹಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾ, ತಂ ಇತೋ ಗತೋತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ, ಕಿಚ್ಛಜೀವಿಕಂ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದ್ಧಂ ಗತೋ ಕಣ್ಠೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾ, ಅನಭಿರತಿಯಾ ವಜೇ ನಿರುದ್ಧಗೋಗಣೋ ವಿಯ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಂ. ಅನಭಿರತಿಂ ಇತೋತಿಪಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಉದ್ಧಂ ಕಣ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಮಾನೋ’’ತಿ. ಸಾ ಚ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಾ ವಿಕ್ಖೇಪೇನೇವಾತಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಮಣಭಾವತೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪದತೋ. ಭಾವವಿಕಪ್ಪಾಕಾರೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಯಂ ಯಂ ಗಿಹಿಆದಿಭಾವಂ ಪತ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಅಹಂ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭವನಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ತೇನ ತೇನ ಗಿಹಿಆದಿಆಕಾರೇನ, ಅತ್ತನೋ ಭವನಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನಾಕಾರೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬. ಪಾಳಿಯಂ ಯದಿ ಪನಾಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಯದಿ ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇಯ್ಯಂ, ಸಾಧು ವತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಾಹಂ, ಹನ್ದಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಹೋತಿ ಮೇ ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವದತಿ.

೫೦. ನ ರಮಾಮೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ದುಕ್ಖಬಹುಲತಾಯ ಸುಖಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಾಭಿರಮಾಮೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಅನವಜ್ಜಸುಖೇ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರತಿಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೫೧. ತೇನೇವ ವಚೀಭೇದೇನಾತಿ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾಯಪ್ಪಯೋಗೇನ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಅಯಂ ಸಾಸನಂ ಜಹಿತುಕಾಮೋತಿಆದಿನಾ ಭಾಸಾಕೋಸಲ್ಲಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪದತ್ಥಾವಬೋಧಾಭಾವೇಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಜಹಿತುಕಾಮೋ ಇಮಂ ವಾಕ್ಯಭೇದಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಮತ್ತಂ ಚೇಪಿ ಸೋ ತಾವ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತ್ತಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪದಪಚ್ಛಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ಪದಪರಾವತ್ತಿ, ಮಾಗಧಭಾಸತೋ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಭಾಸಾ ‘‘ಮಿಲಕ್ಖಭಾಸಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಖೇತ್ತಮೇವ ಓತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಸ್ಸ ರುಹನಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಖೇತ್ತಮೇವ ಓತಿಣ್ಣಂ.

ದೂತನ್ತಿ ಮುಖಸಾಸನಂ. ಸಾಸನನ್ತಿ ಪಣ್ಣಸಾಸನಂ, ಭಿತ್ತಿಥಮ್ಭಾದೀಸು ಅಕ್ಖರಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇ ಧರನ್ತೇಯೇವ ವಚೀಭೇದಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಯಮಿತಾನಿಯಮಿತವಸೇನ ವಿಜಾನನಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ಯದಿ ಅಯಮೇವ ಜಾನಾತೂತಿಆದಿ. ಅಯಞ್ಚ ವಿಭಾಗೋ ವದತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ವದತಿ, ತಸ್ಸೇವ ವಿಜಾನನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಲದ್ಧೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಹೇತ್ಥ ಏಕಸ್ಸ ವದತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತಿ. ‘‘ತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜಾನನ್ತೇಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ದ್ವೇಯೇವ ಜಾನನ್ತು ಏಕೋ ಮಾ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಜನಾನಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆರೋಚಿತೇಪಿ ತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಜಾನನ್ತೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪರಿಸಙ್ಕಮಾನೋತಿ ‘‘ವಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕಮಾನೋ. ಸಮಯಞ್ಞೂತಿ ಸಾಸನಸಙ್ಕೇತಞ್ಞೂ, ಇಧ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ತಜಾನನೇನಾಪಿ ಸಮಯಞ್ಞೂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋತಿಆದಿ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀತಿಆದಿಖೇತ್ತಪದಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅತ್ಥಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಸಚೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಚವಿತುಕಾಮತಾಯ ಏಸ ವದತೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಅತ್ಥಂ ಪನ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ವದತೀ’’ತಿ ತಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಯಾ ಸದ್ದಮತ್ತಗ್ಗಹಣಮೇವ, ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ಪನ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಪರಮ್ಪರಾಯಾತಿ ಆಹ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವಾತಿಆದಿ.

೫೩. ವಣ್ಣಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸತ್ಥುಗುಣವಣ್ಣಪ್ಪಕಾಸಕಂ ಪಕರಣಂ. ಉಪಾಲಿಗಾಥಾಸೂತಿ ಉಪಾಲಿಸುತ್ತೇ ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿನಾ ಧೀರಸ್ಸ ವಿಗತಮೋಹಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಗಾಥಾಸು. ಯಥಾರುತನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನನ್ತಬುದ್ಧೀತಿಆದೀನಿ ವಣ್ಣಪಟ್ಠಾನೇ ಆಗತನಾಮಾನಿ. ಧೀರನ್ತಿಆದೀನಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೭೬) ಪನ ಉಪಾಲಿಗಾಥಾಸು. ತತ್ಥ ಬೋಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಸಾ ಜಾನನಹೇತುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಬೋಧಿಪಞ್ಞಾಣೋ. ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿಆದೀಸು ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಾದಿಪದಾನಂ ಧಮ್ಮವೇವಚನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇಯೇವ ವೇವಚನೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೇನ ಸಹ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತೇ ಪನ ಯಥಾರುತವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿಆದೀನಿಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದಿಧಮ್ಮಮೇವ (ಧ. ಸ. ತಿಕಮಾತಿಕಾ ೧) ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನಾಮಾನಿ, ಇತರಥಾ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇ ದೋಸಾಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋತಿ, ತೇನಾಹ ಚತುರಾಸೀತಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸೇಸೂತಿಆದಿ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂಯೇವ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಆಪತ್ತೀನಂ.

ಯಸ್ಸ ಮೂಲೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ಆಚರಿಯವೇವಚನೇಸು ಯೋ ಉಪಜ್ಝಂ ಅದತ್ವಾ ಆಚರಿಯೋವ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೋ ಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಮೂಲೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ಓಕಲ್ಲಕೋತಿ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾದಿದುಕ್ಖಾತುರಾನಂ ಕಿಸಲೂಖಸರೀರವೇಸಾನಂ ಗಹಟ್ಠಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮೋಳಿಬದ್ಧೋತಿ ಬದ್ಧಕೇಸಕಲಾಪೋ ಗಹಟ್ಠೋ. ಕುಮಾರಕೋತಿ ಕುಮಾರಾವತ್ಥೋ ಅತಿವಿಯ ದಹರೋ ಸಾಮಣೇರೋ. ಚೇಲ್ಲಕೋತಿ ತತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಹನ್ತೋ. ಚೇಟಕೋತಿ ಮಜ್ಝಿಮೋ. ಮೋಳಿಗಲ್ಲೋತಿ ಮಹಾಸಾಮಣೇರೋ. ಸಮಣುದ್ದೇಸೋತಿ ಅವಿಸೇಸತೋ ಸಾಮಣೇರಾಧಿವಚನಂ. ಅಸುಚಿಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರೋತಿ ಅಸುಚಿ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಕತಂ ಪರೇ ಜಾನನ್ತಿ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ, ‘‘ಅಸುಕೇನ ನು ಖೋ ಇದಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ಚ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಬ್ಬೇನ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬೇನ ಸಮಾಚಾರೇನ ಯುತ್ತೋ. ಸಞ್ಜಾತರಾಗಾದಿಕಚವರತ್ತಾ ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋ. ಕೋಣ್ಠೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲಾಧಿವಚನಮೇತಂ.

೫೪. ತಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾತಿ ಅತಿಖಿಪ್ಪಂ ಜಾನನಸಮತ್ಥೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ದುಹೇತುಕಾನಂ ತತ್ಥ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಸಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ವಿಸಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ. ಪೋತ್ಥಕರೂಪಸದಿಸಸ್ಸಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಕತರೂಪಸದಿಸಸ್ಸ. ಗರುಮೇಧಸ್ಸಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಲಹುಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ದನ್ಧಗತಿಕತಾಯ ಗರುಪಞ್ಞಸ್ಸ, ಮನ್ದಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇದಾನೇತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನವಾರಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತನಯಾನಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥವಸೇನ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ತತ್ಥ ಹಿ ಸಾಮಞ್ಞಾ ಚವಿತುಕಾಮೋತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬುದ್ಧನ್ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಖೇತ್ತನಿಯಮಂ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮಿ ಧಾರೇತೀತಿ ಏತೇನ ಕಾಲನಿಯಮಂ, ವದತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಗನಿಯಮಂ, ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ಕಿಂ ನು ಮೇ, ನ ಮಮತ್ಥೋ, ಸುಮುತ್ತಾಹನ್ತಿಆದೀಹಿ ಅನಾಮಟ್ಠಕಾಲವಸೇನಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಜಾನನನಿಯಮಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇತಿಆದೀಹಿ ಪುಗ್ಗಲನಿಯಮಂ, ಸೋ ಚ ನಪ್ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿಆದೀಹಿ ವಿಜಾನನನಿಯಮಾಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ದವಾಯಾತಿಆದೀಹಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮಾಭಾವೇನ, ಸಾವೇತುಕಾಮೋ ನ ಸಾವೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಗನಿಯಮಾಭಾವೇನ, ಅವಿಞ್ಞುಸ್ಸ ಸಾವೇತಿ ವಿಞ್ಞುಸ್ಸ ನ ಸಾವೇತೀತಿ ಏತೇಹಿ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸಾವೇತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸವನೇ ಸೀಸಂ ಏತಿ, ನಾಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪನ ನ ಸಾವೇತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಚಿತ್ತಾದಿನಿಯಮೇನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಖೇತ್ತಕಾಲಪಯೋಗಪುಗ್ಗಲವಿಜಾನನವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಞತ್ವಾ ತದಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ? ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವತೋ ಚವಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನೇವ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ದವಾ ವಾ ರವಾ ವಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ. ತಥಾ ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಚತುದ್ದಸನ್ನಞ್ಚೇವ ಗಿಹೀತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹೀತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನಂ ಗಿಹಿಆದೀನಂ ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ಖೇತ್ತಪದಾನಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸವೇವಚನಸ್ಸ ವಸೇನ ತೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೇತ್ತವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ. ತತ್ಥ ಯದೇತಂ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀತಿ ಚ ಮಂ ಧಾರೇಹೀತಿ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ವತ್ತಮಾನಕಾಲವಚನಂ, ಯಾನಿ ಚ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ಕಿಂ ನು ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ನ ಮಮತ್ಥೋ ಬುದ್ಧೇನ, ಸುಮುತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಖ್ಯಾತವಸೇನ ಕಾಲಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಪುರಿಮೇಹಿ ಚುದ್ದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಅಲಂ ಮೇತಿಆದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಚ ಸವೇವಚನಾನಂ ವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಸಿ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಮಂ ಧಾರೇಸೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಮಂ ಧಾರೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಯಂನೂನ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವಾತಿಆದೀನಿ ಅತೀತಾನಾಗತಪರಿಕಪ್ಪವಚನಾನಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ವತ್ತಮಾನಕಾಲವಸೇನ ಚೇವ ಅನಾಮಟ್ಠಕಾಲವಸೇನ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ. ಪಯೋಗೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಕಾಯಿಕೋ ವಾಚಸಿಕೋ, ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಸಿಕಪಯೋಗೇನೇವ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಕ್ಖರಲಿಖನಂ ವಾ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾದಿದಸ್ಸನಂ ವಾ ಕಾಯಪಯೋಗಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ವಾಚಸಿಕಪಯೋಗೇನೇವ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ.

ಪುಗ್ಗಲೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಯೋ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಯಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತತ್ಥ ಯೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಟ್ಟಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ನ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಸ ಪನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ ಚ, ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಅಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಸ್ಸ ದೂತೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಆರೋಚನಂ ರುಹತಿ. ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ. ವಿಜಾನನಮ್ಪಿ ನಿಯಮಿತಾನಿಯಮಿತವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಯೇಸಂ ವಾ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಇಮೇಸಂ ವಾ ಆರೋಚೇಮೀತಿ ವದತಿ, ಸಚೇ ತೇ ಯಥಾ ಪಕತಿಯಾ ಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಆವಜ್ಜನಸಮಯೇ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ವಚನಾನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯತೀ’’ತಿ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ವಚನತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಅಥ ಅಪರಭಾಗೇ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ. ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಚೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ವಚನತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ, ಏವಂ ಜಾನನವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ. ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಚಿತ್ತಾದೀನಂ ವಸೇನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಮೂಲಪಞ್ಞತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಸರೂಪೇನೇವ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ, ಏವಂ ದಸ್ಸನಾದಿದುಟ್ಠುಲ್ಲಧಮ್ಮಪರಿವಾರತ್ತಾಪಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಸ್ಮಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಸ್ಸುತಾನನ್ತಿ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ತಿನ್ತಾನಂ. ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾನನ್ತಿ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಅಭಿಭೂತಚಿತ್ತಾನಂ. ಮೇಥುನ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸದಿಸಸದ್ದಪಅಯಾಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸದಿಸಾನ’’ನ್ತಿ, ರತ್ತತಾದೀಹಿ ಸದಿಸಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯತೋ ವುತ್ತಂ ಉಭೋಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ರಾಗಾಭಾವೇಪಿ ಇತರಸ್ಸ ಮೇಥುನಸೇವನಸಂಸಿದ್ಧಿತೋ. ಮೇಥುನ-ಸದ್ದೋ ವಾ ಉಭಯಸದ್ದಪಅಯಾಯೋ, ಮೇಥುನಂ ಯುಗಳಂ ಯಮಕಂ ಉಭಯನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಉಭಿನ್ನಂ ರತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಮಿತ್ತೇನಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪವೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ತಿಲಫಲನ್ತಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಂ ತಿಲಬೀಜಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಕೋಸಸಹಿತಂ ಫಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ. ಅಲ್ಲೋಕಾಸೇತಿ ಸಭಾವೇನ ಪಿಹಿತಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಕತಿವಾತೇನ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠೇ ತಿನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ. ತಾದಿಸೋ ಪದೇಸೋ ಸಚೇಪಿ ಕೇನಚಿ ವಾತಾದಿವಿಕಾರೇನ ಸುಕ್ಖತಿ, ತಥಾಪಿ ಅನಲ್ಲೋಕಾಸೋತಿ ಉಪಕ್ಕಮತೋ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ.

ವೇಮಜ್ಝನ್ತಿ ಯಥಾ ಚತ್ತಾರಿ ಪಸ್ಸಾನಿ ಅಫುಸನ್ತೋ ಪವೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಕತವಿವರಸ್ಸ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರತಲಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತೇ ಪನ ಮಜ್ಝನ್ತಿ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಉಪರೀತಿ ಮಜ್ಝಿಮಪಬ್ಬೇನ ಸಮಿಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪವೇಸಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಸಮಿಞ್ಜಿತಙ್ಗುಲಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮಪಬ್ಬಪಿಟ್ಠಿಸದಿಸಅಗ್ಗಕೋಟಿಯೇವ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪವೇಸೇನ್ತೋತಿ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇನ ಛುಪಿಯಮಾನಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋ, ಯಥಾ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲೋಕಾಸಂ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ ತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಛುಪತಿ, ಏವಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛುಪನಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪವೇಸನಂ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಮಜ್ಝೇನ ಪವೇಸೇನ್ತೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರತಲೇನ ಛುಪಿಯಮಾನಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋ, ಯಥಾ ಅಬ್ಭನ್ತರತಲಂ ಛುಪತಿ, ಏವಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತ್ಥಚಿ ಅಚ್ಛುಪನ್ತಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಗತಮೇವ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ದುಕ್ಕಟಂ ಪನ ಹೋತಿ ಛಿನ್ನಸೀಸವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ. ೭೩) ವಿಯ. ಮಜ್ಝೇನೇವ ಛುಪನ್ತಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋತಿ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಾ ಛುಪನ್ತಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋ. ಮಜ್ಝಿಮಪಬ್ಬಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಙ್ಕೋಚೇತ್ವಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಮಜ್ಝಿಮಪಬ್ಬಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮಿಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪರಿಭಾಗೇನ ಛುಪನ್ತಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋಪಿ. ಕಿಂ ವಿಯ? ಸಮಿಞ್ಜಿತಙ್ಗುಲಿ ವಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಪಬ್ಬಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮಿಞ್ಜಿತಙ್ಗುಲಿ ವಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸಮಿಞ್ಜಿತಙ್ಗುಲಿಂ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಪಬ್ಬಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಪವೇಸೇನ್ತೋ ವಿಯಾತಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಉಪರಿಭಾಗೇನಾತಿ ಸಙ್ಕೋಚಿತಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿಕೋಟಿಯಾ.

ಇದಾನಿ ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಛಸು ‘‘ಉಪರೀ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಠಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ವಿಸುಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪಸ್ಸಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತೇ ದಸಟ್ಠಾನಭೇದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತ್ಥಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಅಗಹಿತಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಛ ಠಾನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತುಲಾದಣ್ಡಸದಿಸಂ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅಸಮಿಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸ. ಚಮ್ಮಖೀಲನ್ತಿ ಏಳಕಾದೀನಂ ಗೀವಾಯ ವಿಯ ನಿಮಿತ್ತೇ ಜಾತಂ ಚಮ್ಮಙ್ಕುರಂ, ‘‘ಉಣ್ಣಿಗಣ್ಡೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಉಪಹತಕಾಯಪ್ಪಸಾದ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದನ್ತಿ ವಚನೇನ ಉಪಾದಿನ್ನಭಾವೇ ಸತಿ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪಹತೇಪಿ ಕಾಯಪ್ಪಸಾದೇ ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ. ೭೩) ವಿಯ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ನಟ್ಠೇಪಿ ಉಪಾದಿನ್ನಭಾವೇ ಸತಿ ಮತಸರೀರೇ ವಿಯ ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತತಾ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಮೇಥುನಸ್ಸಾದೇನಾತಿ ಇದಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇ ಸತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಬೀಜಾನೀತಿ ಅಣ್ಡಾನಿ.

ಮುಖಂ ಅಪಿಧಾಯಾತಿ ಪಮಾದೇನ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಹಾಸಂ ಬೀಜನಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ನಿಸೀದನಂ ಅಗಾರವನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಅಪಿಧಾಯಾತಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ, ಬೀಜನಿಯಾ ಮುಖಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಹಸಮಾನೇನ ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದನ್ತವಿದಂಸಕನ್ತಿ ದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಗಬ್ಭಿತೇನಾತಿ ‘‘ಅಯುತ್ತಕಥಾ’’ತಿ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೇನ, ನಿರವಸೇಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಕಥನೇ ಸಞ್ಜಾತುಸ್ಸಾಹೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತಾತಿ ಯೇಸಂ ತೀಸು ಮಗ್ಗೇಸು ತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪವೇಸೋಕಾಸೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ನ ಇತರೇ. ಇಧ ಪನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಾತಿ-ಪಾಳಿಪದಾನುರೂಪತೋ ನ ಸಬ್ಬಾತಿಆದಿನಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಗೋನಸಾತಿ ಸಪ್ಪವಿಸೇಸಾ, ಯೇಸಂ ಪಿಟ್ಠೀಸು ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾನಿ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಕಚ್ಛಪಮಣ್ಡೂಕಾನಂ ಚತುಪ್ಪದತ್ತೇಪಿ ಓದಕತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಪದೇಹಿ ಸಹ ಗಹಣಂ. ಮುಖಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ಓಟ್ಠಚಮ್ಮಸಣ್ಠಾನಂ. ವಣಸಙ್ಖೇಪನ್ತಿ ವಣಸಙ್ಗಹಂ. ವಣೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಞ್ಚ ‘‘ಅಮಗ್ಗೇನ ಅಮಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೬) ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಙ್ಗುಸಾತಿ ನಕುಲಾ. ಏತಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥನ್ತಿ ಯೋ ನಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಪರಾಜೇತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಂಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಸದ್ದಾನಂ ನಿಬ್ಬಚನಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪರಿವಾರಗಾಥಾಯ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ಭಟ್ಠೋತಿ ಸಾಸನತೋ ಪರಿಹೀನೋ. ನಿರಙ್ಕತೋತಿ ನಿರಾಕತೋ. ಏತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿರೂಪಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಛಿನ್ನೋತಿ ಅನ್ತರಾಖಣ್ಡಿತೋ.

ಪಕತತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಕತತ್ತಾ ನಾಮ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಾಪನ್ನಾ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಾ ಚ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಕತತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕತೋ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಕತತ್ತಭೂತೇಹಿ ಅಲಜ್ಜೀಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಕರಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ. ಯದಿ ಹಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ಪಕತತ್ತೇಹೇವ ಕರೀಯತಿ, ನ ಅಪಕತತ್ತೇಹೀತಿ ಏವಂ ಅಪಕತತ್ತೇಹಿ ಸಹಸಂವಾಸಪಟಿಕ್ಖೇಪಪರಂ ಇದಂ ವಚನಂ, ನ ಪನ ಪಕತತ್ತೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅಲಜ್ಜೀಆದೀಹಿ ಏಕತೋ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ. ಏವಂ ಸಂವಾಸವಿಧಾನಪರಂ ಪಕತತ್ತೇಸುಪಿ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಚ ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಕಮ್ಮಕರಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಸಚೇ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ವುತ್ತವಿಧಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋತಿ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ). ‘‘ಯತ್ಥ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗೋ ವಟ್ಟತಿ, ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋಪಿ ತತ್ಥ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಸಹ ಪರಿಭೋಗೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏಕತೋ ಕಮ್ಮಕರಣಸ್ಸಾಪಿ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಕಪುಗ್ಗಲನಿಯಮತ್ಥಂ ಯ್ವಾಯಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ…ಪೇ… ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪಜ್ಜನಕಪುಗ್ಗಲಾಯೇವಾತಿ ನಿಯಮೋ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಾಪಜ್ಜನಕಾನಮ್ಪಿ ಸೇಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವಾ, ಅಥ ಖೋ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇಸುಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಕಾ ಅಲಜ್ಜೀ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನ ಪನ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಆದೀಸೂತಿ ಏವಂ ನಿಯಮೋ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಪಕತತ್ತೇಸುಯೇವ ಏಕತೋ ಕಮ್ಮಕರಣಾರಹಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕಾ ಲಜ್ಜೀ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನ ಅಪಕತತ್ತೇಸೂತಿ ಏವಮೇವ ನಿಯಮೋ ಸಿಜ್ಝತಿ ಅಪಕತತ್ತಾನಂ ಗಣಪೂರಣತ್ತಾಭಾವೇನ ಅಸಂವಾಸಿಕತ್ತನಿಯಮತೋ. ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಪನ ಗಣಪೂರಕಾ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಾಧನತೋ ಅಸಂವಾಸಿಕೇಸು ನ ಗಹಿತಾ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿಂ ಅಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಹ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಆಪತ್ತಿ ಅಲಜ್ಜಿತಾ ಚ ನ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಏಕೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಅಲಜ್ಜೀಸತಮ್ಪಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೫) ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ಏತೇಸು ಕಮ್ಮಾದೀಸು ಸಹ ವಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಞ್ಚತ್ಥೋ ಉಪರಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ತಥಾತಿ ಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇಹೀತಿಆದಿಂ ಪರಾಮಸತಿ. ಏಕತೋ ವನ್ದನಭುಞ್ಜನಗಾಮಪ್ಪವೇಸನವತ್ತಾಪಟಿವತ್ತಕರಣಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಸಜ್ಝಾಯಕರಣಾದಿಸಾಮಗ್ಗಿಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸಿಕ್ಖನಂ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ ನಾಮ, ತಞ್ಚ ಲಜ್ಜೀಹೇವ ಸಮಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅಲಜ್ಜೀಹೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪನ…ಪೇ… ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನ ಚ ಲಜ್ಜೀಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸಮಂ ಏಕತೋ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಸಮಸಿಕ್ಖಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾಸಂ ಸಮಸಿಕ್ಖನಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಲಜ್ಜೀಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ ನಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಏಕಕಮ್ಮಾದೀಸು ಅಲಜ್ಜೀನಂ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಅನೋಕ್ಕನ್ತೇ ಲಜ್ಜೀಹಿ ಸಹ ಸಂವಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಬಹಿಯೇವ ತೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲಜ್ಜಿನೋತಿಆದಿ.

೫೬. ಯಂ ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವತ್ಥುಮೇವ ನ ಹೋತೀತಿ ಸುವಣ್ಣಾದೀಹಿ ಕತಇತ್ಥಿರೂಪಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತೇಸುಪಿ ನಿಮಿತ್ತವೋಹಾರದಸ್ಸನತೋ ತತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕಾಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ಲೇಪಚಿತ್ತಾದಿವತ್ಥೂಸು ಸಞ್ಜಾತಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಪಠಮಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ

೫೭. ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಖ್ಯಾತಪದನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ, ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ‘‘ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಸೇಸೋ.

೫೮. ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾದಿಯನಂ ನಾಮ ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಸೇವನಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಪಟಿಪಕ್ಖನ್ತಿ ಅನಿಟ್ಠಂ ಅಹಿತಂ. ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ರಾಜಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾದಯೋಪಿ ಇಧೇವ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ತಂ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾತಿ ರಾಜಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನುರೂಪೇನ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇತಿ ಪವೇಸನಕ್ಖಣೇ. ಅಗ್ಗತೋ ಹಿ ಯಾವ ಮೂಲಾ ಪವೇಸನಕಿರಿಯಾಯ ವತ್ತಮಾನಕಾಲೋ ಪವೇಸನಕ್ಖಣೋ ನಾಮ. ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಯತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಪವೇಸನಾರಹಂ, ತತ್ತಕಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ, ಪವೇಸನಕಿರಿಯಾಯ ನಿಟ್ಠಿತಕ್ಖಣೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣಾರಮ್ಭತೋ ಅನ್ತರಾ ಠಿತಕಾಲೇ ಠಿತಂ ಅಙ್ಗಜಾತಂ, ತಸ್ಸ ಠಿತಿ ವಾ ಠಿತಂ ನಾಮ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಪತ್ವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ವಾಯಾಮತೋ ಓರಮಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಮಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಠಿತಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಉದ್ಧರಣಂ ನಾಮ ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ ನೀಹರಣಕಿರಿಯಾಯ ವತ್ತಮಾನಕಾಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ನೀಹರಣಕಾಲೇ ಪಟಿಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಪರೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಮಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಾದಿಕಾಯಚಲನಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಿತಮತ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚಿತ್ತಜರೂಪೇನ ಸಞ್ಜಾಯಮಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತಾದಿಚಲನಂ ಇಮಿನಾ ಸೇವನಚಿತ್ತೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಪಿಚ ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪರೇಹಿ ಅನುಪಕ್ಕಮಿಯಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಚಲನಂ ಹೋತೇವ, ತಞ್ಚ ತೇನ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಸೋ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ (ಪಾಚಿ. ೬೫೭-೬೫೮) ವಿಯ. ತತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ‘‘ಅಧಕ್ಖಕಂ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಆಮಸನಂ ವಾ…ಪೇ… ಪಟಿಪೀಳನಂ ವಾ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೫೭) ಸಾದಿಯನಮತ್ತೇಯೇವ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ ಪನ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೭೦) ಅತ್ತನೋ ಉಪಕ್ಕಮಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಫುಸಿಯಮಾನಸ್ಸ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇ ಚ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಞ್ಜನಿತಕಾಯಚಲನೇ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಯೋಗಾಭಾವೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ ವುತ್ತಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಿಸಯೇಪಿ ಪರೇಹಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಹತ್ಥಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಮಿಯಮಾನಸ್ಸ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಚ ಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಮುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅಮುತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಏವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುನ್ತಿ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿಂ, ಅಙ್ಗಾರಪುಣ್ಣಾವಾಟಂ ವಾ. ಇತ್ಥಿಯಾ ಉಪಕ್ಕಮಿಯಮಾನೇ ಅಸಾದಿಯನಂ ನಾಮ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ಇಮಞ್ಹೀತಿಆದಿ. ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹೀತಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹಜಾತಿಜರಾಮರಣಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಏಕಾದಸಗ್ಗೀಹಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ. ಚತುಕ್ಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಪುಗ್ಗಲವಿಸಯತಾಯ ಏಕೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ ಪವೇಸನಪವಿಟ್ಠಠಿತಉದ್ಧರಣಸಙ್ಖಆತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಚತುಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಠಮಚತುಕ್ಕಕಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಾರಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ಪಞ್ಚ ಚತುಕ್ಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇಪಿ ಏಕಮಗ್ಗವಿಸಯತಾಯ ತೇಸಂ ಏಕತ್ತಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಚತುಕ್ಕತಾ ವುತ್ತಾ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಸುದ್ಧಿಕಚತುಕ್ಕಾನೀತಿಆದಿ.

ಏಕೂನಸತ್ತತಿದ್ವಿಸತಚತುಕ್ಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೯-೬೦. ಮತ್ತನ್ತಿ ಸುರಾದೀಹಿ ಮತ್ತಂ. ಅಕ್ಖಾಯಿತನಿಮಿತ್ತಾ ಇಧ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕ್ಖಾಯಿತನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಜಾಗರನ್ತಿನ್ತಿಆದಿ ವಿಸೇಸನರಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಸುದ್ಧಿಕಚತುಕ್ಕಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮಾನಾಚರಿಯಕಾಥೇರಾತಿ ಏಕಾಚರಿಯಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸನ್ತೇವಾಸಿಕಾ. ಗಙ್ಗಾಯ ಅಪರಭಾಗೋ ಅಪರಗಙ್ಗಂ. ವತರೇತಿ ಗರಹತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಏವಂ ವಿನಯಗರುಕಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪರಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೇನ ವುಚ್ಚಮಾನವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ಗರುಕರಣೀಯತಾಯ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಾರಾಜಿಕಖೇತ್ತಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಗಹೇತ್ವಾ. ಯದಿ ಹಿ ಸಾವಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ, ಅಲಜ್ಜೀನಂ ತತ್ಥ ಲೇಸೇನ ಅಜ್ಝಾಚಾರಸೋತೋ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸುಯೇವ (ಪಾಚಿ. ೪೯-೫೧) ಸಾವಸೇಸಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಪಞ್ಞಾಪನಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ನ ಲೋಕವಜ್ಜೇಸೂತಿ ಆಹ ಇದಞ್ಹೀತಿಆದಿ. ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಹಿ (ಪಾಚಿ. ೪೯ ಆದಯೋ) ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯಚ್ಛನ್ನೇ ಯೇಭುಯ್ಯಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನೇ ಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾಪಿ ಸಾವಸೇಸತ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಯೇಭುಯ್ಯಚ್ಛನ್ನಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನಾದೀಸುಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ಇಧ ಪನ ನಿರವಸೇಸತ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಭಗವತಾ ದಸ್ಸಿತಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತನಿಮಿತ್ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿಮೇವ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭತಿ.

ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಪಿಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ನಿಮಿತ್ತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾಪಿ ಮಂಸರಾಜಿ ಸಚೇ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಯೇಭುಯ್ಯಕ್ಖಾಯಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಖಾಯಿತೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಪರಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಾದಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೇಸು ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಯಾವ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಖಾಯಿತಂ ಯೇಭುಯ್ಯಕ್ಖಾಯಿತಂ ನಾಮ, ತತೋ ಪರಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ನತ್ಥಿ, ಯಾವ ಚತುತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಖಾಯಿತಂ, ತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಯೇವಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಮತಸರೀರಸ್ಮಿಂಯೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಮತಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ವುತ್ತಂ. ಯದಿಪಿ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿಆದಿ ಜೀವಮಾನಕಸರೀರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸೇವ ಅಧಿಕತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಜೀವಮಾನಕಸರೀರಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಮಗ್ಗೇ ಸಚೇಪಿ ತಚಾದೀನಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಿನ್ನೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಸೋ ಖಾಯಿತನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಮಂಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಮಿತ್ತಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮಂಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಯಾವ ಮುತ್ತವತ್ಥಿಕೋಸಾ ಛಿದ್ದಾಕಾರೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಛವಿಚಮ್ಮಮತ್ತೋ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಾಕಾರೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪವೇಸನಂ ಜಾಯತೀ’’ತಿ. ನಿಮಿತ್ತಸಣ್ಠಾನಂ ಪನ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾತಿ ಪವೇಸನಾರಹಛಿದ್ದಾಕಾರೇನ ಠಿತಅಬ್ಭನ್ತರಮಂಸಾದಿಂ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ. ಏತೇನ ಯಾವ ಪವೇಸೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತಾವ ಮಗ್ಗೋಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಮಿತ್ತತೋ ಪತಿತಾಯ ಮಂಸಪೇಸಿಯಾತಿ ಇದಂ ನಿಮಿತ್ತಸಣ್ಠಾನವಿರಹಿತಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನಿಮಿತ್ತಸಣ್ಠಾನಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಟಮಂಸಪೇಸಿಯಾ ಪನ ಮತಸರೀರೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತನಿಮಿತ್ತೇ ವಿಯ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ.

ಏವಂ ಜೀವಮಾನಕಮನುಸ್ಸಸರೀರೇ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮತಸರೀರೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಮತಸರೀರೇ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ವತ್ಥಿಕೋಸೇಸೂತಿ ಪುರಿಸಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತಕೋಸಚಮ್ಮೇಸು. ‘‘ನವದ್ವಾರೋ ಮಹಾವಣೋ’’ತಿಆದಿ (ಮಿ. ಪ. ೨.೬.೧) ವಚನತೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಕ್ಖಿನಾಸಾದೀನಿ ವಣಸಙ್ಖೇಪೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತಾನೀತಿ ತೇಸುಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮತಸರೀರೇಪಿ, ತೇನಾಹ ಮತೇ ಅಲ್ಲಸರೀರೇತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅಲ್ಲಸರೀರೇತಿ ಅಕುಥಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತೇತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತೇತಿ ಉಪಡ್ಢಕ್ಖಾಯಿತಾದಿಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಕ್ಖಿನಾಸಾದಿಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತೇಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತೇಸುಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಉಪಡ್ಢಕ್ಖಾಯಿತಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಹತ್ಥಿಆದೀಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ‘‘ಅಮಗ್ಗೇನ ಅಮಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೬) ಹಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ. ಯದಿ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಞೇವ ವಣೇಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ನಾಸವತ್ಥಿಕೋಸೇಸುಪಿ ಪಟಙ್ಗಮುಖಮಣ್ಡೂಕಸ್ಸ ಮುಖಸಣ್ಠಾನೇಪಿ ಚ ವಣಸಙ್ಖೇಪತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ವುತ್ತಞ್ಚ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ಏವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಮತಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನನ್ತಿ ಮತಕೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಮೇಥುನರಾಗೇನ ವತ್ಥಿಕೋಸಂ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥಿಕೋಸಂ ಅಪ್ಪವೇಸೇನ್ತೋ’’ತಿ. ಮೇಥುನರಾಗೋ ಚ ನಾಮ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಂ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ರಾಗೋ, ಸೋ ಚ ಪುರಿಸಾದೀಸುಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಚ ಅಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಸರೀರೇಪಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಮುತ್ತೇಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ನ ಹೋತಿ, ಖೇತ್ತಾನುರೂಪಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಪ್ಪವೇಸೇನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ತೀಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪವೇಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಸತಿಪಿ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಬಹಿ ಘಟ್ಟನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನೇವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತಂ, ಇತರಥಾ ಪವೇಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಬಹಿ ಛುಪನ್ತಸ್ಸ ಮೇಥುನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಛುಪತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಛುಪಿತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಛುಪೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೫೨) ಇಮಸ್ಸ ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ಬೀಜಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಮುಖೇನೇವ ಛುಪನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಓಟ್ಠಜಿವ್ಹಾದಿಮುಖಾವಯವೇನ ಛುಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಓಳಾರಿಕತ್ತಾತಿ ಅಜ್ಝಾಚಾರಸ್ಸ ಥುಲ್ಲತ್ತಾ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತನ್ತಿ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಸುತ್ತಂ. ಸುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸುಟ್ಠುಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹನ್ತಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತಮುಖೇನೇವ ನಿಮಿತ್ತಛುಪನಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ಮೇಥುನರಾಗೀನಞ್ಚ ಅಙ್ಗಜಾತೇನ ಛುಪನಸ್ಸೇವ ಅನುರೂಪತಞ್ಚ ಸುತ್ತೇ ಚ ‘‘ಮುಖೇನಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ನಯಂ ಯಥಾಬಲಂ ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗನ್ತಿ ಇದಂ ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ ನಿದಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಇತರಮಗ್ಗದ್ವಯಂ ಪನ ನಿಮಿತ್ತಮುಖೇನ ಛುಪನ್ತಸ್ಸ ವಣಸಙ್ಖೇಪೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಮೇಥುನರಾಗೇನೇವ. ನಿಮಿತ್ತಮುಖೇನ ಪನ ವಿನಾ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಂ ಪಕತಿಮುಖೇನ ಛುಪನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಪಕತಿಮುಖೇನ ಪಕತಿಮುಖಛುಪನೇ ವಿಯ, ಇತರಥಾ ತತ್ಥಾಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ನ ಯುತ್ತಂ ಖನ್ಧಕಸುತ್ತೇಪಿ ತಥಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಮುಖೇನ ವಾ ಪಕತಿಮುಖಾದಿಂ ಇತರಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಛುಪನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ.

ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಬಹಿನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮತೋ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಯದಿ ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತಂ ಛುಪತಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಹೋತೀತಿ? ಕೇಚಿ ತಾವ ‘‘ಮೇಥುನರಾಗಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸೇಸೇಸು ವತ್ಥುವಸೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಪವೇಸನಕ್ಖಣೇ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಸಮ್ಭವತೋ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಉಪಕ್ಕಮನಕ್ಖಣೇ ವಿಯ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಇದಮೇವ ಯುತ್ತತರಂ. ಮಗ್ಗತ್ತಯತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇಯೇವ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದಿರಾಗಭೇದತೋ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ. ತತ್ಥ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಕ್ಖಣೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ, ತೇನೇವ ಪರೋಪಕ್ಕಮೇನ ಪವೇಸನಾದೀಸು ರಾಗಭೇದಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಾದಿಯನಮತ್ತೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವುತ್ತಂ.

ಸನ್ಥತಚತುಕ್ಕಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೧-೨. ಪಟಿಪನ್ನಕಸ್ಸಾತಿ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ. ಉಪಾದಿನ್ನಕನ್ತಿ ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಉಪಾದಿನ್ನಕೇನ ಫುಸತೀತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರೇನ ಫುಸೀಯತೀತಿ ಕಮ್ಮಸಾಧನೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ಉಪಾದಿನ್ನಕೇನ ನ ಫುಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೇಸಂ ಓಡ್ಡೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಲೇಸಂ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪರಿಕಪ್ಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ಥತಾದಿಭೇದೇಹಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಸನ್ಥತಾದಿವಿಸೇಸನೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ. ಸನ್ಥತಾಯಾತಿ ಸಮುದಾಯೇ ಏಕದೇಸವೋಹಾರೋ ದಡ್ಢಸ್ಸ ಪಟಸ್ಸ ಛಿದ್ದನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಟಸ್ಸ ಏಕದೇಸೋವ ವತ್ಥತೋ ದಡ್ಢೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಏಕದೇಸವೋಹಾರಂ ಸಮುದಾಯೇ ಪಟೇ ಉಪಚಾರತೋ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಸಮುದಾಯಂ ದಡ್ಢಪ್ಪದೇಸಸಙ್ಖಾತಛಿದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೀಭಾವೇನ ‘‘ದಡ್ಢಸ್ಸ ಪಟಸ್ಸ ಛಿದ್ದ’’ನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪದೇಸವೋಹಾರಂ ಸಮುದಾಯಭೂತಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಸನ್ಥತಮಗ್ಗಸಮ್ಬನ್ಧಿನಿಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ಥತಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೬೧-೬೨) ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಏಕದೇಸೇ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಅವಯವವೋಹಾರೇನ ಸಮುದಾಯಸ್ಸೇವ ಪತೀಯಮಾನತ್ತಾ. ಇತರಥಾ ಹಿ ಸನ್ಥತಾಯ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಬನ್ಧಿತಾ ಚ ನ ಸಿಯಾ, ಏಕದೇಸೇ ಸಮುದಾಯೋಪಚಾರಸ್ಸ ಪನ ಏಕದೇಸೋವ ಅತ್ಥೋ ಸಾಖಾಯ ಛಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ರುಕ್ಖೋ ಛಿಜ್ಜತೀತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

ವತ್ಥಾದೀನಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಪ್ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಬಹಿಯೇವ ವೇಠನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮುದಾಯೇ ಅವಯವೂಪಚಾರೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಸನ್ಥತೋ ನಾಮಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ತಕೇ ಪವಿಟ್ಠೇತಿ ತಿಲಬೀಜಮತ್ತೇ ಪವಿಟ್ಠೇ. ಅಕ್ಖಿನಾಸಾದೀನಂ ಸನ್ಥತತ್ತೇಪಿ ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವಾತಿ ಆಹ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿಆದಿ. ಖಾಣುಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಖಾಣುಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸಮತಲಂ, ಅತಿರಿತ್ತಂ ವಾ ಠಿತಂ ಖಾಣುಂ ಸಚೇ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಘಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಪವೇಸಾಭಾವತೋ. ಸಚೇ ಪನ ಈಸಕಂ ಅನ್ತೋ ಅಲ್ಲೋಕಾಸೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಅನುಪಾದಿನ್ನಮೇವ ಖಾಣುಸೀಸಂ ಅಙ್ಗಜಾತೇನ ಛುಪತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ತಸ್ಸ ತಲನ್ತಿ ವೇಳುನಳಾದಿಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಲಂ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಖಾಣುಕೇತಿ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸಿತವೇಳುಪಬ್ಬಾದಿಕಸ್ಸ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಸೀಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತೇತಿಆದೀಸು ಯಥಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇ ಖಾಣುಂ ಕತ್ವಾ ಘಟ್ಟನಾದಿಕಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಾದೀಸುಪಿ ಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ರಾಜಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾದಿಚತುಕ್ಕಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೫. ಕೇರಾಟಿಕಾತಿ ವಞ್ಚಕಾ. ಪಠಮಂ ಇತ್ಥಿಧುತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಇತರಧುತ್ತೇಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇತ್ಥಿಧುತ್ತಸುರಾಧುತ್ತಾದಯೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ

೬೬. ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ನತ್ಥಿ ಸೇವೇತುಕಾಮತಾ ಮಗ್ಗೇನ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ದೂಸಿತಸ್ಸ ಪನ ಮಗ್ಗೇನ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಏವಮೇಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಸಿದ್ಧಂ, ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾದಿಯನಂ ಅಸಿದ್ಧಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾದಿಯಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಮಹಾವನೇ ಏವ. ಸಬ್ಬಙ್ಗಗತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಾಯಗತಂ. ‘‘ಲೋಹಿತಂ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕೇಸಾದೀನಂ ವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಿಚ್ಚಮೇವ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪಿತ್ತಕೋಸತೋ ಪಿತ್ತಂ ಚಲಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಪಿತ್ತಂ ಚಲಿತ್ವಾ ಪಿತ್ತಕೋಸೇಯೇವ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಪುನ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಸೋಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭತಿ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಚ ಪಕತಿಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಕಿಣ್ಣಕನ್ತಿ ವೋಮಿಸ್ಸಕನಯಂ. ಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ. ಕಿರಿಯಾತಿಆದಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಅಕಿರಿಯಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹತೋ. ವೇದನಾಯ ಸಹ ಕುಸಲಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ‘‘ಕಾಯೋ ವಾಚಾ ಕಾಯವಾಚಾ ಕಾಯಚಿತ್ತಂ ವಾಚಾಚಿತ್ತಂ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನಿ ಛ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ತಂತಂಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ನಿಯತಆಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಗಹಣತ್ಥಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಸೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಕಥನಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಆಪತ್ತಿವಿಸೇಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಆಪತ್ತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಸಾಧಾರಣತ್ತಾ, ಇಮೇಸು ಪನ ಛಸು ಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ. ಸಮಾಸತೋ ತಂ ಇಮಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಛ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಅತ್ಥಿ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿಆದಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸವಸೇನ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ದಸ್ಸನಂ. ತೇರಸ ಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಾನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಸಮನುಭಾಸನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಭೂತಾರೋಚನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಚೋರೀವುಟ್ಠಾಪನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅನನುಞ್ಞಾತಸಮಉಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಛಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ, ಪಞ್ಚಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಚಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಯಞ್ಹಿ ಪಠಮತತಿಯಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಪನ ದುತಿಯತತಿಯಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಅತ್ಥಿ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಭೂತಾರೋಚನಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಯಞ್ಹಿ ಸಚಿತ್ತಕೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಪನ ಅಚಿತ್ತಕೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಭೂತಾರೋಚನಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಅತ್ಥಿ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಅವಸೇಸಸಮಉಟ್ಠಾನಸೀಸವಸೇನ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಯಂ ತತಿಯಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ಪಠಮಚತುತ್ಥೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಛಟ್ಠೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ‘‘ಸಮನುಭಾಸನಸಮಉಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಇತಿ ಸರೂಪೇನ ಅಟ್ಠ ಆಪತ್ತಿಸೀಸಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅವಸೇಸಾನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಪದಸೋಧಮ್ಮಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಧಮ್ಮದೇಸನಾಚೋರೀವುಟ್ಠಾಪನಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಞ್ಚಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಸೀಸಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ದುತಿಯಪಞ್ಚಮೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಪಞ್ಚಮೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮಉಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಇದಂ ಚೋರೀವುಟ್ಠಾಪನಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಚ್ಛಿಮೇಸು ತೀಸು ಸಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು ಏಕೇಕಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ತಿವಿಧಾನಿ. ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಪನ ಪಠಮಚತುತ್ಥೇಹಿ ವಾ ದುತಿಯಪಞ್ಚಮೇಹಿ ವಾ ತತಿಯಛಟ್ಠೇಹಿ ವಾ ಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ವಾ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಏವಂ ಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ತೇರಸಧಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ರಾಪೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ಕಿರಿಯತೋತಿ ಪಥವೀಖಣನಾದಿ (ಪಾಚಿ. ೮೪-೮೫) ವಿಯ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನಿತಕಮ್ಮತೋ. ಅಕಿರಿಯತೋತಿ ಪಠಮಕಥಿನಾದಿ (ಪಾರಾ. ೪೫೯ ಆದಯೋ) ವಿಯ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣೇನೇವ. ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋತಿ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೮ ಆದಯೋ) ವಿಯ. ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ, ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯತೋ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿ (ಪಾರಾ. ೫೮೨ ಆದಯೋ) ವಿಯ, ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ, ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ ಕುಟಿಕಾರಾದಿ (ಪಾರಾ. ೩೪೨) ವಿಯ. ವೀತಿಕ್ಕಮಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಮಜ್ಝೇಪದಲೋಪೀಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಚಿತ್ತಙ್ಗಂ ಲಭತಿ ಸಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನೇಹೇವ ಸಮುಟ್ಠಹನತೋ. ಇತರನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಙ್ಗನಿಯಮೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಮುಖೇನ ಚೇತಂ ಸಞ್ಞಾದುಕಂ ವುತ್ತಂ, ಆಪತ್ತಿಮುಖೇನ ಸಚಿತ್ತಕದುಕನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವಿಸೇಸೋ, ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಾವ.

ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಹಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಾಯಕಮ್ಮೇ ವಾ ವಚೀಕಮ್ಮೇ ವಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ತತ್ಥ ಬಾಹುಲ್ಲವುತ್ತಿತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಮುಸಾವಾದಾದಯೋ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ದುಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ವಿಭಾಗತೋ ಪನ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಚ ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮತದುಭಯವಸೇನ ತಿವಿಧಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ತತೋಯೇವ ಇಧಾಪಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೮೯) ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ತದುಭಯವಸೇನ ದಸ್ಸಿತಂ. ಅತ್ಥಿ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕುಸಲನ್ತಿಆದಿ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತವಸೇನ ಕಾರಿಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕುಸಲಾದಿಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಮುತಿಸಭಾವತ್ತಾ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಾದಿಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮೇ ಉಪಾದಾಯ ಹಿ ಭಗವತಾ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಮುತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ. ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಯಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೬೬ ಪಕಣ್ಣಕಕಥಾ). ನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಆಣಾಯತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಕುಸಲಾದಿಪರಮತ್ಥಸಭಾವಾ ಹೋತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಾನಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ತಸ್ಸಾ ದೇಸನಾದೀಹಿ ವಿಸುದ್ಧಿಅಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಚ. ನ ಹಿ ಕಾರಣಬಲೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಕುಸಲಾದಿಸಭಾವಾ ಆಪತ್ತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾದೀಸು ನಿವತ್ತತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ತಸ್ಸಾ ಕೇನಚಿ ವಿನಾಸೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಸರಸವಿನಾಸತೋ ದೇಸನಾದಿನಾ ಚ ಆಪತ್ತಿ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ವಚನಮತ್ಥಿ, ನ ಪನ ತೇನ ಅಕುಸಲಾದಿ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ಪಿತುಘಾತಾದಿಕಮ್ಮೇನ ಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಂ ಆನನ್ತರಿಯಾದಿಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಾ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ನಿಗ್ಗಹಾದಿದಸಅತ್ಥವಸೇ (ಪಾರಾ. ೩೯; ಪರಿ. ೨) ಪಟಿಚ್ಚ ಭಗವತಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾದಿನಾಮರೂಪಧಮ್ಮೇ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೇವ ಆಪತ್ತಿ, ಸಾ ಚ ಯಥಾವಿಧಿಪಟಿಕಮ್ಮಕರಣೇನ ವಿಗತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಹ ದ್ವತ್ತಿಂಸೇವ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತಾನೀತಿಆದಿ. ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕತ್ತೇನೇವ ಹೇತ್ಥ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಆಪತ್ತಿತೋ ಭೇದೋ ಸಿದ್ಧೋ. ನ ಹಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ತತೋ ಅಭೇದೋ ಯುತ್ತೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಸಮುಟ್ಠಿತಭೇದಬ್ಯವಹಾರುಪಚ್ಛೇದಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೬೬ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ಪನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಕುಸಲತ್ತಮೇವ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ, ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ, ‘‘ಅಕುಸಲತ್ತಂ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತತ್ತಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಕ್ಖಣೇಪಿ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ಯಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಕುಸಲಂ, ಇತರೇಹಿ ಇತರನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೬೬ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ) ಇಮಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಸೇ ಗಹಿತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಇಮಿನಾ ಪನ ವಚನೇನ ತಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಕುಸಲಭಾವೋ ಪರಿಯಾಯತೋ, ನ ಪರಮತ್ಥತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಂ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಂ ವಚನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಇಮಿನಾ ಪನ ವಚನೇನ ತಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಕುಸಲಭಾವೋ ಪರಿಯಾಯತೋ, ನ ಪರಮತ್ಥತೋತಿ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಇತರೇಹಿ ಇತರನ್ತಿ ವಚನೇನ ‘‘ಯಂ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜಹಿ, ತಂ ಅಕುಸಲಂ, ಯಂ ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇತರೇಹೀತಿ ವಚನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಇಮಿನಾಪಿ ವಚನೇನ ಇತರನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಕುಸಲಭಾವೋ ಅಬ್ಯಾಕತಭಾವೋ ಚ ಪರಿಯಾಯತೋ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಅವತ್ವಾ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಏವ ಕಥನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ. ಯಂ ಪನ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲನ್ತಿಆದಿವಚನಂ ಕಾರಣತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಅಕಾರಣಂ ಯಂ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಕುಸಲಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತತ್ತಾ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕುಸಲವೋಹಾರಸ್ಸ ಅಯುತ್ತತಾಯ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತತ್ತೇಪಿ ಭಗವತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೇನ ಸಾವಜ್ಜಧಮ್ಮತ್ತಾ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನಾಪಿ ಅನವಜ್ಜಕುಸಲವೋಹಾರೋ ನ ಯುತ್ತೋ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧತ್ತಾ. ಯಥಾ ಆಕಾಸಾದಿಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನತಾದಿವೋಹಾರೋ ವಿಯ ಜಾತಿಜರಾಭಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನತಾದಿವೋಹಾರೋ ಅನವಟ್ಠಾನಾದಿದೇಸತೋ ಅಯುತ್ತೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಕುಸಲವೋಹಾರೋ ಅಯುತ್ತೋ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ. ಅಕುಸಲಾದಿವೋಹಾರೋ ಪನ ಯುತ್ತೋ, ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಪನ ಅಕುಸಲಾದಿಸಭಾವತಾ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾನತಿವತ್ತನತೋ. ಸುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಯಥಾ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮಾದೀಹಿ ವಿರೋಧೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ…ಪೇ… ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ, ತಂ ಅಯುತ್ತಮೇವ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಖಣಿಕತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾಪಿ ದೇಸನಾದಿಪಟಿಕಮ್ಮಂ ವಿನಾವ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ರೂಪಪರಮ್ಪರಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ತನ್ನ, ಪಟಿಕಮ್ಮೇನಾಪಿ ಅವಿಗಮಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ನ ಹಿ ರೂಪಸನ್ತತಿದೇಸನಾದೀಹಿ ವಿಗಚ್ಛತಿ ಸಕಾರಣಾಯತ್ತತ್ತಾ, ಇತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪರಮತ್ಥತಾ ಅಯುತ್ತಾ, ಏತೇನೇವ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಹಸೇಯ್ಯವಸೇನ ತಥಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತರೂಪಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿಭಾವತೋ’’ತಿಆದಿ, ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಧಮ್ಮಮೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಅಚಿತ್ತಾ ಅವೇದನಾ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಸಚಿತ್ತಾ ಸವೇದನಾವ, ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಭಾವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನೇವ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕುಸಲಾದಿಸಭಾವಂ ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ನಿಸೇಧೇತುಂ ‘‘ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಚನತೋ…ಪೇ… ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಯಮೇವ ವಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಂತಂಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಮುತಿ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಯಾವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಾರಣಾ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಾರಣೇಹಿ ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ವೋಹರೀಯತಿ. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸಮ್ಮುತಿಸಭಾವತ್ತೇಪಿ ಹಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಪಟಿಕಿರಿಯಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾದರೇ ಅಕುಸಲರಾಸಿ ಚೇವ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗನ್ತರಾಯೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ಯಥಾವಿಧಿಂ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಅನತಿಕ್ಕಮನಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಚ ತೇಸಂ ಅನನ್ತಪ್ಪಭೇದಾ ಸೀಲಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ದ್ವತ್ತಿಂಸೇವಾತಿ ನಿಯಮೋ ಆಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಏತೇಹೇವ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಕತೋ, ನ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತೀನಮ್ಪಿ ಏತೇಹೇವ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಝಾನನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾನಞ್ಚ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನಕೇಹಿ ವಿಪಾಕಅಪ್ಪನಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಚೇವ ರೂಪಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಆಪತ್ತಿ ಸಮ್ಭವತಿ.

ದಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುದ್ವಯೇನ ಸಹ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಕಿರಿಯಚಿತ್ತಾನಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಾದೀಸು ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಮೇವ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತವಸೇನ ದ್ವಿಚಿತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ತಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ಭೇದೋ ಲಬ್ಭತಿ, ನಾಞ್ಞೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ಜಾಯಮಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತಾದಿಚಲನಂ ಸಾದಿಯನಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೇ ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮುಪ್ಪಾದಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಇತರಥಾ ‘‘ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ.

ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೬೬ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವತೋ’’ತಿಆದಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾಯ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ; ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೩-೪) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ಮೇಥುನಂ ಸಾದಿಯನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಾದಿಕಾಯಚಲನಂ ನ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ, ಸಾದಿಯನಚಿತ್ತಾನುಗುಣಮೇವ ಪನ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚಿತ್ತಜರೂಪಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ಸುಖುಮಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಏವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತೇನಾಹ ಕಾಯದ್ವಾರೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಮತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಏವ ಕಾಯಕಮ್ಮಭಾವೇ ಕಾರಣಂ, ನ ಚಿತ್ತಂ. ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾತಾಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾಯೇವ ಅಙ್ಗಮತ್ತಂ, ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಭಾವಸ್ಸ, ಇತರಥಾ ಮೇಥುನಸ್ಸ ‘‘ಮನೋಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ನ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಮ್ಮಭಾವೋ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ. ಕಮ್ಮಭಾವೋತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಭಾವೋ. ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತನ್ತಿ ಏತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿಕಂ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಸೇನಾತಿ ತಂತಂಸಿಕ್ಖಾಪದನಿಯತಆಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಗಹಣತ್ಥಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮುಖೇನ.

ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

ಇದಂ ಕಿನ್ತಿ ಕಥೇತುಕಾಮತಾಪುಚ್ಛಾ. ಇಮಾತಿಆದಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ವಿನೀತಾನಿ ಆಪತ್ತಿಂ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಆಪನ್ನೋತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೬೭) ಭಗವತಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ. ತಂ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಾನತೋ ದಸ್ಸನತೋ ಉದ್ದಾನಭೂತಾ ಗಾಥಾ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾ, ಸಙ್ಗಹಗಾಥಾ, ಉದ್ದೇಸಗಾಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವತ್ಥು ಗಾಥಾತಿ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಕಾ ವಿನೀತವತ್ಥುಪಾಳಿಯೇವ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಂ ಗನ್ಥನತೋ ‘‘ವತ್ಥುಗಾಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ನ ಛನ್ದೋವಿಚಿತಿಲಕ್ಖಣೇನ. ಉದ್ದಾನಗಾಥಾನಂ ವತ್ಥು ವತ್ಥುಗಾಥಾತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು. ದುತಿಯಾದೀನನ್ತಿ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಾದೀನಂ. ಯಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕಾರಾದಯೋ ಸಿಪ್ಪಿಕಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕರೂಪಂ, ಪಟಿಮಾರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೭. ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇತಿ ಮಕ್ಕಟೀವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥೂನಿ ದ್ವೇ. ತಾನಿಪಿ ಭಗವತಾ ವಿನೀತಭಾವೇನ ಪುನ ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸೀತಿಆದಿ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೇಸಂ ಪಠಮಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪನ ಭಗವತಾ ಚ ಗರಹಿತ್ವಾ ವುತ್ತವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುನ್ತಿಆದಿ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಚ ಪಠಮಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚಿತೇ, ಭಗವತಾ ಚ ತೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕತ್ತೇ ಪಕಾಸಿತೇ ಭೀತಾ ತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಚ್ಛಾ ಆರೋಚೇನ್ತಿ ಏವ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಭಗವತಾ ಪುಟ್ಠಾ ಪನ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನವಸೇನಾಪಿ ಆರೋಚೇನ್ತಿ. ಭಗವಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ತ್ವನ್ತಿಆದಿನಾ ತೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕತ್ತಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನೋತಿ ಏವ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾಯಂ ಪನ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅವತ್ವಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಗುಣಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇಧಾಪಿ ತೇಸಂ ವತ್ಥೂನಂ ಭಗವತಾ ವಿನೀತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಇಮಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾನೇವೇತಾನಿ ವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕುಸೇತಿ ಕುಸತಿಣಾನಿ. ಕೇಸೇಹೀತಿ ಮನುಸ್ಸಕೇಸೇಹಿ.

೬೮. ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪೋಕ್ಖಲಂ ನಾಮ ಸಮಿದ್ಧಂ ಸುನ್ದರಞ್ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ‘‘ಪೋಕ್ಖರತಾ’’ತಿ ರ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋ, ಸಮಿದ್ಧತಾ ಸುನ್ದರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಧಂಸೇಸೀತಿ ಅಭಿಭವಿ. ನ ಲಿಮ್ಪತೀತಿ ನ ಅಲ್ಲೀಯತಿ.

೬೯. ಏವರೂಪಾ ಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಪಿ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಸುಯೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸಮ್ಪದತೋಪಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠತ್ತಾ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ಥನಾದಿಕಂ ಇತ್ಥಿಸಣ್ಠಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುರಿಸ…ಪೇ… ಇತ್ಥಿಸಣ್ಠಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತಂ ನಾನನ್ತರಿಕತೋ ಪನ ‘‘ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಹಿತಂ, ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ, ತಸ್ಸ ವುಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ವುಟ್ಠಾಪೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿ. ತೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯಪಿ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಚರಣಾದಿಕಂ ವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಓಕ್ಕನ್ತಿಕವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಪಸಙ್ಗಾನುಗುಣಂ ಓತರಣಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಬಲವಅಕುಸಲೇನಾತಿ ಪರದಾರಿಕಕಮ್ಮಾದಿನಾ. ದುಬ್ಬಲಕುಸಲೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಬಲವಾಕುಸಲೋಪಹತಸತ್ತಿನಾ ತತೋ ಏವ ದುಬ್ಬಲಭೂತೇನ ಕುಸಲೇನ. ದುಬ್ಬಲಅಕುಸಲೇನಾತಿ ಪುರಿಸಭಾವುಪ್ಪಾದಕಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾದಿಬಲವಕುಸಲೋಪಹತಸತ್ತಿನಾ ತತೋ ಏವ ದುಬ್ಬಲಭೂತೇನ ಪರದಾರಿಕಾದಿಅಕುಸಲೇನ. ಸುಗತಿಯಂ ಭಾವದ್ವಯಸ್ಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಜತ್ತಾ ಅಕುಸಲೇನೇವ ವಿನಾಸೋ ಕುಸಲೇನೇವ ಉಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಆಹ ಉಭಯಮ್ಪೀತಿಆದಿ. ದುಗ್ಗತಿಯಂ ಪನ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ವಿನಾಸೋ ಚ, ತತ್ಥ ದುಬ್ಬಲಬಲವಭಾವೋವ ವಿಸೇಸೋ.

‘‘ಏಹಿ ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಏಕದ್ಧಾನಗಮನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಪರಿಹಾರತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಂವಿದಹನಂ ಪರಿಮೋಚೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತೇನ ಏಕಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇಪಿ ಬಹಿಗಾಮತೋ ಅನ್ತರಘರಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಗಮನಮ್ಪಿ ಆಪತ್ತಿಕರಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಮೋಚನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಮಯನ್ತಿಆದಿ. ಬಹಿಗಾಮೇತಿ ಗಾಮನ್ತರೇ. ದುತಿಯಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಕ್ಕನ್ತಾ ವಾ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೬೯೩) ವುತ್ತಅನಾಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಅನುಲೋಮೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಾಮನ್ತರ…ಪೇ… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಕೋಪೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ. ಲಜ್ಜಿನಿಯೋ…ಪೇ… ಲಬ್ಭತೀತಿ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನದುಕ್ಖಪೀಳಿತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೇಪಿ ಅಸತಿ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಆಪದಾಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಅನಾಪತ್ತಿಅನುಲೋಮೇನ ವುತ್ತಂ. ತಾಯ ದುತಿಯಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಲಜ್ಜಿನಿಯೋ…ಪೇ… ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಲಜ್ಜಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಸಂವಾಸೇ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ತಾ ಅಸನ್ತಪಕ್ಖಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭೋಗೋ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಯದಿ ಹಿ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ತತೋಪಿ ದುತಿಯಿಕಂ ವಿನಾ ಗಾಮನ್ತರಗಮನಾದೀಸು ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಸಿಯಾ ಸಙ್ಗಾಹಿಕತ್ತಾ ತಾಸಂ ಸಙ್ಗಾಹಿಕಲಜ್ಜಿನಿಗಣತೋ ವಿಯ. ಞಾತಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅನಾಗತಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಞಾತಿಕಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ವಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇ ಅರಮನ್ತಸ್ಸ ಮಾನಪಕತಿಕಸ್ಸ ಆಪದಾಟ್ಠಾನಸಮ್ಭವೇನ ತಂ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ ತದಞ್ಞೇಸಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇಪೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಕಾಲೇಪಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯಂ ಕತ್ವಾ. ಉಪಜ್ಝಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಗಹಣತ್ಥಂ ಉಪಜ್ಝಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ.

ವಿನಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೨೧) ವಚನತೋ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇತಿ ಇದಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಪುನಪಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಪಕತತ್ತೋತಿ ಅಪರಿವತ್ತಲಿಙ್ಗೋ. ರಕ್ಖತೀತಿ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನತೋ ರಕ್ಖತಿ, ಅವಿಭತ್ತತಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾನ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಹತ್ಥೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ. ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇ ಜಾತೇ ಪುನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ.

ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ‘‘ಪಕತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ‘ಗಿಹೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಂ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ತತ್ತಕೇನ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ ಅವಿಜಹನತೋ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಭಾವೂಪಗಮನಮ್ಪಿ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಮೇವ. ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋ ಹಿ ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖು ಏವ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಸಂವಾಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತೋಪಿ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಆಪತ್ತಿಞ್ಚ ನ ಜನೇತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚ ಜನೇತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ಅಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ, ತಞ್ಚೇ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿ ಸಮಾನೋ ಓಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಓಮಸವಾದಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೯).

ಏಕೇ ಪನ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾನಂ ದೋಸಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಂ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ತೇನಾಪಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ ವಿಜಹನತೋ. ತೇನೇವ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಾದೀಸು ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ತಂ ನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮತಾಯ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಂ ಇಧ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಂ ತಾಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ತಾಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನಸ್ಸಾಪಿ ಸಬ್ಬಸೋ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿಯಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ‘‘ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಂ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ವಿಬ್ಭಮೋತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ, ತೇನೇವ ತಂ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಯಂ ‘‘ಅಚ್ಛೇದವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಹವಿಬ್ಭಮಾ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನೇ ವಿಬ್ಭಮನಾಮೇನ ವುತ್ತಂ.

ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅದತ್ವಾವ ಅನತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥೂನಂ ಬಹಿ ಛಡ್ಡನೇನ. ಕೇಚಿ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥೂಸು ಸಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪುರೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವತೋ ಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಮತ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮ್ಪಿ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ಚೀವರಾದಿಅಧಿಟ್ಠಾನಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ ತಥಾವಚನಾಭಾವಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಚೀವರಾದೀಸು ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವತ್ವಾಪಿ ವಿಸುಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ಚ ವುತ್ತೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಚ ಚೀವರಾದೀಸು ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇಸುಪಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಏವಮಿಧ. ಇಧ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಯತೋ ಮುತ್ತೇಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಜಹತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜತು, ಯಾವ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವಾ’’ತಿ. ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅನಪೇಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನಪೇಕ್ಖತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಇಧ ವಿಸುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ನ ಹೇತ್ಥ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇ ವಿಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಮತ್ಥಿ. ಅಪಿಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಸತಿ ಪುರೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೋಪಿ ಆಹಾರೋ ಭುಞ್ಜಿತುಕಮ್ಯತಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾತಿ, ತಥಾ ಚ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಭೇದಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಏವ ಸಿಯುಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ –

‘‘ಗಣ್ಠಿಕಪತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಗಣ್ಠಿಕನ್ತರೇ ಸ್ನೇಹೋ ಪವಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ತಾದಿಸೇ ಪತ್ತೇಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೫೩).

ತತ್ಥ ಪನ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಅನಪೇಕ್ಖಚಿತ್ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಚ ವುತ್ತಂ. ಕತ್ಥಚಿ ಈದಿಸೇಸು ಚ ಗಣ್ಠಿಕಪತ್ತಾದೀಸು ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅಪೇಕ್ಖಾ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ನತ್ಥೇವ ತಪ್ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಾಮತೋ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥಗತಆಮಿಸೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪುನ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮತಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಪತ್ತಗತಿಕೇ ಆಹಾರೇಪಿ ತಸ್ಸಾ ವತ್ತನತೋ. ನ ಹಿ ಪತ್ತಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಗ್ಗತಿಕಂ ಆಹಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನಾಪಿ ಆಹಾರಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಗ್ಗತಿಕಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ. ತಸ್ಮಾ ವತ್ಥುನೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸಾತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಸನ್ನಿಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ –

‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ನಸ್ಸತಿ, ವಿನಸ್ಸತಿ, ಡಯ್ಹತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚತ್ತೇನ ವನ್ತೇನ ಮುತ್ತೇನ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ದತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ –

ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವತ್ಥುವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಚನತೋ ವತ್ಥುಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಅನಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ನಿಯಮನಮ್ಪಿ ವಿಸುಂ ಏಕಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನಕಾರಣಮೇವ, ಇದಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಸುವುತ್ತಮೇವ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಚ ‘‘ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗಾಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ.

ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಞ್ಹಿ (ಸಾರತ್ಥ. ದೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೬೯) ‘‘ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅದತ್ವಾವ ಅನತ್ಥಿಕತಾಯ ‘ನತ್ಥಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ನ ದಾನಿ ನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ಥೂಸು ವಾ, ‘ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಿಜಹನಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮಮೇವ ಪನ ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಪಾಳಿಪದತ್ಥೇ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಂ. ನಸ್ಸತಿ, ವಿನಸ್ಸತಿ, ಡಯ್ಹತಿ, ವಿಸ್ಸಾಸಂ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಬಲಕ್ಕಾರಾದಿನಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಞ್ಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇಸು ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಿಜಹತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರೇ. ಉಪರೋಪಕಾತಿ ತೇನ ರೋಪಿತಾ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾ. ತೇರಸಸು ಸಮ್ಮುತೀಸೂತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಚೀವರಭಾಜಕಯಾಗುಭಾಜಕಫಲಭಾಜಕಖಜ್ಜಭಾಜಕಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕಸಾದಿಯಗಾಹಾಪಕಪತ್ತಗಾಹಾಪಕಆರಾಮಿಕಪೇಸಕಸಾಮಣೇರಪೇಸಕಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಖಾತಾಸು ತೇರಸಸು ಸಮ್ಮುತೀಸು.