೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ

ಅದುತಿಯೇನಾತಿ ಅಸದಿಸೇನ ಜಿನೇನ ಯಂ ದುತಿಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಕಾಸಿತಂ, ತಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅಯಂ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಧನಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೮೪. ರಾಜೂಹಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ರಾಜಗಹನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮನ್ಧಾತೂ’’ತಿ. ರಾಜಪುರೋಹಿತೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಮ್ಪಿ ರಾಜಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಗ್ಗಹಣಂ, ನಗರಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಚೇತ್ಥ ‘‘ರಾಜಗಹ’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಅಞ್ಞೇಪೇತ್ಥ ಪಕಾರೇತಿ ಸುಸಂವಿಹಿತಾರಕ್ಖತ್ತಾ ರಾಜೂನಂ ಗಹಂ ಗೇಹಭೂತನ್ತಿ ರಾಜಗಹನ್ತಿಆದಿಕೇ ಪಕಾರೇ. ವಸನ್ತವನನ್ತಿ ಕೀಳಾವನಂ, ವಸನ್ತಕಾಲೇ ಕೀಳಾಯ ಯೇಭುಯ್ಯತ್ತಾ ಪನ ವಸನ್ತವನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸದ್ವಾರಬನ್ಧಾತಿ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಯೋಗ್ಗತಾದಸ್ಸನಂ. ನಾಲಕಪಟಿಪದನ್ತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ (ಸು. ನಿ. ೬೮೪ ಆದಯೋ) ನಾಲಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ದೇಸಿತಂ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ. ನೋ ಚೇ ಲಭತಿ…ಪೇ… ಸಾಮಮ್ಪಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾವಾಸತ್ಥವಜೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ‘‘ಅಸೇನಾಸನಿಕೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಆಲಯಕರಣಮತ್ತೇನ ಉಪಗಮನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇನಾಸನಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೨೦೪) ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ನಾಲಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನಾಪೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಅವಿಸೇಸೇನ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನಾವಾಸತ್ಥವಜೇಸುಯೇವ ಚ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾವಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೨೦೩) ಅಸತಿಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ಆಲಯಕರಣವಸೇನ ವಸ್ಸೂಪಗಮನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ನಾಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಮನುಧಮ್ಮತಾತಿ ಸಾಮೀಚಿವತ್ತಂ. ಕತಿಕವತ್ತಾನೀತಿ ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾದಿಂ ವಿಹಾಯ ಸಬ್ಬದಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿಕತಿಕವತ್ತಾನಿ. ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾದಿಖನ್ಧಕವತ್ತಂ ಪೂರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ.

ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವಾ ಅಪ್ಪವಾರೇತ್ವಾ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯನಿಮಿತ್ತೇ ಸತಿ ಏವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನಾಸತಿ, ಇತರಥಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ಹಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪುರಿಮಂ ವಾ ತೇಮಾಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ತೇಮಾಸಂ ಅವಸಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೮೫) ಚ ವುತ್ತಂ. ಇಧೇವ ಚ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾ ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ…ಪೇ… ಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ. ಪವಾರಣಾದಿವಸೋಪಿ ತೇಮಾಸಪರಿಯಾಪನ್ನೋವ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪವಾರೇತುನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೯) ಪವಾರಣಾಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನನ್ತಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸತಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯನಿಮಿತ್ತಂ ವಿನಾಪಿ ಯಥಾಸುಖಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ, ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಞ್ಹಿ ಪವಾರಣಾನುಜಾನನಂ ಅನುಪಗತಛಿನ್ನವಸ್ಸಾದೀನಂ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಕತಂ, ನ ಪನ ಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಅವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತದತ್ಥಸ್ಸ ಇಧ ಪಸಙ್ಗಾಭಾವಾ, ಪವಾರಣಂ ಕಾತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಂ ಪವಾರಣಾ ಇಧ ವಿಧೀಯತಿ, ಯೇ ಚ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಞ್ಚ ಅಕತ್ವಾ ಯಾವ ಪವಾರಣಾದಿವಸಾ ವಸಿಂಸು, ತೇ ತತ್ತಕೇನ ಪವಾರಣಾಕಮ್ಮಂ ಪತಿ ಪರಿಯಾಯತೋ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಕಂ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಗಣನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಞಾಯತೋ, ನ ಕಥಿನಕಮ್ಮಂ ಪತಿ ತೇಮಾಸಸ್ಸ ಅಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ, ಇತರಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಪವಾರಣಾದಿವಸೇಪಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಿತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೬) ಇದಂ ಪನ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪುರಿಮಂ ವಾ ತೇಮಾಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ತೇಮಾಸಂ ಅವಸಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ. ೧೮೫) ಚ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಅನನ್ತರಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ಪಕ್ಕಮನಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪರಿವಾರೇ ಚ ‘‘ಕಥಿನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾರಮಾಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೧೨) ವತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಮಾಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೧೨) ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಹಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಚಾರಿಕಾಪಕ್ಕಮನಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಲೋ, ನ ತತೋ ಪುರೇ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಂಯೇವ ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹತ್ತಾ. ಯದಗ್ಗೇನ ಹಿ ಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತದಗ್ಗೇನ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಪವಾರಣಾದಿವಸಸ್ಸ ಅವುತ್ಥತ್ತಾ.

ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೨.೮೪) ‘‘ಏಕದೇಸೇನ ಅವುತ್ಥಮ್ಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ವುತ್ಥಭಾಗಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವುತ್ಥಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ತಂದಿವಸಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ ವಸನ್ತೋವ ಹಿ ತಂ ದಿವಸಂ ವುತ್ಥೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಪರಿವಾಸಅರಞ್ಞವಾಸಾದೀಸು ವಿಯ, ಅಯಞ್ಚ ವಿಚಾರಣಾ ಉಪರಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತತ್ಥೇವ ತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ.

ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾತಿ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನವಸ್ಸತಾದಸ್ಸನಪರಂ ಏತಂ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಮ್ಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸತ್ತಾ. ನ ಓವಸ್ಸಿಯತೀತಿ ಅನೋವಸ್ಸಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸಾಧನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ನ ತೇಮಿಯತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನವಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸದ್ದೋ ವಿಚ್ಛಾಯಂ ವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ಅನು ಅನು ಅವಯೋತಿಆದಿ. ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಆಚರಿಯಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯಕಮ್ಮೇ’’ತಿ. ಕಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ಥಮ್ಭಾದಿ. ತೇಲತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯಾತಿ ತೇಲಮಿಸ್ಸಾಯ ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯ.

೮೫. ಕುಟಿಕಾಯ ಕರಣಭಾವನ್ತಿ ಕುಟಿಯಾ ಕತಭಾವಂ. ಕಿಂ-ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೇ ಅನಾಗತಪ್ಪಚ್ಚಯವಿಧಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಣಘಾತಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕರಣೇನ ಪನ ಬಹೂನಂ ಪಾಣಾನಂ ಮರಣತ್ತಾ ಪಾಣೇ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾತಬ್ಯಭಾವನ್ತಿ ವಿನಾಸೇತಬ್ಬತಂ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತಾನನ್ತಿ ಥೇರೇನ ಅಕತೇಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇ ಪಾಣಕಾನಂ ಮರಣಮತ್ತೇನ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಲೇಸೇನ ಗಹಣಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಚ ‘‘ಮಮ ತಾದಿಸಂ ಅಕುಸಲಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸಲೇಸಗ್ಗಹಣನಿಮಿತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಪಗಮನಂ ಅನುಕಿರಿಯಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅನುಗಮನಂ ಗಾಹಂ. ಘಂಸಿತಬ್ಬೇತಿ ಮದ್ದಿತಬ್ಬೇ, ವಿನಾಸಿತಬ್ಬೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಇದಂ ಭಗವತಾ ಕುಟಿಯಾ ಭೇದಾಪನವಚನೇನ ಸಿದ್ಧಂ, ಸಾಪಿ ತಿಣದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ತುಲಾಥಮ್ಭಾದೀಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಾ ಸುದ್ಧಮತ್ತಿಕಾಮಯಾಪಿ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತಾ ವಟ್ಟತಿ. ಕೇಚಿ ಹಿ ಇಟ್ಠಕಾಹಿಯೇವ ಥಮ್ಭೇ ಚಿನಿತ್ವಾ ತದುಪರಿ ಇಟ್ಠಕಾಹಿಯೇವ ವಿತಾನಾದಿಸಣ್ಠಾನೇನ ತುಲಾದಿದಾರುಸಮ್ಭಾರವಿರಹಿತಂ ಛದನಮ್ಪಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಇಟ್ಠಕಾಮಯಮೇವ ಆವಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ವಟ್ಟತಿ. ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಿಞ್ಜಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕಾ, ತಾಹಿಯೇವ ಕತೋ ಆವಸಥೋ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೋ. ವಯಕಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ ಮತ್ತಿಕುದ್ಧಾರಣಇಟ್ಠಕದಾರುಚ್ಛೇದನಾದಿಕಾರಕಾನಂ ದಿನ್ನಭತ್ತವೇತ್ತನಾದಿವತ್ಥುಬ್ಬಯೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಏತೇನ ಕುಟಿಭೇದಕಾನಂ ಗೀವಾದಿಭಾವಂ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಧಜೋತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಮೇವ ಸಞ್ಞಾಣಭೂತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಹಿ ಈದಿಸೇಸು ಚಾಟಿಆದೀಸು ವಸನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಾನಿಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತಕಾರಣದ್ವಯಮ್ಪಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ ಕುಟಿ ಸೀತಕಾಲೇ ಅತಿಸೀತಾ ಉಣ್ಹಕಾಲೇ ಚ ಉಣ್ಹಾ ಸುಕರಾ ಚ ಹೋತಿ ಚೋರೇಹಿ ಭಿನ್ದಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಠಪಿತಪತ್ತಚೀವರಾದಿಕಂ ಸೀತುಣ್ಹಚೋರಾದೀಹಿ ವಿನಸ್ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪತ್ತಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಛಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಅನುಪವಜ್ಜೋತಿ ಇದಂ ಅಯಂ ಕುಟಿ ವಿಯ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನುಪಯೋಗಾರಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಸುತ್ತೇಹಿ ವಿನದ್ಧಛತ್ತಾದಿಕಂ, ತತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾಗೋವ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ನ ತದವಸೇಸೋ ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ, ತಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಉಪವಜ್ಜೋವ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಘಟಕಮ್ಪಿ ವಾಳರೂಪಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾ

ಛತ್ತದಣ್ಡಗ್ಗಾಹಕಂ ಸಲಾಕಪಞ್ಜರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಪಞ್ಜರಸಲಾಕಾನಂ ಮಜ್ಝಟ್ಠೋ ಬುನ್ದೇ ಪುಥುಲೋ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗೇ ಸಛಿದ್ದೋ ಯತ್ಥ ದಣ್ಡನ್ತರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಛತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಯೋ ವಾ ಸಯಮೇವ ದೀಘತಾಯ ಗಹಣದಣ್ಡೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಛತ್ತದಣ್ಡೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಅಪರಿಗಳನತ್ಥಾಯ ಛತ್ತಸಲಾಕಾನಂ ಮೂಲಪ್ಪದೇಸದಣ್ಡಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ದಳ್ಹಪಞ್ಜರಂ ಕತ್ವಾ ಸುತ್ತೇಹಿ ವಿನನ್ಧನ್ತಿ, ಸೋ ಪದೇಸೋ ಛತ್ತದಣ್ಡಗಾಹಕಸಲಾಕಪಞ್ಜರಂ ನಾಮ, ತಂ ವಿನನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಥಿರಕರಣತ್ಥಮೇವ ಏಕವಣ್ಣಸುತ್ತೇನ ವಿನನ್ಧಿಯಮಾನಂ ಯದಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರಗ್ಗೇನಾತಿ ನಿಖಾದನಮುಖೇನ. ದಣ್ಡಬುನ್ದೇತಿ ದಣ್ಡಮೂಲೇ ಕೋಟಿಯಂ. ಛತ್ತಮಣ್ಡಲಿಕನ್ತಿ ಛತ್ತಪಞ್ಜರೇ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ಬದ್ಧದಣ್ಡವಲಯಂ. ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾತಿ ನಿನ್ನಂ, ಉನ್ನತಂ ವಾ ಕತ್ವಾ.

ನಾನಾಸುತ್ತಕೇಹೀತಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ. ಇದಞ್ಚ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಏಕವಣ್ಣಸುತ್ತಕೇನಾಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ‘‘ಪಕತಿಸೂಚಿಕಮ್ಮಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಪಟ್ಟಮುಖೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟ್ಟಾನಂ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಯನ್ತೇತಿ ಚೀವರಪರಿಯನ್ತೇ, ಅನುವಾತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ವೇಣಿನ್ತಿ ವರಕಸೀಸಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ. ಸಙ್ಖಲಿಕನ್ತಿ ದಿಗುಣಸಙ್ಖಲಿಕಾಕಾರೇನ ಸಿಬ್ಬನಂ, ವೇಣಿಂ ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪಕತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಗ್ಘಿಯಂ ನಾಮ ಚೇತಿಯಸಣ್ಠಾನಂ, ಯಂ ಅಗ್ಘಿಯತ್ಥಮ್ಭೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಕ್ಕಿರನ್ತೀತಿ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ಚತುಕೋಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣೇಹಿ ಬಹಿ ನಿಗ್ಗತಸುತ್ತಾನಂ ಪಿಳಕಾಕಾರೇನ ಠಪಿತಕೋಟಿಯೋತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತೇ ಪಿಳಕೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕೋಣಸುತ್ತಾ ಚ ಪಿಳಕಾತಿ ದ್ವೇಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮತೇನ ಗಣ್ಠಿಕಪಾಸಕಪಟ್ಟಾನಂ ಕೋಣತೋ ಕೋಣೇಹಿ ನೀಹತಸುತ್ತಾ ಕೋಣಸುತ್ತಾ ನಾಮ. ಸಮನ್ತತೋ ಪನ ಪರಿಯನ್ತೇನ ಕತಾ ಚತುರಸ್ಸಸುತ್ತಾ ಪಿಳಕಾ ನಾಮ. ತಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಕೇಚಿ ಚೀವರತೋ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಞಾಯನತ್ಥಾಯ ವಿಕಾರಯುತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ನಿಸೇಧಾಯ ‘‘ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಾ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಚಕ್ಖುಗೋಚರಭಾವೇನ ಸಿಬ್ಬನತ್ಥಾಯ ತಥಾಸಿಬ್ಬನಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ. ಯಥಾ ಪಕತಿಚೀವರತೋ ವಿಕಾರೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಸಿಬ್ಬಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ರಜನಕಮ್ಮತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನೋಪಿ ವಿಸೇಸೋ ಚೀವರೇ ರತ್ತೇ ಏಕವಣ್ಣತಾಯ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರೇ ರತ್ತೇ’’ತಿ. ಮಣಿನಾತಿ ನೀಲಮಣಿಆದಿಮಟ್ಠಪಾಸಾಣೇನ, ಅಂಸವದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಾದಿಕಂ ಪನ ಅಚೀವರತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾದೀಹಿ ಘಂಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಣ್ಣಸುತ್ತಕನ್ತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ದೀಘತೋ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಸಿಬ್ಬಿತಾನಂ ಚತೂಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಕೋಣೇಸು ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಸುತ್ತಸೀಸಾನಮೇತಂ ನಾಮಂ, ತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾವ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ರಜಿತಕಾಲೇ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಏಕಂ ಕಣ್ಣಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪನ ನಾಮೇನ ಸದಿಸಮ್ಪಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಂ ಪನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಲಗ್ಗನತ್ಥಾಯಾತಿ ಚೀವರರಜ್ಜುಯಂ ಚೀವರಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ. ಗಣ್ಠಿಕೇತಿ ದನ್ತಾದಿಮಯೇ. ಪೀಳಕಾತಿ ಬಿನ್ದುಂ ಬಿನ್ದುಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಪೀಳಕಾ.

ಥಾಲಕೇ ವಾತಿ ತಮ್ಬಾದಿಮಯೇ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿವಿಧೇಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಥಾಲಕೇ. ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಮಣಿವಣ್ಣಕರಣಪ್ಪಯೋಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತೇಲವಣ್ಣಕರಣತ್ಥಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ. ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇತಿ ತಿಪುಸೀಸಾದಿಮಯೇ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತಾನಿ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ ರೂಪಕಾಕಿಣ್ಣಾನಿ ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಕತಾನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಕರದನ್ತಕಂ ಛಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಕರದನ್ತಕಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಾ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಇಧ ಪಾಳಿಯಾ ಮುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕನಯೇ ವುತ್ತಂ. ಏವಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ಈದಿಸಂ.

ಲೇಖಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆರಗ್ಗೇನ ದಿನ್ನಲೇಖಾವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಿಕಾದಿವಣ್ಣೇಹಿ ಕತಲೇಖಾ ವಟ್ಟತಿ. ಛತ್ತಮುಖವಟ್ಟಿಯನ್ತಿ ಧಮಕರಣಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಣಛತ್ತಾಕಾರಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ, ‘‘ಪರಿಸ್ಸಾವನಚೋಳಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ.

ದೇಡ್ಡುಭಸೀಸನ್ತಿ ಉದಕಸಪ್ಪಸೀಸಂ. ಅಚ್ಛೀನೀತಿ ಕುಞ್ಜರಚ್ಛಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ. ಏಕಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏಕರಜ್ಜುಕಂ ದಿಗುಣಂ ತಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏಕಮೇವ ಪನ ಸತವಾರಮ್ಪಿ ಸರೀರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿರನ್ತರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ‘‘ಬಹುರಜ್ಜುಕ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಂ ಮುರಜಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮುರಜಞ್ಹಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಮುರಜವಟ್ಟಿಸಣ್ಠಾನಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ, ಇದಂ ಪನ ಮುರಜಂ ಮದ್ದವೀಣಸಙ್ಖಾತಂ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಞ್ಚ ದಸಾಸು ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ದಸಾ ಜೀರನ್ತಿ; ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮುರಜಂ ಮದ್ದವೀಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೭೮) ವುತ್ತತ್ತಾ.

ವಿಧೇತಿ ದಸಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಥಿರಭಾವಾಯ ದನ್ತವಿಸಾಣಸುತ್ತಾದೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಧೇ. ಅಟ್ಠ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ನಾಮ ಸಙ್ಖೋ ಚಕ್ಕಂ ಪುಣ್ಣಕುಮ್ಭೋ ಗಯಾ ಸಿರೀವಚ್ಛೋ ಅಙ್ಕುಸೋ ಧಜಂ ಸೋವತ್ತಿಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಚ್ಛಯುಗಳಛತ್ತನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟಾದಿವಸೇನಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾಮತ್ತನ್ತಿ ದನ್ತಾದೀಹಿ ಕತವಿಧಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಕೋಟೀಸು ಕತಪರಿಚ್ಛೇದರಾಜಿಮತ್ತಂ.

‘‘ಉಜುಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚತುರಸ್ಸಾದಿಸಣ್ಠಾನಾಪಿ ಅಞ್ಜನೀ ವಙ್ಕಗತಿಕಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಿಪಾಟಿಕಾಯಾತಿ ವಾಸಿಆದಿಭಣ್ಡನಿಕ್ಖಿಪನಪಸಿಬ್ಬಕೇ. ಆರಕಣ್ಟಕಂ ನಾಮ ಪೋತ್ಥಕಾದಿಅಅಸಙ್ಖಾರಣತ್ಥಂ ಕತದೀಘಮುಖಸತ್ಥಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಭಮಕಾರಾನಂ ದಾರುಆದಿಲಿಖನಸತ್ಥಕ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ವಟ್ಟಮಣಿಕನ್ತಿ ವಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಪುಪ್ಫುಳಕಂ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಳಕಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಿಪ್ಫಲಿಕೇತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಛೇದನಕೇ ಖುದ್ದಕಸತ್ಥೇ. ವಲಿತಕನ್ತಿ ನಖಚ್ಛೇದನಕಾಲೇ ದಳ್ಹಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ವಲೀಹಿ ಯುತ್ತಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಯಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿಕಾರಂ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯ, ತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತಂ, ತೇನ ಚ ಕತ್ತರದಣ್ಡಕೋಟಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ಘಟ್ಟನೇನ ಸದ್ದನಿಚ್ಛರಣತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಅಯೋವಲಯಾದಿಕಂ ಸಂಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯತೋ ಉಪಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಉತ್ತರಾರಣಿಯಾ ಪವೇಸನತ್ಥಂ ಆವಾಟಮಣ್ಡಲಂ ಹೋತಿ. ಉಜುಕಮೇವ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಉಭೋಸು ವಾ ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕಪಸ್ಸೇ ವಾತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ವಾಸಿದಣ್ಡಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ದಣ್ಡಕೋಟೀನಂ ಅಚಲನತ್ಥಂ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಮಣ್ಡಸಾರಕೇತಿ ಆಮಲಕಫಲಾನಿ ಪಿಸಿತ್ವಾ ತೇನ ಕಕ್ಕೇನ ಕತತೇಲಭಾಜನೇ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ತೇಲಂ ಸೀತಲಂ ಹೋತಿ. ಭೂಮತ್ಥರಣೇತಿ ಕಟಸಾರಾದಿಮಯೇ ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಅತ್ಥರಣೇ. ಪಾನೀಯಘಟೇತಿ ಸಬ್ಬಂ ಭಾಜನವಿಕತಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಬ್ಬಂ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಇತ್ಥಿಪುರಿಸರೂಪಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ತೇಲಭಾಜನೇಸುಯೇವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸರೂಪಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ, ತೇಲಭಾಜನೇನ ಸಹ ಅಗಣೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಮಞ್ಚಾದೀನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಚಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ಪನ ಮಞ್ಚಾದೀನಂ ಹತ್ಥೇನ ಆಮಸಿತಬ್ಬಭಣ್ಡತ್ತಾ ಇತ್ಥಿರೂಪಮೇವೇತ್ಥ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಸೀಮಸಾಮಿಕಾನಂ. ರಾಜವಲ್ಲಭೇಹೀತಿ ಲಜ್ಜೀಪೇಸಲಾದೀನಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ತೇಹಿ ಸಹ ಉಪೋಸಥಾದಿಕರಣಾಯೋಗಾ, ತೇನೇವ ‘‘ಸೀಮಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಂ ಲಜ್ಜೀಪರಿಸಾತಿ ತೇಸಂ ಸೀಮಾಸಾಮಿಕಾನಂ ಅನುಬಲಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಲಜ್ಜೀಪರಿಸಾ. ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತನ್ತಿ ಯಂ ಅಲಜ್ಜೀನಂ ಸೇನಾಸನಭೇದನಾದಿಕಂ ಲಜ್ಜೀಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ಸುಕತಮೇವ ಅಲಜ್ಜೀನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಬ್ಬತೋ.

೮೮. ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ನೀಚತೋ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ. ಉಜ್ಝಾಯನತ್ಥೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಥೇಯ್ಯಕಮ್ಮನಿನ್ದನತ್ಥೋ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ನ ಪನ ದಾರು-ಸದ್ದವಿಸೇಸನತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ಬಹುವಚನತ್ತಾ. ವಚನಭೇದೇತಿ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಾನಂ ಭೇದೇ. ಸಬ್ಬಾವನ್ತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಆದಿಸಬ್ಬಾವಯವವನ್ತಂ. ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬಿಮ್ಬೀತಿ ಸುವಣ್ಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಾರಸುವಣ್ಣಸದಿಸವಣ್ಣತಾಯ ‘‘ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪೋರಾಣಸತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ವೀಸತಿಮಾಸಪ್ಪಮಾಣಉತ್ತಮಸುವಣ್ಣಗ್ಘನಕೋ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ನೀಲಕಹಾಪಣೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ರುದ್ರದಾಮೇನ ನಾಮ ಕೇನಚಿ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ರುದ್ರದಾಮಕೋ. ಸೋ ಕಿರ ನೀಲಕಹಾಪಣಸ್ಸ ತಿಭಾಗಂ ಅಗ್ಘತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ದೇಸೇ ನೀಲಕಹಾಪಣಾ ನ ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಕಾಳಕವಿರಹಿತಸ್ಸ ನಿದ್ಧನ್ತಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಾಸಗ್ಘನಕೇನ ಭಣ್ಡೇನ ಪಾದಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತೇನಾತಿ ನೀಲಕಹಾಪಣಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಭೂತೇನ. ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾತಿಆದಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದೀಸು ಪನ ಇತರಾಪತ್ತೀಸುಪಿ ತಬ್ಬತ್ಥೂಸು ಚ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥೇವ, ಕೇವಲಂ ಕೇಚಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಏಕದೇಸೇನಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ನ ಹಿ ಕದಾಚಿಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಯಥಾಪರಾಧಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೯೨. ಪುನಪಿ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನಿವುತ್ಥಪುಬ್ಬೇ ಅಭಿನವಮಾಪಿತೇ, ‘‘ಪುನ ನ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿರಾಲಯೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ ಚ ಗಾಮೇ ಗಾಮವೋಹಾರಾಭಾವಾ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾಪುಚ್ಛನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅರಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರೇಸು ದಸ್ಸಿತೇಸು ತದಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ಅರಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾತಿಕಾಯಂ ಪನ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಾಮೂಪಚಾರೋಪಿ ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇನ್ದಖೀಲೇತಿ ಉಮ್ಮಾರೇ. ಅರಞ್ಞಸಙ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಥಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಸತಿಪಿ ಇನ್ದಖೀಲೇ ಇನ್ದಖೀಲಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ‘‘ವೇಮಜ್ಝಮೇವ ಇನ್ದಖೀಲೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ದ್ವಾರಬಾಹಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪಾಕಾರವೇಮಜ್ಝಮೇವ ಇನ್ದಖೀಲೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಲುಠಿತ್ವಾತಿ ಪವಟ್ಟಿತ್ವಾ.

ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಪಾತೋ ವಾತಿಆದಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಕಾಕುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಬಲದಸ್ಸನವಸೇನ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ಭಾಜನಧೋವನಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೯೨) ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ, ತೇನೇವ ‘‘ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಪಾತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಞ್ಚ ಘರೂಪಚಾರೋವ ಗಾಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕತಪರಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹಿ ಉಪಚಾರೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸುಪ್ಪಮುಸಲಪಾತೋಪಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗೇಹಸ್ಸೇವ, ಸೋ ಚ ಯತೋ ಪಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಅಪ್ಪಹೋನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಘರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಪಾಕಾರಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಸೋವ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಘರೂಪಚಾರೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗಾಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ. ಸಙ್ಕರೀಯತೀತಿ ಮಿಸ್ಸೀಯತಿ. ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೧೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಗಾಮಗಾಮೂಪಚಾರಾನಂ ಅಸಙ್ಕರತಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಚಾತಿಆದಿ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಏಕಲೇಡ್ಡುಪಾತಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಉಪಚಾರಂ. ತಸ್ಮಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಗಾಮಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಉಪಚಾರ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಬ್ಭನ್ತರಂ ಗಾಮೋ ನಾಮ. ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೯೨) ಇಧೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೧೨) ಅಯಮೇವ ನಯೋ ಅತಿದಿಸಿತೋ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಯ್ವಾಯಂ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸು ಆಪತ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಲೇಡ್ಡುಪಾತಸಙ್ಖಾತಂ ಗಾಮೂಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಮಾತಿಕಾಯಞ್ಚ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಾಮೂಪಚಾರೋಪಿ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಘರಘರೂಪಚಾರಾದೀಸು ಠಿತಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಲಾಭಭಾಜನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಯಂ ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಚರಿಯಧನು ನಾಮ ಪಕತಿಹತ್ಥೇನ ನವವಿದತ್ಥಿಪಮಾಣಂ, ಜಿಯಾಯ ಪನ ಆರೋಪಿತಾಯ ಸತ್ತಟ್ಠವಿದತ್ಥಿಮತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಅನುರೂಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸಾಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯತ್ತಾ. ಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಮ್ಹಿ ಅಕತೇ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಾಮಿನಾ ಅವಿದಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಬಾಲುಮ್ಮತ್ತಾದೀನಂ ಸನ್ತಕಂ ವಿಯ, ತಾದಿಸಂ ಅವಹರನ್ತೋಪಿ ಞಾತಕಾದೀಹಿ ಪಚ್ಛಾ ಞತ್ವಾ ವತ್ಥುಸಾಮಿನಾ ಚ ಅನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬತೋ ಪಾರಾಜಿಕೋವ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಪುರಿಸೋ ಥೇನೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಹರಣಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಾ ಪಪಞ್ಚಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ಏಕೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಕೋ ಏಕೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಭಿಯೋಗವಸೇನಾತಿ ಅಟ್ಟಕರಣವಸೇನ. ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇನೇವಾತಿ ಇದಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾನಞ್ಞೇವ ಆವೇಣಿಕವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಾಣೋ ಅಪದನ್ತಿಆದೀಸು ಹಿ ‘‘ಪದಸಾ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೧೧೧), ಭಿಕ್ಖು ದಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಸುಖಂ ಜೀವಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಸೋ ಚೇ ಪಲಾಯತಿ, ದುತಿಯಪದವಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೧೪) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಯೋ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾನಞ್ಞೇವ ಆವೇಣಿಕೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಆರಾಮಾದಿಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ತಾದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇನೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಆರಾಮಾದಿಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ಲಬ್ಭತಿ, ಸೋ ಯಸ್ಮಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ಅಲಬ್ಭನಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಮಿಸ್ಸಕೇನಾ’’ತಿ. ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇನ ಚ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತ್ಥ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇನೇವ ಆದಿಯನಾದೀನಿ ಛಪಿ ಪದಾನಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಯೋಜೇತುಂ ಇರಿಯಾಪಥವಿಕೋಪನಸ್ಸ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕವಸೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇನೇವಾ’’ತಿ ತತಿಯಂ ಪಕಾರಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಆರಾಮನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ ದಾಸಾದಿಸವಿಞ್ಞಾಣಕಸ್ಸಾಪಿ ಇಧ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬತೋ, ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನ ಹೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ದಸ್ಸಿಯತಿ. ಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋಕಾಸಂ. ಸುಙ್ಕಘಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಸತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅತ್ತನಾ ನೀಯಮಾನಭಣ್ಡತೋ ರಞ್ಞೋ ದಾತಬ್ಬಭಾಗೋ ಸುಙ್ಕೋ ನಾಮ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಹಞ್ಞತಿ ಅದತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಅವಹರೀಯತಿ, ತಂ ವಾ ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಅದದನ್ತಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನಾತಿ ಸುಙ್ಕಘಾತೋ, ‘‘ಏತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠೇಹಿ ಸುಙ್ಕೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ರುಕ್ಖಪಬ್ಬತಾದಿಸಞ್ಞಾಣೇನ ನಿಯಮಿತಪ್ಪದೇಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಪಞ್ಚವೀಸತಿಅವಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕತ್ಥಚೀತಿ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಏಕಂ ಪಞ್ಚಕಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ‘‘ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞೀ ಚ, ಗರುಕೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಠಾನಾ ಚಾವೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೨೨) ವುತ್ತಪಞ್ಚಅವಹಾರಙ್ಗಾನಿ ಏಕಂ ಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ. ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ‘‘ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ನ ಚ ಸಕಸಞ್ಞೀ, ನ ಚ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೀ, ನ ಚ ತಾವಕಾಲಿಕಂ, ಗರುಕೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೨೫) ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಛಸು ಪದೇಸು ಏಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪದಾನಿ ಏಕಂ ಪಞ್ಚಕಂ ಕತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪಞ್ಚಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ಏತ್ಥ ಪನಾತಿ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹೀತಿಆದೀಸು. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಪದೇಹೀತಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತೀತಿಆದೀಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪದೇಹಿ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅವಹಾರಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಪಞ್ಚಕಂ. ಸಕೋ ಹತ್ಥೋ ಸಹತ್ಥೋ, ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ, ಅವಹಾರೋ. ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದಿ ಪಞ್ಚಕಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕನ್ತಿಆದಿಪದವಸೇನ ನಾಮಲಾಭೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತತಿಯಪಞ್ಚಮೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸೂತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕೇಸು. ಲಬ್ಭಮಾನಪದವಸೇನಾತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕೇ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾವಹಾರಪದಸ್ಸ ವಸೇನ, ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕೇ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಪದಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ನಾಮ…ಪೇ… ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಬಹಿಸುಙ್ಕಘಾತಪಾತನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಯೋಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಹತ್ಥೇ ಭಾರಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೦೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಹಿತಪರಭಣ್ಡಸ್ಸ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗುಮ್ಬಾದಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಖಿಪನಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಯೋಗೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಿರಿಯಾಸಿದ್ಧಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖಣೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಿರಿಯಾಸಿದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಅವಸ್ಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಾಧೇತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ. ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಯದಾ ಸಕ್ಕೋಸೀತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಪರಸ್ಸ ತೇಲಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉಪಾಹನಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖೇಪಪಯೋಗಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ ನಾಮ ‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಯದಾ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾ ತಂ ಅವಹರಾ’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ಪರೋ ಅನನ್ತರಾಯಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಅವಹರತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪರಸ್ಸ ವಾ ಪನ ತೇಲಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಾದಗ್ಘನಕತೇಲಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಿವನಕಾನಿ ಉಪಾಹನಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ).

ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಾಧಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಚ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ? ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಗಹಣೇ ನಿಯುಞ್ಜನಂ ಆಣತ್ತಿಕಪಯೋಗೋ, ಕಾಲನ್ತರೇನ ಗಹಣತ್ಥಂ ನಿಯೋಗೋ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋತಿ ಅಯಂ ನೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಯದಾ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿಆದಿ. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಪನ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಆರಾಮಾಭಿಯುಞ್ಜನಾದೀಸುಪಿ ತಾವಕಾಲಿಕಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಾನಂ ಅದಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣಪ್ಪಯೋಗತೋ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಆಣತ್ತಿವಸೇನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಪಯೋಗೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋ ಅವಹಾರೋ ಸಹಪಯೋಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನವಸೇನಾ’’ತಿ, ಇದಞ್ಚ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದೀಸುಪಿ ಅಸತಿ ಠಾನಾಚಾವನೇ ಸಹಪಯೋಗತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನವಸೇನ ಖೀಲಾದೀನಿ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾದಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಚ ಸಹಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ).

ತುಲಯಿತ್ವಾತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಸಾಮೀಚೀತಿ ವತ್ತಂ. ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಅದೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಮ್ಮದ್ದೋತಿ ನಿವಿದ್ಧತಾಸಙ್ಖೋಭೋ. ಭಟ್ಠೇ ಜನಕಾಯೇತಿ ಅಪಗತೇ ಜನಸಮೂಹೇ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಏತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀತಿ ಇದಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅವಹಾರಕಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಮಯಾ ಸಹತ್ಥೇನ ನ ದಿನ್ನಂ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಇತರಸ್ಸ ಚ ‘‘ಮಯಾ ಪಠಮಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅದಿನ್ನಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ.

ಸಮಗ್ಘನ್ತಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ. ದಾರುಅತ್ಥಂ ಫರತೀತಿ ದಾರೂಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ. ಏಕದಿವಸಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಾದಿನಾ ಯಾ ಅಯಂ ಅಗ್ಘಹಾನಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಭಣ್ಡಸಾಮಿನಾ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಹಿತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಂ ಪನೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾಸಾಣಞ್ಚ ಸಕ್ಖರಞ್ಚ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಂ.

ಅಕ್ಖದಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಕ್ಖ-ಸದ್ದೇನ ಕಿರ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಾಲಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ನಿರೂಪಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಕ್ಖದಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛನಕಾ. ಹನನಂ ನಾಮ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಹಿ ಪೋಥನಞ್ಚೇವ ಹತ್ಥನಾಸಾದಿಚ್ಛೇದನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪೋಥೇಯ್ಯುಞ್ಚೇವ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯುಞ್ಚಾ’’ತಿ.

ಪದಭಾಜನೀಯಞ್ಚ ‘‘ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಕಸಾಯ ವಾ ವೇತ್ತೇನ ವಾ ಅಡ್ಢದಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಛಜ್ಜಾಯ ವಾ ಹನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೯೨) ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಡ್ಢದಣ್ಡಕೇನಾತಿ ದ್ವಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇನ ರಸ್ಸಮುಗ್ಗರೇನ, ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ವಾ. ಛೇಜ್ಜಾಯ ವಾತಿ ಹತ್ಥಾದೀನಂ ಛೇದನೇನ. ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಏತಾಯ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನೀತಿ ಛೇಜ್ಜಾ, ಸತ್ಥಂ, ತೇನ ಸತ್ಥೇನಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ನೀಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ರಟ್ಠತೋ ನೀಹರೇಯ್ಯುಂ. ‘‘ಚೋರೋಸಿ…ಪೇ… ಥೇನೋಸೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚೋರೋಸಿ…ಪೇ… ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ಯಂ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೯೩. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಠಿತನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಠಿತಂ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಆದಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಆಕಾರೇನ ಗಹಣಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೪. ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯಾತಿ ಏಕೇಕತ್ಥದೀಪಿಕಾಯ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ. ಉಪಲದ್ಧೋತಿ ಞಾತೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಸೇಸಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ಕುದಾಲಂ ವಾ ಪಿಟಕಂ ವಾತಿ ಇದಮೇವ ದ್ವಯಂ ವತ್ವಾ ವಾಸಿಫರಸೂನಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ಆಗತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾಯನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಕತತ್ತಾ ‘‘ದುಕ್ಕಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಹೇತನ್ತಿಆದೀಸು ಏತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ ಥೇರೇಹಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠವಿಧನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಾನಂ ಇಮೇಸುಯೇವ ಅಟ್ಠಸು ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವತೋ ಪನ ಇತರೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ದುಕ್ಕಟೇಹಿ ವಿನಿಮುತ್ತಂ ವಿನಯದುಕ್ಕಟೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ದಸವಿಧಂ ರತನನ್ತಿ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಲೋಹಿತಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾಗತಂ ದಸವಿಧಂ ರತನಂ.

‘‘ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಚ ಸಙ್ಖೋ,

ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ರಜತಞ್ಚ ಹೇಮಂ;

ಲೋಹಿತಕಞ್ಚ ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ,

ದಸೇತೇ ಧೀರೋ ರತನಾನಿ ಜಞ್ಞಾ’’ತಿ. –

ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞನ್ತಿ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಕಙ್ಗು ಕುದ್ರೂಸಂ ವರಕೋ ಗೋಧುಮೋತಿ ಇಮಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞಂ. ಆವುಧಭಣ್ಡಾದಿನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತುರಿಯಭಣ್ಡಇತ್ಥಿರೂಪಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಅನಾಮಾಸದುಕ್ಕಟಂ. ದುರೂಪಚಿಣ್ಣದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಅಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಾರಿತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ದುಟ್ಠು ಉಪಚಿಣ್ಣಂ ಚರಿತನ್ತಿ ದುರೂಪಚಿಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಕಟಂ ದುರೂಪಚಿಣ್ಣದುಕ್ಕಟಂ. ವಿನಯೇ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಅವಸೇಸಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವಿನಯದುಕ್ಕಟಂ. ಏಕಾದಸ ಸಮನುಭಾಸನಾ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಚತ್ತಾರೋ ಯಾವತತಿಯಕಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಪಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖುನೀಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಏಕಂ ಯಾವತತಿಯಕಪಾರಾಜಿಕಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಚಣ್ಡಕಾಳೀಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಛ.

ಸಹಪಯೋಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೇತ್ಥ ಪುರಿಮಪುರಿಮಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ಆಹ ಅಥ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾತಿಆದಿ. ‘‘ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಖಣನ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಛೇದನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಆಪತ್ತೀನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬತಾಯ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಸಹಪಯೋಗೇ ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಪರದ್ಧಂ ವಿರದ್ಧಂ ಖಲಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ, ಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರೇತಿಆದಿ ಪನೇತ್ಥ ಓಪಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ. ಸಂಯೋಗಭಾವೋತಿ ದ್ವಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ರಸ್ಸತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏಕಸ್ಸ ಮೂಲೇತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಆಮಸನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಫನ್ದಾಪನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಞ್ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಆಮಸನಫನ್ದಾಪನಪಯೋಗಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ, ಏಕಪಯೋಗೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಉದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ, ನ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ, ಏಕಪಯೋಗೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಮಸನಫನ್ದಾಪನಾನಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಫನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತುಂ. ‘‘ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಪಂಸುಖಣನಾದಿಸಮಾನಪಯೋಗೇಪಿ ಪುರಿಮಾ ಆಪತ್ತಿ ಉತ್ತರಮುತ್ತರಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ಇತರಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಖಣನಪಯೋಗಭೇದೇಹಿ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಉತ್ತರಮುತ್ತರಂ ಪತ್ವಾ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸದಿಸತ್ತಾ ವಿಯೂಹನಂ ಪತ್ವಾ ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ ವಿಸದಿಸಪಯೋಗತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಧಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ಹಿ ಅವಹಾರಕಸ್ಸ ಆಸನ್ನಂ ಓರಿಮನ್ತಂ ಪರಾಮಸತಿ.

ತತ್ಥೇವಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಮೇವ. ಬುನ್ದೇನಾತಿ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇನ. ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಠಾನಾ ಚಾವನಂ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕಟ್ಠಾನೇತಿ ಚ ಸಙ್ಖಲಿಕಬದ್ಧಭಾವೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಟ್ಠಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಾಣುಕಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಾ ಚಾವೇತೀತಿ ಖಾಣುಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ. ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಚೇ ಪತತಿ, ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಪಞ್ಚಮಾಸಕಾದಿಗರುಭಾವಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಅಪಬ್ಯೂಹನ್ತೋತಿ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪನಯನವಸೇನ ವಿಯೂಹನ್ತೋ ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಏವಂ ಕತ್ವಾತಿ ಭಾಜನಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಕುಮ್ಭಿಗತೇನ ಭಾಜನಗತಸ್ಸ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವಂ ವಿಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಡ್ಢಕುಮ್ಭೀಯನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಪುಣ್ಣಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ. ವಿನಯಧಮ್ಮತಾತಿ ಅಧಿಕಕಾರಣಾಲಾಭೇ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ಗರುಕತಾವ, ಸುತ್ತಾನುಗಮನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಪಿಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಣ್ಠೇನ ಪನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇತಿ ಮುಖಗತಂ ಅಜ್ಝೋಹಟಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝೋಹರಣಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಂ, ನ ಕಣ್ಠಪಿದಹನಂ. ಚಿಕ್ಕನನ್ತಿ ಥದ್ಧಂ, ಬಹಲಂ ಘನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯೋಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ಅವಸ್ಸಂ ಪಿವನಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕೂಲಸಾಟಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅವಹಾರೋ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಚ ದುಕೂಲಾದೀಸು ಸಪ್ಪಿತೇಲಾನಂ ಪವಿಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠತೇಲಾದಿನೋ ಕುಮ್ಭಿಗತೇನ ಏಕಾಬದ್ಧತಾಯ ನ ತಾವ ಅವಹಾರೋ ಭಾಜನನ್ತರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಗಹಣಕಾಲೇ ವಿಯ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಭಾಜನಂ ಪನ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತಾವ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಥ ತೇಲಾದಿವಿನಾಸೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತದಾಪಿ ತಿಣಜ್ಝಾಪನಾದೀಸು ವಿಯ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮೇವ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಚ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ತೇಲಾದಿಂ ಪೀತಂ ದುಕೂಲಾದಿಂ ಉದ್ಧರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನ ಸಿಯಾ ತತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ತೇಲಾದಿನೋ ವಿನಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಗಹಣಕ್ಖಣೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ, ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇನ ಚ ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇತಿ. ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ದುಕೂಲಾದೀನಂ ಪಕ್ಖಿಪನೇ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಪ್ಪಮಾಣೇನ ಪನೇತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಯುತ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ.

ಪಲಿಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿವಾರೇಸ್ಸತಿ. ವುತ್ತನಯೇನ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ನೇವ ಅವಹಾರೋ, ನ ಗೀವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಏವಂ ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಬಹಿಗತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಲಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಅಧೋಮುಖಭಾವತೋ ಚ ಬಹಿಗತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅನ್ತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಿದ್ದೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ತೇಲಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತಗತಟ್ಠಾನಂ ಭಾಜನಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಗಳಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಕತಸ್ಸಾತಿ ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರನ್ತತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತಸ್ಸ. ಮಜ್ಝೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಛಿದ್ದೇತಿ ಮಜ್ಝೇ ಥೋಕಂ ಕಪಾಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತಂ ಛಿನ್ದನ್ತೇನ ಕತಛಿದ್ದೇ.

ಪತ್ಥೀನಸ್ಸ ಖಾದನಂ ಇತರಸ್ಸ ಪಾನಞ್ಚ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಖಾದಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಅಪಾತಬ್ಬಂ ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಮದ್ವಯನ್ತಿ ಭೇದನಂ ಛಡ್ಡನಞ್ಚ. ಕುಮ್ಭಿಜಜ್ಜರಕರಣೇನಾತಿ ಪುಣ್ಣಕುಮ್ಭಿಯಾ ಜಜ್ಜರಕರಣೇನ. ಮಾತಿಕಾಉಜುಕರಣೇನಾತಿ ಉದಕಪುಣ್ಣಾಯ ಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣೇನ. ಏಕಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಭೇದನಂ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಜಜ್ಜರಕರಣೇನ, ಛಡ್ಡನಂ ಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಸಭಾವಂ. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪನ ದ್ವಯನ್ತಿ ಝಾಪನಂ ಅಪರಿಭೋಗಕರಣಞ್ಚ. ಏತ್ಥ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವದನ್ತೀತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ಏಕೇ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವದನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಮಪದದ್ವಯೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಪದದ್ವಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಕಾತುಕಾಮತಾವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ. ವಿನಾಸೇತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಕೇವಲಂ ವಿನಾಸೇತುಕಾಮತಾಯ. ವುತ್ತನಯೇನ ಭಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಭಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉದಕಂ ವಾ ವಾಲಿಕಂ ವಾ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪುರಿಮದ್ವಯೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪುರಿಮದ್ವಯೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಯದಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾತಿ ಅಯುತ್ತಭಾವಂ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ಥತೋ’’ತಿ.

ಏವಮೇಕೇ ವದನ್ತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥನಯಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅನಭಿಮತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಪಾಳಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಚಾವೇತುಕಾಮೋವಾತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇತುಕಾಮೋವ. ಅಛಡ್ಡೇತುಕಾಮೋಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಇದಞ್ಹಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಪಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ನಾಸೇತುಕಾಮತಾಪಕ್ಖಸ್ಸ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ. ತೇನೇವಾಹ ನಾಸೇತುಕಾಮತಾಪಕ್ಖೇ ಪನಾತಿಆದಿ. ಇತರಥಾಪಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಾಭಾವಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಕಾಮಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಆಕಾಸಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೬. ಆಕಾಸಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅನ್ತೋವತ್ಥುಮ್ಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಅನ್ತೋ. ಅನ್ತೋಗಾಮೇತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪನ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಗಾಮೇ ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಠಾನಂ. ಅಟವಿಮುಖಂ ಕರೋತಿ…ಪೇ… ರಕ್ಖತೀತಿ ತೇನ ಪಯೋಗೇನ ತಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಆಗತತ್ತಾ ರಕ್ಖತಿ. ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಕಪಿಞ್ಜರೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯುಜ್ಝಾಪನತ್ಥಾಯ ಬಾಲಜನೇಹಿ ಪೋಸಾವನಿಯಪಕ್ಖಿಜಾತಿ.

ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೭. ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಮುತ್ತಮತ್ತೇತಿ ಯಥಾ ಛಿನ್ನಂ ಮುತ್ತಞ್ಚ ಪಕತಿಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಥಾ ಛೇದನಂ ಮೋಚನಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಉದಕಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೮. ಉದಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸನ್ದಮಾನಉದಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ದನಕೇ ಉದಕೇ’’ತಿ. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕಡ್ಢತೀತಿ ಹೇಟ್ಠತೋ ಓಸಾರೇತಿ. ಸಕಲಮುದಕನ್ತಿ ದಣ್ಡೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಗತಂ ಸಕಲಮುದಕಂ. ನ ಉದಕಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಪದುಮಿನಿಯನ್ತಿ ಪದುಮಗಚ್ಛೇ. ಕಲಾಪಬನ್ಧನ್ತಿ ಹತ್ಥಕವಸೇನ ಖುದ್ದಕಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಂ ಕಲಾಪಬದ್ಧಂ. ಭಾರಬದ್ಧಂ ನಾಮ ಸೀಸಭಾರಾದಿವಸೇನ ಬದ್ಧಂ. ಮುಳಾಲನ್ತಿ ಕನ್ದಂ. ಪತ್ತಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾತಿ ಇದಂ ಕದ್ದಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬನ್ತಿ ವಾಪಿಯಾ ಉದಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನನಾಳಂ. ಉದಕವಾಹಕನ್ತಿ ಮಹಾಮಾತಿಕಂ. ಅವಹಾರೇನ ಸೋ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಣಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪನೇ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಮಾತಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ಮರಿತ್ವಾ…ಪೇ… ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮತಮಚ್ಛಾನಂಯೇವ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಅಮತೇ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ.

ನಾವಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೯. ನಾವಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಂ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇತ್ವಾ ಮುತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಪಠಮಂ ಪನ ಠಾನಾ ಚಾವೇತ್ವಾ ಮುತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರೋ ವಿಯಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಯುತ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾಏವಾ’’ತಿ. ವಿಪನ್ನಟ್ಠನಾವಾತಿ ವಿಸಮವಾತೇಹಿ ದೇಸನ್ತರಂ ಪಲಾತಾ, ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ವಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೂಮಿತಲಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಚ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಾಲಯಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಬಲವಾ ಚ ವಾತೋ ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸತಿ ವಾತೇ ಅಯಂ ಪಯೋಗೋ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋತಿ ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯಂ ಉಜುಕರಣನಯೇನ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾದೇನ ಅನಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಚ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಣ್ಡಾದೀಸು ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಾದೇನ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಪನ ಬಲವವಾತೇನ ಛತ್ತಚೀವರಾದೀಸು ಪಹಟೇಸು ಪಕತಿಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ದಳ್ಹತರಂ ಅಕ್ಕಮನಗಹಣಾದಿಪಯೋಗೋ ಅಭಿನವೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ಇತರಥಾ ಛತ್ತಚೀವರಾದೀನಿ ವಾ ವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅವಹಾರಕೋ ವಾ ಸಯಂ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ನಾವಾ ಚ ತದಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಈದಿಸೇ ಅಭಿನವಪ್ಪಯೋಗೇ ಸತಿ ಅವಹಾರೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯಂ ಉಜುಕತಾಯ ಉದಕಾಗಮನಕಾಲೇ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ತಂ ಇಧ ನಿದಸ್ಸನಂ ನ ಹೋತಿ. ದಾಸಂ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ಪಲಾಯನ್ತಂ ‘‘ಸೀಘಂ ಯಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕತಿಗಮನತೋ ತುರಿತಗಮನುಪ್ಪಾದನಾದಿನಾ ಇಧ ನಿದಸ್ಸನೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ವಾತೇ ಆಗತೇಪಿ ಯತ್ಥ ಅತಿಲಹುಕತ್ತಾ ನಾವಾಯ ಕಞ್ಚಿ ಪಯೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾ ಅವಹಾರಕೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ಥಿದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಯಾನಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೦. ಯಾನಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸೂತಿ ಚತುನ್ನಂ ಥಮ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ಚತುರಸ್ಸಂ ದಾರುಸಙ್ಘಾಟಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಾಮದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇಸು ಉಭೋಸು ವಾತಾತಪಾದಿಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನತ್ಥಂ ಗರುಳಪಕ್ಖಿನೋ ಉಭೋ ಪಕ್ಖಾ ವಿಯ ಕತಾ ಸನ್ದಮಾನಿಕಾ. ದುಕಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಗೋಣೇಹಿ ಯುತ್ತಸ್ಸ. ಅಯುತ್ತಕನ್ತಿ ಗೋಣೇಹಿ ಅಯುತ್ತಂ. ಕಪ್ಪಕತಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಿಖಾನಂ ಸನ್ಧಿಟ್ಠಾನೇ ಗೋಸಿಙ್ಗಾನಿ ವಿಯ ದ್ವೇ ಕೋಟಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನೀ ಕಪ್ಪಕತಾ ನಾಮ, ಸಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಕೋಟೀಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಛ ಠಾನಾನೀ’’ತಿ. ತೀಣಿ ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಠಾನಾನೀತಿ ಅಕಪ್ಪಕತಾಯ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಿಯಾ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಕ್ಕಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಠಾನಾನಿ, ಕಪ್ಪಕತಾಯ ವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನಿ, ತಥಾ ಪಥವಿಯಂ ಠಪಿತಸ್ಸ ತೀಣಿ ಠಾನಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಕ್ಖಸೀಸೇಹೀತಿ ಅಕ್ಖದಾರುನೋ ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟೀಹಿ. ಅಕ್ಖುದ್ಧೀಹೀತಿ ಅಕ್ಖದಾರುನಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಕಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗೇ ಕಪ್ಪಕತಾ ದ್ವೇ ದಾರುಖಣ್ಡಾ ಅಕ್ಖುದ್ಧಿಯೋ ನಾಮ, ತಾಸಂ ಕಪ್ಪಕತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಪ್ಪಸೀಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಇಧ ‘‘ಅಕ್ಖುದ್ಧಿಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಚತೂಹಿ ಚ ಅಕ್ಖುದ್ಧೀಹೀ’’ತಿ. ತಾಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಾಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಧುರೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಏಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಉದ್ಧಿಯೋವ ‘‘ಉದ್ಧಿಖಾಣುಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಉದ್ಧಿಖಾಣುಕಾನಂ ಅಭಾವೇ ಅಕ್ಖಸೀಸಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಸಮಮೇವ ಬಾಹಂ ಕತ್ವಾತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸಮಮೇವಾತಿ ಉದ್ಧಿಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನೋಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಬಾಹುನೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗಂ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬಾಹುದಾರೂನಂ ಮಜ್ಝೇ ಅಕ್ಖಸೀಸಪ್ಪಮಾಣೇನ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಕ್ಖಸೀಸಾನಿ ಪವೇಸಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಬಾಹಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಂ ಸಬ್ಬಂ ಭೂಮಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಪಥವಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ನಾವಾಯಂ ವುತ್ತಸದಿಸನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಿ ಪನ ತಂ ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಕತಿಗಮನಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ದಿಸಾಭಾಗಂ ನೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಯಮೇವ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಠಾನಾ ಅಚಾಲೇನ್ತೋವ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ನೇವತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಪನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ನಯಂ ಅತಿದಿಸತಿ.

ಭಾರಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೧. ಭಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಭಾರಟ್ಠನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಪದಸ್ಸ ಭಾರೋ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಾರೋಯೇವ ಭಾರಟ್ಠ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಮಗಲೇತಿ ಗಲಸ್ಸ ಪುರಿಮಭಾಗೇ. ಗಲವಾಟಕೋತಿ ಗೀವಾಯ ಉಪರಿಮಗಲವಾಟಕೋ. ಉರಪರಿಚ್ಛೇದಮಜ್ಝೇತಿ ಉರಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ. ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಅನಾಣತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಯದಿ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ‘‘ಇಮಂ ಭಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಣತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತದಾ ತೇನ ಗಹಿತಭಣ್ಡಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ತಞ್ಚ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಸೀಸಾದಿತೋ ಓರೋಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅವಹಾರೋ ನ ಸಿಯಾ, ಸಾಮಿಕಾನಂ ಪನ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಏವ ಸಿಯಾತಿ ತತೋ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡಭಾವತೋ ವಿಯೋಜೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ತೇಹಿ ಪನ ಅನಾಣತ್ತತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ಘಂಸನ್ತೋತಿ ಸೀಸತೋ ಅನುಕ್ಖಿಪನ್ತೋ, ಯದಿ ಉಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ತೇನಾಹ ಸೀಸತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪೀತಿಆದಿ. ಯೋ ಚಾಯನ್ತಿ ಯೋ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಆರಾಮಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೨. ಆರಾಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆರಾಮಂ ಅಭಿಯುಞ್ಜತೀತಿ ಇದಂ ಅಭಿಯೋಗಕರಣಂ ಪರೇಸಂ ಭೂಮಟ್ಠಭಣ್ಡಾದೀಸುಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಆರಾಮಾದಿಥಾವರೇಸು ಪನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಭಿಯೋಗವಸೇನೇವ ಗಹಣಸಮ್ಭವತೋ ಏತ್ಥೇವ ಪಾಳಿಯಂ ಅಭಿಯೋಗೋ ವುತ್ತೋ, ಇತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾತಿ ಸಹಪಯೋಗಮಾಹ. ವತ್ಥುಮ್ಹಿಯೇವ ಕತಪಯೋಗತ್ತಾ ಸಹಪಯೋಗವಸೇನ ಹೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಯಮ್ಪೀತಿ ಅಭಿಯುಞ್ಜಕೋಪಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿಙ್ಕಾರಮೇವ ಪಟಿಸ್ಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಚರತೀತಿ ಕಿಙ್ಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಿಙ್ಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವಿಭಾವೋ, ತಸ್ಮಿಂ, ಅತ್ತನೋ ವಸವತ್ತಿಭಾವೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಕೋಚನ್ತಿ ಲಞ್ಜಂ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಕೂಟವಿನಿಚ್ಛಯಿಕಾದೀನಂ. ಅಯಂ ವತ್ಥುಸಾಮೀತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಉಭಿನ್ನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಕರಣಹೇತುನೋ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕರಣಕ್ಖಣೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಿಮತಿ ಚ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಕಮೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಯದಿ ವಿಮತಿಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪವಸೇನೇವ ಪರಾಜಯೋತಿ ಸಾಮಿಕೋ ‘‘ಅಹಂ ನ ಮುಚ್ಚಾಮೀ’’ತಿ ಧುರಂ ಅನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಅಟ್ಟೋ ಪರಾಜಿತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ವಿಹಾರಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ವಿಹಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಹಾರನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಸಙ್ಖಾತಂ ಸಕಲಂ ವಿಹಾರಂ. ಪರಿವೇಣನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಪಾಕಾರಾದಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ. ಆವಾಸನ್ತಿ ಏಕಂ ಆವಸಥಮತ್ತಂ. ಗಣಸನ್ತಕೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸಾಮಿಕತ್ತಾ ಸಕ್ಕಾ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತುನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದೀಘಭಾಣಕಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಪನ ಗಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಇಧಾಪಿ ಸಚೇ ಏಕೋಪಿ ಧುರಂ ನ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ರಕ್ಖತಿಯೇವ. ಏಸ ನಯೋ ಬಹೂನಂ ಸನ್ತಕೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಖೇತ್ತಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೪. ಖೇತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ವಾತಿಆದೀಸು ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಗಹಣಂ ನಾಮ ವೀಹಿಸೀಸಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಥಾಠಿತಮೇವ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಬೀಜಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ. ಏಕಮೇಕನ್ತಿ ಏಕಂ ವೀಹಿಸೀಸಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ವಾತಿಆದಿ ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಗಹಣಾದೀಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಚಿತಮತ್ತೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬೀಜಾದಿಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತೇ ಸತಿ ತತೋ ಅನಪನೀತೇಪಿ ಠಾನನ್ತರಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಸೀಸಾದಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತರಾದಿನಾ ಸಹ ಸಂಸಿಬ್ಬನಂ ವಾ ಏಕಾಬದ್ಧತಾ ವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಚಿತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಇತರಟ್ಠಾನತೋ ಮೋಚಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಹ ವೀಹಿನಾಳನ್ತಿಆದಿ. ಸಭುಸನ್ತಿ ಪಲಾಲಸಹಿತಂ. ಖೀಲೇನಾತಿ ಖಾಣುಕೇನ. ಏತ್ಥ ಚ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದೀಸು ಸಹಪಯೋಗೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚಾತಿ ಉಭಯಂ ಸಮ್ಭವತಿ. ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದಿ ಏತ್ಥ ಸಹಪಯೋಗೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕತೇ ಯದಿ ಸಾಮಿಕಾ ಧುರಂ ನ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಪುನ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮಾವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತಾವ ಅವಹಾರೋ, ‘‘ಖೀಲಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾದಿಂ ಅಸುಕೋ ರಾಜವಲ್ಲಭೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಬಲಂ ಕಕ್ಖಳಾದಿಭಾವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದಿಕಿರಿಯಾನಿಟ್ಠಾನತೋ ಪಠಮಮೇವ ಸಾಮಿಕಾ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ನ ಅವಹಾರೋ ಏತಸ್ಸ ಪಯೋಗನಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಧುರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ಯದಾ ಪನ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದಿಪಯೋಗೇನೇವ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ತದಾಯೇವ ಅವಹಾರೋ, ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಖೀಲಾದೀನಂ ಸಙ್ಕಮಿತಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಮ್ಪೇತ್ಥ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ರಜ್ಜುಸಙ್ಕಮನಾದೀಸುಪಿ ಅತಿದಿಸತಿ. ಯಟ್ಠಿನ್ತಿ ಮಾನದಣ್ಡಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಸಚೇ ದಾರೂನಿ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ತತ್ತಕೇನೇವ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅವಸಾನೇ ದಾರುಮ್ಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಕಣ್ಟಕಸಾಖಾದೀಹಿ ಪಾದಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಪ್ಪವೇಸಾರಹಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅವಸಾನಸಾಖಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾಖಾಪರಿವಾರೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ, ದಾರೂನಿ ಚ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಸಾಖಾಪರಿವಾರಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಏವ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೇತ್ತಮರಿಯಾದನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಕೇದಾರಪಾಳಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಚ ಖೀಲಸಙ್ಕಮನಾದಿನಾ ಗಹಣಂ ಆರಾಮಾದೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭತೇವ.

ವತ್ಥುಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೫. ವತ್ಥುಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾಕಾರಾನನ್ತಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾದಾರೂನಂ ವಸೇನ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾಕಾರಾನಂ.

೧೦೬. ಗಾಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ನ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಗಾಮಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಅರಞ್ಞಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೭. ಅರಞ್ಞಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಉಜುಕಮೇವ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಲಕ್ಖಣಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೇಹಿ ಕತಅಕ್ಖರಾದಿಸಞ್ಞಾಣಸ್ಸ. ಛಲ್ಲಿಯಾ ಪರಿಯೋನದ್ಧನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮಿಕಾನಂ ನಿರಾಪೇಕ್ಖತಾಯ ಚಿರಛಡ್ಡಿತಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಯದಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾ ಅತ್ಥಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ತಾನಿ ಕತಾನಿ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ಗೇಹಾದೀನಿ ಕತಾನಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾನಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಚ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ದಾರೂನೀತಿ ಗೇಹಾದೀನಂ ಕತತ್ತಾ ಅವಸಿಟ್ಠದಾರೂನಿ. ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಅನಾಲಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ತೇ ಚ ಯದಿ ಗಹಣಕಾಲೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಾಲಯಾ ಹುತ್ವಾ ವಾರೇನ್ತಿ, ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ಅವುತ್ತೇ ಅದತ್ವಾ ಗಮನೇ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ಪಚ್ಛಾಪಿ ತೇಹಿ ಚೋದಿತೇ ದಾತಬ್ಬಮೇವ.

ಅದಿಸ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗತಸ್ಸ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ. ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನೀತಾನಮ್ಪಿ ದಾರೂನಂ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕಾನಞ್ಞೇವ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಪುನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ‘‘ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ…ಪೇ… ಅಸ್ಸತಿಯಾ ಅತಿಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ, ಸಹಸಾ ತಂ ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೦೭) ಚ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಾತಿಕ್ಕಮೇಯೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ, ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಾತಿಕ್ಕಮಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಇದಂ ಪನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛತೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಞ್ಚ ‘‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನೀತಾನಮ್ಪಿ ದಾರೂನಂ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕಾನಞ್ಞೇವ ಸನ್ತಕತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನತೋ ಬಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪಜ್ಜನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ನ ಹೋತಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸೇವ ಕಾರಣತ್ತಾ. ತೇಸಂ ಸನ್ತಕತ್ತೇನೇವ ಹಿ ಬಹಿ ಕತಸ್ಸಾಪಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಜಾತಂ, ಇತರಥಾ ಚ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಸಿಯಾ ಸುಙ್ಕಘಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ವಿಯ. ಅದ್ಧಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಮೇವ ಸುಙ್ಕಿಕಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ನಾದಿನ್ನಂ, ತೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಪಚ್ಚಯತೋ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪನ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕಾನಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮೇವ ಹೋತಿ, ತೇನೇವೇತಂ ಅರಞ್ಞೇ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಂ ಸುಙ್ಕಘಾತತೋಪಿ ಗರುತರಂ ಜಾತಂ. ಯದಿ ಹಿ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನತೋ ಬಹಿಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಸತಿ ಅವಹಾರೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾತಿಆದಿನಾ ಠಾನನಿಯಮೋ ನಿರತ್ಥಕೋ ಸಿಯಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ. ತಸ್ಮಾ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನತೋ ಬಹಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅವಹಾರೋ ನ ಭವತಿ ಏವಾತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಪನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ತೇಸಂ ಅರಞ್ಞಂ ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಪದೇಸಂ ಆಕಾಸೇನಾಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉದಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೮. ಉದಕಕಥಾಯಂ ಮಹಾಕುಚ್ಛಿಕಾ ಉದಕಚಾಟಿ ಉದಕಮಣಿಕೋ, ‘‘ಸಮೇಖಲಾ ಚಾಟಿ ಉದಕಮಣಿಕೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಭಾಜನೇಸು. ಭೂತಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಳಾಕರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯಾತಿ ‘‘ಮಹೋದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಳಾಕಮರಿಯಾದಂ ಮಾ ಛಿನ್ದೀ’’ತಿ ತಳಾಕರಕ್ಖಣತ್ಥಂ. ನಿಬ್ಬಹನಉದಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಳಾಕಸ್ಸ ಏಕೇನ ಉನ್ನತೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಅಧಿಕಜಲಂ ನಿಬ್ಬಹತಿ ನಿಗಚ್ಛತಿ ಏತೇನಾತಿ ‘‘ನಿಬ್ಬಹನ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಕಜಲನಿಕ್ಖಮನಮಾತಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಮಾನಂ ಉದಕಂ ನಿಬ್ಬಹನಉದಕಂ ನಾಮ. ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬನ್ತಿ ಸಸ್ಸಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಕತಂ ಉದಕನಿಕ್ಖಮನಪನಾಳಿ. ಮರಿಯಾದಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ದುಬ್ಬಲಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಯೋಗೇ ಕತೇ ಮರಿಯಾದಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಉದಕಗ್ಘಾನುರೂಪೇನ ಅವಹಾರೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ. ಯತ್ತಕಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಬೀಜಕಸಿಕಮ್ಮಾದಿಬ್ಬಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಂ ಅಧಿಕಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ತೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ವಯಕರಣಮ್ಪಿ ಏತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ. ಇದಞ್ಚ ತರುಣಸಸ್ಸೇ ಜಾತೇ ಉದಕಂ ವಿನಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಯುಜ್ಜತಿ, ಸಸ್ಸೇ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಕತೇಯೇವ ಉದಕಂ ವಿನಾಸೇನ್ತೇನ ಚ ಉದಕಗ್ಘಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ, ನ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸಕಲಂ ಸಸ್ಸಂ ತೇನ ವಿನಾಸಿತಭಣ್ಡಸ್ಸೇವ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯತ್ತಾ, ಇತರಥಾ ವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪರೇಹಿ ಠಪಿತಭಣ್ಡಂ ಅವಹರನ್ತಸ್ಸ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಗ್ಘಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಞ್ಚ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ಸಾಮಿಕಾನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇ ತಳಾಕೇ ಖೇತ್ತೇ ಚ ಜಾತೇ ತಸ್ಸೇವ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಯದಿ ಪನ ತಂ ತಳಾಕಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ, ಖೇತ್ತಾನಿ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕಾನಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಅವಹಾರೋ, ಅಥ ಖೇತ್ತಾನಿಪಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾನಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ನಾಸತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಅನಿಗ್ಗತೇತಿ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ, ತಳಾಕೇಯೇವ ಠಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರೇಸಂ ಮಾತಿಕಾಮುಖನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾಮುಖಂ. ಅಸಮ್ಪತ್ತೇವಾತಿ ತಳಾಕತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಮಾತಿಕಾಯಂ ಏವ ಠಿತೇ. ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಸುಬದ್ಧಾತಿ ತಳಾಕತೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಉದಕಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಪನ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾಯಂ ಅಪ್ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅವಹಾರೋ ನ ಜಾತೋ, ‘‘ತಳಾಕತೋ ಅನಿಗ್ಗತೇ ಪರೇಸಂ ಮಾತಿಕಾಮುಖಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇವಾ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯಸ್ಸ ‘‘ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಸುಬದ್ಧಾ, ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಬದ್ಧಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ಯೋಜನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಪನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ವತ್ಥುಂ…ಪೇ… ನ ಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಳಾಕಗತಉದಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಪರಸನ್ತಕವತ್ಥು ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ದನ್ತಪೋನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦೯. ದನ್ತಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಯಥಾಸುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ ಅಭಾಜೇತ್ವಾವ ಯಾವದಿಚ್ಛಕಂ ಗಹಣತ್ಥಮೇವ ಠಪಿತತ್ತಾ ಅರಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ವಿಯ ನ ಹೋತೀತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ. ಖಾದನ್ತು, ಪುನ ಸಾಮಣೇರಾ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ ಥೇರಾ ವದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ವನಪ್ಪತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೦. ವನಪ್ಪತಿಕಥಾಯಂ ಸನ್ಧಾರಿತತ್ತಾತಿ ಛಿನ್ನಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪತಿತುಂ ಆರದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ಧಾರಣಮತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಮರಿಚವಲ್ಲಿಆದೀಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಿತಭಾವೇನ. ತಾದಿಸೇ ಹಿ ಛಿನ್ನೇಪಿ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ ಅರಞ್ಞಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವೇಠಿತವಲ್ಲಿಯಂ ವಿಯ. ಉಜುಕಮೇವ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಿನ್ದನಮೇವ ವಲ್ಲಿಆದೀಹಿ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಆಕಾಸಾದೀಸು ಫುಟ್ಠಸಕಲಪದೇಸತೋ ಮೋಚನನ್ತಿ ಆವೇಣಿಕಮಿಧ ಠಾನಾಚಾವನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ರುಕ್ಖಭಾರೇನ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಹೋತಿಯೇವ ಠಾನಾಚಾವನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತನ್ನ, ರುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ ಆಕಾಸಪದೇಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಛಹಿ ವಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತತ್ತಾ. ವಾತಮುಖಂ ಸೋಧೇತೀತಿ ಯಥಾ ವಾತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಪಾತೇತಿ, ಏವಂ ವಾತಸ್ಸ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ಸಾಖಾಗುಮ್ಬಾದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪನೇನ್ತೋ ಸೋಧೇತಿ. ಮಣ್ಡೂಕಕಣ್ಟಕಂ ವಾತಿ ಮಣ್ಡೂಕಾನಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಂ ಠಿತಕಣ್ಟಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏಕೇ ‘‘ವಿಸಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ಹರಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೧. ಹರಣಕಕಥಾಯಂ ಹರಣಕನ್ತಿ ವತ್ಥುಸಾಮಿನಾ ಹರಿಯಮಾನಂ. ಸೋ ಚ ಪಾದಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ ‘‘ಅನ್ತಂ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ ಏತ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಸ್ಸೇವ ಪಟಸ್ಸ ಏಕದೇಸತಾಯ ತಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋವಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವುತ್ತಂ. ಸಭಣ್ಡಹಾರಕನ್ತಿ ಸಹಭಣ್ಡಹಾರಕಂ, ಸಕಾರಾದೇಸಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪತ್ತಾ ಸಹ ಸದ್ದೋವ ಠಿತೋ, ಭಣ್ಡಹಾರಕೇನ ಸಹ ತಂ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಸಙ್ಕೋತಿ ‘‘ಯದಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಆವುಧೇನ ಮಂ ಪಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ಸಞ್ಜಾತಾಸಙ್ಕೋ. ಏಕಮನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಭಯೇನೇವ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಗ್ಗತೋ ಸಯಂ ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮ. ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಫರುಸವಾಚಾಯ ಚೇವ ಆವುಧಪರಿವತ್ತನಾದಿಕಾಯವಿಕಾರೇನ ಚ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕನ್ತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಕಂ. ಆಲಯೇನ ಅನಧಿಮುತ್ತಮ್ಪಿ ಭಣ್ಡಂ ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಆಹರಾಪೇನ್ತೇ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಠಮಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾಲಯಾನಮ್ಪಿ ಯದಿ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಸಕಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ಬಲಕ್ಕಾರೇನಾಪಿ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ಗಹಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅದದನ್ತಸ್ಸೇವ ಅವಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯದಿ ಪನ ಸಾಮಿನೋ ‘‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಮಯಾ ಪಠಮಂ, ಇದಾನಿ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ವಾ ಏತಂ, ನೋ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಸಕಸಞ್ಞಾಬಲೇನೇವ ಪುನ ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವಸ್ಸ ಆಪನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ಅದೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಚೋರಸ್ಸ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ಸಾಮಿಕೇಸು ಸಾಲಯೇಸು ಅದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞೇಸೂತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು. ವಿಚಾರಣಾಯೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ತತ್ಥಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಉಪನಿಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೨. ಉಪನಿಧಿಕಥಾಯಂ ಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸಾಮನಪ್ಪಯೋಗಂ ವಿನಾ ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪಯೋಗೇ ಅಕತೇ ರಜ್ಜಸಙ್ಖೋಭಾದಿಕಾಲೇ ‘‘ನ ದಾನಿ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಿ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಭೋಹಿಪಿ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಕತೇಪಿ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಪಟಿಸಾಮನಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ, ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಸಾಮನಕಾಲೇ ಹಿಸ್ಸ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ‘‘ನ ದಾನಿ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸಾಮಿನೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಭೂತೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೋ ನತ್ಥಿ, ಯೇನ ಸೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ನ ಹಿ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾಯಂ ಆಪತ್ತೀತಿ. ದಾನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹೋ, ರಕ್ಖತಿ ತಾವಾತಿ ಅವಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿಆದಿನಾ ಮುಸಾವಾದಕರಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ದುಕ್ಕಟಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಾಭಾವೇನ ಸಹಪಯೋಗಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿಪಿ ಮುಖೇನ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತಿ…ಪೇ… ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕತರಪಯೋಗೇನ ಆಪತ್ತಿ, ನ ತಾವ ಪಠಮೇನ ಭಣ್ಡಪಟಿಸಾಮನಪ್ಪಯೋಗೇನ ತದಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಾಭಾವಾ, ನಾಪಿ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಥನಪ್ಪಯೋಗೇನ ತದಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸಾಮಿನಾ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ಬಹುಸೋ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ಅದತ್ವಾ ಯೇನ ಪಯೋಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಅದಾತುಕಾಮತಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಞಾಪೇತಿ, ಯೇನ ಚ ಸೋ ‘‘ಅದಾತುಕಾಮೋ ಅಯಂ ವಿಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತೇನೇವ ಪಯೋಗೇನಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ. ನ ಹೇತ್ಥ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡೇ ಪರಿಯಾಯೇನ ಮುತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ. ಅದಾತುಕಾಮತಾಯ ಹಿ ಕದಾ ತೇ ದಿನ್ನಂ, ಕತ್ಥ ತೇ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿಪರಿಯಾಯವಚನೇನಾಪಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಧುರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಾಪಿತೇ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ…ಪೇ… ಏವಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೧೧). ಪರಸನ್ತಕಸ್ಸ ಪರೇಹಿ ಗಣ್ಹಾಪನೇ ಏವ ಪರಿಯಾಯತೋ ಮುತ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇ ಸಾಮಿನಾ ದಿನ್ನತಾಯ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಚ ಠಾನಾಚಾವನೇಪಿ ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟತೋ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಚೋರಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಞ್ಞಂ ತಾದಿಸಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಣತೋ ಓಕಾಸತೋ ಚ ತೇನ ಸದಿಸಮೇವ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ಚೋರೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪ್ಪದೇಸತೋ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕೇಹಿಚಿ ತತ್ಥ ತಾದಿಸೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತೇ ಠಪಿತೇ ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇಯೇವ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತೇನ ಚೋರೇನ ದಿವಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪತ್ತಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಪನೇತ್ವಾ ತದಞ್ಞೇ ತಾದಿಸೇ ಪತ್ತೇ ತತ್ಥ ಠಪಿತೇಪಿ ಚೋರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ದಿವಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪ್ಪದೇಸೇ ಠಪಿತಂ ಅಞ್ಞಂ ತಾದಿಸಂ ಪತ್ತಮೇವ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಪದವಾರೇನಾತಿ ಥೇರೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೋ ಚೋರಸ್ಸ ಪದವಾರೇನ. ಅತಾದಿಸಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅತಾದಿಸಸ್ಸ ಥೇರೇನ ಗಹಣಕ್ಖಣೇ ಅವಹಾರಾಭಾವತೋ ಪಚ್ಛಾ ಹತ್ಥಪತ್ತಂ ‘‘ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವಾ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಗಮನೇ ಪದವಾರೇನೇವ ಅವಹಾರೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪದವಾರೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ ಉಪನಿಧಿಭಣ್ಡೇ ವಿಯಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಗಾಮದ್ವಾರನ್ತಿ ಬಹಿಗಾಮೇ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸಸ್ಸ ಆರಮ್ಭಪ್ಪದೇಸದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅನ್ತೋಗಾಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಹಿ ಸೋ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಸಿಯಾ, ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡೇ ಚ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ನ ತಾವ ಥೇರಸ್ಸ ಅವಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಚೋರಸ್ಸೇವ ಅವಹಾರೋ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾಯ ಚೋರಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೇನ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಅವಹಾರೋ ನ ಜಾತೋ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಣತ್ತಿಯಾ ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ‘‘ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಏವಂ ಥೇರೇನ ಕತಆಣತ್ತಿಯಾ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಅಟವಿಂ ಪವಿಸತಿ, ಪದವಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹ, ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಥೇರೇನ ವಿಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಾಮಮಗ್ಗೇಪಿ ಸಕಲೇಪಿ ಗಾಮೇ ವಿಚರಣಸ್ಸ ನಿಯಮಿತತ್ತಾ ಮಗ್ಗತೋ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ಪದವಾರೇನ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ವಿಹಾರಸ್ಸ ಹಿ ಪರಭಾಗೇ ಉಪಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರತೋ ಉಪಚಾರೋ, ತಾವ ಸಬ್ಬಂ ದಹರಸ್ಸ ಥೇರಾಣತ್ತಿಯಾ ಸಞ್ಚರಣೂಪಚಾರೋವ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ತತೋ ಪರಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಗಾಮೂಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿನಿವತ್ತನೇ ಚೀವರಧೋವನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪೇಸನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸೀಸಾದೀಸು ಭಾರಂ ಭೂಮಿಯಂ ಅನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ವಾ ನಿಸೀದನ್ತೋ ವಾ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಪುನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಪಾದುದ್ಧಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಉದ್ಧಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ತಾವತಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ. ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಗಾಮ’’ನ್ತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತೇ ವಿಹಾರಸಾಮನ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಸಬ್ಬೇ ಗೋಚರಗಾಮಾಪಿ ಖೇತ್ತಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೇಸನ್ತಿ ಮಗ್ಗುಕ್ಕಮನವಿಹಾರಾಭಿಮುಖಗಮನಾದಿ ಸಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಗಹಿತೇಪಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತವಿಹಾರೂಪಚಾರಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ಖೇತ್ತಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೧೨) ವುತ್ತಂ ನಯಂ ಅತಿದಿಸತಿ.

ನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ ಕತೇತಿ ಚೀವರಂ ಮೇ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ, ಕೋ ನು ಖೋ ರಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸತೀತಿಆದಿನಾ ನಿಮಿತ್ತೇ ಕತೇ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಅನಾಣತ್ತಸ್ಸ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಏಕಪಸ್ಸೇತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಜೀರಾಪೇತೀತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಪಾರುತನೀಹಾರೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಜೀರಾಪೇತಿ, ಠಾನಾ ಚಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಸೀಸೇ ಭಾರಂ ಖನ್ಧೇ ಕರಣಾದೀಸು ವಿಯ (ಪಾರಾ. ೧೦೧). ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ನಸ್ಸತೀತಿ ಅಗ್ಗಿಆದಿನಾ ನಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕೋಚೀತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇನ ಠಪಿತಂ, ಸೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಚೋರಸ್ಸ. ಇತರಂ ಗಣ್ಹತೋ ಉದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತವ ಸಾಟಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಉಪನಿಧಿಭಾವತೋ ಮೋಚಿತತ್ತಾ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಇತರಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾಟಕೇ ಆಲಯಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಉದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮಿಕೋ ಚೇ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಇದಂ ವಾ ಹೋತು, ಅಞ್ಞಂ ವಾ, ಕಿಂ ತೇನ, ಅಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸುಟ್ಠು ನಿರಾಲಯೋ ಹೋತಿ, ಚೋರಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ತೇನ ವುತ್ತವಚನಂ ಅಸುಣನ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಪಚಾರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ. ಮಯಿ ಚ ಮತೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಸೇನಾಸನೇ ವಿನಟ್ಠೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇಪಿ ವಿವರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಗಿಲಾನಪಕ್ಖೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅವಿಸಯೋತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಮರಣತೋ ಹಿ ಪರಂ ಗೇಲಞ್ಞಂ ಅವಿಸಯತ್ತಞ್ಚ ನತ್ಥಿ. ‘‘ದ್ವಾರಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇಪಿ ವಿವರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸಹಾಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತೇಹಿಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಾದೀಹಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಸಾಮೀಚೀತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಇದಂ ವತ್ತಂ.

ಲೋಲಮಹಾಥೇರೋತಿ ಮನ್ದೋ ಮೋಮೂಹೋ ಆಕಿಣ್ಣವಿಹಾರೀ. ಇತರೇಹೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗಬ್ಭೇ ವಸನ್ತೇಹಿ ಇತರಭಿಕ್ಖೂಹಿ. ವಿಹಾರರಕ್ಖಣವಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ ವಿಹಾರವಾರಿಕೋ, ವುಡ್ಢಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ವಿಹಾರರಕ್ಖಣಕೋ. ನಿವಾಪನ್ತಿ ಭತ್ತವೇತನಂ. ಚೋರಾನಂ ಪಟಿಪಥಂ ಗತೇಸೂತಿ ಚೋರಾನಂ ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಠಮತರಞ್ಞೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚೋರಾನಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಗತೇಸು, ‘‘ಚೋರೇಹಿ ಹಟಭಣ್ಡಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತದನುಪಥಂ ಗತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಸುಕಕುಲೇ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ವಿಹಾರವಾರಿಕಾನಞ್ಞೇವಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಯಮನಂ ಕತ್ವಾ. ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಯಾಗುಸಲಾಕಾ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ಸಲಾಕಭತ್ತಾನಿ ಚ ಲಭಮಾನೋವಾತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತತೋ ಊನಂ ವಾ ಹೋತು ಅಧಿಕಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸ ಚ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಲಭನಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನಿಸ್ಸಿತಕೇ ಜಗ್ಗೇನ್ತೀತಿ ತೇಹಿ ವಿಹಾರಂ ಜಗ್ಗಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಹಾಯಕಸ್ಸಾತಿ ಸಹಾಯರಹಿತಸ್ಸ. ಅತ್ತದುತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಸರೀರಮೇವ ದುತಿಯೋ ಅಸ್ಸ ನಾಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ತದುತಿಯೋ. ತದುಭಯಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಭಾವನಂ ಯಸ್ಸಾತಿಆದಿ, ಏತೇನ ಸಬ್ಬೇನ ಏಕೇಕಸ್ಸ ವಾರೋ ನ ಪಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾಕವತ್ತತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪಚಿತಬ್ಬಯಾಗುಭತ್ತಸಙ್ಖಾತವತ್ತತ್ಥಾಯ. ಠಪೇನ್ತೀತಿ ದಾಯಕಾ ಠಪೇನ್ತಿ. ತಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಆರಾಮಿಕಾದೀಹಿ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಭಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ನ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಕಪರಿಕ್ಖಾರೋ ವಾ ಠಪಿತೋ ಅತ್ಥಿ, ಚೀವರಾದಿಸಙ್ಘಿಕಭಾಗೇಪಿ ಆಲಯೋ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋವ. ದಿಗುಣನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಲಬ್ಭಮಾನತೋ ದಿಗುಣಂ. ಪಕ್ಖವಾರೇನಾತಿ ಅಡ್ಢಮಾಸವಾರೇನ.

ಸುಙ್ಕಘಾತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೩. ಸುಙ್ಕಘಾತಕಥಾಯಂ ಸುಙ್ಕಂ ಯತ್ಥ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಹನನ್ತಿ ಅದದನ್ತಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾಪಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಸುಙ್ಕಘಾತನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ತಞ್ಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಪಾದಂ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ದುತಿಯಪಾದೇ ಉದ್ಧಟಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಟ್ಠಪಿತೇಪಿ ಬಹಿ ಠಿತೋ ಏವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪದವಾರೇಸುಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮಂ ಬಹಿ ಠಪೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಇದಂ ಸಯಂ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ಸಮಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ಬಹಿಗತಮೇವ ಹೋತೀತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಬಹಿ ಠತ್ವಾಪಿ ಬಾಹಿರಪುಟಕಂ ಪಠಮಂ ಅನ್ತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠಪೇತಿ, ತದಾಪಿ ಏಕಾಬದ್ಧತಾಯ ಅವಿಜಹಿತತ್ತಾ ಅವಹಾರೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತಂ ಪುನ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೧೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಬಾಹಿರಪುಟಕೇ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೇಪಿ ಬಹಿಗತಭಾವತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಅನ್ತೋಗತಂ ಪನ ಪುಟಕಂ ಪಠಮಂ, ಪಚ್ಛಾ ಏವ ವಾ ಬಹಿ ಠಪಿತಮತ್ತೇ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಬಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತಿತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧತಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಏಕಾಬದ್ಧತ್ತಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಸಮೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಗತೇನ ಏಕಾಬದ್ಧತಾ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಉಭಯಸ್ಸಾಪಿ ಬಹಿಗತಭಾವೇ ಸಾಧಿತೇಯೇವ ಅವಹಾರೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೇ ಪನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಪನ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮಂ ಬಹಿ ಠಪೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಕಾಯೇವ ನತ್ಥಿ. ಏಕಾಬದ್ಧನ್ತಿ ಕಾಜಕೋಟಿಯಂ ರಜ್ಜುಯಾ ಬನ್ಧನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಾಜಕೋಟಿಯಂ ಠಪಿತಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಬಹಿ ಗಹಿತಕಾಜಕೋಟಿಯಂ ಠಪಿತಂ ಯದಿ ಪಾದಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ, ಅನ್ತೋಠಪಿತೇನ ಏಕಾಬದ್ಧತಾಯ ಅಭಾವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಯಾನೇ ವಾ…ಪೇ… ಠಪೇತೀತಿ ಸುಙ್ಕಘಾತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾ ಠಪೇತಿ. ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಬಹಿ ಠಿತನ್ತಿ ಯಾನಾದೀಹಿ ನೀಹಟತ್ತಾ ಬಹಿ ಠಿತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಬಹಿ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇವ ಬಹಿ ಠಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ; ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾನೇ ಠಪಿತೇಪಿ ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಗತೇ ವಿಯ ದೋಸಾಭಾವತೋ. ಯೋ ಪನ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಆಗತಮಗ್ಗೇನ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಯದಿ ತೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥತೋ ಸುಙ್ಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ಯಾನಾದೀಹಿ ನೀಹರಣೇ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೫೭೧ ಆದಯೋ).

ಪಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೪. ಪಾಣಕಥಾಯಂ ಆಠಪಿತೋತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಇಣಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇಹಿ ‘‘ಯಾವ ಇಣದಾನಾ ಅಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ಇಣದಾಯಕಾನಂ ನಿಯ್ಯಾತಿತೋ. ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಞ್ಚ ಅಸನ್ತಕತ್ತಾ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಧನಂ ಪನ ಗತಟ್ಠಾನೇ ವಡ್ಢತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಆಠಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಧನಂ ವಡ್ಢಿಯಾ ಸಹ ಆಠಪಿತಪುತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ಗೀವಾತಿ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ದಾಸಸ್ಸ ಜಾತೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ದಾಸಿಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪನ ಅದಾಸಸ್ಸ ಜಾತೋಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಪರದೇಸತೋ ಪಹರಿತ್ವಾತಿ ಪರದೇಸವಿಲುಮ್ಪಕೇಹಿ ರಾಜಚೋರಾದೀಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ. ಸುಖಂ ಜೀವಾತಿ ವದತೀತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕತೋ ಪಲಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ವದತಿ, ತಥಾ ಪನ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ‘‘ಸುಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಅವಹಾರೋ, ಗೀವಾ ಪನ ಹೋತಿ. ದುತಿಯಪದವಾರೇತಿ ಯದಿ ದುತಿಯಪದಂ ಅವಸ್ಸಂ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ‘‘ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಸುಖಂ ಜೀವಾ’’ತಿ ವಚನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ವೇಗವಡ್ಢನೇ ಅಕತೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಾ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೮೯, ೯೧) ಆದಾನಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ.

ಚತುಪ್ಪದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ಚತುಪ್ಪದಕಥಾಯಂ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾವಸೇಸಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇಹಿ ಹತ್ಥಿ ಆದೀಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಪಸು-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ. ಭಿಙ್ಕಚ್ಛಾಪನ್ತಿ ‘‘ಭಿಙ್ಕಾ ಭಿಙ್ಕಾ’’ತಿ ಸದ್ದಾಯನತೋ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ. ಅನ್ತೋವತ್ಥುಮ್ಹೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ. ಬಹಿನಗರೇ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನಗರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನಗರೇ ಪನ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ಠಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಠಾನಂ. ಖಣ್ಡದ್ವಾರನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಖಣ್ಡಿತದ್ವಾರಂ. ಏಕೋ ನಿಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಬನ್ಧೋತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ದ್ವೇ’’ತಿ. ಘಾತೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ವಿನಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸಹಪಯೋಗತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ಓಚರಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೮. ಓಚರಕಕಥಾಯಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಹಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನತೋ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇದಂ ಆಣತ್ತಿಕಪಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಸಯಮೇವ ಪನ ಅಭಿಯುಞ್ಜನಾದೀಸು ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ.

ಓಣಿರಕ್ಖಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಓಣಿರಕ್ಖಕಥಾಯಂ ಓಣಿನ್ತಿ ಓಣೀತಂ, ಆನೀತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಣಿರಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪಿತಭಣ್ಡಂ ಉಪನಿಧಿ (ಪಾರಾ. ೧೧೨) ವಿಯ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಾಯ ಅನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಂ ಓಲೋಕನತ್ಥಾಯ ಠಪಿತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಠಾನಾಚಾವನಮತ್ತೇನ ಓಣಿರಕ್ಖಕಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ.

ಸಂವಿದಾವಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಂವಿದಾವಹಾರಕಥಾಯಂ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ. ತೇನ ನೇಸಂ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಯೋತಿ ಆಣತ್ತಿವಸೇನ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವೇ ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಹಿ ತೇನ ಆಣತ್ತಾ ಯಥಾಣತ್ತಿವಸೇನ ಹರನ್ತಿ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏವ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಏಕೋ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೧೮) ಏತ್ಥಾಪಿ ಆಣಾಪಕಾನಂ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪತ್ತಿ, ಅವಹಾರಕಸ್ಸ ಉದ್ಧಾರೇತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಂ ಆಣಾಪೇನ್ತಿ ‘ಗಚ್ಛೇತಂ ಆಹರಾ’ತಿ, ತಸ್ಸುದ್ಧಾರೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏವಮೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸಾಹತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಆಣತ್ತಿಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕಂ ವಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಭಿನ್ನಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸಹತ್ಥಾ ಅವಹರನ್ತಸ್ಸ ಠಾನಾಚಾವನಕ್ಖಣೇ ಆಪತ್ತಿ, ಆಣತ್ತಿಯಾ ಪನ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವಾತಿ ಭಿನ್ನಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ.

ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಕಥಾಯಂ ಓಚರಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅವಸ್ಸಂ ಹಾರಿಯೇ ಭಣ್ಡೇತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೧೮) ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತಂ ಸಙ್ಕೇತಂ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಕೇತಸ್ಸ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೨೦. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಕಥಾಯಂ ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದಿನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಪನ ಲಹುಕಂ ಇತ್ತರಕಾಲಂ, ತಸ್ಮಾ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಾನನ್ತರಮೇವ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಆರದ್ಧತ್ತಾ ತೇನೇವ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಅವಹರತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಪುರೇಭತ್ತಪ್ಪಯೋಗೋವ ಏಸೋತಿ ವಾದೋ ಪಮಾಣಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ. ನ ಹಿ ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ (ಪಾರಾ. ೧೧೯) ವಿಯ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಯುತ್ತಂ. ಕಾಲವಸೇನ ಹಿ ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿರಿಯಾವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ‘‘ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರತಿ, ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ನಿಮಿತ್ತಕರಣತೋ ಪುರೇ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಚೇವ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮೇ ಚ ಕತೇಪಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅನಾರಭಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಯಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

ಆಣತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ಆಣತ್ತಿಕಥಾಯಂ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಕೇವಲಂ ಪುರೇಭತ್ತಾದಿಕಾಲಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದಿನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಮೇವ ವಾ ಕರೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಏವಂವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಭಣ್ಡನಿಯಮಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ತ್ವಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಪಾವದ, ಸೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಾವದತೂತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚ ಆಣಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದಿಕಾಲವಸೇನ ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದಿಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಭಣ್ಡಪುಗ್ಗಲಪಟಿಪಾಟಿವಸೇನ ಚ ಆಣತ್ತೇ ಏತೇಸು ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮೇಸು ವಿಸಙ್ಕೇತಾ ವಿಸಙ್ಕೇತಭಾವೇ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಜಾಯತಿ, ತದಪಗಮೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ. ಯಂ ಆಣಾಪಕೇನ ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದೀಸು ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದೀಸು ವಾ ಗಹಣತ್ಥಂ ಆಣಾಪೇನ್ತೇನ ಈದಿಸವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿಯುತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಏವಂ ಗಹಣಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಯಂ ಭಣ್ಡಂ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಯುತ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನೇಸು ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಣತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇಸು ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾದೀನಂ ಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ವಿನಯಯುತ್ತಿ, ಸಾ ಚ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾನಿಟ್ಠಾಪನಕ್ಖಣೇ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಾನಂ ಅಭಾವಾ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏಕಾ ಏವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಯುತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಪಿ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾನಂ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಜನೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಮಹಾಜನೋತಿ ಚ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಇದಞ್ಚ ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪಠಮಂ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ಪುನ ದುಕ್ಕಟಸಮ್ಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ. ನ ಹಿ ಸೋ ಏಕಪಯೋಗೇನ ದುಕ್ಕಟದ್ವಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಿಸಙ್ಕೇತತ್ತಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸಾ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇದಂ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ಪಾಳಿತೋ ಪನ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪ್ಪಯೋಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ. ಇಮಿನಾವ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಗತವಾರೇಸುಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪಣ್ಣೇ ವಾ ಸಿಲಾದೀಸು ವಾ ‘ಚೋರಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪನ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಲಿಖಿತೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಲಿಖಿತೇತಿ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲಸದಿಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರೇ ಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಲೇಸಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪರಿಯೋಸಾನಂ ಭಾವನಾಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಸಾಧಕಚೇತನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಆಣತ್ತಿಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕೋ’’ತಿ, ಆಣತ್ತಿವಚೀಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಣತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಆಪತ್ತಿಭೇದವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಭೂಮಟ್ಠಥಲಟ್ಠಾದೀಸು. ಪಾಳಿಯಂ ಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಮಸತಿ ಫನ್ದಾಪೇತಿ ಠಾನಾ ಚಾವೇತೀತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಸಹಿತಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಅವಹಾರಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ, ಠಾನಾ ಚಾವೇತೀತಿ ಚ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ. ಆಣತ್ತಿಕಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಯೋಗಾ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಇಧ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೧೨೫. ಠಾನಾಚಾವನನ್ತಿ ಇದಂ ಪಾಳಿಅನುಸಾರತೋ ವುತ್ತಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಉಪರಿಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ತತ್ಥ ಹಿ ನ ಚ ಸಕಸಞ್ಞೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತತಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಚ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೀ ನ ಚ ತಾವಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿತಾ, ತೀಹಿ ವಾ ಏತೇಹಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತತಾ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿತಾ ಚ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕನ್ತಿ ‘‘ಮಮೇದ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹವಸೇನ ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕಂ ಅರಞ್ಞೇ ದಾರುತಿಣಪಣ್ಣಾದಿ. ಛಡ್ಡಿತನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅನತ್ಥಿಕತಾಯ ಛಡ್ಡಿತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ. ಛಿನ್ನಮೂಲಕನ್ತಿ ನಟ್ಠಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಆಲಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮೂಲಸ್ಸ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಂ. ಅಸ್ಸಾಮಿಕನ್ತಿ ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಅಸ್ಸಾಮಿಕವತ್ಥು. ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಞ್ಚ.

ಅನಾಪತ್ತಿಭೇದವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮತಸರೀರೇ ಪೇತತ್ತಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ರುಕ್ಖಾದೀಸು ಲಗ್ಗಿತಸಾಟಕೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅಗೋಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಸಚೇ ಪನೇತಂ ದೇವಾಲಯಚೇತಿಯರುಕ್ಖಾದೀಸು ನಿಯುತ್ತೇಹಿ ಪುರಿಸೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಥೋಕೇ ಖಾಯಿತೇ…ಪೇ… ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಜಿಘಚ್ಛಿತಪಾಣಿನಾ ಖಾದಿಯಮಾನಮಂಸಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಾದನಂ ನಾಮ ಕಾರುಞ್ಞಹಾನಿತೋ ಲೋಲಭಾವತೋ ಚ ಅಸಾರುಪ್ಪಮೇವ. ತೇನೇವ ಹಿ ಅರಿಯವಂಸಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ಖಾದನ್ತಮ್ಪಿ ಸುನಖಾದಿಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನ ವಾರೇನ್ತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಆಮಿಸದಾನೇ ಕುಸಲಂ ವಿಯ ತೇಸಂ ಆಮಿಸಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ದನೇಪಿ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ ಚ ನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೪೦).

ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಬಹು ಏಕತೋ ದಾರುಆದಿಭಾರಿಯಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪನಕಾಲೇ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಉಕ್ಖಿಪಥಾ’’ತಿ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಯಪಯೋಗಸಬ್ಭಾವಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತ್ವಂ ಏತಂ ವತ್ಥುಂ ಗಣ್ಹ, ಅಹಂ ಅಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೇ ಪನ ಅವಹಾರೇ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕಮೇವ, ಪರೇನ ಗಾಹಾಪಿತಂ ಆಣತ್ತಿಕಮೇವ, ತೇನೇವ ತದುಭಯಗ್ಘೇನ ಪಞ್ಚಮಾಸೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಏಕೇಕಭಣ್ಡಗ್ಘವಸೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿಮೇವ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಆಣತ್ತಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಞ್ಚ ಅದಾತುಕಾಮತಾಯ ‘‘ದೇಮಿ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ವಿಹೇಠೇನ್ತೋಪಿ ತೇನ ತೇನ ಕಾಯವಿಕಾರಾದಿಕಿರಿಯಾಯ ಪರಸ್ಸ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಪೇಸೀತಿ ‘‘ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ನಿರುತ್ತಿಯೇವ ತಂತಂಅತ್ಥಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಉಪಾಯತಾಯ ಪಥೋತಿ ನಿರುತ್ತಿಪಥೋ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ವೋಹಾರವಚನಮತ್ತೇ’’ತಿ. ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋತಿ ತತೋ ಪೇತತ್ತಭಾವತೋ ಮತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಬ್ಭುಣ್ಹೇತಿ ಆಸನ್ನಮರಣತಾಯ ಸರೀರಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸಮಙ್ಗಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಲ್ಲಸರೀರೇ’’ತಿ. ಕುಣಪಭಾವಂ ಉಪಗತಮ್ಪಿ ಭಿನ್ನಮೇವ ಅಲ್ಲಭಾವತೋ ಭಿನ್ನತ್ತಾ. ವಿಸಭಾಗಸರೀರೇತಿ ಇತ್ಥಿಸರೀರೇ. ಸೀಸೇ ವಾತಿಆದಿ ಅಧಕ್ಖಕೇ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇ ಪದೇಸೇ ಚಿತ್ತವಿಕಾರಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಾಮಸನ್ತೇನ ಕತಂ ಸುಕತಮೇವ. ಮತಸರೀರಮ್ಪಿ ಹಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಮಾಸದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಮೇವ. ನ ಹಿ ಅಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಕೇಪಿ ಚಿತ್ತಾದಿಇತ್ಥಿರೂಪೇ ಭವನ್ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತೇ ಮತಿತ್ಥಿಸರೀರೇ ನಿವತ್ತತಿ.

ಕುಸಸಙ್ಕಾಮನವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಬಲಸಾತಿ ಬಲೇನ. ಸಾಟಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ಪಸಿಬ್ಬಕಗ್ಗಹಣತೋ ಪುರೇತರಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಪರಿಕಪ್ಪದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಗಹಣಕ್ಖಣೇ ಪನ ‘‘ಸಾಟಕೋ ಚೇ, ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಪಸಿಬ್ಬಕಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ನ ಪನ ಬಹಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ಇತರಥಾ ‘‘ಇದಾನಿ ನ ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಪಚ್ಛಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜಾತೇ ವಿಜಾನನಕಾಲೇ ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹತ್ಥಗತಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಣಕ್ಖಣೇ ಅವಹಾರೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಚ ತಂ ಯುತ್ತಂ ತದಾ ಗಹಣೇ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಾಭಾವಾ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಯ ಏವ ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಂ ವಿಯ. ನ ಹಿ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ವಧಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಣಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ತದೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಮತೇಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಹೋತಿ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಅವಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆದಿನಾ ಕಾಲಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಠಾನಾ ಚಾವಿತೇಪಿ ತದಾಪಿ ಅವಹಾರೋ ನ ಹೋತಿ ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೇ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೩೮) ವಿಯ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಯಥಾಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಕಾಲೇ ಆಗತೇ ಭಣ್ಡಂ ಭೂಮಿಯಂ ಅನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಪದವಾರೇನ ಅವಹಾರೋತಿ ಖಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಣ್ಡಪರಿಕಪ್ಪೋ ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೋ ಕಾಲಪರಿಕಪ್ಪೋತಿ ತಿವಿಧೋಪಿ ಪರಿಕಪ್ಪೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಕಾಲಪರಿಕಪ್ಪೋ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪದವಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಅನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಯುಟ್ಠಿತೋತಿ ಅನುಬದ್ಧೋ.

ಪರಿಕಪ್ಪೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಗಹಣಕ್ಖಣೇ ಪರಿಕಪ್ಪೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ತದಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಅವಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಿಸ್ವಾ ಹಟತ್ತಾ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಬಹಿ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಹಟತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅವಹಾರಾನಙ್ಗತ್ತಾ ‘‘ಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಹರಣೇ ವಿಯ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ ಏವ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಾಟಕೋ ಚೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ತದಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಅವಹಾರೋ ಏವ, ನ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತೇನ ಭಣ್ಡಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಸ್ಸ ‘‘ಸಾಟಕೋ ಚೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಭಣ್ಡಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಾಭಾವಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ, ತಂ ಅದಿಟ್ಠಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಭಾವೇ ಠಿತಂಯೇವ ಉದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ಅವಹಾರೋ’’ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಪಅಪ್ಪಾವಹಾರೋ ಭಣ್ಡಂ ದಿಸ್ವಾ ಅವಹರನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ ಸಿಯಾತಿ? ನಾಯಂ ದೋಸೋ ಅಭಣ್ಡವಿಸಯತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಸ್ಸ, ಪುಬ್ಬೇವ ದಿಸ್ವಾ ಞಾತಭಣ್ಡಸ್ಸೇವ ಹಿ ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ. ತಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತಂ ಅವಹರೀತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ತಞ್ಞೇವೇತ’’ನ್ತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ತಞ್ಚೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇಪಿ ‘‘ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಹಣೇ ನಿಯಮಸಬ್ಭಾವಾ ಅವಹಾರತ್ಥಸಾಧಕಂ ಹೋತೀತಿ ಉದ್ಧಟಂ, ತೇನೇವ ‘‘ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕೇಚೀತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಚರಿಯಾ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನಾತಿಆದಿನಾಪಿ ಕೇಚಿವಾದೋ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋವ ಯುತ್ತತರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಲಙ್ಕಾರಭಣ್ಡನ್ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾದಿ. ಕುಸಂ ಪಾತೇತ್ವಾತಿ ವಿಲೀವಮಯಂ ವಾ ತಾಲಪಣ್ಣಾದಿಮಯಂ ವಾ ಕತಸಞ್ಞಾಣಂ ಪಾತೇತ್ವಾ. ಪರಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಕುಸೇ ಉದ್ಧಟೇಪಿ ನ ತಾವ ಕುಸಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಂ ಜಾತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದ್ಧಾರೇ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಞ್ಚ ವಿನಾ ಕುಸಸಙ್ಕಾಮನಂ ನಾಮ ವಿಸುಂ ಏಕೋಯಂ ಅವಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಅವಹಾರಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕಾಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಗೇಹಿ ನಿಪ್ಫಾದಿಯಮಾನಾ ಅತ್ಥತೋ ಠಾನಾಚಾವನಧುರನಿಕ್ಖೇಪಕುಸಸಙ್ಕಾಮನೇಸು ತೀಸು ಸಮೋಸರನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇತರೋ ತಸ್ಸ ಭಾಗಂ ಉದ್ಧರತಿ, ಉದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಆಲಯಸ್ಸ ಅವಿಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಆಲಯೇ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಸತಿ ಅವಹಾರೋ ನ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಚಿನಿತಾವಸೇಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥೇವಾ’’ತಿ.

ನಾಯಂ ಮಮಾತಿ ಜಾನನ್ತೋಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ತತ್ಥ ವೇಮತಿಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ಸಿವೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಸಿವಿರಟ್ಠೇ ಜಾತಂ.

೧೪೦-೧. ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಭಾವೇನ ಸಹಪಯೋಗಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಣತ್ತೇಹೀತಿ ಸಮ್ಮತೇನ ಆಣತ್ತೇಹಿ. ಆಣತ್ತೇನಾತಿ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಆಣತ್ತೇನ. ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಮ್ಮತಾದೀಹಿ ದಿನ್ನತ್ತಾ ನ ಪರಾಜಿಕಂ ಜಾತಂ, ಅಸನ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪನ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇನ ದಿಯ್ಯಮಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಮತಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಞ್ಞೇನ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ. ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ‘‘ಅಪರಸ್ಸ ಭಾಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ಅಪರಸ್ಸಾತಿ ಅಸನ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಅಪರಂ ಭಾಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಕೂಟವಸ್ಸಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ಗಿಹಿಸನ್ತಕೇ ಸಾಮಿನಾ ಚ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಣತ್ತೇನ ಚ ದಿನ್ನೇ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ಪನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಸಮ್ಮತೇನ ವಾ ಅನಾಣತ್ತೇನ ವಾತಿಆದಿ ಪುನ ವುತ್ತಂ. ಇತರೇಹಿ ದಿಯ್ಯಮಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಮತೇನ ಆಣತ್ತೇನ ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ. ಏವಂ ಗಣ್ಹತೋತಿ ‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ ಭಾಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕೂಟವಸ್ಸಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹತೋ. ಸಾಮಿಕೇನ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ, ತೇನ ‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ ಭಾಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಕೂಟವಸ್ಸಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಸಾಮಿಕೇನ ಸಯಂ ದೇನ್ತೇ ವಾ ದಾಪೇನ್ತೇ ವಾ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುದಿನ್ನನ್ತಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಸಾಮಿಕೇನ ತೇನ ಆಣತ್ತೇನ ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಂ ‘‘ಅಪರಸ್ಸ ಭಾಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ಅಪರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸಾಮಿಸನ್ತಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಜಾತಂ, ಇಧ ಪನ ತೇಹಿಯೇವ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ ಭಾಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾ ಕೂಟವಸ್ಸಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಸುದಿನ್ನಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇನ ಪನ ಆಣತ್ತೇನ ದಿನ್ನಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹತೋ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಪತ್ತಚತುಕ್ಕೇ ವಿಯ ಅವಹಾರತಾವೇತ್ಥ ಯುತ್ತಾ, ಸಙ್ಘಸನ್ತಕೇ ಪನ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವಾ ಸಮ್ಮತೇನ ದಿನ್ನೇಪಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೧೪೬-೯. ಆಹರಾಪೇನ್ತೇಸು ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ‘‘ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅನತ್ತಮನಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಪುನ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ಭಾಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಂ ಉಪಚಾರಸೀಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಸ್ಸೇವ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಾಲಯಭಾವೇಪಿ ಚೋರಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬಂ ಚೋರೇನಾಪಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬತೋ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಾಯ ಗಹಿತೇ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವುಟ್ಠಹನ್ತೇಸೂತಿ ಗಾಮಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತೇಸು. ಅವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತಾದಿವಿಸೇಸಂ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ. ಸಉಸ್ಸಾಹಮತ್ತಮೇವ ಆಪತ್ತಿಭಾವಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭಾವತೋ. ತತೋತಿ ಗಣಸನ್ತಕಾದಿತೋ. ಕುಲಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ದೇತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾದಿಸಞ್ಞಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇತಿ, ತದಾ ಕುಲಸಙ್ಗಹಪಚ್ಚಯಾ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಞ್ಚ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕಾದೀಸು ಕುಲದೂಸಕದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಕ್ಕಟಾನಿ. ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯ ನಿಯಮಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಇಸ್ಸರವತಾಯ ದದತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಇತರಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಇಸ್ಸರವತಾಯ ಕುಲಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ವಾ ಞಾತಕಾದೀನಂ ವಾ ದದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಞ್ಚ ಹೋತೇವ. ಇಸ್ಸರವತಾಯಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ದೇನ್ತೇ ಕೋ ನಿವಾರೇಸ್ಸತಿ, ಅಹಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಭಾವೇನ. ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ಕಾರಣೇನ ದದತೋ ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯ ನಿಯಮಿತಸ್ಸ ಗರುಭಣ್ಡತಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಞ್ಚ. ಗೀವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯ ನಿಯಮಿತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೀವಾ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ದುಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸುಖಾದಿತಮೇವಾತಿ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠತ್ವಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಖಾದಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಘಿಕಞ್ಹಿ ವಿಹಾರಪಟಿಬದ್ಧಂ ವೇಭಙ್ಗಿಯಂ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಟ್ಠಂ ಭಣ್ಡಂ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಟ್ಠೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ, ನ ಬಹಿ ಠಿತೇಹಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ.

೧೫೦. ‘‘ವುತ್ತೋ ವಜ್ಜೇಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ‘‘ವುತ್ತೋ ವಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಪಾರಾಜಿಕಾದಿದೋಸಾರೋಪನತೋ, ಗಹಟ್ಠಾನಂ ವಾ ‘‘ಭದನ್ತಾ ಅಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ದೋಸಾರೋಪನತೋ.

೧೫೩-೫. ಛಾತಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ತೇನ ಛಾತೇನ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಉದರಗ್ಗಿನಾ ಝತ್ತಂ, ದಡ್ಢಂ ಪೀಳಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧನುಕನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಧನುಸಣ್ಠಾನಂ ಲಗ್ಗನಕದಣ್ಡಂ. ಮದ್ದನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸೂಕರಗ್ಘನಕಭಣ್ಡಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತತ್ಥ ಅಬಜ್ಝನತೋ. ಅದೂಹಲನ್ತಿ ಯನ್ತಪಾಸಾಣೋ, ಯೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟತ್ತಾ ಮಿಗಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇನ ಕತಪಯೋಗೇನ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ರಕ್ಖಂ ಯಾಚಿತ್ವಾತಿ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನುದ್ದಿಸ್ಸ ರಕ್ಖಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ. ಕುಮೀನಮುಖನ್ತಿ ಕುಮೀನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಮಚ್ಛಾನಂ ಪವಿಸನಮುಖಂ.

೧೫೬. ಥೇರಾನನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕತ್ಥೇರಾನಂ. ತೇಸಮ್ಪೀತಿ ಆವಾಸಿಕಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ. ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ. ಗಹಣೇತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ. ತೇಸುಪಿ ಆಗನ್ತುಕಾ ಅನಿಸ್ಸರಾತಿ ಸೇನಾಸನೇ ನಿರನ್ತರಂ ವಸನ್ತಾನಂ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ದಾಯಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಅನಿಸ್ಸರಾ, ಆಗನ್ತುಕೇಹಿಪಿ ಇಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸಾನಾದೀಸು ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇಸಂ ಕತಿಕಾಯ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಫಲಾನಿ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ, ಅಞ್ಞೇಸು ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದಿಪಚ್ಚಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ಚತುಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯೇವ ಉಪನೇಮಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಉಪನೇನ್ತಾನಂ ಆವಾಸಿಕಾನಂ ಕತಿಕಾಯ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನಿಸ್ಸರಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ದೀಪಿತೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ, ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೋ. ಪರಿಭೋಗವಸೇನೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ತಮೇವ ಭಾಜೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ, ರಟ್ಠೇ ವಾ.

ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ತದತ್ಥಾಯ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಠಪಿತಞ್ಚ. ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ವರಸೇನಾಸನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪುನ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮೂಲವತ್ಥುಚ್ಛೇದಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ನ ಉಪನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುನೋ ಮೂಲಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ವರಸೇನಾಸನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಲಾಮಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇಹಿಪಿ ಸೇನಾಸನಭೂಮಿಯೋ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಮೇವ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಂ ವತ್ತಬ್ಬತೋ, ಇತರಥಾ ಕೇಚಿ ಸಹ ವತ್ಥುನಾಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ.

ಪಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ರುಕ್ಖೇ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ತತೋ ಏತ್ತಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ. ದಾರಕಾತಿ ತೇಸಂ ಪುತ್ತನತ್ತಾದಯೋ ಯೇ ಕೇಚಿ ಗೋಪೇನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಇಧ ‘‘ದಾರಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತದಾರುಸಮ್ಭಾರತೋ. ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಕಾರಕಸಙ್ಘಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ. ಅಯಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಇಸ್ಸರೋತಿಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಹಿ ದಾರುಸಮ್ಭಾರಾದೀಹಿ ಚ ಕಾರಾಪಿತತ್ತಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತತ್ತಾ ಚ ಸಙ್ಘಿಕಸೇನಾಸನೇ ಭಾಗಿತಾಯ ಚ ಅಯಮೇವ ಇಸ್ಸರೋ, ನ ಚ ಸೋ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉದಕಪೂಜನ್ತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಸಿಞ್ಚನಾದಿಪೂಜಂ. ವತ್ತಸೀಸೇನಾತಿ ಕೇವಲಂ ಸದ್ಧಾಯ, ನ ವೇತನಾದಿಅತ್ಥಾಯ. ಸವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಸಹ ಭೂಮಿಯಾ. ಕುಟ್ಟನ್ತಿ ಗೇಹಭಿತ್ತಿಂ. ಪಾಕಾರನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪಾಕಾರಂ. ತತೋತಿ ಛಡ್ಡಿತವಿಹಾರತೋ. ತತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಾಮನ್ತಗಾಮವಾಸೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಛಡ್ಡಿತವಿಹಾರತೋ ದಾರುಸಮ್ಭಾರಾದಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ.

೧೫೭. ‘‘ಪುಗ್ಗಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂಯೇವ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಆಗತಾಗತಾನಂ ವುಡ್ಢತರಾನಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತುಭಾಗಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೇತಿ ಚತುತ್ಥಭಾಗೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ನೇ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೫೭) ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಥುಲ್ಲನನ್ದಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಏತಿಸ್ಸಾ ಹತ್ಥೇ ದಿನ್ನತ್ತಾ, ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತತ್ತಾ ಚ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭುತ್ತೇಪಿ ಚಸ್ಸಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮೇವ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ. ಓದನಭಾಜನೀಯವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ‘‘ಅಪರಸ್ಸ ಭಾಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಗತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ. ೧೪೧).

೧೫೯. ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಸಾದಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯಾತಿಆದಿನಾ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ನಾಕಾಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಾವ ದಾರಕಾ ಪಾಸಾದಂ ಆರೋಹನ್ತಿ, ತಾವ ಪಾಸಾದೋ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಏವ ಯಥಾಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವ ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಪಾಸಾದೋ ಸಯಮೇವ ಯಥಾಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾಗಮನಞ್ಚ ಇದ್ಧಿವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಸಞ್ಜಾತಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥೇರೋ ಇದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸಂಹರೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಾ ನ ಸನ್ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಞ್ಚ ನತ್ಥಿ ಪಾಸಾದಸ್ಸೇವ ವಿಚಾರಿತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಥೇರೋ ಏವಮಕಾಸೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ದಾರಕೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಆನಯನತ್ಥಮೇವ ಪಾಸಾದೇ ಉಪನೀತೇ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರಾದೀನಂ ಆಮಿಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಠಾನಾಚಾವನಂ ವಿಯ ಕರಮರಾನೀತೇಸು ದಾರಕೇಸು ಪಾಸಾದಂ ಆರುಳ್ಹೇಸುಪಿ ಪುನ ಪಟಿಸಂಹರಣೇ ಚ ಇಧ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ ಕಾರುಞ್ಞಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಾಭಾವಾ. ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೇ ಸತಿಯೇವ ಹಿ ಆಪತ್ತಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ಭಗವಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದ್ಧಿಮಸ್ಸ ಇದ್ಧಿವಿಸಯೇ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೫೯) ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವೋಚ. ಇದ್ಧಿವಿಸಯೇತಿ ಚೇತ್ಥ ಪರಭಣ್ಡಾದಾಯಕಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಾಸಮುಟ್ಠಾಪಕಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಸ್ಸ ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಸಯೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಈದಿಸಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದ್ಧಿಮಸ್ಸ ಇದ್ಧಿವಿಸಯೇ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾಯೇವ ಸುತ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೋ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಹತ್ಥಿಆದಿದಸ್ಸನಂ, ‘‘ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೩೮, ೨೩೯; ಮ. ನಿ. ೧.೧೪೭; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೦೨) ಆಗತಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿ ನಾಮ, ‘‘ಸೋ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ನಾಗವಣ್ಣಂ…ಪೇ… ವಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೧೩) ಏವಂ ಆಗತಾ ಇದ್ಧಿ ಪಕತಿವಣ್ಣವಿಜಹನವಿಕಾರವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿ ನಾಮ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಪಕತಿರೂಪಂ ಯಥಾಸಭಾವೇನ ಠಪೇತ್ವಾವ ಬಹಿ ಹತ್ಥಿಆದಿದಸ್ಸನಂ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ರೂಪಮೇವ ಹತ್ಥಿಆದಿರೂಪೇನ ನಿಮ್ಮಾನಂ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪರಾಜಿತಕಿಲೇಸೇನಾತಿ ವಿಜಿತಕಿಲೇಸೇನ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ, ತೇನ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಸಮಂ ಅಞ್ಞಂ ಅನೇಕನಯವೋಕಿಣ್ಣಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ಪಾಳಿಅತ್ಥೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ತೇ ಗಮ್ಭೀರಾ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಂ. ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಓತಿಣ್ಣೇತಿ ಚೋದನಾವಸೇನ ವಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಾರೋಚನವಸೇನ ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಅದಿನ್ನಾದಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಓತಿಣ್ಣೇ. ಏತ್ಥಾತಿ ಓತಿಣ್ಣವತ್ಥುಮ್ಹಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿನಿಯಮನಂ. ಕಪ್ಪಿಯೇಪಿ ಚ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತೇ ಮಾತಾಪಿತಾದೀನಂ ಸನ್ತಕೇಪಿ.

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ

ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.