೩. ತತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೮೭. ಭದ್ದಾಕಾಪಿಲಾನೀ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಾ ಕಿರ. ಞಾತೀನಂ ಕುಲಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ, ತದೇತಂ ಗಾಮಕಂ ಞಾತಿಕುಲಂ, ಕುಲಸನ್ನಿಹಿತಂ ಗಾಮಕಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಜಂ ಗಾಮಂ ನೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವಾ ದ್ವಿಕಮ್ಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಮಕಂ ಅಗಮಾಸಿ ಞಾತಿಕುಲಂ ಅಗಮಾಸೀತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ.

೬೯೨. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವಚನೇನಪಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂಯೇವ ವಸೇನ ಉಪಚಾರೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ಯಥಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ಉತ್ತರಿ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಉಪಚಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಮಾ ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂಯೇವ ‘ಉಪಚಾರ’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಾನಂ ನಿನ್ನಾನಾಕಾರಣದೀಪನತ್ಥಂ ‘ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿವಿಸೇಸಮಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಉಪಚಾರೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಯಥಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಂ ಉಪಚಾರಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಸೇಸಸಬ್ಭಾವತೋತಿ. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾತಿಪಿ ಏಕಚ್ಚೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಪಾಳಿವಿಸೇಸಮಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ದುವುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ? ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ, ಸೋ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಪಾಠತೋ ಗಹಿತೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಮೇವ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅತಿಕ್ಕಮನಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಬಹೂಸು ಠಾನೇಸು ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ವಿರುಜ್ಝನತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಕಥಂ? ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯಮಾನಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಗಾಮೇ. ಅಥ ಚ ಪನ ನಿದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಾ ಬುದ್ಧವರೇನಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೭೯) ಗಾಥಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಪರಿಯಾಪನ್ನನದಿಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ, ಠಿತಸ್ಸ ಚಾಪಿ ತತ್ತಕಾತಿಆದೀನಂ (ಪರಿ. ೪೭೫) ಪರಿವಾರಗಾಥಾನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಮೇವ ಪಾಠೋತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪದಸಾ ಗಮನಮೇವ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತೇನೇವ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ತದಭಾವಾ ಯಾನೇನ ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಪವಿಸತೋ, ಅದ್ಧಾನಂ ಗಚ್ಛತೋ ಚ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಅಸಾರುಪ್ಪತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಹಾರಭೂಮಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತರ’’ನ್ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ ಗಾಮನ್ತರಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿತ್ತಾ. ‘‘ಪರತೋ ‘ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಮಹಾಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಂ ಪವಿಸನ್ತೀಸು ಏಕಾ ಬಹಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತೀ’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರೋ ನ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಞ್ಚಿನಗರೇ ಖನ್ಧಧಮ್ಮವಿಹಾರೋ ವಿಯ, ಕಾವೀರಪಟ್ಟನೇ ಸಾರೀಧಮ್ಮವಿಹಾರೋ ವಿಯ ಚ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸೋ ವಿಹಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಮಬದ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಗಾಮನ್ತರಭಾವೇ ನಿರನ್ತರಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿಯಾಪಿ ಗಾಮನ್ತರಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತುಗಾಮಸಾಧಾರಣತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂವಿಧೇ ವಿಹಾರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ತೇ ಗಾಮಾ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇನ ವಾ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋವ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಗಾಮನ್ತರೇ ಗಾಮನ್ತರೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಏಕೇ.

ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ದುತಿಯೋ ಪಾದುದ್ಧಾರೋ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಹೋತಿ, ನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಏವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ‘‘ಉಭಯತೀರೇಸು ವಿಚರನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಸ್ಸೇತ್ಥ ಸಮ್ಭವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ. ಸವನೂಪಚಾರೋ ಹೇತ್ಥ ನದೀಪಾರೇ, ಗಾಮನ್ತರೇ ವಾ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಪರತೀರತೋ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರತೋ ದಾರೂನಿ, ಪಣ್ಣಾನಿವಾ ಮಗ್ಗಿತ್ವಾ ಆನೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಿಚೀವರಾನಿ ಪರತೀರೇ ಓತಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಓರಿಮತೀರಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮತಾಯ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ್ಹಾಯನಾದಿಕಿಚ್ಚೇನ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ಥೇವಾಲಯಸಮ್ಭವಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮನ್ತರೇ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪರತೀರತೋ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರತೋ ದಾರೂನಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಸಕಗಾಮತೋ ಥೋಕಮ್ಪಿ ತರಣವಾರೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ ಕಿರ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ.

ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಅಗಾಮಲಕ್ಖಣೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತೋ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸಾ ಅಸನ್ತೇ ಗಾಮೇ ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರಾಭಾವೇಪಿ ಪಗೇವ ಗಾಮೇ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಏಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮನಕ್ಖಣೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅರಞ್ಞಮಗ್ಗಗಮನಕಾಲೇ ಏವಾಯಂ ವಿಧೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಗಾಮತೋ ಪನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೀ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಆರಾಧಿಕಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಲಜ್ಜಿನಿಯೋ, ತಾ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಗಾಮನ್ತರನದೀಪಾರರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತೀಹಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತಿ ಸಕಿಂಯೇವಾಪಜ್ಜತಿ. ಇತರಾ ಗಾಮೇ ಗಾಮೇ ಪಾರೇ ಪಾರೇ ಅರುಣೇ ಅರುಣೇ ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಅಸಾಧಕಾನಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ‘‘ಮಹಾಬೋಧಿಯಙ್ಗಣನ್ತಿಆದಿ ಏವಂ ಗಾಮಸ್ಸ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಇಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ತತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.