ಗನ್ಥಾರಮ್ಭವಣ್ಣನಾ
ವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ವಿತ್ಥಾರಮಭಿಸಙ್ಖತಂ;
ಅಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ, ವಕ್ಖೇ ಗಣ್ಠಿಪದಕ್ಕಮಂ.
ಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿಭಙ್ಗೋ ಅಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.
ಗನ್ಥಾರಮ್ಭವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೫೬-೭. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾ ವೀಮಂಸಾ. ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏವಾತಿ ಮಾತಿಕಾಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏವ. ‘‘ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಪ್ಪನಾನಂ ವಿಭಾಜನಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.
೬೫೮. ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ದೇಸನಾವಿಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಅಞ್ಞಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸಮ್ಭವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಟಿಸೇಧಛಾಯಾದಿಸ್ಸನತೋ ಚ. ಯಥಾಹ ಧಮ್ಮಪದೇ ವಿಸಾಖಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧. ವಿಸಾಖಾವತ್ಥು) ‘‘ತಸ್ಸ ಚೀವರದಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಲಭಿ. ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಚೀವರದಾನಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಭಣ್ಡೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಪಪ್ಪೋತಿ, ಪುರಿಸಾನಂ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರೇನಾ’’ತಿ. ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಮ್ಭವೋ ಅಞ್ಞಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕದಾಚಿ ಸಿಯಾ, ನತ್ಥೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ. ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುದೇಸನಾಕ್ಕಮೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನಿನಿದ್ದೇಸೋ ವುತ್ತೋ, ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘವಸೇನ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ತತ್ಥ ನ ವುತ್ತಾ. ತಾಸಂ ಅತ್ಥಿತಾ ಇಮಾಯ ಪರಿವಾರಕಥಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬಾ –
‘‘ಉಭೋ ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ,
ಉಭಿನ್ನಂ ಹತ್ಥತೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ;
ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಾನಾ,
ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೭೯);
ಅಥ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಸರಣಗಮನೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇ ಠಿತಾ ಪುರಿಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ, ‘‘ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ನೋ ಚೇ, ತಂ ವಚನಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲೋ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅವಸ್ಸವಭಾವಸ್ಸ ಇಜ್ಝನತೋ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀನಂ ಅಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಕದಾಚಿ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವನ್ದನ್ತಾನಂ ವಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಸಿರಾನಿ ಅಗ್ಗಪಾದೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಿತಾನಿ ಕದಾಚಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಸಚ್ಛೇದನಕಾಲೇ ವಾ ಸಿರಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಅತಿರದ್ಧಗವೇಸಿ, ದುರಕ್ಖಿಯಂ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾ ಅತಿಲಹುಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಪಾರಾಜಿಕಕ್ಖೇತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಕ್ಖೇತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದೇಸೇಸುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.
೬೫೯. ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮನುಗಣ್ಠಿಪದಕ್ಕಮೋ – ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ‘‘ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಕಿರಿಯತೋಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಂ ವತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ…ಪೇ… ಸೋ ಚೇ ಪವೇಸನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೬) ನಯೇನ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾಯಪಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾಪಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನೇವ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಪವೇಸನಸಾದಿಯನಾದಿಮ್ಹಿ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಙ್ಗಜಾತಚಲನಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ‘‘ಸೋ ಚೇ ಪವೇಸನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಪವಿಟ್ಠಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಠಿತಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಉದ್ಧರಣಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೮) ಏತ್ಥ ಠಿತ ನ ಸಾದಿಯನೇ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಚಲನತ್ತಾ. ಸಾದಿಯನಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಸೇವನಚಲನಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸತೇವಾತಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನೇವ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಕಸ್ಮಾ ತಬ್ಬಹುಲನಯೋ ಅವುತ್ತೋತಿ ಚೇ? ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೯, ೪೨) ಮಾತಿಕಾಯಂ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸರೂಪೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದನುರೂಪವಸೇನ ವಿಭಙ್ಗನಯಮನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚೇತೇಸು ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ಸುರಾದೀನಂ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾ, ನ ಇತರಥಾ ‘‘ಯಂ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಲೋಕವಜ್ಜಾ, ಸೇಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತೇ ಲೋಕವಜ್ಜಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾನಂ ನಿಯಮನಲಕ್ಖಣಸಿದ್ಧಿ ಹೋತಿ, ತಥಾ ತಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸಾ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಲೋಕವಜ್ಜಾ. ಸೇಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಲೋಕವಜ್ಜವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ ವತ್ಥುಅಜಾನನಪಕ್ಖೇಪಿ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಸುರಾಪಾನವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೮) ‘‘ಮಜ್ಜಪಾನೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸಾಮಣೇರೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಸೀಲಭೇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವತ್ಥುಅಜಾನನಪಕ್ಖೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಸಿದ್ಧಿಕರಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸದಿಸೇ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ಸತಿಪಿ ಸಾಮಣೇರೋ ಸೀಲಭೇದಂ ನಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸವಚನಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ಸಮಾನಜಾತಿಕತ್ತಾ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ. ‘‘ಸುರಾದಯೋ ಪನಿಮೇ’’ತಿ ವತ್ಥುಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಾತಬ್ಬತಾದಿವಸೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ’’ತಿಆದಿ.
ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯುತ್ತಿವಚನೇನ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪವಿಸನತೋ ಸಚಿತ್ತಕಾಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಸು ಅಕುಸಲನಿಯಮೋತಿ ಚೇ? ನ, ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಸೇಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪವಿಸನತೋ. ಅಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಅಕುಸಲನಿಯಮಾಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸುಪನ್ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಜಲಬಿನ್ದುಮಿವ ಸುರಾಬಿನ್ದುಆದಯೋ ಉದಾಹರಿತಬ್ಬಾತಿ. ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಗಹಿತೇ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಳಿಯಾ ಅವಿಸೇಸತ್ಥೋ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಮೇತ್ಥ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ವತ್ಥುಜಾನನಪಕ್ಖೇ ವಿನಾ ಅಕುಸಲೇನ ಮಜ್ಜಪಾನಂ ಸಿಯಾ, ಕಸ್ಮಾ ನಾಳಿಮಜ್ಝಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪಾನಕಾದಿಸಞ್ಞೀನನ್ತಿ? ಸೀಲಭೇದವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನೇವ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ, ನ, ಚಕ್ಖುಪಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧) ಆದಿವಿರೋಧತೋತಿ. ಅಪಿಚ ಭಿಕ್ಖುನೋಪಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವಿಯ ಸುರಾಪಾನಂ ಸಚಿತ್ತಕಮೇವ ಕಸ್ಮಾ ನ ಜಾತನ್ತಿ? ಅಪ್ಪತಿರೂಪತ್ತಾತಿ ಚೇ, ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಮೇವ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ಏವ ಹಿ ತೇ. ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತ್ತಾತಿ ಚೇ? ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ. ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸಚಿತ್ತಕಮೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಇತರಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮವತ್ಥೂತಿ ಚೇ? ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಮಜ್ಜಪಾನೇ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ಥ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಮಜ್ಜೇ ಅಮಜ್ಜಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಿಯಾತಿ ಚೇ? ಅಚಿತ್ತಕಮ್ಪಿ ಮಜ್ಜಪಾನಾದೀನಂ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ನಾಚಿತ್ತಕಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ. ನಿಕಾಯನ್ತರಪಕ್ಖೇ ಅಯಮೇವ ದೋಸೋ. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಲೋಕವಜ್ಜಮೇವ ಮಜ್ಜಪಾನನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಸುರಾಪಾನಮೇವ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಅರಿಯಾ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ನ ಕೇವಲಂ ಸುರಾಪಾನಮೇವ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಅರಿಯಾ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಾಣೇಸುಪಿ ಕೋಧವಸೇನ ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸೀಸಚ್ಛೇದನಾದೀನಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಸದಾರಸಞ್ಞಾಯ ಪರದಾರಂ ನ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಅನತ್ಥಭಞ್ಜಕಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಭಞ್ಜಕಮುಸಾ ನ ವದನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಞ್ಞಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆಚರಿಯಾಪಿ ಸುರಾಪಾನೇ ಅಕುಸಲನಿಯಮಾಭಾವಮೇವ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಲೋಕವಜ್ಜಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾಧಿಕಾರೇ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇಅಕುಸಲನ್ತಿ ಸುರಾಪಾನಾದಿಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ, ಇತರಥಾ ಯಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ಪನಸ್ಸ ತಬ್ಬಹುಲನಯಮೇವ, ನ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇ. ಕಥಂ? ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಭಾವೇ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕಾಯಙ್ಗಮಚೋಪಯಮಾನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು. ಭಿಕ್ಖು ಪನ ಚೋಪಯಮಾನೋವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇಪಿ ಚೋಪನೇ ಸತಿ ಏವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನಾಸತಿ. ಪವೇಸನಂ ಸಾದಿಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪವೇಸನಸಾದಿಯನಂ ನಾಮ ಸೇವನಚಿತ್ತಸ್ಸುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.
ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತ್ವಂ ಅಯ್ಯೇ ಜಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ, ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೬೬) ವಚನತೋ, ಅನ್ತೇ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಅಯ್ಯಾಯೋ ಅಟ್ಠ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾಚಿ. ೬೭೭), ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೨೦೧) ವಚನತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಭಗವಾ ಸಾಧಾರಣಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಛನ್ದಸೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ಅವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪದಭಾಜನಂ, ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ, ತಿಕಚ್ಛೇದಂ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಞ್ಚ ಅನವಸೇಸಂ ವತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇಸಿ. ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಪನ ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋಯೇವ ಇಧ ವಿತ್ಥಾರಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.
೬೬೬. ತತ್ಥ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾನಂಯೇವ ನಯತೋ ನಿಕ್ಖಿತ್ತವಚನಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ಭಗವತಾ ಪನ ಇದಂ ಪಞ್ಞಾಪಿತಮಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಛನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿಪಿ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಚರಿಯಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘ಅಟ್ಠನ್ನ’ನ್ತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಮತೇನ ಸಿದ್ಧಮೇತಂ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಕ್ಕಮವಸೇನೇವ ಸಙ್ಗೀತಾನೀತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಂ ಯಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾಪಿ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಆಯೇವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ಪೇಮವಸೇನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಚಿತ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಿಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.
ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೩. ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೬೯. ಇಮಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತಂ. ಏತ್ಥಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಮಾನದಿಟ್ಠಿಕೋ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅವನ್ದನೀಯೋ, ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ವಿಯ ನ ಗಣಪೂರಣೋ, ಸಹಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ, ನ ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ. ಸಾ ಹಿ ಯಾವ ನ ಸಮನುಭಟ್ಠಾ, ತಾವ ಗಣಪೂರಕಾ ಚ ಹೋತಿ, ಸಂವಾಸಞ್ಚ ಲಭತಿ. ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಿಕಾನುವತ್ತಿಕಾಪಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾವ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚೇ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ತದನುವತ್ತಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತಿಯೇವ. ತಥಾ ವಿಬ್ಭನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೇಪೀತಿ ಏಕೇ. ತೇಸಂ ಮತೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ತಥಾಭೂತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತದನುವತ್ತಿಕಾ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬಾವಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಸಙ್ಘಾಯತ್ತಂ, ಸಙ್ಘೇನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪುರಿಮಕಾಪತ್ತಿಂ ಅಪನೇತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಅದಸ್ಸನಮತ್ತೇ, ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮಮತ್ತೇ, ಕುದಿಟ್ಠಿಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಮತ್ತೇ ಚ ಕರಿಯತಿ, ತಸ್ಸ ಅನುವತ್ತನಮತ್ತೇನ ಸಮನುಭಾಸಿತ್ವಾ ಸಾಸನತೋ ಚಾವೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ, ಇದಂ ಅಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥೂಸುಪಿ ತಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಅನಞ್ಞವಿಸಯತ್ತಾ ಚ ವಿನಯಸ್ಸ.
ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೪. ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೭೫. ‘‘ಲೋಕಸ್ಸಾದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಸ್ಸ ವಸೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋತಿ ತೀಸು ಇತ್ಥೀಸು, ತಿಸ್ಸೋ ವಾ ಇತ್ಥಿಯೋ. ತಂ ನ ಸೇವೇತಿ ತಾಸು ನ ಸೇವತಿ. ಅನರಿಯಾತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ. ನ ಸೇವೇತಿ ನ ಸೇವತಿ. ನ ಚಾಚರೇತಿ ನಾಚರತಿ. ವಣ್ಣಾವಣ್ಣೋತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ. ಗಮನುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ.
೬೭೬. ‘‘ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ಪಾರುತಂ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನಿವತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಪಾರುತಸ್ಸ ವಾ ವತ್ಥಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಸಾದಿಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.
ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ
೧. ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೮೧. ಆಹತಕೋತಿ ಆನೀತೋ, ನಿಯತಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಕಪ್ಪಿಯಅಡ್ಡೋ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಆರಾಮಿಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾರಿಕಭಾವೇನ ಸಯಮೇವ ವಾ ಅಧಿಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಸೋ ದಾಸೋ, ದಾಸೀ, ವಾಪೀ, ಖೇತ್ತಂ, ಆರಾಮೋ, ಆರಾಮವತ್ಥು, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಮಹಿಂಸೀ, ಅಜಾ, ಕುಕ್ಕುಟಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವೋಹರತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆರಾಮಿಕೋ ಆರಾಮಿಕಾ, ಅಯಂ ವಾಪೀ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದೋಹನತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಾ. ಇತೋ ಖೇತ್ತತೋ ಆರಾಮತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚತುಪಚ್ಚಯಾ ಇತೋ ಗಾವಿತೋ ಮಹಿಂಸಿತೋ ಅಜಾತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಗೋರಸಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತೇ ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಕತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಕಿರ ಅನೇನಕತಂ ಆರಬ್ಭ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಗೀವಾತಿ ಕೇವಲಂ ಗೀವಾ ಏವ ಹೋತಿ, ನ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಆವುಧಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಧಾರಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ, ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಆಕಾರೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ತಿಚಿತ್ತಂ ತಿವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಾನುಸ್ಸಯವಸೇನ ಕೋಧುಸ್ಸಯವಸೇನಾ’’ತಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.
ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೨. ದುತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೮೩. ಭಟಿಪುತ್ತಕಾನಂ ಕುಮಾರಭಟಿಕಾನಂ ಗಣಾ ಭಟಿಪುತ್ತಗಣಾ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ. ಕಪ್ಪಗತಿಕನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಸಭಾವಂ. ಪಕ್ಕನ್ತಾಸುಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರಾಸು ಪಕ್ಕನ್ತಾಸು. ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಅರಿಯಾಪಿ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಸಮಙ್ಗಿತಾವಸೇನ ವಾ ‘‘ತಿಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪಬ್ಬಾಜನೇ ನ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.
ದುತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೩. ತತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೮೭. ಭದ್ದಾಕಾಪಿಲಾನೀ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಾ ಕಿರ. ಞಾತೀನಂ ಕುಲಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ, ತದೇತಂ ಗಾಮಕಂ ಞಾತಿಕುಲಂ, ಕುಲಸನ್ನಿಹಿತಂ ಗಾಮಕಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಜಂ ಗಾಮಂ ನೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವಾ ದ್ವಿಕಮ್ಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಮಕಂ ಅಗಮಾಸಿ ಞಾತಿಕುಲಂ ಅಗಮಾಸೀತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ.
೬೯೨. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವಚನೇನಪಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂಯೇವ ವಸೇನ ಉಪಚಾರೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ಯಥಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ಉತ್ತರಿ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಉಪಚಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಮಾ ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂಯೇವ ‘ಉಪಚಾರ’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಾನಂ ನಿನ್ನಾನಾಕಾರಣದೀಪನತ್ಥಂ ‘ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿವಿಸೇಸಮಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಉಪಚಾರೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಯಥಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಂ ಉಪಚಾರಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಸೇಸಸಬ್ಭಾವತೋತಿ. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾತಿಪಿ ಏಕಚ್ಚೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಪಾಳಿವಿಸೇಸಮಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ ದುವುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ? ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ, ಸೋ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಪಾಠತೋ ಗಹಿತೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಮೇವ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅತಿಕ್ಕಮನಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಬಹೂಸು ಠಾನೇಸು ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ವಿರುಜ್ಝನತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಕಥಂ? ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯಮಾನಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ನ ಗಾಮೇ. ಅಥ ಚ ಪನ ನಿದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಾ ಬುದ್ಧವರೇನಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೭೯) ಗಾಥಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಪರಿಯಾಪನ್ನನದಿಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ, ಠಿತಸ್ಸ ಚಾಪಿ ತತ್ತಕಾತಿಆದೀನಂ (ಪರಿ. ೪೭೫) ಪರಿವಾರಗಾಥಾನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ ಉಪಚಾರೋಕ್ಕಮನಮೇವ ಪಾಠೋತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.
‘‘ಪದಸಾ ಗಮನಮೇವ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತೇನೇವ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ತದಭಾವಾ ಯಾನೇನ ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಪವಿಸತೋ, ಅದ್ಧಾನಂ ಗಚ್ಛತೋ ಚ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಅಸಾರುಪ್ಪತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಹಾರಭೂಮಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತರ’’ನ್ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ ಗಾಮನ್ತರಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿತ್ತಾ. ‘‘ಪರತೋ ‘ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಮಹಾಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಂ ಪವಿಸನ್ತೀಸು ಏಕಾ ಬಹಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತೀ’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರೋ ನ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಞ್ಚಿನಗರೇ ಖನ್ಧಧಮ್ಮವಿಹಾರೋ ವಿಯ, ಕಾವೀರಪಟ್ಟನೇ ಸಾರೀಧಮ್ಮವಿಹಾರೋ ವಿಯ ಚ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸೋ ವಿಹಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಮಬದ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಗಾಮನ್ತರಭಾವೇ ನಿರನ್ತರಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿಯಾಪಿ ಗಾಮನ್ತರಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತುಗಾಮಸಾಧಾರಣತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂವಿಧೇ ವಿಹಾರೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ತೇ ಗಾಮಾ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇನ ವಾ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋವ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಗಾಮನ್ತರೇ ಗಾಮನ್ತರೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಏಕೇ.
ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ದುತಿಯೋ ಪಾದುದ್ಧಾರೋ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಹೋತಿ, ನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಏವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ‘‘ಉಭಯತೀರೇಸು ವಿಚರನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಸ್ಸೇತ್ಥ ಸಮ್ಭವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ. ಸವನೂಪಚಾರೋ ಹೇತ್ಥ ನದೀಪಾರೇ, ಗಾಮನ್ತರೇ ವಾ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಪರತೀರತೋ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರತೋ ದಾರೂನಿ, ಪಣ್ಣಾನಿವಾ ಮಗ್ಗಿತ್ವಾ ಆನೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಿಚೀವರಾನಿ ಪರತೀರೇ ಓತಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಓರಿಮತೀರಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮತಾಯ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ್ಹಾಯನಾದಿಕಿಚ್ಚೇನ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ಥೇವಾಲಯಸಮ್ಭವಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮನ್ತರೇ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪರತೀರತೋ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರತೋ ದಾರೂನಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಸಕಗಾಮತೋ ಥೋಕಮ್ಪಿ ತರಣವಾರೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ ಕಿರ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ.
ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಅಗಾಮಲಕ್ಖಣೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತೋ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸಾ ಅಸನ್ತೇ ಗಾಮೇ ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರಾಭಾವೇಪಿ ಪಗೇವ ಗಾಮೇ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಏಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮನಕ್ಖಣೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅರಞ್ಞಮಗ್ಗಗಮನಕಾಲೇ ಏವಾಯಂ ವಿಧೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಗಾಮತೋ ಪನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೀ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಆರಾಧಿಕಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಲಜ್ಜಿನಿಯೋ, ತಾ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಗಾಮನ್ತರನದೀಪಾರರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತೀಹಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಾಪತ್ತಿ ಸಕಿಂಯೇವಾಪಜ್ಜತಿ. ಇತರಾ ಗಾಮೇ ಗಾಮೇ ಪಾರೇ ಪಾರೇ ಅರುಣೇ ಅರುಣೇ ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಅಸಾಧಕಾನಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ‘‘ಮಹಾಬೋಧಿಯಙ್ಗಣನ್ತಿಆದಿ ಏವಂ ಗಾಮಸ್ಸ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಇಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.
ತತಿಯಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೪. ಚತುತ್ಥಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೯೪. ಪಟಿವತ್ತಾತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದೇನ್ತಿ. ಕಮ್ಮದೋಸನ್ತಿ ‘‘ಅನಞ್ಞಾಯ ಗಣಸ್ಸ ಛನ್ದನ್ತಿ ಏವಮಾದೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನದೋಸನ್ತಿ ಪೋರಾಣಾ. ಕಾರಕಗಣಸ್ಸಾತಿ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಾರಕಸಙ್ಘೋಪಿ ಅಯಮೇವಾತಿ ಚೇ? ಪಠಮಮೇವ ಕಾರಕಸಙ್ಘಂ ನ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಬಲಕ್ಕಾರೇನಾಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಓಸಾರೇಸೀ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ತೇಸಂ ಅನುಮತಿಂ ಪಠಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಚ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ.
೬೯೮. ಅಸನ್ತೇ ಕಮ್ಮಕಾರಕಸಙ್ಘೇ ಓಸಾರೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿತ್ತಾವತಾ ಅಸನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ? ಇದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ವಿಚಾರಿತಂ. ಕಾರಕಾನಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಏಕೇ. ಏಕಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ರಜ್ಜೇತಿ ಏಕೇ. ಏಕರಟ್ಠೇತಿ ಏಕೇ. ಏಕಗಾಮೇತಿ ಏಕೇ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇತಿ ಏಕೇ. ಯತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಅಪಲೋಕೇತುನ್ತಿ ಏಕೇ. ಅನ್ತೋಅದ್ಧಯೋಜನೇತಿ ಏಕೇ. ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಅಸನ್ತೇ ಕಾರಕಸಙ್ಘೇ ಓಸಾರೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಯತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಅಪಲೋಕೇತುನ್ತಿ ಸಾಮೀಚಿ.
ಚತುತ್ಥಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೫. ಪಞ್ಚಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೦೧. ಏತಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಏತಂ ನಿಯಮನಂ ನ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಅವಚನಂ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ಕತರಪಾಳಿಯಾತಿ? ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋತಿ ಜಾನನ್ತೀ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ. ಯದಿ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತಭಾವೋ ನ ಪಮಾಣಂ, ಕಿಂ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಪಯೋಜನಂ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಉಭೋ ಅನವಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅನವಸ್ಸುತಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಅತ್ತನೋ ಹಿ ಅನವಸ್ಸುತಭಾವೋಯೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಉಭೋ ಚೇ ಅನವಸ್ಸುತಾ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅನವಸ್ಸುತಾ ಸಮಾನಾ ಅವಸ್ಸುತಮ್ಪಿ ‘‘ಅನವಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ. ಅಥ ಸಾ ಅನವಸ್ಸುತಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಅನವಸ್ಸುತಂ ವಾ ಅವಸ್ಸುತಂ ವಾ ‘‘ಅವಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ತ್ವಂ ಅಯ್ಯೇ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಸೀತಿ. ಅವಸ್ಸುತೋ ಅಯ್ಯೇತಿ…ಪೇ… ನಾಹಂ ಅವಸ್ಸುತಾ’’ತಿ.
ಪಞ್ಚಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೬. ಛಟ್ಠಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೦೫. ತೇನಾತಿ ತಸ್ಮಾ. ಯಸ್ಮಾ ಉಯ್ಯೋಜಿಕಾ ನ ದೇತಿ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತರಿಸ್ಸಾ ಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾ. ‘‘ಅಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಬಾಹುಲ್ಲೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವದನ್ತಿಯಾಪಿ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.
ಛಟ್ಠಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೭. ಸತ್ತಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೧೨-೪. ಕಮ್ಮವಾಚತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ. ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ಪತ್ತೇತಿ ಪೋರಾಣಾ. ತಂ ‘‘ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸುತ್ವಾ ನ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಭಯಾ ನ ವದನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಾ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸಮನುಭಾಸನ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.
ಸತ್ತಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೮. ಅಟ್ಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೧೫. ಪಚ್ಚಾಕತಾತಿ ಪರಾಜಿತಾ. ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಸ ಚ ನಿದಾನಮತ್ತಮೇವ ನಾನಾಕರಣಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾಯ ಏವ ವಚನೀಯೋ, ನ ಕುಲದೂಸನನಿವಾರಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಉಭೋಪೇತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಭಾಗತ್ಥಾ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ಇದಂ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವತ್ಥುವಿಸೇಸತೋ, ಕಮ್ಮವಾಚಾವಿಸೇಸತೋ ಚ ಉಭಿನ್ನಂ ನಾನಾಕರಣಂ.
ಅಟ್ಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೯. ನವಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೨೩. ‘‘ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.
ನವಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೩. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ
೧. ಪಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೩೩. ಪಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.
೨. ದುತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೪೦. ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತತ್ತಾ ವಾ ನ ತಸ್ಸಾ ಅನಾಪನ್ನಕಾಮತಾಯ ವಾ ಅನಾಣತ್ತಿಕತಾಯ ವಾ ಅಕಾಲಚೀವರಮದಂಸು. ಯಥಾದಾನೇ ಏವ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ನ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಇತರಮ್ಪಿ ಯಥಾದಾನೇ ಏವ ಉಪನೇತಬ್ಬಮೇವ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಅಯ್ಯಾಯ ದಮ್ಮೀತಿ ಏವಂ ಪಟಿಲದ್ಧನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲದ್ಧಂ. ಯಥಾದಾನೇತಿ ದಾಯಕೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತವಿಧಾನೇನ. ಉಪನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಕಾಲಚೀವರಭಾವೇನ ಭಾಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಧ ಭಾಜಾಪಿತಾಯ ಲದ್ಧಚೀವರಮೇವ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯದಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲದ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ದದೇಯ್ಯ, ದದೇಯ್ಯುಂ, ಅಯ್ಯಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೀಣಿಪೇತಾನಿ ಪದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲದ್ಧಮೇವ ಯಥಾದಾನೇ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಾಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಲದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸಮ್ಪಿ ಯಥಾದಾನೇಯೇವ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ.
೭೪೧. ‘‘ಅಕಾಲಚೀವರೇ ಕಾಲಚೀವರಸಞ್ಞಾಯ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ಭಾಜನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಂ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ದೀಪೇತಿ, ನ ಪಟಿಲದ್ಧಂ, ನ ಯಥಾದಾನೇ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ಲೇಸೇನ ಪನ ಗಣ್ಹಾತಿ ಚೇ, ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ.
ದುತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೩. ತತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೪೪. ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ.
ತತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೪. ಚತುತ್ಥನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೫೨. ಲೇಸೇನ ಗಹೇತುಕಾಮತಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ, ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ತತೋ ಊನತರಮ್ಪಿ ಲಭೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ.
ಚತುತ್ಥನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೫. ಪಞ್ಚಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೫೩. ‘‘ತೇಲಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮ್ಪಿ ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಾ’’ತಿ ಕಿರ ಪಾಠೋ.
ಪಞ್ಚಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೬. ಛಟ್ಠನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೫೮-೭೬೨. ಪಾವಾರಿಕಸ್ಸಾತಿ ದುಸ್ಸವಾಣಿಜಕಸ್ಸ. ಯಾಯ ಚೇತಾಪಿತಂ, ತಸ್ಸಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಟಿಲಾಭೋ ಚ. ‘‘ಇತರಾಸಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತೀನಮ್ಪಿ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಕೇವಲಂ ಯಥಾದಾನೇ ಏವ ತಾಹಿಪಿ ಉಪನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಯಥಾದಾನೇ ಉಪನೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೇಸಾಹಿ ಗಹಿತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಗಿಲಾನಾಯಪಿ ನ ಮೋಕ್ಖೋ.
ಛಟ್ಠನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೭. ಸತ್ತಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೬೪. ಸತ್ತಮೇ ‘‘ಸಯಂ ಯಾಚಿತಕೇನಾ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಥಾಪಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥಿಕೇನ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕೇನ ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತೇನ ಚ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಸಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ – ತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನ ಚ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ಸಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ತೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಾಳಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ.
ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ‘‘ಸಂಯಾಚಿಕೇನಾತಿ ಸಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ’’ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ತಂ ವುತ್ತಂ. ಸಾ ಹಿ ಪದಭಾಜನಧಮ್ಮತಾ. ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣತ’’ನ್ತಿಆದಿಪದಾನಂ ಭಾಜನೇ ಪನ ಸಾ ಪಾಕಟಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಂಯಾಚಿಕಪದೇನ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತಿರೇಕತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಸಿಯಾ, ಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ತದೇವ ಪದಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ, ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪುರಿಮೇನ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಂ ಸಿಯಾ. ಅತ್ತನೋ ಹಿ ಸನ್ತಕಂ ಯಥಾಕಾಮಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಾಚನಾಯ ವಸೇನ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಯಾಚನಾಯ ಲದ್ಧಂ ಸಂಯಾಚಿಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಇತೋ ಪರೇನ ಸಂಯಾಚಿಕ-ಸದ್ದೇನ ಇದಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಿಕೇನ ಸಂಯಾಚಿಕೇನಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಿಸುಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಇಧೇವ ತೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ನ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಆಪತ್ತಿದ್ವಯಭಾವತೋ. ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ ಹಿ ಏಕಮೇವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಸಂಯಾಚಿಕಪದಸ್ಸ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಏವಂ ಸಙ್ಘಿಕಮಹಾಜನಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕಾನಿ ಮಿಸ್ಸಿತ್ವಾ ಚೇತಾಪನೇ ಏಕಾಪತ್ತಿಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಚ.
ಸತ್ತಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೮. ಅಟ್ಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೬೯. ಗಣಸ್ಸಾತಿ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಾದಿಗಣಸ್ಸ, ಊನಚತುವಗ್ಗಸ್ಸ ಚ.
ಅಟ್ಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೯. ನವಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೭೪. ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನಾತಿ ಗಣಯಾಚನಾಯ ಲದ್ಧೇನೇವ, ನ ಅಞ್ಞೇನ.
ನವಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೧೦. ದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೭೯. ದಸಮೇ ಪನ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಞ್ಞದತ್ಥಿಕೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಅಞ್ಞುದ್ದಿಸಿಕೇನ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇನ ಅಞ್ಞಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂವಿಧೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಪುಗ್ಗಲಿಕೇನ ಸಂಯಾಚಿಕೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಾದಸಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಭವತೋ. ಕಾಮಮೇವ ಚೇತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ನ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇವ ಞಾತಕಟ್ಠಾನೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಕ್ಕಾನುಸಾರವಸೇನೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನಿಚ್ಚಲಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಂ ವಾ ವಿನಯಕ್ಕಮಕೋವಿದಾ ಅನುಜಾನನ್ತಿ, ತಂ ತದೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಆಪದಾಸುಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ ಚೇತಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.
ದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
೧೧. ಏಕಾದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೮೪. ‘‘ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾದಸಮೇ’’ತಿ ಇಧ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ ತಿಂಸಕಕಣ್ಡಂ ಪತ್ವಾ ವಗ್ಗಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ನ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾತಿಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಧಮ್ಮನಿಮನ್ತನವಸೇನ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾಯ ‘‘ಚತುಕ್ಕಂಸಪರಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ನಿದಾನೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನ ಸಮೇತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಚತುಕ್ಕಂಸಪರಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ಅನಿಟ್ಠಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಚೇತಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಚ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ ಚ ಅಞ್ಞೇನ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಗುಣೇನ, ಪರಿತುಟ್ಠೇನ ಚ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪವಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಪನ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ಪವತ್ತಂ ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಾ ನಾಮ ಯದಾ ಯೇನತ್ಥೋ, ತದಾ ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ. ‘ಹನ್ದ ಸೀತಪಾವುರಣ’ನ್ತಿ ದೇನ್ತಾನಂ ಪನ ಅತಿರೇಕಚತುಕ್ಕಂಸಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮೇವ ನಯೋ ದಸಮೇಪೀತಿ.
ಏಕಾದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ತಿಂಸಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.
ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.