೭. ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಪಾಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೮೨. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಪಾಣಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೨. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೮೭. ‘‘ಪಾಣೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ‘‘ಮರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪಿವತಿಚೇ, ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಜಲೇ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಜಲಪ್ಪವೇಸನಂ ಇದಂ;

ಏವಂ ಉಭಿನ್ನಂ ನಾನತ್ತಂ, ಞೇಯ್ಯಂ ಞಾಣವತಾ ಸದಾತಿ.

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೯೨. ತತಿಯೇ ದ್ವಾದಸ ಉಕ್ಕೋಟಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಅಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ದುಕ್ಕಟಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅನಿಹಟಂ, ದುನ್ನಿಹಟಂ, ನ ಪುನ ಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಅವಿನಿಚ್ಛಿತಂ, ದುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ, ಪುನ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅವೂಪಸನ್ತಂ, ದುವೂಪಸನ್ತಂ, ಪುನ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣೇ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಮುಖಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ.

ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೯೯. ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾನೀತಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ದಸ್ಸಿತಾನೀ’’ತಿ ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ಪರಿವಾರಪಾಳಿತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಭಿಕ್ಖುನೀ ಜಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ವೇಮತಿಕಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೨೯೦). ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನಾಪತ್ತಿ, ನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ವಿನಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ದುಕ್ಕಟವಾರೇ ವತ್ತಬ್ಬಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಠಮಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಹಿ ಸಹ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪುನ ವತ್ತುನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಯಾವ ಕೋಟಿ ನ ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಯೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚೇತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಪಟಿಚ್ಛಾದನಚಿತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಅನಾರೋಚನೇನೇವ ನ ಕೋಟಿ ಛಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಪುನ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ವಚನೇನ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ನ ಅನ್ತಿಮಸ್ಸ ಅನಾರೋಚನೇನ ಛಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನೇನ ಏವ ಛಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ತತೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕೋಟಿ ಛಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ತದಭಾವೋ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ, ಏವಮ್ಪಿ ಕೋಟಿ ಛಿನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ನೋ ಪಟಿಭಾತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ತತಿಯೇನ ದುತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದುತಿಯೋ ನಾಮ ಪಠಮೋ’’ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ‘‘ವತ್ಥು ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಾರಿತತ್ತಾ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಆರೋಚನೇಪಿ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುಬ್ಬೇವ ಸುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅನಾರೋಚಿತತ್ತಾ. ‘‘ಸುತೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೦೪. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಬಹುಧಾ. ಹಾಯನವಡ್ಢನನ್ತಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಚೇ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಊನತಾಯ ಹಾಯನಂ ಕತಂ. ಪಸೂತಸ್ಸ ವಡ್ಢನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಚೇ ವಡ್ಢನಂ ಕತಂ. ಪಸೂತಸ್ಸ ಹಾಯನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನಿಕ್ಖಮನೀಯಪುಣ್ಣಮಾಸೀ ನಾಮ ಸಾವಣಮಾಸಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀ. ‘‘ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇತಿ ದುತಿಯೇ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ದಿವಸೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಸೂತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ಹೋತಿ. ಅವಸೇಸಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಧಿಕದಿವಸಾನಿ ಹೋನ್ತೇವ, ತಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಗಬ್ಭವಸ್ಸಞ್ಚ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಲದ್ಧವಸ್ಸಞ್ಚ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಣೇತ್ವಾ ಏಕೂನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ. ಏಕೂನವೀಸತಿವಸ್ಸೋತಿ ‘‘ಗಬ್ಭವಸ್ಸಂ ಏವ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ದುಲ್ಲಿಖಿತಂ.

೪೦೬. ಅಞ್ಞಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ‘‘ಓಪಪಾತಿಕಸ್ಸ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಭಾವತೋ ಪುನ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ.

ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೦೯. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೋ ಚೇ ಸುದ್ಧಮಾತುಗಾಮೋ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ, ಸಮಯೋ ರಕ್ಖತಿ. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಭಾವಸ್ಸ ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಣೀಯತ್ತಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ರಕ್ಖತಿಯೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಥೇಯ್ಯಭಾವೇ ನ ಸಹಧಮ್ಮಿಕತಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ರಕ್ಖತಿ ಏವಾತಿ ಏಕೇ. ಅಪಾರಾಜಿಕಥೇಯ್ಯಭಾವೇ ಸತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಭಾವೋತಿ ಚೇ? ಇತರಸ್ಮಿಂ ಇತರನ್ತಿ ಸಮಯೋ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಭಿಕ್ಖು ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೋ ಚೇ, ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವ. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಞ್ಞೀ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಚ. ‘‘ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಕೇಸುಚಿ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಅನನುರೂಪಂ. ತಥಾ ದುತಿಯೇಪಿ.

ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೧೨. ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರಾ ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಕೇಸುಚಿ ನತ್ಥಿ. ನತ್ಥಿಭಾವೋ ಸುನ್ದರೋ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತ್ತಾತಿ ಕೇಚಿ. ಇಧ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ, ಸಾಮಣೇರೀತಿ ಇಮಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇಮಾಸಂ ಪನ ಸಮಯೋ ರಕ್ಖತಿ, ಅಯಮಿಮಾಸಂ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಿಸೇಸೋ.

೪೧೪. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘‘ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಪ್ಪಟಿಬಲಾ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಾತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕತ್ತಾ. ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಸಂವಿದಹತಿ, ಮಾತುಗಾಮೋ ನ ಸಂವಿದಹತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೧೭. ಗಹಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕಕಮ್ಮಂ ಮೋಕ್ಖನ್ತರಾಯಿಕಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ವಿಪಾಕನ್ತರಾಯಿಕಾ ಅಹೇತುಕತ್ತಾ. ಪುಬ್ಬೇ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪನ್ನಾ ಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ ಸುದ್ಧಸಞ್ಞಿನೋ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಏವ. ಸೇಸಾತಿ ಜಾತಿಕಾ. ರಸೇನಾತಿ ಭಾವೇನ. ಅಧಿಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಕತ್ವಾ ಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ಛಿನ್ದನಟ್ಠೇನ. ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಚ್ಛೇದನಟ್ಠೇನ. ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಚಿತ್ತವಿತುದನಟ್ಠೇನಾತಿ ಪೋರಾಣಾ. ಅನಾಪತ್ತಿಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಮುಖಾರುಳ್ಹವಸೇನ ಲಿಖಿತಂ.

ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೨೫. ‘‘ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕತಂ ದೀಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇನ ಸಹವಾಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೨೮. ಯತ್ಥ ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ತೇತಿ ತಂ. ಅಥ ವಾ ತವ ರೂಪಾದಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ. ಅಯಂ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾನುಮತಿಯಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯದಿ ಸೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ, ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾತಿ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಸತ್ಥರಿ ಅಸತ್ಥಾದಿದಿಟ್ಠಿ ನ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಸಾ ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಂವರೇ ಅತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾಯೇವ ನಾಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಕ್ಕೋ.

ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.