೬. ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ

೧. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಆಯಸ್ಮತೋ ಯಂ ಮುನಿ ಸಾಗತಸ್ಸ,

ಮಹಿದ್ಧಿಕತ್ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನೇನ;

ಪಾನಸ್ಸ ದೋಸೋ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ,

ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋ ಭದ್ದವತಿಂ ಪಯಾತೋ.

ತಸ್ಮಾ ಪಸ್ಸಂ ನಾಗಮಪೋಥಯಿತ್ವಾ,

ವಿನಿಸ್ಸಟಂ ಸಾಗತಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಚ;

ನತೋ ಸುರಾಪಾನನಿಸೇಧನತ್ಥಂ,

ಕೋಸಮ್ಬಿಮೇವಜ್ಝಗಮಾತಿ ಞೇಯ್ಯಂ.

೩೨೬-೮. ಪಸುಪಾಲಕಾತಿ ಅಜಪಾಲಕಾ. ಯೇನ ಮಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಕೇಚಿ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತತ್ತಾ ವತ್ಥುಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವತೋ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಾತಬ್ಬತಾಯಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖಮೇವ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮ್ಪಿ ‘‘ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಮ್ಪಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಂ ಅಕುಸಲೇನೇವ ಪಿವತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೀತಿ.

ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೩೦. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩. ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೩೬. ತತಿಯೇ ಕಥಂ ತಿವೇದನಂ? ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ ‘‘ಪರಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉದಕಂ ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖವೇದನಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಂ.

ಇದಂ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಞ್ಚೇ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಕಥಂ;

ಕೀಳಿತಂವ ಅಕೀಳಾತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೇನ ತಂ ಸಿಯಾ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಕಥಂ ಕೀಳಾ, ಇತಿ ಕೀಳಾಯಂ ಏವಾಯಂ;

ಅಕೀಳಾಸಞ್ಞೀ ಹೋತೇತ್ಥ, ವಿನಯತ್ಥಂ ಸಮಾದಯೇ.

ಏಕನ್ತಾಕುಸಲೋ ಯಸ್ಮಾ, ಕೀಳಾಯಾಭಿರತಮನೋ;

ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ, ಏಕಮೇವೇತ್ಥ ಲಬ್ಭತೀತಿ.

ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೪೪. ‘‘ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯುಗ್ಗಹೋ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಯಂ ವಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಜ್ಝಾಚರತಿ, ಇದಂ ಲೋಕವಜ್ಜನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕವಾದೀಆದೀನಿ ಆಚರಿಯಕುಲಾನಿ. ತತ್ಥ ದುತಿಯತತಿಯವಿಕಪ್ಪೋ ಇಧ ನ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಸೇಖಿಯಾನಂ ಲೋಕವಜ್ಜತ್ತಾ.

ಗಾರಯ್ಹೋ ಆಚರಿಯುಗ್ಗಹೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಉಚ್ಛುರಸೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಕಸಟೋ ಯಾವಜೀವಿಕೋ, ದ್ವಿನ್ನಂಯೇವ ಸಮವಾಯೋ ಉಚ್ಛುಯಟ್ಠಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಕಾಲೇ ಉಚ್ಛುಯಟ್ಠಿಂ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಗುಳಹರೀಟಕಂ ವಿಯಾ’ತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ ಸಮ್ಪತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಗಾರಯ್ಹಾಚರಿಯವಾದೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ನ ಪತ್ತಹತ್ಥೇನ ಕವಾಟೋ ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋ’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘ಯೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತೋ ಗಹಿತೋ, ತೇನ ಹತ್ಥೇನ ನ ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋ, ಇತರೇನ ಪಣಾಮೇತಬ್ಬೋ’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾ ಆಚರನ್ತೋ ನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ‘ತಥಾ ಬುದ್ಧಬೋಧಿಚೇತಿಯಾನಂ ಪುಪ್ಫಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತಥಾ ಆಚರನ್ತೋ’’ತಿ ಚ. ತಥಾ ಆಚರತಿ ಅಭಯಗಿರಿವಾಸಿಕೋ. ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸಿನೋ ಚೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಮಾ ಏವಂ ವದಾ’’ತಿ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಞ್ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕಾನಂಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಆಹಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಅಟ್ಠಕಥಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೪೫. ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೬. ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೫೪. ‘‘ವಿಸಿಬ್ಬನಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯಸ್ಸ ಅಪೇಕ್ಖಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೬೪. ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೮. ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೬೮. ಅಲಭೀತಿ ಲಭೋ. ಯಥಾ ‘‘ಪಚತೀತಿ ಪಚೋ, ಪಥತೀತಿ ಪಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ‘‘ಲಭತೀತಿ ಲಭೋ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತಂ? ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಲಾಭಸ್ಸೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಮಗ್ಗೇತಿ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಗ್ಗೇ. ಕಪ್ಪಕತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಪ್ಪಕತಂ ಸಿಬ್ಬೇತಿ. ಯಾವತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ತಾವತಾ ಪುಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪಮೇವ. ಕಪ್ಪಂ ನ ವಿಜಹತಿ ಚೇ, ಪುನ ಕಪ್ಪಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ತಕ್ಕೋ.

ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೭೪. ಪರಿಭೋಗೋ ಏತ್ಥ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ಅಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ.

ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಚೀವರಾಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೭೯. ದಸಮೇ ಯಸ್ಮಾ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಚೀವರನಿಸೀದನಮ್ಪೀತಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಸದಸಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥಾಪಿ ಚೀವರಗ್ಗಹಣೇನ ಚೀವರನಿಸೀದನಂ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಸನ್ಥತನಿಸೀದನಮೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ, ಇತರಸ್ಸ ಅನಿಸೀದನಅದಸಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಏತ್ಥ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುತ್ತಾ ಇತರಮ್ಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ತಜ್ಜಾತಿಕತ್ತಾ. ಸಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಸೂಚಿಘರೇ ಸೂಚಿಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಪೋರಾಣಾ.

ಚೀವರಾಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.