೫. ಪಠಮಪವಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೩೬. ಯಾವದತ್ಥಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಪವಾರಿತಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾವ, ಅಥ ಖೋ ಪಚ್ಛಿಮಾವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ.

೨೩೭. ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಇದಮ್ಪಿ ತೇ ಅಧಿಕಂ, ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಲಚ್ಛತೀತಿ ಕಿರ ಅತ್ಥೋ.

೨೩೮-೯. ‘‘ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಏತೇನೇವ ‘‘ಭುತ್ತಾವೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ನತ್ಥಿ. ಯದಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಙ್ಗಾನಂ ಛಕ್ಕತ್ತದಸ್ಸನನ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತನ್ತಿಆದಿ ಪವಾರಣಙ್ಗಾನಂ ಪಞ್ಚಕತ್ತದಸ್ಸನಂ. ವರಕೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ವರಕೋ. ‘‘ಪವಾರಣಂ ಪನ ಜನೇತಿಯೇವಾತಿ ವಿಸುಂ ಸಿತ್ಥಂ ವೋದಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ. ಯಾಗುಂ ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಉದಕಂ ಪಿವತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೇಟ್ಠಾಸಿತ್ಥಂ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ‘‘ಜನೇತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಭಜ್ಜಿತಪಿಟ್ಠನ್ತಿ ತಣ್ಡುಲಚುಣ್ಣಮೇವ. ಭಜ್ಜಿತಸತ್ತುಯೋ ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಕತಮೋದಕೋ ಸತ್ತುಮೋದಕೋ.

‘‘ಯಾಗುಸಿತ್ಥಮತ್ತಾನೇವ ದ್ವೇ…ಪೇ… ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪರಚಙ್ಕಮಚ್ಛಾದಯೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತೋ ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಕಿರ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಸ್ಸಾಭಾವತೋ. ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಚೇ, ಅತ್ತನೋ ಅಪಾಪುಣನಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಾಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪತ್ತೇ ಪನ ಆರಾಮಿಕೋ ಆಕಿರತಿ, ತತೋ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಅನೇಸನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಙ್ಘತೋ ಉದ್ಧಟಪಿಣ್ಡಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ ದೇತಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ. ‘‘ವಿಸಭಾಗೋ ಲಜ್ಜೀ ಚೇ ದೇತಿ, ತಂ ತೇನ ಸಮ್ಭೋಗಂ ಅಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವೇಸನಾಯಾತಿ ಭತ್ತಗ್ಗೇ. ‘‘ಮಂಸೇನ ರಸಂ, ಮಂಸಞ್ಚ ರಸಞ್ಚ ಮಂಸರಸನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜನತೋ ‘ಮಂಸರಸ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಹೋತಿ, ಮಂಸಸ್ಸ ರಸಂ ಮಂಸರಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಂಸಕರಮ್ಬಕೋ ನಾಮ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಸುದ್ಧಯಾಗು ಏವ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪವಾರಣಮಿಸ್ಸಕಕರಮ್ಬಕೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಪವಾರೇತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪರತೋ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಕರಮ್ಬಕೇನ ನ ಸಮಾನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಂ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಕಞ್ಜಿಯಂ ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿ ವದನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ‘ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ದೇತೀ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಯಾಗುಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದದ್ವಯೇ ಪವಾರಣಾರಹಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ರ ಚೇ ಯಾಗು ಬಹುತರಾ ವಾ ಹೋತಿ ಸಮಸಮಾ ವಾ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ಅಭಿಹಾರಕಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಾನಂ ಯಾಗುಸಞ್ಞತ್ತಾ. ಯಾಗು ಚೇ ಮನ್ದಾ, ಭತ್ತಂ ಬಹುತರಂ, ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಭಿನ್ನಸಞ್ಞತ್ತಾತಿ ತಕ್ಕೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ. ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕೇ ಪವಾರಣಾರಹಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಸಬ್ಬದಾ ಪವಾರೇತಿ ಏವ. ಮಿಸ್ಸಕೇ ಪನ ವುತ್ತನಯೇನ ಕಾರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ಯಥಾ ಭತ್ತಸಿಟ್ಠಂ ನ ಪತತಿ, ತಥಾ ಗಾಳ್ಹಂ ಹತ್ಥೇನ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ದೇತಿ.

ಅಕಪ್ಪಿಯಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಾರಾಪಿತೇಹಿ ಕದಲಿಪ್ಫಲಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ತಂ ಕದಲಿಪ್ಫಲಾದಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಮಿಸ್ಸಕರಸತ್ತಾ ಪುನ ತಾನಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುಬ್ಬೇ ತೇಸು ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಾರುಳ್ಹತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಚ ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾತೋವ ಅದ್ಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಏಕೋ ಪವಾರಿತೋ ಅವುಟ್ಠಿತೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದತಿ, ಸೋ ಇತರೇನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಅತ್ತನಾ ಅಭುತ್ವಾಪಿ ‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ‘‘ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ತಙ್ಗಾನಿ ನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಪಟಿಭಾಗೇನ ಸತ್ತ ವುತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ, ಅವುಟ್ಠಿತೇನ ವಾ ಕತಂ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ಅವುಟ್ಠಿತೇನೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಂ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ಸತ್ತಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ ಪಠಮಂ ಕತಸ್ಸ ಪುನ ತೇನೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಯಞ್ಚ ಅಕತಂ, ತಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ಸೋವ ಪಠಮೋ ಪುನ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಂ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ. ದುತಿಯೋ ಪಠಮಭಾಜನೇಪಿ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ. ‘‘ಯೇನ ಅಕತಂ, ತೇನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೇನ ಯಂ ಪಠಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತಂ, ತಮೇವ ಸೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ತಂ ಪಠಮಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೇಸೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚೇ ಗತೋ, ತತ್ರಟ್ಠೇನ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಪರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ತತ್ಥ ಏಕೋವ ಏವಮೇವ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾ’ತಿಆದಿವಚನತೋ ವಿಹಾರಾದೀಸು ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಪಾಪುಣನಕೋಟ್ಠಾಸಮ್ಪಿ ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಂ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಆಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ವಿಕಾಲೇ ಏವಾತಿ ಏಕೇ.

೨೪೧. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತೋ. ವಚೀಕಮ್ಮಂ ವಾಚಾಯ ‘‘ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋಥ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಅಕಾರಾಪನೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಪವಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.