೪. ಭೋಜನವಗ್ಗೋ

೧. ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೦೩-೪. ಪೂಗಸ್ಸಾತಿ ಪೂಗೇನ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋತಿ ನಿಸ್ಸರಣೇನೇತ್ಥ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಯಂ ನ ಜಾನಾಮಾತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಕರಣವಸೇನ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಆವುಸೋ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೭೮) ಆಹ, ತಥಾ ಥೇರೋಪಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ? ಅನತ್ತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ, ‘‘ನಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇಯೇವ ಹಿ ಸೋ ಥೇರೋ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪದಾನುಸಾರೇನಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಓದಿಸ್ಸ ಅಯಾವದತ್ಥೇವ ದಾಯಕಾನಂ ಪೀಳಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನೋದಿಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೦೮. ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕದಿವಸ’ನ್ತಿ ಏಕಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹೀತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಕತಿಗಮನೇವ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸಞ್ಞಿನೋ ಕಾಯೇನ ಸಮುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೦೯-೨೧೮. ಗುಳ್ಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋತಿ ಅಪಾಕಟೋವ. ಏಕೋ ಪುತ್ತೇನಾತಿ ಏಕಸ್ಸೇಕಂ ಭತ್ತಂ ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ , ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೨೧೭-೨೧೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉಪಾಸಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಾನಂ ಚೇ ದೇನ್ತಿ, ಗಣಭೋಜನಂ ಹೋತಿ ಏವಾತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ. ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಸವನೇ ಗಣಸ್ಸ ಏಕತೋ ಗಹಣೇ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ, ವಿಸುಂ ಗಹಣೇ ಪಣೀತಭೋಜನಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತೀಹೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪಸವನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಸೂಪೋದನಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೧೬೮) ಏವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ಆಗತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ದುವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ಪಾಕಟನ್ತಿ ‘‘ಪದಭಾಜನೇ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಗಹಿತಭತ್ತಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಯಾವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಾವ ಚೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿಯೇವ ನಾಮ. ‘‘ಗಚ್ಛತಿ ಚೇ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಗಣಭೋಜನಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ…ಪೇ… ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏತಂ ಗಣಭೋಜನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೧೮) ವುತ್ತನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತಿ – ಯತ್ಥಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಚತ್ತಾರೋತಿ ಗಣಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದನಿದಸ್ಸನಂ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಹೋನಕಭೋಜನನಿದಸ್ಸನಂ. ಅಞ್ಞತರೇನ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತಿತಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನನಿದಸ್ಸನಂ. ನಿಮನ್ತನವಸೇನೇವ ಪನ ಗಣಭೋಜನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನಿಮನ್ತಿತಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞತರಂ ಭೋಜನಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ಪಾಕಟತ್ತಾ. ಯಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕನಿಯಮವಚನಂ. ನ ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಗಣಸ್ಸ ಯತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಾಹಾರಭೋಜನಹೇತು ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಮೋಘಸುತ್ತೇನ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅನುವಾತೇ ಯಥಾ ಏಕತಲಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಘಟ್ಟೇತಿ. ವಲೇತೀತಿ ಆವಟ್ಟೇತಿ. ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಸುತ್ತಪರಿವತ್ತನಂ ಕರೋತಿ, ಪಟ್ಟಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ಸುಖಸಿಬ್ಬನತ್ಥಂ ಪಟ್ಟಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ. ನವಚೀವರಕಾರಕೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಇತರೋತಿ. ‘‘ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಮ್ಭಾರೇ ಕಯಿರಮಾನೇಯೇವ ಕಾಲಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಚ್ಛಾ ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿರುಜ್ಝನತೋ.

೨೨೦. ‘‘ದ್ವೇ ತಯೋ ಏಕತೋತಿ ಯೇಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಅನಾಪತ್ತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅನಿಮನ್ತಿತೋ ಚತುತ್ಥೋ ಯಸ್ಸ ತದೇತಂ ಅನಿಮನ್ತಿತಚತುತ್ಥಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪವೇಸೇತ್ವಾತಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ. ಚೀವರದಾನಸಮಯಲದ್ಧಕಚತುಕ್ಕಂ ಚೀವರಕಾರಸಮಯಲದ್ಧಕಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ. ತಾನಿ ಚಾತಿ ಯೇಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥಿ, ತಾನಿ. ಮಹಾಥೇರೇತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ. ಅಟ್ಠತ್ವಾತಿ ಠಿತೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ರಥಿಕಾದೀಸು ಭಿಕ್ಖುಸಮೀಪೇ ಗನ್ತ್ವಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೀವರದಾನಸಮಯೇ ಗಣಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ. ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಂ ಸೋಭನೋ.

ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೨೧. ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ನಿಚ್ಚಪ್ಪವತ್ತಾ. ಬದರಚುಣ್ಣಸಕ್ಕರಾದೀಹಿ ಯೋಜಿತಂ ಬದರಸಾಳವಂ. ಕಿರಕಮ್ಮಕಾರೇನಾತಿ ಕಿರಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕಾರೇನ.

೨೨೬. ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಹು ಪೋರಾಣತ್ಥೇರಾ ‘‘ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಥಿಕಾಯ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಕಪ್ಪೇಸಿ, ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೇನ ಪನ ‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇತರೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’’ತಿ. ಪಞ್ಚಸುಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸೂತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪೇತುಕಾಮೋ, ತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ, ಸಯಮೇವ ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕೇ, ಏವಂ ಸತಿ ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತಥಾ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ತಕ್ಕೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ಪನ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಿಕಪ್ಪನಾವ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ‘‘ತೇನ ಹಾನನ್ದ, ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ, ತಥಾಪಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಾ ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಏವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಸಯಮೇವಾತಿ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮನಯೋ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇನಪಿ ಸಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾನುಸಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ…ಪೇ… ಭೋಜನಮದಂಸೂ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣೇನ ಭತ್ತೇನ ಸೋ ನಿಮನ್ತಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪರತೋ ‘‘ದ್ವೇ ತಯೋ ನಿಮನ್ತನೇ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇನ ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ.

೨೨೯. ಏತ್ಥಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನೇನ ನತ್ಥಿ ಪಯೋಜನಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನೇನ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಸ್ವೇಪಿ ಭನ್ತೇ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಕತರಂ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚೇತ್ಥ ಪಮಾಣನ್ತಿ. ನ, ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸ್ವೇಪಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ವಚನಮತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನಕ್ಕಮೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹಿತೋ, ತಥಾ ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅನ್ತರಾ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನೇನ ಲದ್ಧಭತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಹಿ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನೇನ ಲದ್ಧಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವೋಹಾರೇನ ಪನ ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಗಣಭೋಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಞ್ಚಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ…ಪೇ… ಪರಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ಭೋಜನೇ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನವಿರೋಧೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಯೇನ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತತೋ ಪಠಮನಿಮನ್ತಿತಂ ಆದಾಯ ಗತೋ ಪರಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ನಿಮನ್ತನಕದಾಯಕಸ್ಸ ಭೋಜನೇತಿ ಅತ್ಥಪರಿದೀಪನತೋ ನಿಮನ್ತನತೋ ಲದ್ಧಭತ್ತಸ್ಸ ಭೋಜನೇಯೇವ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ದ್ವೇ ತಯೋ ನಿಮನ್ತನೇ ಏಕತೋ’’ತಿ ವಚನೇನಪಿ ಸಮೇತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಯೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಸ ಭೋಜನತೋ ಪರಸ್ಸ ಭೋಜನೇ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ‘‘ನಿಮನ್ತನೇನ ಏಕತೋಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ದುತಿಯನಿಮನ್ತನಸ್ಸ ಪಠಮಭೋಜನೇ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ ‘‘ಯೇನ ಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಮನ್ತನಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಪಾಳೀತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ನಿಚ್ಚಭತ್ತೇ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿವಿರೋಧತೋ.

ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭತ್ತಂ ಕಸ್ಮಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಚೇ? ‘ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏತಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಂ ನಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿ ಓದಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಚೇ? ತಂ ನ, ತದಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಸ್ಸ, ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ಪಾತೋ ಪಚನಕಯಾಗು ಚೇ ಘನಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ, ಏಕಕುಟಿಕಂ ಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯವಸೇನ ಲಭಿತಬ್ಬನಿಚ್ಚಭತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯವಸೇನ ಲದ್ಧಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ ನಿಮನ್ತನಕಾನಂ ಅಪ್ಪಸಾದಾವಹನತೋತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಪಞ್ಚ ಭೋಜನಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನವಿರೋಧತೋ. ಖಾದನೀಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ಖಾದಿತ್ವಾ ಭುತ್ತತ್ತಾ ನಿಮನ್ತನಭೋಜನಂ ಅಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಅಪ್ಪಸಾದಂ ಕರೋತಿ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಸಾದಾವಹಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಪಿಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಯಂ ಯಂ ಖಮತಿ, ತಂ ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅನ್ತೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಖೀರಂ ವಾ ರಸಂ ವಾ ಪಿವತೋ ಅಮಿಸ್ಸಮ್ಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಓದನೇನಾಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಮಹಾಉಪಾಸಕೋತಿ ಗೇಹಸಾಮಿಕೋ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವಿಚಾರಿತೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಚಾರಿತ್ತತೋತಿ ‘ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ’ತಿ ಪರತೋ ವತ್ತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಅವಿಕಪ್ಪನಂ. ಏತ್ಥ ‘‘ಮಹಾಉಪಾಸಕೋ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತಿ…ಪೇ… ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಚನತೋ, ‘‘ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪಾಳಿತೋ, ಖನ್ಧಕೇ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿಮನ್ತನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ಯೋ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೮೩) ವಚನತೋ ಚ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ ಪವೇದೇತು ಅನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ, ಪಠಮಗಹಿತನಿಮನ್ತನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಠಮನಿಮನ್ತನಭೋಜನತೋ ಅಞ್ಞಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಸನ್ತಕಂ ಭೋಜನಂ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ, ಸಙ್ಘಗಣತೋ ಲದ್ಧಂ ವಾ ಅಗಹಟ್ಠಸನ್ತಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಿಮನ್ತನತೋ ಪಠಮಂ ನಿಬದ್ಧತ್ತಾ ಪನ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿ ಪರಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಖನ್ಧಕೇ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೮೩) ವಚನಂ ಪರಸನ್ತಕಭೋಜನವುತ್ತನಿಯಮನಂ. ತತೋ ಹತ್ಥಕೋವ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೧-೩. ಪಟಿಯಾಲೋಕನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದೇಸಂ. ಪೂವಗಣನಾಯಾತಿ ಅತಿರಿತ್ತಪೂವಗಣನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ‘‘ಅಪಾಥೇಯ್ಯಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಸಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಏವ. ಅಥ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಮುಚ್ಚತಿಯೇವ. ಅಸಂವಿಭಾಗೇ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ. ಅಚಿತ್ತಕತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಜಾನನಾಭಾವೇನೇವ, ನ ವತ್ಥುಜಾನನಾಭಾವೇನಾತಿ ಏಕೇ. ನ, ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಾಥೇಯ್ಯಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಸಜ್ಜಿತಭಾವಜಾನನ’’ನ್ತಿ ಅಙ್ಗೇಸು ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನೇವಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕೇನ ವಾ ಅನೇಕೇಹಿ ವಾ ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರೇಸು ಗಹಿತೇಸು ತೇಸಂ ಅನಾರೋಚನೇನ ವಾ ಸಯಂ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಯೋ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏಕತೋ ತೀಸು, ಚತೂಸು ವಾ ಪವಿಟ್ಠೇಸು ಏಕೇನ ಚೇ ದ್ವೇಪತ್ತಪೂರಾ ಗಹಿತಾ, ದುತಿಯೇ ದ್ವೇ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಪಠಮೋ ಚೇ ನ ನಿವಾರೇತಿ, ಪಠಮಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ನಿವಾರೇತಿ ಚೇ, ಅನಾಪತ್ತಿ, ದುತಿಯಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ಸಚೇ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ನ ವದತಿ, ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾವಸೇನ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ದುಕ್ಕಟಂ. ‘‘ಅತಿರೇಕಪಟಿಗ್ಗಹಣ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕತ್ತಬ್ಬಾಕರಣತೋ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ ಇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅನಿವಾರಣಂ, ಅನಾರೋಚನಂ ವಾ ಛಟ್ಠಙ್ಗಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಏಕನಿಕಾಯಿಕಾನಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಸನ್ನವಿಹಾರಭಿಕ್ಖೂ, ಆಸನ್ನಆಸನಸಾಲಾಗತಾ ವಾ ಸಚೇ ವಿಸಭಾಗೇಹಿ ಆನೀತಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ‘ಆರಾಮಿಕಾದೀನಂಯೇವ ವಾ ದಾಪೇನ್ತೀ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಯತ್ಥ ಪರಿಭೋಗಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರಾ’ತಿ ವಚನತೋ ಪಚ್ಛಿಆದೀಸು ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹತೋ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವಿನಯಧರಮಾನಿನೋ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂಯೇವ ನಿಸೀದತು, ಆಚರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಛಿಆದೀಸುಪಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣವಸೇನ ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದಕಥಾ ಹೇಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಠಮಪವಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೩೬. ಯಾವದತ್ಥಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಪವಾರಿತಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾವ, ಅಥ ಖೋ ಪಚ್ಛಿಮಾವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ.

೨೩೭. ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಇದಮ್ಪಿ ತೇ ಅಧಿಕಂ, ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಲಚ್ಛತೀತಿ ಕಿರ ಅತ್ಥೋ.

೨೩೮-೯. ‘‘ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಏತೇನೇವ ‘‘ಭುತ್ತಾವೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ನತ್ಥಿ. ಯದಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಙ್ಗಾನಂ ಛಕ್ಕತ್ತದಸ್ಸನನ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತನ್ತಿಆದಿ ಪವಾರಣಙ್ಗಾನಂ ಪಞ್ಚಕತ್ತದಸ್ಸನಂ. ವರಕೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ವರಕೋ. ‘‘ಪವಾರಣಂ ಪನ ಜನೇತಿಯೇವಾತಿ ವಿಸುಂ ಸಿತ್ಥಂ ವೋದಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ. ಯಾಗುಂ ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಉದಕಂ ಪಿವತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೇಟ್ಠಾಸಿತ್ಥಂ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ‘‘ಜನೇತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಭಜ್ಜಿತಪಿಟ್ಠನ್ತಿ ತಣ್ಡುಲಚುಣ್ಣಮೇವ. ಭಜ್ಜಿತಸತ್ತುಯೋ ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಕತಮೋದಕೋ ಸತ್ತುಮೋದಕೋ.

‘‘ಯಾಗುಸಿತ್ಥಮತ್ತಾನೇವ ದ್ವೇ…ಪೇ… ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪರಚಙ್ಕಮಚ್ಛಾದಯೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತೋ ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಕಿರ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಸ್ಸಾಭಾವತೋ. ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಚೇ, ಅತ್ತನೋ ಅಪಾಪುಣನಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಾಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪತ್ತೇ ಪನ ಆರಾಮಿಕೋ ಆಕಿರತಿ, ತತೋ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಅನೇಸನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಙ್ಘತೋ ಉದ್ಧಟಪಿಣ್ಡಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ ದೇತಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ. ‘‘ವಿಸಭಾಗೋ ಲಜ್ಜೀ ಚೇ ದೇತಿ, ತಂ ತೇನ ಸಮ್ಭೋಗಂ ಅಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವೇಸನಾಯಾತಿ ಭತ್ತಗ್ಗೇ. ‘‘ಮಂಸೇನ ರಸಂ, ಮಂಸಞ್ಚ ರಸಞ್ಚ ಮಂಸರಸನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜನತೋ ‘ಮಂಸರಸ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಹೋತಿ, ಮಂಸಸ್ಸ ರಸಂ ಮಂಸರಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಂಸಕರಮ್ಬಕೋ ನಾಮ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀತಿ ಸುದ್ಧಯಾಗು ಏವ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪವಾರಣಮಿಸ್ಸಕಕರಮ್ಬಕೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಪವಾರೇತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪರತೋ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಕರಮ್ಬಕೇನ ನ ಸಮಾನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಂ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಕಞ್ಜಿಯಂ ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿ ವದನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ‘ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ದೇತೀ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಯಾಗುಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದದ್ವಯೇ ಪವಾರಣಾರಹಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ರ ಚೇ ಯಾಗು ಬಹುತರಾ ವಾ ಹೋತಿ ಸಮಸಮಾ ವಾ, ನ ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ಅಭಿಹಾರಕಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಾನಂ ಯಾಗುಸಞ್ಞತ್ತಾ. ಯಾಗು ಚೇ ಮನ್ದಾ, ಭತ್ತಂ ಬಹುತರಂ, ಪವಾರೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಭಿನ್ನಸಞ್ಞತ್ತಾತಿ ತಕ್ಕೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ. ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕೇ ಪವಾರಣಾರಹಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಸಬ್ಬದಾ ಪವಾರೇತಿ ಏವ. ಮಿಸ್ಸಕೇ ಪನ ವುತ್ತನಯೇನ ಕಾರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ದೇತೀತಿ ಯಥಾ ಭತ್ತಸಿಟ್ಠಂ ನ ಪತತಿ, ತಥಾ ಗಾಳ್ಹಂ ಹತ್ಥೇನ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ದೇತಿ.

ಅಕಪ್ಪಿಯಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಾರಾಪಿತೇಹಿ ಕದಲಿಪ್ಫಲಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ತಂ ಕದಲಿಪ್ಫಲಾದಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಮಿಸ್ಸಕರಸತ್ತಾ ಪುನ ತಾನಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುಬ್ಬೇ ತೇಸು ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಾರುಳ್ಹತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಚ ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾತೋವ ಅದ್ಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಏಕೋ ಪವಾರಿತೋ ಅವುಟ್ಠಿತೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದತಿ, ಸೋ ಇತರೇನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಅತ್ತನಾ ಅಭುತ್ವಾಪಿ ‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ‘‘ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ತಙ್ಗಾನಿ ನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಪಟಿಭಾಗೇನ ಸತ್ತ ವುತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ, ಅವುಟ್ಠಿತೇನ ವಾ ಕತಂ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ಅವುಟ್ಠಿತೇನೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಂ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ಸತ್ತಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ ಪಠಮಂ ಕತಸ್ಸ ಪುನ ತೇನೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಯಞ್ಚ ಅಕತಂ, ತಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ಸೋವ ಪಠಮೋ ಪುನ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಂ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ. ದುತಿಯೋ ಪಠಮಭಾಜನೇಪಿ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ. ‘‘ಯೇನ ಅಕತಂ, ತೇನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೇನ ಯಂ ಪಠಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತಂ, ತಮೇವ ಸೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ತಂ ಪಠಮಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೇಸೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚೇ ಗತೋ, ತತ್ರಟ್ಠೇನ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಪರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ತತ್ಥ ಏಕೋವ ಏವಮೇವ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾ’ತಿಆದಿವಚನತೋ ವಿಹಾರಾದೀಸು ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಪಾಪುಣನಕೋಟ್ಠಾಸಮ್ಪಿ ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಂ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಆಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ವಿಕಾಲೇ ಏವಾತಿ ಏಕೇ.

೨೪೧. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತೋ. ವಚೀಕಮ್ಮಂ ವಾಚಾಯ ‘‘ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋಥ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಅಕಾರಾಪನೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಪವಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದುತಿಯಪವಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೪೩. ಸಾಧಾರಣಮೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಪವಾರಣಾನಂ ಸಾಧಾರಣಂ ‘‘ಯಾವತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಇದಂ.

ದುತಿಯಪವಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೪೭-೯. ನಟಾನಂ ನಾಟಕಾನಿ ನಟನಾಟಕಾನಿ, ಸೀತಾಹರಣಾದೀನಿ. ಮೂಲಞ್ಚ ತಂ ಖಾದನೀಯಞ್ಚಾತಿ ಮೂಲಖಾದನೀಯಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚುಣ್ಣಂ. ಖಾರಕಮೂಲನ್ತಿ ಯೂಪಸಮೂಲಂ. ಚಚ್ಚುಮೂಲಂ ನೇಳಿಯಮೂಲಂ. ತಮ್ಬಕಂ ವಚಂ. ತಣ್ಡುಲೇಯ್ಯಕಂ ಚೂಳಕುಹು. ವತ್ಥುಲೇಯ್ಯಕಂ ಮಹಾಕುಹು. ವಜಕಲಿ ನಿಕೋಟ್ಠಂ. ಜಜ್ಝರೀ ಹಿರತೋ.

ಕೋಟ್ಠಂ ಜರಟ್ಠಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಗಣ್ಠಿ ಮುಹುಕುಲಮುದು ವಿಚಯತ್ಥ ವಜಮುಜು ವದುಳವಿ.

ವಜ್ಜಯೇತಿಮೇ ಕಿಂಸುಕಂ, ಹಲಿದ್ದಿ. ಕಸೇರುಕೋ, ಕಟಿಬಲವನ್ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಅಮ್ಬಾಟಕಂ ಅಮೂಲಕಂ ಪಿಢಲ ಕಕ್ಕುಲ. ಮಸಾಲು ಕಿನಳ. ಆಲುವ ಕಳಿ ತಡ್ಢಿಅಳಿ ಅಲಸ ಕಟಿಸ್ಸಲ ನಮೇದತಿ ಮೇರ. ಸಿಗ್ಗು ಸೀರಿ ಕೋಳ ಕಾಲಕಂ ನೇಕಳವಿ. ಖೀರವಲ್ಲಿಕನ್ದೋ ತುಮೂರೋರಿಯೋ ಹೋತಿ. ಸಙ್ಖತೋ ಧೋವನಮೇವ. ಅಯಂ ‘‘ಪರಿಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಖೀರಕಾಕೋಲೀ ಕಿರಿಕವೇಳಿ. ಜೀವಿಕಂ ಜೀವಿಹಿ. ಉಸಭಕ ಉಮ್ಮಸುವಿಯಿ.

ಹಿನ್ತಾಲಂ ಕಿತಿಲಿ. ಕುನ್ತಾಲ ತೋಹೋ ತಿಲಿಸತಾ ಪದಿಕಳಿರೋ ಪಟಸೇವಲಕಳಿ. ಕರಮನ್ದಕಂ ಕರಮ್ಬ ದಣ್ಡೋಕಿರ ಉದಕಜೋತಿ ಕಣ್ಡಕೋ. ‘‘ಸಿಙ್ಘತಕೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಫಗ್ಗವ ಹಕಿಳಿ. ನತ್ತಮಾಲನ್ತಿ ಕರಞ್ಜಿ.

ಸೇಲ್ಲು ಲೋಹೋಲಿಯಂ. ಕಾಸಮದ್ದಕ ಕುದುವವಲಿ ಅನಸಿಕಿನ. ಉಮ್ಮಾದಿಯ ಮೇಲೇಲಿದಿಯ. ಚೀನಮುಗ್ಗೋ ವೇನಮುತ್ತಿ ಹುರಮುಗ್ಗ. ರಾಜಮಾಸೋ ಮಾಹವಿಲಿತಿ. ಅಗ್ಗಿಮನ್ತೋ ಮುಞ್ಚಿ. ಸುನಿಪಣ್ಣಕೋ ತಿಪಿಲವನಿನಾಳಿಕಾ ತಿಲಕ. ಭೂಮಿಯಂ ಜಾತಲೋಣೀತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಣೀನಾಮಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ‘‘ಭೂಮಿಯ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಬ್ರಹ್ಮೀಪತ್ತಂ ದೇಮೇತೇಯೇ ಪಣಸಾ. ‘‘ದೀಪವಾಸಿನೋ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ಖಾದನೀಯತ್ಥಂ ಫರತೀತಿ ಲಕ್ಖಣೇನ ಅಸಮಾನತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪದೇಲಿವಿನಿತೇಕಿ. ಸುಲಸಿಪಣ್ಣನ್ತಿ ತಸಾಪಲಿಕಂ.

ಅಗನ್ಧಿಕಪುಪ್ಫಂ ಕರಿಸ್ಸಯೇತಿ ಚೇಕವಾದಿದಪುಪ್ಫಂ ಚೇಲೇಪತಿಮಲಂ. ಜೀವನ್ತೀಪುಪ್ಫಂ ಜೀವಿತನ್ದಿಗಮಲ. ಬಕುಲ ಮುಥುವಲ. ಕುಯ್ಯಕ ಪುನಪುನ್ನಾಮಪುನ್ನರಾ, ಜಾತಿಸುಮನ. ನವಮಾಲಿಕಾ ಚೇಹೇಮಲ.

ತಿನ್ತಿಣಿಕ ಕಚಿನೀ ವಿಲೇಯಿ. ಮಾತುಲುಙ್ಗ ಲವನೋ. ಪುಸ್ಸಫಲ ಸುಪುಲಿ. ತಿಮ್ಬರೂಸಕ ತಿಗಿಬ್ಬೇರೇಹಿತಿ ಸುಸತುಧುತ. ತಿಪುಸವಾತಿಙ್ಗಣ ಧುತತಿಕೇಣ ಪಟಿಯಿ. ಚೋಚ ವರಿಯಿಯೇಲಿ. ಮೋಚ ಅತಿರೇಲಿ. ಗೋಟ್ಠಫಲಂ ಪೂವಫಲನ್ತಿ ಏಕೇ. ಕೋಟ್ಠಸೇ ಕಿರ ಅಚ್ಛಿವ.

ಅಸಮುಸ್ಸಿ ಬಿಮ್ಬ ಇತಿ ಕೇಚಿ. ಕಾಸ್ಮರೀತಿ ಸೇಪಣ್ಣಿ. ಅತಿತೇಮೇತಿ ಕರಿಯಮೇತಿಸ್ಸ. ಜಾತಿಫಲಂ ಕತಂಮೇತಿ. ಕಟುಕಫಲಂ ತಿರಿರಕ.

ತರುಣಫಲಂ ಕಿರಿಉಪುಲು. ಪೋಕ್ಖರಟ್ಠಿ ಕಿಞ್ಚಕ್ಖಟ್ಠಿ. ಸಿದ್ಧತ್ಥಕಂ ಸಾಸಪಂ ಸೇತವಣ್ಣಂ. ರಾಜಿಕಂ ರತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಹಿಙ್ಗುಂ ಹಿಙ್ಗುಜತುನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಹಿಙ್ಗುವಿಕತಿಯೋ. ಏತ್ಥ ಹಿಙ್ಗುಜತು ನಾಮ ಪತ್ತಸಾಖಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಸಾಖಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಾ ಸಿಪಾಟಿಕಾ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಾತಿ ಕೇಚಿ. ತಕಂ ಕಟ್ಠಜನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಕೇಳಿನಿ. ನಿಕಿತಿಸ್ಸಾಕಾಲೇಸಯೋ. ತಿಮೇರ, ತಕಪತ್ತಿ ಪಸಾಖಾಪತ್ತೇ ಪಚಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ‘‘ತಕಪಣ್ಣಿ ಸಾವತಿ ಏವ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೫೩. ಅಪರಜ್ಜು ಸನ್ನಿಧಿ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಜ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗಹಿತಕಮ್ಪಿ, ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸನ್ನಿಧಿಕತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ತಾವ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ತಂ ಪಠಮಮೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ತಾವಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇತಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಲೇ ಗಹಿತಂ ಅಜ್ಜ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’ನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಯಥಾ ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಉಗ್ಗಹಿತಕಾನಿ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯತ್ತಾ, ತಥಾ ಇಧಾಪಿ ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ನಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ? ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತಿ – ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ. ೬೧೮ ಆದಯೋ) ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ನಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮನಮತ್ತೇನ ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಏತ್ಥ ನ ಯುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮನಮತ್ತೇನ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಾಭಾವತೋ. ಅಜ್ಝೋಹರಣೇನೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದಮತೇನ ಅಜ್ಜ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಅಜ್ಜ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭುಞ್ಜತಿ, ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹಿತಂ ಪುನದಿವಸೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚೇ ಬೇಲಟ್ಠಸೀಸೋ ವಿಯ ದುತಿಯತತಿಯಾದಿದಿವಸತ್ಥಾಯ ಅಜ್ಜ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ ಗೋಪನತ್ಥಾಯ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪುನದಿವಸೇ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಸಯಮೇವ ಸಚೇ ತಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಪತಿತಂ ಕಚವರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಮತಿವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತೋವ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ನೋ ಚೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಇದಞ್ಹಿ ‘ಏಕಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’ತಿಆದಿ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಪನ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ದ್ವೇಪಿ ಪಾದೇ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವಂ ಅವಿಜಹನ್ತಮೇವ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಜನೇತೀತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ, ತಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಕಪಾಲೇನ ಪೀತೋ ಪನ ಸ್ನೇಹೋ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉಣ್ಹೇ ಓತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಗ್ಘರತಿ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತರಥಾ ಕಪಾಲೇನ ಪೀತಾ ಸಪ್ಪಿಆದಯೋಪಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಜನೇಯ್ಯುನ್ತಿ. ಸಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಇಧಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತವಿಧಿಯೇವ. ದುದ್ಧೋತಪತ್ತಕಥಾಪಿ ಏತೇನ ಸಮೇತಿ ವಿಯ. ಆಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಾಲೇಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಪಕತಿಆಮಿಸೇತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಮಿಸೇ. ಸಾಮಿಸೇನ ಮುಖೇನ ಅಜ್ಝೋಹರತೋ ದ್ವೇತಿ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಅಜ್ಜ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸೇನ ಮುಖೇನ ಅಜ್ಝೋಹರತೋ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಜ್ಜ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಯಾಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಪಾನಕೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೋತಿ. ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸೇಸು ಮನುಸ್ಸಮಂಸೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಸೇಸಮಂಸೇ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ವಡ್ಢತಿ.

೨೫೫. ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಆಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಾಲೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜನತೋತಿ ಕೇಚಿ. ತದಹು ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ತದಹು ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಆಹಾರೇ ಸಪ್ಪಿಆದಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಯಾತಿ, ತೇನ ತಗ್ಗತಿಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಭೇಸಜ್ಜವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸೋ.

ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೫೯. ಅಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿನಾತಿ ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಿನಾ. ‘‘ವಸಾತೇಲಞ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ವಿಸಙ್ಕೇತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯಿಕಾನೀತಿ ಕಾಯೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ.

೨೬೧. ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತೇ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಸಪ್ಪಿಆದಿಪಞ್ಚಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಚೇ, ತತ್ಥ ‘‘ನ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಕರಣೀಯೇನ ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಮುತ್ತಕೇಸು ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೬೪-೫. ಮುಖದ್ವಾರನ್ತಿ ಕಣ್ಠನಾಳಿ. ಉಚ್ಚಾರಣಮತ್ತನ್ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಮತ್ತಕಂ. ಕಸಟಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ, ಅಛಡ್ಡಿತೇಪಿ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಹತ್ಥಪಾಸಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ದಾಯಕಸ್ಸ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ಕಞ್ಜಿಕನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದ್ರವಂ. ಪತ್ತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪಿತೇ ಅಭಿಹಾರಾಭಾವತೋ. ‘‘ಯಥಾ ಪಠಮತರಂ ಪತಿತಥೇವೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಅಪನೇನ್ತಾನಂ ಪತಿತಥೇವೇಪಿ ಅಭಿಹಟತ್ತಾ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಚರುಕೇನಾತಿ ಖುದ್ದಕಪಿಣ್ಡೇನ. ಜಾಗರನ್ತಸ್ಸಪೀತಿ ‘‘ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುತ್ತಸ್ಸಪೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕೇಚೀತಿ ಅಭಯಗಿರಿವಾಸಿನೋ. ತೇಹಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನಾಪಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನಾಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಪಟಿಬದ್ಧೇನಾತಿ ವಚನಮತ್ತಮೇವೇತಂ. ‘‘ಸತ್ಥಕೇನಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇನಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ದುಲ್ಲಿಖಿತಂ ಸತಿಪಿ ಮಲೇ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ. ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ. ‘‘ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಫುಟ್ಠಮತ್ತಮೇವ ತಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಪಟಿಗ್ಗಹಣುಪಗಭಾರಂ ನಾಮ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಕಂ. ಮೂಲಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಚ್ಛಿಕವಾರಣತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘ಅಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯಾಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ವಟ್ಟತೀ’’’ತಿ ಯೇ ವದನ್ತಿ, ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ಸೀಸಮಕ್ಖನತೇಲಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಇದಂ ಸೀಸಮಕ್ಖನ’ನ್ತಿ ಅನಾಭೋಗೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ, ಸುತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪನ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಮಚ್ಛಿಕವಾರಣತ್ಥಂ ಬೀಜನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಲಗ್ಗರಜಾದಿಮ್ಹಿ ಪತ್ತೇ ಪತಿತೇ ಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವತ್ತನಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಣ್ಡುಲೇಸು ಖೀಣೇಸು ಏತೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥಗತೇಹಿ ಸಾಮಣೇರಸನ್ತಕೇಹಿಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಪತಿಟ್ಠಪೇತು’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಚೇ ಸಮ್ಭವತಿ, ‘ಪರಿವತ್ತನಂ ಸಾತ್ಥಕ’ನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ ಆಪನ್ನಮೇವ, ತಥಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಏಸ ಸಾಮಣೇರೋ ಪತ್ತಪರಿವತ್ತನಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸತಿ, ಮಯಮೇವ ಚ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ವಾ ಯಾಚಿತ್ವಾ ವಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಸತಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಕತೇಪಿ ಪರಿವತ್ತನೇತಿ ಚ ಆಪನ್ನಂ, ಕಿಂ ಬಹುನಾ. ನಿರಪೇಕ್ಖೇಹೇವ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ, ನ ಸಾಪೇಕ್ಖೇಹೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಸಕ್ಕೋತಿ ವಿತಕ್ಕಂ ಸೋಧೇತುಂ, ತತೋ ಲದ್ಧಂ ಖಾದಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸಿದ್ಧೋವ. ಆಧಾರಕೇ ಪತ್ತೋ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ ಯಥಾಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾವೇ ನಿರಾಲಯೋ. ಸಮುದ್ದೋದಕೇನ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇನ. ಮೇಣ್ಡಕಸ್ಸ ಖೀರಂ ಖೀರತ್ತಾವ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪನ ಖೀರಂ ಮುಖೇನೇವ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸರೀರನಿಸ್ಸಿತಮಹಾಭೂತಾನಿ ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾನೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಖೀರಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ.

ಅಪಿಚ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭಾಜನೇ ಅಞ್ಞಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಕೇ ಅತ್ತನೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ‘ತಂ ಥೋಕ’ನ್ತಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವದತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿನಯದುಕ್ಕಟತ್ತಾ. ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ವಿನಯವಿಧಿಂ ಅಕತ್ವಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಂ ತಾದಿಸಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ನ ಭುಞ್ಜತೀತಿ? ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ಉಗ್ಗಹಿತಕೋ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಏವಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಭಾಜನೇ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಆಮಸತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ, ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಮತೇನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಚೇ ಪತ್ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪಿಣ್ಡಂ ಠಪೇತಿ, ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಉಗ್ಗಹಿತಕನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ‘‘ಸಚೇ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಯಾಗುಪಚನಕಭಾಜನೇ…ಪೇ… ನಿರಾಮಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಖೀರಂ ವಾ’’ತಿ ಪಸಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ದಧಿ ಚೇ ಪಟಿಲದ್ಧಂ, ತಞ್ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಕೇಚಿ.

ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಭೋಜನವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.