೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೯. ಫರಸುಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ದಸ್ಸಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಫರಸುಂ ಉಗ್ಗಿರೀತಿ ಚೇ? ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ. ‘‘ಆಕೋಟೇಸಿ ಛಿನ್ದೀತಿ ಚ ವಚನತೋ ರುಕ್ಖದೇವತಾನಂ ಹತ್ಥಾನಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀನಂ ವಿಯ ಅಚ್ಛೇಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೯೦-೯೨. ಭವನ್ತಿ ಅಹುವುಞ್ಚಾತಿ ದ್ವಿಕಾಲಿಕೋ ಭೂತಸದ್ದೋ. ಯದಿ ಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಬೀಜಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತದೇವ ಸನ್ತಕಂ ಯದಿದಂ. ಸೋವ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಮಂಸಿಮಕ್ಖಿತೋತಿ ಅಯಮೇವ ಹಿ ಪರಿಹಾರೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸುಪಿ ಹಿ ‘‘ಬೀಜೇ ಬೀಜಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಂ ಬೀಜಂ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ಭೂತಗಾಮಬೀಜೇತಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ಅಮೂಲಕತ್ತಾ ಕಿರ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮೋ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ಸಮೂಲಪತ್ತೋ ಏವ ಹಿ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅಭೂತಗಾಮಮೂಲತ್ತಾತಿ ಭೂತಗಾಮತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅಭೂತಗಾಮಮೂಲಂ, ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಅಮೂಲಕತ್ತಾ ವಾ. ನ ಹಿ ತತೋ ಅಞ್ಞೋ ಭೂತಗಾಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಲಿಖಿತಂ. ಪಿಯಙ್ಗು ಅಸನರುಕ್ಖೋ ವಡ್ಢನತ್ತಚೋ ಖಜ್ಜಫಲೋ, ‘‘ಪೀತಸಾಲೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಾಳಿಕೇರಸ್ಸೇವಾಯಂ. ಘಟಪಿಟ್ಠಿಜಾತತ್ತಾ, ಬೀಜಗಾಮಾನುಲೋಮತ್ತಾ ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು. ನ ವಾಸೇತಬ್ಬಂ ‘‘ದುರೂಪಚಿಣ್ಣತ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ‘‘ಯೇಸಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಸಾಖಾ ರುಹತೀತಿ ವಚನತೋ ಯೇಸಂ ನ ರುಹತಿ, ತೇಸಂ ಸಾಖಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮುದ್ದತಿಣನ್ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ‘‘ಮುಞ್ಜತಿಣನ್ತಿ ಪಾಠೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹೀತಿ ಸಮಣವೋಹಾರೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಕರೋನ್ತೇನಾಪಿ ಸಾಮಣೇರಾದಿನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಾದೀನಿ ವಿಯ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಅಬೀಜನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಾನಿಪಿ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೦) ಏತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠಾನಿ, ಯಥಾಲಾಭತೋ ವಾ ಸಮಣಕಪ್ಪವಚನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ‘ಕಪ್ಪ’ನ್ತಿ ಚೇ ವದತಿ, ‘ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಸಕಸಕಭಾಸಾಯಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘ಕಪ್ಪಿಯಂ’ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇತರೇನ ಪನ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಉಚ್ಛುಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಾರುಂ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಿರದ್ಧೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಆಚರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಿತ್ಥಾದಿಂ ಕಾರೇತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟನಭಾವೇನೇವ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕತೇಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಜಾತಂ. ಯದಿ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಸಿತ್ಥಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ನ ವಟ್ಟೇಯ್ಯಾತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಉಟ್ಠಿತಸೇವಾಲಘಟಂ ಆತಪೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ವಿಕೋಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ. ‘‘ಪುಪ್ಫರಜ್ಜುಭಾಜನಗತಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ನಾಳೇ ವಾ ಬದ್ಧಪುಪ್ಫಕಲಾಪೇ ನಾಳಸ್ಮಿಂ ಕತೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಬೀಜಗಾಮೇನ ಭೂತಗಾಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.