೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧. ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಾದಜಪ್ಪವಿತಣ್ಡಸಙ್ಖಾತೋ ತಿವಿಧೋಪಿ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ‘‘ವಾದೋ’’ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇಸು ‘‘ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾದಂ ‘‘ಸೇಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಛಲಜಾತಿನಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾಯ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಚನಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅವಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತಿ. ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಅಸಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸಂವಾದೇನ್ತೋ ಏವಂ ಸೋ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ವಾದೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೯; ಚೂಳನಿ. ಅಜಿತಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭; ನೇತ್ತಿ. ೫; ಮಹಾನಿ. ೨೭) ಪಠಮಮಾರದ್ಧೇ ಅತ್ತನೋ ವಾದೇ. ‘‘ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೫) ನೋ ಸಮಯೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೦೩-೨೦೪; ಮ. ನಿ. ೨.೨೧೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ತಂ ನ ದುಕ್ಖಂ. ನೋ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಪರವಾದೀ ‘‘ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿದ್ಧನ್ತಂ ಸಮ್ಭಮೇತ್ವಾ ‘‘ವಿರೋಧಿ ವಿರುದ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಠಮವಾದೇ ಕಞ್ಚಿ ದೋಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಆರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ತಂ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನನ್ತ್ವೇವ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಯಾ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಠಮವಾದಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮೇವ ಅಯಂ ವಾದೋ’’ತಿ ತಮೇವ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಮಾನಿಸಂಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ತಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಯದಿ ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಧಮ್ಮಾ ಏವ ನ ತೇ ಭವನ್ತಿ. ಸಭಾವಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಹಿ ‘‘ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಸಭಾವವಾಚೀತಿ ಏವಂ ಆರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೋತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ತಮೇವ ಪಠಮವಾದಂ ಪಚ್ಛಾ ಅವಜಾನಾತಿ. ಅಥ ಸೋ ಪರವಾದೀ ಸಪಕ್ಖಂ ಪಟಿಸೇಧೇ ಪಟಿಜಾನನತ್ತಾಪನಯನಂ. ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಪತ್ಯಾಸ್ಸ ಇತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಪಟಿಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞಾ ಸೋ ನಾಮ ತೇ ನಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಭಾವಾತಿರಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಸೇಧಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಭಾವತೋ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಬಾಲಪರಿಕಪ್ಪಿತಮತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಮೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕಥಾ, ಸಾ ಚ ತದವತ್ಥಾಯೇವಾತಿ ನ ಮೇ ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ಅವಜಾನನಂ ಪನ ಸಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ. ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇವ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಭಾವವಾಚಿತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಕತಂ. ತಮಞ್ಞಕಾರಣಂ ಪಚ್ಛಾ ದಸ್ಸಿತೇನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ಯಥಾದಸ್ಸಿತನಯೇನ ಸೋ ಅತ್ಥಮೇವ ಅವಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ, ಕಿನ್ತು ವಚನಮ್ಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧) ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪರವಾದಿನಾ ‘‘ಯದಿ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ ಅನಿಚ್ಚಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ತೇ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಮಯಾ ‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’ತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಯಾ ಬಧಿರತಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತನ್ತಿಆದೀನಿ ವದತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’ತಿಆದೀನಿ ವದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ತಂ ಅವಜಾನನಂ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೨. ಜಾನಿತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ದೀಪೇತೀತಿ.

೩. ಅಪಿಚ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾ. ಸೀಹಳಾದಿನಾಮಭೇದಗತಾತಿ ಕೇಚಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದತೋ ವಚನಂ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾತಿ ಉಭಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ವಿಭಙ್ಗೇ ತಂ ವಚನಂ ಯಸ್ಮಾ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಾಚಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ. ‘‘ಏವಂ ವದತೋ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ವತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ವಾ ಚೇತನಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವದತಿ. ಓಳಾರಿಕೇನೇವಾತಿ ಚೇತನಾಸಮುಟ್ಠಾನವಾಚಾನಂ ಸುಖುಮತ್ತಾ ವಿಸಯವಸೇನೇವ ಕತಾತಿ.

೯. ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ದಿಟ್ಠೋ ಅಸ್ಸ, ಅನೇನ ವಾ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನವಸೇನ ನ ಮಯಾ ಅಬ್ಯಾವಟೋ ಮತೋ, ‘‘ನ ಮಯಾ ಪವನ್ತೋ ಪಟೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪರಮತ್ಥಸುಞ್ಞತಂ ಉಪಾದಾಯ ಏವ ‘‘ಇತ್ಥಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಪುರಿಸ’’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ನ ಮುಸಾವಾದೋ.

೧೧. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಕೇಳಿಂ ಕುರುಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ವಾಚಾ ಗಿರಾ…ಪೇ… ವಾಚಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಉಜುಕಂ ಸನ್ಧಾಯ, ಕಾಯೋ ನ ಉಜುಕೋ.

ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.