೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ

೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧. ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಾದಜಪ್ಪವಿತಣ್ಡಸಙ್ಖಾತೋ ತಿವಿಧೋಪಿ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ‘‘ವಾದೋ’’ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇಸು ‘‘ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾದಂ ‘‘ಸೇಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಛಲಜಾತಿನಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾಯ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಚನಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅವಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತಿ. ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಅಸಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸಂವಾದೇನ್ತೋ ಏವಂ ಸೋ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಏವಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ವಾದೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೯; ಚೂಳನಿ. ಅಜಿತಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭; ನೇತ್ತಿ. ೫; ಮಹಾನಿ. ೨೭) ಪಠಮಮಾರದ್ಧೇ ಅತ್ತನೋ ವಾದೇ. ‘‘ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೫) ನೋ ಸಮಯೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೦೩-೨೦೪; ಮ. ನಿ. ೨.೨೧೫) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ತಂ ನ ದುಕ್ಖಂ. ನೋ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಪರವಾದೀ ‘‘ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿದ್ಧನ್ತಂ ಸಮ್ಭಮೇತ್ವಾ ‘‘ವಿರೋಧಿ ವಿರುದ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಠಮವಾದೇ ಕಞ್ಚಿ ದೋಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಆರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ತಂ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನನ್ತ್ವೇವ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಅನತ್ತಾ ಇತಿ ನಿಚ್ಛಯಾ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಠಮವಾದಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮೇವ ಅಯಂ ವಾದೋ’’ತಿ ತಮೇವ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಮಾನಿಸಂಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ತಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಯದಿ ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ, ಧಮ್ಮಾ ಏವ ನ ತೇ ಭವನ್ತಿ. ಸಭಾವಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಹಿ ‘‘ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಸಭಾವವಾಚೀತಿ ಏವಂ ಆರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೇ ಅನಾರೋಪಿತೇ ವಾ ದೋಸೋತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ತಮೇವ ಪಠಮವಾದಂ ಪಚ್ಛಾ ಅವಜಾನಾತಿ. ಅಥ ಸೋ ಪರವಾದೀ ಸಪಕ್ಖಂ ಪಟಿಸೇಧೇ ಪಟಿಜಾನನತ್ತಾಪನಯನಂ. ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಪತ್ಯಾಸ್ಸ ಇತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಪಟಿಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞಾ ಸೋ ನಾಮ ತೇ ನಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಭಾವಾತಿರಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಸೇಧಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಭಾವತೋ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಬಾಲಪರಿಕಪ್ಪಿತಮತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಮೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕಥಾ, ಸಾ ಚ ತದವತ್ಥಾಯೇವಾತಿ ನ ಮೇ ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ಅವಜಾನನಂ ಪನ ಸಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ. ‘‘ಅನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇವ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಭಾವವಾಚಿತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾಪನಯನಂ ಕತಂ. ತಮಞ್ಞಕಾರಣಂ ಪಚ್ಛಾ ದಸ್ಸಿತೇನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ಯಥಾದಸ್ಸಿತನಯೇನ ಸೋ ಅತ್ಥಮೇವ ಅವಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ, ಕಿನ್ತು ವಚನಮ್ಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೧) ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪರವಾದಿನಾ ‘‘ಯದಿ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ ಅನಿಚ್ಚಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ತೇ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಮಯಾ ‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’ತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಯಾ ಬಧಿರತಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತನ್ತಿಆದೀನಿ ವದತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’ತಿಆದೀನಿ ವದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ತಂ ಅವಜಾನನಂ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೨. ಜಾನಿತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ದೀಪೇತೀತಿ.

೩. ಅಪಿಚ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾ. ಸೀಹಳಾದಿನಾಮಭೇದಗತಾತಿ ಕೇಚಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದತೋ ವಚನಂ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾತಿ ಉಭಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ವಿಭಙ್ಗೇ ತಂ ವಚನಂ ಯಸ್ಮಾ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಾಚಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ. ‘‘ಏವಂ ವದತೋ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ವತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ವಾ ಚೇತನಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ವದತಿ. ಓಳಾರಿಕೇನೇವಾತಿ ಚೇತನಾಸಮುಟ್ಠಾನವಾಚಾನಂ ಸುಖುಮತ್ತಾ ವಿಸಯವಸೇನೇವ ಕತಾತಿ.

೯. ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ದಿಟ್ಠೋ ಅಸ್ಸ, ಅನೇನ ವಾ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನವಸೇನ ನ ಮಯಾ ಅಬ್ಯಾವಟೋ ಮತೋ, ‘‘ನ ಮಯಾ ಪವನ್ತೋ ಪಟೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪರಮತ್ಥಸುಞ್ಞತಂ ಉಪಾದಾಯ ಏವ ‘‘ಇತ್ಥಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಪುರಿಸ’’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ನ ಮುಸಾವಾದೋ.

೧೧. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಕೇಳಿಂ ಕುರುಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ವಾಚಾ ಗಿರಾ…ಪೇ… ವಾಚಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಉಜುಕಂ ಸನ್ಧಾಯ, ಕಾಯೋ ನ ಉಜುಕೋ.

ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೩. ‘‘ಪುನ ಅರೇ ಪತ್ತೇತಿ ಪುನ ತಂ ಠಾನಂ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಆಗತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅರೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಪತಿಟ್ಠಿತಾರಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ಭೂಮಿಂ. ಪುನ ಅರೇತಿ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅರೇ ಭೂಮಿಂ ಪತ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ ವಿಯ. ಜಾಪಿತೋತಿ ಪರಾಜಿತೋ, ‘‘ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಪಾಪೇಸೀತಿ ಅಭಿಭವಸಿ. ಮನಾಪಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗರುಂ ಭಾರಂ. ಉದಬ್ಬಹೀತಿ ಆಕಡ್ಢೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅನಾದರತ್ಥೇ ವಾ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಧನಞ್ಚ ನಂ ಅಲಾಭೇಸೀತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಧನಂ ಅಲಭಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೫. ಪುಬ್ಬೇತಿ ನಿದಾನೇ. ಅವಕಣ್ಣಕನ್ತಿ ಛಿನ್ನಕಣ್ಣಕನಾಮಂ. ಜವಕಣ್ಣಕನ್ತಿ ವಙ್ಕಕಣ್ಣಕನಾಮಂ. ಧನಿಟ್ಠಕಂ ಧನವಡ್ಢಕನಾಮಂ, ಸಿರಿವಡ್ಢಕನಾಮಂ ಕುಲವಡ್ಢಕಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತಚ್ಛಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಖಣನಕಮ್ಮಕಾರಾ ಕೋಟ್ಠಕಾ, ಪಾಸಾಣಕಮ್ಮಕಾರಾತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಮುದ್ದಾತಿ ಪಬ್ಬಗಣನಾ. ಗಣನಾತಿ ಮಹಾಗಣನಾ’’ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮಧುಮೇಹಂ ಓಮೇಹ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಥೂಲಕಾಯಸ್ಸ ಮಂಸೂಪಚಯೋತಿ ಏಕೇ. ಯಭ ಮೇಥುನೇ. ವೀತರಾಗತಾದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋಪಿ ಕಿಲೇಸೇಹೇವ ಕಿರ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ನಾಮ, ತಥಾ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ನಾಮಾತಿ ಏಕೇ. ಲಿಙ್ಗಾಯತ್ತತ್ತಾ ಅಚ್ಚೋದಾತಾದಿಪಿ ಲಿಙ್ಗಮೇವ ಜಾತಂ.

೧೬. ಸಬ್ಬತ್ಥ ವದೇತೀತಿ ಉದ್ದೇಸೋ. ಭಣತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ. ವದೇತೀತಿ ವಾ ಇಮಿನಾ ಪರವಿಞ್ಞಾಪನಂ ದೀಪೇತಿ.

೨೬. ಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸು ಪನ ‘‘ಏವಂ ವದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸಿತಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಹೀನೇನ ಹೀನಂ, ಹೀನೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಹೀನಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಜಾತ್ಯಾದೀಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತುಧಾ ಚತುಧಾ ದಸ್ಸಿತಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರೋತಿ. ‘‘ಹೀನೇನ ಹೀನಂ ವದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಹಿ ‘‘ಏವಂ ವದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಆಕಾರೋ ನಿದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಸೋ ಆಕಾರೋ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ವಿಸೇಸಕಾರಣಾಭಾವಾ, ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸೇನ ಅನಿಯಮತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ಚ. ‘‘ಸನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸೇನ ಚಣ್ಡಾಲಂ ವಾ ಅಚಣ್ಡಾಲಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಾವತಾ ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸಿತಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನಸಿದ್ಧಿತೋತಿ? ನ, ‘‘ವದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯೋಜಿತೇ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಇಮಂ ನಾಮ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅನವಬೋಧತೋ. ಅಞ್ಞಾಪದೇಸನಯೇಪಿ ಪರವಿಞ್ಞಾಪನೇಯೇವ ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಿಯಾತಿ ನಿಯಮನಪಯೋಜನಂ ವಾ ‘‘ವದೇತೀ’’ತಿ ಪದನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಹೀನೇನ ಹೀನಂ ವದೇತಿ ಭಣತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ. ಸಚೇ ಸಯಂ ಹೀನೋ ಹೀನೇನ ಹೀನಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ…ಪೇ… ಪುಕ್ಕುಸಂ ‘‘ಪುಕ್ಕುಸೋ’’ತಿ ಭಣತಿ ಆಪತ್ತಿ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ಏಸ ನಯೋ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸುಪೀತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮತ್ಥೋ ದುಟ್ಠದೋಸೇಸು ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ವದೇತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಭಯತ್ಥ ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸು, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸವಾರೇಸು ನಿರತ್ಥಕಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ವಿನಾಯೇವ ತೇನ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಸಮ್ಭವತೋ. ಅತ್ತತೋ ಪಾಳಿಯಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸಾಣತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದಸನ್ಧಿ ವದೇತೀತಿ ವದ ಇತೀತಿ. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಪನ ಸತ್ತಹಿಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ದವಕಮ್ಯತಾ ನಾಮ ಕೇಳಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಮೇವಾ’’ತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ. ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾಪಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ.

ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೬-೭. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಅಮುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಭೇದಾಯಪೀತಿ ಭೇದಾಯ. ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋಯೇವ ನಿಪಜ್ಜನತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪೇಸುಞ್ಞೇ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ.

೩೮-೯. ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಣ್ಡಾಲೋ…ಪೇ… ಪುಕ್ಕುಸೋತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಪುಕ್ಕುಸೋತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನವಾರೋ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ನ ಉದ್ಧಟೋ ಓಮಸವಾದೇ ದಸ್ಸಿತನಯತ್ತಾ, ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮತಾಯ ವಾ. ತಥಾ ಹಿ ಅನ್ತೇ ತೀಣಿ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ತಾನಿ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅಞ್ಞತರವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವಾ ಉಭಯವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ತಾನಿ ಏಕತೋ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂಯೇವ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ದ್ವೀಸು ಪನೇತೇಸು ಯಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖುಂಸೇತುಕಾಮೋ ಓಮಸತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ’ತಿ ಇದಂ ಆದಿಪದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಅನವಸೇಸಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಪುನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಂ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುಪದಾಭಾವತೋಯೇವ ‘‘ಭಣತಿ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ ಪದಾನಂ ಕಾರಕನಿದ್ದೇಸಾಭಾವೇ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಏವ ತಂ ಆದಿಪದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಪಾಳಿಲೇಸಾಭಾವತೋ ಅನಾಣತ್ತಿಕಮೇವ. ‘‘ನ ಪಿಯಕಮ್ಯಸ್ಸ, ನ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಉಪಸಂಹರಣಾಪೇಕ್ಖಂ ಸಾಮಿವಚನಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸ ವಚನಪ್ಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ.

ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫-೬. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪದಸೋ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೋತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಕ್ಖರಸಮೂಹೋತಿ ಅಸಮತ್ತಪದೇ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಭಾಸಿತಂ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೇ ಏವ. ಅನುಪಾಸಕಗಹಟ್ಠೇಹಿ ಭಾಸಿತೋ ಇಸಿಭಾಸಿತಾದಿಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ದೇವತಾಭಾಸಿತೋ’’ತಿ ಪದಂ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಪಾಳಿ. ಗಾಥಾಬನ್ಧೇಪಿ ಚ ಏಸ ನಯೋತಿ ಏಕಮೇವ ಅಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ಠಾನಂ ಲಬ್ಭತಿ ಏವ. ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತ’’ನ್ತಿಆದಿಸುತ್ತಂ ಭಣಾಪಿಯಮಾನೋ ಏಕಾರಂ ವತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಚೇ, ಅನ್ವಕ್ಖರೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪದಂ ವತ್ವಾ ಠಿತೇ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇನ. ಪದೇಸು ಏಕಂ ಪಠಮಪದಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಚೇ, ಅನುಪದೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಠಿತೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಪಕತಿಭಾಸಾಯ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಪಾಳಿನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಏವಾಗತೋ. ಮಗ್ಗಕಥಾದೀನಿಪಿ ಪಕರಣಾನಿ.

೪೮. ಉಪಚಾರನ್ತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ. ‘‘ಓಪಾತೇತೀತಿ ಏಕತೋ ಭಣತಿ ಸಮಾಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಪಲಾಲದಮನಮ್ಪಿ ಸೀಲುಪದೇಸೋಪಿ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅಥ ಖೋ ತೇಸು ಯಂ ಯಂ ಬುದ್ಧವಚನತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತದೇವ ಆಪತ್ತಿವತ್ಥು ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇಹಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕತಂ. ಬುದ್ಧವಚನತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಬಹುಲತಾಯ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ತೇಸು ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ತಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಮೇವ ವಚನನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಆಚರಿಯೋ ಠಿತೋ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಪಾಠಂ ದೇತಿ, ‘‘ನ ಠಿತೋ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾಪತ್ತಿಂ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕೇ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಠದಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಛತ್ತಪಾಣಿಕಾದೀನಂ ಪಾಠದಾನೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಆಪತ್ತಿಭಾವೋ ಚ ಸಿದ್ಧೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಉಭೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಉಭೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸರೇ;

ಯೋ ಚಾಯಂ ಮನ್ತಂ ವಾಚೇತಿ, ಯೋ ಚಾಧಮ್ಮೇನಧೀಯತೀ’’ತಿ. (ಪಾಚಿ. ೬೪೭);

ಏತ್ಥ ಅಧೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಠದಾನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವ. ಸೇಖಿಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೬೩೪) ‘‘ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನೇತ್ಥ ಪದಸೋಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮೇವ ಧಮ್ಮೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರಭಾಸಾದಿವಸೇನ ಚಿತ್ತಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸೇಖಿಯವಸೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ, ತತೋ ಛಪಕಜಾತಕವಿರೋಧೋ. ತತ್ಥ ಮನ್ತಾನಂ ಬಾಹಿರಗನ್ಥತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ತದಧಿಪ್ಪಾಯಾಜಾನನತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ಬಾಹಿರಕಗನ್ಥಸಙ್ಖಾತಮ್ಪಿ ಮನ್ತಂ ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಾಚೇತುಂ ಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಮನಾಪಂ, ಪಗೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ತದಾಪಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮನಾಪಂ ನೀಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಮನ್ತಂ ವಾಚೇತುಂ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಏತರಹಿ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೪೭) ಹಿ ಅಯಂ ಪಾಳಿ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಮನ್ತಂ ವಾಚೇತುಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ನ್ತಿ ವಚನಭೇದೋ ಕತೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಉಭಯತ್ಥ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಾಮಣೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ತಥಾ ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಸಹಸಾ ಓಪಾತೇತಿ, ‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಗುಣಂ ಗನ್ಥಂ ಭಣನ್ತಂ ಓಪಾತೇತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅನಾಪತ್ತಿ, ನ ಹಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಭಿಕ್ಖು ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಉದ್ದಿಸತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಯುತ್ತಮೇವೇತಂ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಞ್ಚ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ಏಕತೋ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ಅಥ ಖೋ ನಂ ‘ಏಕತೋ ಮಾ ವದಾ’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಏಕತೋ ವದನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅವತ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಸಹಸಾ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ವದನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾತಿ ವುತ್ತೋ ಯದಿ ವದತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’ತಿ. ತಥಾಪಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮತಿಮನುವತ್ತನ್ತೇನ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿಭಾವತೋಯೇವ ಆಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಅವಚನಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಅಯಮಟ್ಠಾನತ್ತಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾ – ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಯದಿ ವದತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯುತ್ತಮೇತಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವತ್ತುಕಾಮತಾಯಾಭಾವತೋ, ಭಾವೇಪಿ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣಾದೀಸು ತೀಸು ಅನಾಪತ್ತಿತೋ ಚ. ಅಥ ಸಾಮಣೇರೇನ ಬ್ಯತ್ತತಾಯ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಬ್ಯತ್ತತಾಯ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ ವತ್ತುಕಾಮತಾಸಬ್ಭಾವತೋ. ಸಹಸಾ ಚೇ ವದತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ ತದಭಾವತೋ. ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಯಂ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ. ನ ಹಿ ಏತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ. ಯದಿ ಏತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಯುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಇಮಿನಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ವದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ನ ಹಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾ ಇಧ ಪಮಾಣನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ವುತ್ತೇ ಅತಿಯುತ್ತಂವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕ್ಖರತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಯಞ್ಚ ಪದಂ ಯಞ್ಚ ಅನುಪದಂ ಯಞ್ಚ ಅನ್ವಕ್ಖರಂ ಯಞ್ಚ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಪದೇನ ವಾಚೇತಿ, ಪದೇ ಪದೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ಅಕ್ಖರಾಯ ವಾಚೇತಿ, ಅಕ್ಖರಕ್ಖರಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಮೇವ ದ್ವಯಂ ಯೋಜಿತಂ, ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಪದೇನ ಅನುಪದಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅನುಪದನ್ತಿ ದುತಿಯಪಾದೋ. ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಪುರಿಮಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸದಿಸಂ ಪಚ್ಛಾಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೫), ತಸ್ಮಾ ಅನುಪದೇಕದೇಸಮತ್ತಮೇವ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ಅಕ್ಖರಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮೂಹೋ ಪದ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪದಮತ್ತಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತೇನ ಅನುಪದಾದಿತ್ತಯಗ್ಗಹಣತೋತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವಚನವಿಸೇಸತೋ. ಪದೇನ ವಾಚೇನ್ತೋ ಹಿ ಪದೇ ವಾ ಅನುಪದೇ ವಾ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಅಕ್ಖರೇನ. ಅಕ್ಖರೇನ ವಾಚೇನ್ತೋ ಪನ ಪದಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಹಿ ‘‘ವರೋ ವರಞ್ಞೂ ವರದೋ ವರಾಹರೋ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪಠಮಂ ವ-ಕಾರಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ದುತಿಯಾದಿವ-ಕಾರೇ ಓಪಾತೇತಿ, ಪಠಮಂ ರೋ-ಕಾರಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ದುತಿಯರೋ-ಕಾರೇ ಓಪಾತೇತಿ, ಪಠಮಂ ರ-ಕಾರಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ದುತಿಯರ-ಕಾರೇ ಓಪಾತೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಾನುಲೋಮತೋ ಸಮ್ಭವತಿ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಪದೇ ಪದೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ. ಇದಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಏಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ರೂತಿ ಓಪಾತೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಕಲಂ ಪಾದಂ ವಾಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಅಕ್ಖರಮತ್ತೇ ಏಕತೋ ವುತ್ತೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಅಕ್ಖರಕ್ಖರಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂತಿ ಓಪಾತೇತೀತಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ ರೂ-ಕಾರಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ ತಂ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಅಕ್ಖರಾಯ ವಾಚೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಪರಿಯಾಪನ್ನಅಕ್ಖರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನ ವಾ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇ ವೇದನಾವಚನಂ ವಿಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦. ‘‘ನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಭಾವವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಕೇಸುಚಿ ‘‘ನ ಸಹಸೇಯ್ಯಾ ಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ನ ಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಅಪಸ್ಸೇನಂ ವಾತಿ ವಾಯಿಮಮಞ್ಚಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಯಂ ಏತೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಂ ತೇಸಮ್ಪೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

೫೨. ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೋ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಚತುತ್ಥರತ್ತಿಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ದ್ವೇಪಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಯೋ ಜನೇತೀತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಪನ್ನೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಪುರಿಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ ಚ, ಉಭಯಮ್ಪಿ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖೀ ಪೇತೀ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತಾ ನ ಗಹಿತಾ ತೇಸು ದುಕ್ಕಟತ್ತಾ. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಅತ್ತನೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದೀಪೇತುಂ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭೂಮಿಯಂ ವಿನಾ ಜಗತಿಯಾ ಪಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ವಸತೀತಿ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ವಸತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಪನ್ನೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ನಿಪನ್ನೇ. ಸನ್ನಿಪತಿತಮಣ್ಡಪಂ ನಾಮ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ತೀಣಿ ಚ ದಿವಸಾನಿ ದುಕ್ಕಟಖೇತ್ತೇ ವಸಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಪಹೋನಕೇ ಸಯತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ವದನ್ತಿ ಕಿರ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ.

ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫. ‘‘ಅಥ ಖೋ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ತೇ ಅದ್ಧಿಕಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ‘‘ಏಕರತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ನ ಸುನ್ದರೋ. ಪಣ್ಡಕೇ ಪಾಳಿಯಂ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಮೂಲಾಪತ್ತೀತಿ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ಇತ್ಥಿಯೋವಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೇ ವುತ್ತಂ ವಿಯ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮತಿತ್ಥೀ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ಹೋತಿ, ಅನುಪಾದಿನ್ನಪಕ್ಖೇ ಠಿತತ್ತಾ ಪನ ಇಧ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿ. ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೬. ‘‘ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅವಿಞ್ಞೂ ಇತ್ಥಿಯಾಪಿ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಇಧ ಯಕ್ಖೀಆದಯೋ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ ವಿಯ ಅನೋಳಾರಿಕತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಜಾತಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಿತ್ಥಿಯಾ ಪಟಿಬಲತಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇತರಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಯೇವಾತಿ ಏಕೇ. ‘‘ಮಾತುಗಾಮಾಯಾ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾದಿಪಾಠಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಮಿಳಾದಿನಾ ಯಥಾರುಚಿ ಕಥೇತುಂ ಲಭತಿ ಕಿರಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಯಥಾ ಯಕ್ಖೀಆದಯೋ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಜಾತಾ, ತಥಾ ಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಯಕ್ಖಾದಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಚೇ? ಈಸಕಮ್ಪಿ ದುತಿಯಪಕ್ಖಂ ಅಭಜನತೋ. ಮನುಸ್ಸಮಾತುಗಾಮೋಪಿ ನ ದುತಿಯೋ, ಪಗೇವ ಯಕ್ಖಾದಯೋತಿ. ನ ದುತಿಯಾನಿಯತೇ ತಸ್ಸ ದುತಿಯತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ ತತ್ಥ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಪೇಕ್ಖಾ ದುತಿಯತಾ, ಕಿನ್ತು ನಿಸಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾ, ಇಧ ಚ ನ ನಿಸಜ್ಜಮತ್ತಂ, ಕಿನ್ತು ದೇಸನಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾ ಚ ನಿಪಜ್ಜನತೋ ಓಳಾರಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಮತ್ಥನಿದಸ್ಸನಂ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೭. ‘‘ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ಚ ಇದಞ್ಚ ಏಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಯುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇ ಅರಿಯಮಿಸ್ಸಕಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವೇಪಿ ಏಕಸದಿಸಾನೀತಿ ಮಮ ತಕ್ಕೋ. ‘‘ಅರಿಯಾಪಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು, ತೇಸಮ್ಪಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭೂತಂ ಭಗವಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಅರಿಯಾನಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರೋಚಿತತ್ತಾ ‘ಭೂತ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೭೭. ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತೇಹೀತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ ಅವುತ್ತೇಹೀತಿ.

ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೮-೮೦. ‘‘ತೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಸುಚಿಂ ಮೋಚೇಸೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ ಸಮ್ಪತಿಪಾಠೋ ಸುನ್ದರೋ. ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಾ. ನೋ ಚೇ, ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ‘‘ಓತ್ತಪ್ಪೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ಪರೇಸು ‘‘ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉತ್ತಾನತ್ತಾ ನ ವುತ್ತಂ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಸಮ್ಭವದಸ್ಸನೇನೇವ ಹಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

೮೩. ತತ್ಥ ‘‘ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಅಜ್ಝಾಚಾರೇಪಿ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ತಂ ತಸ್ಸ ದಣ್ಡಕಮ್ಮವತ್ಥು. ‘‘ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲಿಖಿತಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅತ್ತಕಾಮಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ‘‘ಅಯಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೬. ಕಟಸಕ್ಖರಾ ಸೇತಮತ್ತಿಕಾ ವಿಯ ಮುದುಕಾ ಸಕ್ಖರಜಾತಿ. ‘‘ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಅವಲಞ್ಜಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅನೋವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಮೂಸಿಕುಕ್ಕುರನ್ತಿ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಉದ್ಧಟಪಂಸು. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಏವಂ ಪವಟ್ಟಿತೇ ಪಥವೀ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ನೋ ಪನ ಚೇ ಪಥವೀಭೇದತ್ಥಿಕಾ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಪಂಸುಆದಯೋ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಆಪತ್ತಿಕರಾ. ಕೇಚಿ ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ಉಪಡ್ಢೇ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಚೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯುತ್ತಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಸಮ್ಭವಾ, ಇಧ ಪನ ಜಾತಪಥವೀ ಚ ಅಜಾತಪಥವೀ ಚಾತಿ ದ್ವೇಯೇವ ವತ್ಥೂನಿ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಏಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ಯುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾಪಿ ದುಕ್ಕಟವಚನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚೇ? ತಂ ಪನ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ, ನ ವತ್ಥುವಸೇನಾತಿ ನ ಯುತ್ತಮೇವ.

೮೭. ಅಗ್ಗಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏತ್ತಾವತಾ ಉಸುಮಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೇಚಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಪಥವಿಯಾ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ದೂರತೋಪಿ ಭೂಮಿ ಉಣ್ಹಾ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಂ ಕೋಪೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ಕಪ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತತಿ, ತಂ ಸೋ ಅಗ್ಗಿ ಡಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ. ಅಡಹಿತೇಪಿ ‘‘ಅದಡ್ಢಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಪಾತನಾಯೇವ ದೋಸೋ ಪತಿತೇ ಉಪದಾಹೇತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.