೯. ರತನವಗ್ಗೋ

೧. ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೪-೭. ಯಥಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಏವಮಾಕಾರೇನ ನಾರಹತಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ಪಾಪೋ ಹೋತುಂ, ನ ಹೋತಿ ಪಾಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕಾರಣತ್ಥಂ ವಾ. ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯತೋತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಹತ್ಥಿಸಮ್ಮದ್ದನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಸಮ್ಮದ್ದೋ, ಅಕ್ಕಮನಂ ಚುಣ್ಣತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೯೮. ರತನಂ ನಾಮ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ, ತಥಾಪಿ ಇಧ ಅಞ್ಞಾಪಿ ದೇವಿಗೋತ್ತಾ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ನ ಮಹೇಸೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ. ಸಚೇ ಖತ್ತಿಯೋವ ಹೋತಿ, ನಾಭಿಸಿತ್ತೋ. ಅಭಿಸಿತ್ತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಖತ್ತಿಯೋ ರಕ್ಖತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಙ್ಗಭಾವೇನ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಭಿಸಿತ್ತಭಾವೋವಪಮಾಣಂ. ಸೇಸಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಏಕೇ.

೫೦೦-೫೦೧. ‘‘ನ ಸಯನಿಘರೇ ಸಯನಿಘರಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ತಿಕಚ್ಛೇದೋಪಿ ಏತ್ಥ ಲಬ್ಭತಿ. ನ ಸಯನಿಘರಂ ನಾಮ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತರುಕ್ಖಮೂಲಾದಿ.

ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೪. ‘‘ಅಧಿವಾಸೇನ್ತು ಗಹಪತಿನೋ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಮೇ ಗಹಪತಿನೋ’’ತಿ ಚ ಅತ್ಥಿ.

೫೦೬. ಕುರುನ್ದಿವಚನೇನ ಘರೇಪಿ ಯದಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸಙ್ಕನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪತಿರೂಪಾತಿ ‘‘ರತನಸಮ್ಮತೇ ಪಂಸುಕೂಲಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ರತನೇ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಗಮನಂ ವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ತಾವಕಾಲಿಕವಸೇನಪಿ ಅನಾಮಾಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಮಾದಪೇತ್ವಾತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಸಾ ಅರಿಯಾನ ಯಾಚನಾ’’ತಿ (ಜಾ. ೧.೭.೫೯) ವುತ್ತನಯೇನ.

ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವಿಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೧೧-೨. ಅಹಿನಾ ಡಟ್ಠವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗತೋ, ತಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉದಪಾದಿ. ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಗಾಮೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋತಿ ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವಿಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೧೭. ತನ್ತಿ ಭೇದನಕಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಭೇದನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದೇಸೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಇತರೇಸುಪಿ.

೫೨೦. ವಾಸಿಜಟೇತಿ ವಾಸಿದಣ್ಡಕೇ.

ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೧-೨. ‘‘ಉಚ್ಚೇ ಮಞ್ಚೇ’’ತಿ ಚ ‘‘ಉಚ್ಚಾ ಮಞ್ಚೇ’’ತಿ ಚ ಕತ್ಥಚಿ. ಆಯತೋತಿ ವಿತ್ಥತೋ. ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪಾದಕನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಾದಕಂ ವಾ.

ಮಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೮. ಪೋಟಕಿತೂಲನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಿಣತೂಲಂ. ಪಟಿಲಾಭೇನ ಉದ್ದಾಲೇತ್ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಟಿಲಾಭಮತ್ತೇನೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪರಿಭೋಗೇಯೇವ ಪನ ಆಪತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಏತ್ಥ ಸಾಧಕಂ.

ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೧. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಿಸೀದನಸ್ಸ ಜಾತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ಏತ್ಥ, ತಥಾಪಿ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ‘‘ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಚೀವರಜಾತಿಯೇವಸ್ಸ ಜಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಸದಸ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಿಸೀದನಸನ್ಥತತ್ತಾ ಉಪಮೇತಿ. ಲಾಭೇ ಸದಸಂ, ಅಲಾಭೇ ಅದಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏಕೇ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನನಿಯಮನತೋ.

ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೯. ಯದಿ ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ನಾಮ ಅಧೋನಾಭಿ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕಣ್ಡುಪೀಳಕಾದಿಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಸ ಸುಗತಸ್ಸ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ದೀಘಸೋ ಚತಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ತಿರಿಯಂ ದ್ವೇತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ಪಮಾಣಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಬ್ಬೋ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿದತ್ಥಿಯಾ ಸತ್ತವಿದತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ, ಸುಗತಸ್ಸ ಚ ಏಕಾವಿದತ್ಥಿ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಪಕತಿಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ತಿರಿಯಂ, ದೀಘಸೋ ಪನ ದಿಗುಣಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ಆಪಜ್ಜತು, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ತಸ್ಸಾ, ಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸರೀರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬಸರೀರಗತಸಙ್ಘಾಟಿ ವಿಯ ಬಹುಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತುಕಾಮೋ ನಿವಾಸೇಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಂ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ.

ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೪೨. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಪಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಟಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಪರಿಭೋಗೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಿನಾ ತಕ್ಕೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಯೋ ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿಯೋ ಧಾರೇನ್ತಿ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯೋ ಧಾರೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಅಞ್ಞಥಾ ಪುಣ್ಣಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅಧಿಕಪ್ಪಮಾಣಾಯೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸುನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಏತಪರಮತಾ ತಾಸಂ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ದಸಮೇಪಿ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ನನ್ದತ್ಥೇರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫೧. ತತ್ಥ ಭಿಸಿಂ ವಾ ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ ವಾ ಕರೋತೀತಿ ದೀಘಸೋ ಬಹೂನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾಧಾರಣತ್ಥಂ ಕರೋತೀತಿ ಯುಜ್ಜತಿ.

ನನ್ದತ್ಥೇರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ರತನವಗ್ಗೋ ನವಮೋ.

ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಕಣ್ಡೋ

೧. ಪಠಮಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫೩-೫. ‘‘ಪಟಿದೇಸೇತಬ್ಬಾಕಾರದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತವಸೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ‘‘ಅನ್ತರಘರೇ ಅನ್ತರಘರಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ‘‘ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯೇ ಅಖಾದನೀಯಅಭೋಜನೀಯಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಖುನಿಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ನಯೇನ ಅಪರೇಪಿ ತಯೋ ತಿಕಚ್ಛೇದಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ.

ಪಠಮಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫೯. ‘‘ನಿಮನ್ತಿತಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಭೋಜನೇನ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಅಕಪ್ಪಿಯನಿಮನ್ತನೇನ ನಿಮನ್ತಿತತಾ ಏತ್ಥ ನ ಅಙ್ಗಂ, ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಾ ಇಧ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಲೇಸಾಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಮನ್ತಿತಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬೇ ಆಚಿಣ್ಣವಸೇನೇವ ವುತ್ತೋ. ಅಪರೇಪಿ ತಯೋ ತಿಕಚ್ಛೇದಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ತಥಾ ಹಿ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ತಾದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅವಾರೇನ್ತಾನಂ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಮೇವ. ‘‘ಏಸಾ ವೋಸಾಸತಿ ನಾಮ, ವೋಸಾಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ದುವಿಧೋ ಪಾಠೋ. ‘‘ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ’’ತಿ ವಚನೇನ ಪುನ ‘‘ಗಾರಯ್ಹಂ ಆವುಸೋ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏಕವಚನಂ ವಿರುದ್ಧನ್ತಿ. ಪಠಮಂ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇಯೇವ ಆಪನ್ನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಅಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ಆಗಚ್ಛತಿ ‘‘ಆಪಜ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಚನತೋ. ಏಕೇನ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ‘‘ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಠೇ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಮಮ ತಕ್ಕೋ. ಏಕೇನ ಸಹೇವ ‘‘ಅಹಂ ಆಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಪಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕೇನ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ ದೇಸೇತಬ್ಬತೋ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಆಪಜ್ಜಿಮ್ಹಾತಿ ಸಹೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏಕೇನ ಚೇ ಅವಾರಿತೋ, ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಗಾರಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫೬೨-೫೭೦. ತತಿಯಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿಯೇವ.

ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸೇಖಿಯಕಣ್ಡೋ

೧. ಪರಿಮಣ್ಡಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೫೭೬. ‘‘ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖೇನಾತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಮೇವ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಭೋಪೇತೇ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದಾ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾ, ‘‘ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಸುಖುಮಂ, ಏಕಪತ್ತಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಥಾಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ದುಪಟ್ಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ. ಏಕಪಟ್ಟಂ, ದ್ವಿಪಟ್ಟಂ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ‘‘ದ್ವಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಿರಿಯಂ ದ್ವಿಹತ್ಥೋಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಲಾಭೇ ಏವ ‘‘ಅಲಾಭೇ ತಿರಿಯಂ ದ್ವಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ವಿರುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ಸಜ್ಜೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚಿತ್ತಕಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನೇವ ‘‘ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ನ ವತ್ಥುವಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಇದಮೇವಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಜಾನತೋಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರವಾದೋಪಿ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವಾದೋಪಿ. ಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಯಂ ಪಕತಿಯಾ ವಜ್ಜಂ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಇದಂ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತೇಯೇವ ವಜ್ಜಂ, ನಾಪಞ್ಞತ್ತೇ, ತಸ್ಮಾ ಇತರಲೋಕವಜ್ಜೇನ ಅಸದಿಸತ್ತಾ ನ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಪಣ್ಣತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಜ್ಜತೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ. ಅನಾದರಿಯಚಿತ್ತೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಸಚಿತ್ತಕಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಿವೇದನತ್ತಾ ತಿವೇದನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅನಾದರಿಯಚಿತ್ತತಾ ನಾಮ ಕೇವಲಂ ಅಕುಸಲಮೇವ, ತಞ್ಚ ಪಕತಿಯಾ ವಜ್ಜಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮನಂ ನಾಮ ದೋಮನಸ್ಸಿಕಸ್ಸೇವ ಹೋತೀತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಂ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿ ವಿಯ ನಿವಾಸನಾದಿದೋಸೋ ಲೋಕಗರಹಿತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜನ್ತಿ ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೫೭೭. ವಿಹಾರೇಪೀತಿ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಾದಿಕಾಲೇ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾರುಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಕಿಚ್ಚವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಠಮದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಪರಿಳಾಹಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಕಪ್ಪತಿ, ನ ಅನ್ತರಘರಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು.

೫೮೨. ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಲಭತಿಯೇವ. ತಥಾ ಗಾಮೇ ಪೂಜ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಪನ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಾದಿಸಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪರಿಮಣ್ಡಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉಜ್ಜಗ್ಘಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೫೮೬. ಹಸನೀಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಹಸಿತಬ್ಬವತ್ಥುಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತರಘರೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೇನ ಅನುಮೋದನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ಕಿರ. ತಥಾ ಹಿ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾದೀಸು ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ.

೫೯೧. ಕೇಚಿ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಟ್ಠಪನಮತ್ತೇನ ವಾಸೂಪಗತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಮೇವ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚೇ ವಾಸೂಪಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋವ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿ. ‘‘ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ವಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೬೧) ವಚನತೋ ತಾಸಂ ಸಮೀಪಂ ವಾ ತಾಹಿ ಗಹಿತವಾಸಾಗಾರಂ ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛತೋ ಯಥಾಸುಖಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನ ಹಿ ತಾವತಾ ತಂ ಘರಂ ಅನ್ತರಘರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ಉಜ್ಜಗ್ಘಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಖಮ್ಭಕತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೬೦೪. ಸೂಪೋ ಪತ್ತಪ್ಪಮಾಣವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಾಕಾರೋ. ಓಲೋಣೀ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಧಿತಂ, ಗೋರಸತೋ ಪೂರಾ ಥೂಪಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೦೫. ಹೇಟ್ಠಾ ಓರೋಹತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಓರೋಹನಪ್ಪಮಾಣೇ ಸತಿ ಏಕದೇಸೇ ಥೂಪೀಕತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಪತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಓದಹನ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಂ ನಾಮ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ‘ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ’ತಿ ವಚನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಸಮಪುಣ್ಣೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತೇ ಪತ್ತೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ದಿಯ್ಯಮಾನೋ ಥೂಪೀಕತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘ಥೂಪೀಕತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’ತಿ ಹಿ ವಚನಂ ಪಠಮಂ ಥೂಪೀಕತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ, ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪತ್ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಚೇಪಿ ಥೂಪೀಕತಂ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ ಅಥೂಪೀಕತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ಪಯೋಗೋ ಪನ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುಬ್ಬದೇಸಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಮತಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ವಾ ಭಾವನಪುಂಸಕ’’ನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಖಮ್ಭಕತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸಕ್ಕಚ್ಚವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೬೦೯. ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಸೂಪೋ ನಾಮ ದ್ವೇ ಸೂಪಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ಸೂಪಗ್ಗಹಣೇನ ಪಣೀತಭೋಜನೇಹಿ ಅವಸೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬಭೋಜನಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ. ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಚಸ್ಸ ‘‘ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಧಿಕಂ. ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಆಪದಾಸೂ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ, ‘‘ಸಮಸೂಪಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಞ್ಚ ಪಮಾದವಸೇನ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಓಗಿಲಿತುಕಾಮಸ್ಸಪಿ ಸಹಸಾ ಚೇ ಪವಿಸತಿ, ಏತ್ಥ ‘ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತಂ ಸಹಸಾ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ‘ಅಸತಿಯಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಏಕಚ್ಚೇಸು ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ರಸರಸೇತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಕ್ಕಚ್ಚವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಕಬಳವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೬೧೮. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಹತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಏಕದೇಸಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏಕಚ್ಚೇ. ‘‘ಸಬ್ಬನ್ತಿ ವಚನತೋ ಏಕದೇಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ಅವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ.

೬೨೪. ಸಿತ್ಥಾವಕಾರಕೇ ‘‘ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಂ ಸಿತ್ಥಂ ಛಡ್ಡಿಯ್ಯತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ.

ಕಬಳವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸುರುಸುರುವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೬೨೭. ‘‘ಸುರುಸುರು’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಸುರೋಸುರೋ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ಸೀತೀಕತೋತಿ ಸೀತಙ್ಕೋ. ‘‘ಸಿಲಕಬುದ್ಧೋತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪರಿಹಾಸವಚನಮೇವೇತ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೬೩೧. ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ತೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಇಸ್ಸರಿಯಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಗಹಣಸಮ್ಭವತೋ. ತೇ ಹಿ ಅನಾದರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪತ್ತಧೋವನನ್ತಿ ಪತ್ತಧೋವನೋದಕಂ ಭೋಜನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ.

೬೩೪. ‘‘ಛತ್ತಪಾದುಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಛತ್ತಪಾದೇ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ.

೬೩೭. ಚಾಪೋತಿ ಸತ್ತಖಾದನವಧೋ. ‘‘ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಧನುವಿಕತಿ ಕೋದಣ್ಡೇ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ, ಪಟಿಮುಕ್ಕನ್ತಿ ಪವೇಸಿತಂ, ಲಗ್ಗಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುರುಸುರುವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಪಾದುಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೬೪೦. ಸಯಂ ಯಾನಗತೋ ಹುತ್ವಾ, ಯಥಾ ಯಾನಗತಸ್ಸ ವೇ.

ಅಲಂ ವತ್ತುಂ ತಥಾ ನಾಲಂ, ಸಛತ್ತೋ ಛತ್ತಪಾಣಿನೋ.

ಯಥಾ ಏತ್ಥ, ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ರಾಪಿ.

೬೪೭. ಛಪಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಸಚಾಹಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ‘‘ದಸ ಚೇ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಯೇವ ಸುನ್ದರಂ. ಥೋಮಿತೋತಿ ಅಹಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಾ ಧನಯಸಲಾಭಸಙ್ಖಾತಾ ವುತ್ತಿ ವಿನಿಪಾತೇನ ಹೋತಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಅಪಾಯೇಸು ವಿನಿಪಾತಹೇತು ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ. ಅಥ ವಾ ವಿನಿಪಾತೇನಾತಿ ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ವಿನಿಪಾತನಾಯ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಧಮ್ಮಚರಣೇನ ಅಧಮ್ಮಚರಣಾಯ. ‘‘ಅಸ್ಮಾ ಕುಮ್ಭಿಮಿವಾ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ.

ಪಾದುಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಕಿಣ್ಣಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಮನುಭಾಸನಸಮುಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಸಮನುಭಾಸನಂ ಕಿರಿಯಂ. ಇಮಾನಿ ಕಿರಿಯಾನಿ. ಧಮ್ಮದೇಸನಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಭಾವತೋ ಉಜ್ಜಗ್ಘಿಕಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನೀತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ. ನಿಸೀದನಗಮನಾಹಾರಪಕ್ಖಿಪನಾದಿಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಭಾವಾ ತತ್ಥ ಯುತ್ತಂ, ನ ಧಮ್ಮದೇಸನೇ ತಾದಿಸಸ್ಸಾಭಾವಾ.

ಪಕಿಣ್ಣಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸೇಖಿಯಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಸತ್ತಾಧಿಕರಣಸಮಥವಣ್ಣನಾ

‘‘ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾ…ಪೇ… ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ.

ಸತ್ತಾಧಿಕರಣಸಮಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ