೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ

ಧನಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೮೪. ದುತಿಯೇ ರಾಜೂಹಿ ಏವ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ರಾಜಗಹ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಕೇ ಸಮೀಪತ್ಥೇನ, ಅಧಿಕರಣತ್ಥೇನ ಚ ಪಟಿಲದ್ಧಭುಮ್ಮವಿಭತ್ತಿಕೇ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಚತೂಹಿ ವಿಹಾರೇಹಿ ವಿಹರನ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಸ್ಸ ‘‘ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಯೋ ಏವ ಹಿ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಣಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಊನಾ ಅಧಿಕಾ ವಾ ಅಕಿರಿಯತ್ತಾ. ತತ್ಥ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಕಮ್ಮಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಅತ್ಥಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಸಙ್ಘೋ ಏವ ಕರೋತಿ, ನ ಗಣೋ ನ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣೇಕದೇಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಸಙ್ಘೋ ಚ ಕರೋತಿ, ಗಣೋ ಚ ಕರೋತಿ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಚ ಕರೋತಿ. ಕಿಞ್ಚಾತಿ? ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಠಪಿತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ದ್ವೇ ತಯೋ ಜನಾ ವಸನ್ತಿ, ತೇಹಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘೇನ ಕತಸದಿಸಮೇವ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿಹಾರೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪುಬ್ಬಕರಣಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಕತಮ್ಪಿ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕತಸದಿಸಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೯೫-೪೯೬). ಪುನಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಭಿಕ್ಖುಕೇ ಪನ ವಿಹಾರೇ ಏಕೇನ ಸಾವಿತೇಪಿ ಪುರಿಮಕತಿಕಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ ಏವಾ’’ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಗಣಕಮ್ಮಂ ಸಙ್ಘೋ ಕರೋತಿ, ಗಣೋ ಕರೋತಿ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಕರೋತಿ, ತಂ ತಯೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಕರೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಿ ಗಣಕಮ್ಮಂ ಗಣೋವ ಕರೋತಿ, ನ ಸಙ್ಘೋ ನ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆರೋಚನವಸೇನ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲಕಮ್ಮಂ ಪುಗ್ಗಲೋವ ಕರೋತಿ, ನ ಸಙ್ಘೋ ನ ಗಣೋ, ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪೋಸಥವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಿ ಗಣಕಮ್ಮಂ ಏಕಚ್ಚೋವ ಗಣೋ ಕರೋತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ನ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥ ಅಞತ್ತಿಕಂ ದ್ವೇ ಏವ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ತಯೋ. ಸಞತ್ತಿಕಂ ತಯೋವ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಊನಾ ಅಧಿಕಾ ವಾ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಯೋ ಏವ ಹಿ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಣಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಊನಾ ಅಧಿಕಾ ವಾ ಅಕಿರಿಯತ್ತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಯೋವ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಪಹುಲಾ, ನ ತತೋ ಉದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ತಯೋವ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ತೇಹಿ ಕತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕತಸದಿಸನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ತಯೋ ಜನಾ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ, ಲಾಭಂ ಪನ ಉಪಾದಾಯ ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕೋಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಕಿರ. ಪವಾರಣಾದಿವಸಸ್ಸ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಸಮನನ್ತರಮೇವ ‘‘ವುತ್ಥಗಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಉಕ್ಕಂಸನಯೇನ ‘‘ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ‘‘ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಅಪವಾರಿತಾ ‘‘ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಥಮ್ಭಾದಿ ಕಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ತನುಕಂ ದಾರುತ್ಥಮ್ಭಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಮಯಂ ಥಮ್ಭಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ತಥಾ ನ ಅಕಾಸಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಂ ಕುಟಿಕಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ತೇಲಮಿಸ್ಸಾಯ ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯ.

೮೫. ‘‘ಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಪಾಣೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಆಪಜ್ಜೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನುದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಯತ್ಥ ಇಟ್ಠಕಪಚನ ಪತ್ತಪಚನ ಕುಟಿಕರಣ ವಿಹಾರಕಾರಾಪನ ನವಕಮ್ಮಕರಣ ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪಟಿಸಙ್ಖರಣ ವಿಹಾರಸಮ್ಮಜ್ಜನ ಪಟಗ್ಗಿದಾನ ಕೂಪಪೋಕ್ಖರಣೀಖಣಾಪನಾದೀಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಜಾನನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಪ್ಪಿಯವಚನಮ್ಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನೇವ ಪರಿಯಾಯಂ ಅವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇಸು ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸತಿಯಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸ ನಾಮಮೇವ. ‘‘ಗಚ್ಛಥೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಟಿಕಂ ಭಿನ್ದಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಚ ಸಿದ್ಧಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಹಿ ಭಗವಾ ನ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ. ಏಸ ನಯೋ ಭೇದನಕಂ ಛೇದನಕಂ ಉದ್ದಾಲನಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ, ಆಪತ್ತಿಭೇದಾವ. ತತೋ ಏವ ಹಿ ಭೇದನಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋತಿ, ಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕರೋತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಚ ಸಿದ್ಧಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಾಸಾಗಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ನಯಮೇವ ವದೇಯ್ಯ, ನ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ. ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಭಾವಂ ಪನ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಕಟ್ಠಪಾಸಾಣಾದಿಮಿಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಛೇದನಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ಭಗವತಾ ನಯೋ ದಿನ್ನೋ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಯಕಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ ಏತೇನ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಕಾರಾಪಿತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ತಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಮ್ಭಾರೇ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವಯಕಮ್ಮಸಮ್ಭವತೋ. ಕಿಂ ವಾ ಪಾಳಿಲೇಸೇ ಸತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಲೇಸನಯೋ. ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಕತಿಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಚಿನಿತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಾವಸಥೋ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೋ ನಾಮ. ಸಾ ಹಿ ‘‘ಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಇಟ್ಠಕಕುಟಿಕಾ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥುಸಗೋಮಯತಿಣಪಲಾಲಮಿಸ್ಸಾ ಮತ್ತಿಕಾಮಯಾಪಿ ಅಪಕ್ಕಿಟ್ಠಕಮಯಾಪಿ ‘‘ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ನೋ ಖನ್ತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ, ಭಸ್ಮಾದಯೋ ಹಿ ಮತ್ತಿಕಾಯ ದಳ್ಹಿಭಾವತ್ಥಮೇವ ಆದೀಯನ್ತಿ, ಅಪಕ್ಕಿಟ್ಠಕಮಯಾಪಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚ ಆಯಸ್ಮಾ ಧನಿಯೋ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ವಿಯ ಕುಮ್ಭಂ ತಂ ಕುಟಿಕಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪನ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೇಹಿ ಚಿನಿತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಅಪಕ್ಕಿಟ್ಠಕಮಯಾ ಕುಟಿ ವಿಯ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ ಕುಟಿ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ನ ತಥಾ ಪಕ್ಕಿಟ್ಠಕಮಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಏಕೇ. ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾಯ ಕುಟಿಯಾ ಬಹಿ ಚೇ ತಿಣಕುಟಿಕಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ವಸತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕರೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಅನ್ತೋ ಚೇ ತಿಣಕುಟಿಕಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ವಸತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಕಾರಕೋ ಏವ ಚೇ ವಸತಿ, ಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ವಸನಪಚ್ಚಯಾ. ಸಚೇ ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾ ಉಭಯತ್ಥ ವಾ ಸುಧಾಯ ಲಿಮ್ಪತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ ಕುಟಿ ಸುಕರಾ ಭಿನ್ದಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಠಪಿತಂ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿ ಅಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಚೋರಾದೀಹಿ ಅವಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪತ್ತಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ.

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯವಣ್ಣನಾ

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಚ್ಚಾವಚೇ ಪತ್ತೇ ಧಾರೇನ್ತಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಪತ್ತಮಣ್ಡಲಾನಿ ಧಾರೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಚುಳವ. ೨೫೩) ಏವಮಾದೀನಿ ವತ್ಥೂನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಚ್ಚಾವಚಾ ಪತ್ತಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಾ, ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತದನುಲೋಮತ್ತಾ. ಯತ್ಥಾಪಿ ನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತತ್ಥ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಛತ್ತಾನಿ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ, ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೨೬೯-೨೭೦) ನಯೇನ ದುಕ್ಕಟಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕೋ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ, ಸವಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೇನ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪಹರಣಿಂ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಹಭಣ್ಡಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಆಸನ್ದಿಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ದಾರುಪತ್ತಂ ದಾರುಪಾದುಕಂ ಸಬ್ಬಂ ದಾರುಭಣ್ಡಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಕಞ್ಚ ಕುಮ್ಭಕಾರಿಕಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೯೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾಠಪಿತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಸಬ್ಬಂ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಮ್ಪಿ ಸವಿಕಾರಮ್ಪಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಯಥಾದಸ್ಸಿತಪಾಳಿವಿರೋಧತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಪಹರಣಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾತಿವಸೇನ ಅಯಂ ಪಾಳಿ ಪವತ್ತಾ, ಯಥಾದಸ್ಸಿತಾ ಪಾಳಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಾದಿವಿಕಾರಪಟಿಸೇಧನವಸೇನ ಪವತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ. ಆರಗ್ಗೇನ ನಿಖಾದನಗ್ಗೇನ, ‘‘ಆರಗ್ಗೇರಿವ ಸಾಸಪೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೪೫೮; ಧ. ಪ. ೪೦೧; ಸು. ನಿ. ೬೩೦) ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯತೋ ಆರಗ್ಗೇನ.

ಪಟ್ಟಮುಖೇ ವಾತಿ ಪಟ್ಟಕೋಟಿಯಂ. ಪರಿಯನ್ತೇತಿ ಚೀವರಪರಿಯನ್ತೇ. ವೇಣಿಉಹುಮುನಿಯುಪೇಞ್ಞಾಮ. ಅಗ್ಘಿಯನ್ತಿ ಚೇತಿಯಂ. ಗಯಮುಗ್ಗರನ್ತಿ ತುಲಾದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಂ, ಗಯಾ ಸೀಸೇ ಸೂಚಿಕಾ ಹೋತಿ, ಮುಖಪತ್ತಾ ಲದ್ರಾ. ಉಕ್ಕಿರನ್ತಿ ನೀಹರನ್ತಿ ಕರೋನ್ತಿ ಠಪೇನ್ತಿ. ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾ ನಾಮ ಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಾದಿಕೋಣೇಸು ಸುತ್ತಮಯಪಿಳಕಾ. ಯಂ ಏತ್ಥ ಚೀವರಂ ವಾ ಪತ್ತೋ ವಾ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರುಹತಿ, ವಿಕಪ್ಪನಾಪಿ ರುಹತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದೇಡ್ಡುಭೋತಿ ಉದಕಸಪ್ಪೋ. ಅಚ್ಛೀತಿ ಕುಞ್ಜರಕ್ಖಿ. ಗೋಮುತ್ತಕನ್ತಿ ಗೋಮುತ್ತಸಣ್ಠಾನಾ ರಾಜಿಯೋ. ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ಸುವಣ್ಣರೂಪಿಯಮಯಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಞ್ಞೇ ಕಪ್ಪಿಯಲೋಹಾದಿಮಯಾವ ಕುಞ್ಚಿಕಾ ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಪರಿಹರಣೀಯಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ. ಆರಕಣ್ಟಕೋ ಪೋತ್ಥಕಾದಿಕರಣಸತ್ಥಕಜಾತಿ. ‘‘ಆಮಣ್ಡಕಸಾರಕೋ ಆಮಲಕಫಲಮಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಾಲಪಣ್ಣಬೀಜನೀಆದೀಸು ‘‘ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಾನಿ ಕುಞ್ಚಿಕಾ ವಿಯ ಪರಿಹರಣೀಯಾನಿ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ನ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತಾನಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಧೂಪನಞ್ಚ ತಾಲವಣ್ಟಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೨೬೯) ವುತ್ತಾನಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ತೇಲಭಾಜನೇಸು ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ರಾಜವಲ್ಲಭಾತಿ ರಾಜಕುಲೂಪಕಾ. ಸೀಮಾತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ ಭೂಮಿ, ಬದ್ಧಸೀಮಾ ಚ. ‘‘ಯೇಸಂ ಸನ್ತಕಾ ತೇಸಂ ಸೀಮಾ, ತತ್ಥ ಪರೇಹಿ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಭೂಮಿ ಚ ಸೀಮಾ ಚ ಯೇಸಂ ಸನ್ತಕಾ, ತೇಹಿ ಏವ ವಾರೇತಬ್ಬಾ. ಯೇಸಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭೂಮಿಯಂ ಸೀಮಾ ಕತಾ, ತೇ ವಾರೇತುಂ ನ ಇಸ್ಸರಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಸಙ್ಘಭೇದಾದೀನಂ ಕಾರಣತ್ತಾ ‘ಮಾ ಕರೋಥಾ’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಾ ಏವಾ’’ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ಕಿರ.

೮೬-೭. ದಾರುಕುಟಿಕಂ ಕಾತುಂ, ಕತ್ತುನ್ತಿ ಚ ಅತ್ಥಿ. ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕನ್ತಿ ಫಲಾಫಲಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಆಣಾಪೇಹೀತಿ ವಚನಂ ಅನಿಟ್ಠೇ ಏವ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಇಸ್ಸರಿಯಮತ್ತಾಯಾತಿ ಸಮಿದ್ಧಿಯಂ ಮತ್ತಾಸದ್ದೋತಿ ಞಾಪೇತಿ.

೮೮. ‘‘ಏವರೂಪಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ಲೋಮೇನ ತ್ವಂ ಮುತ್ತೋ, ಮಾ ಪುನಪಿ ಏವರೂಪಮಕಾಸೀತಿ ಇದಂ ಕಿಂ ಬ್ಯಾಪಾದದೀಪಕಂ, ದಾರೂಸುಪಿ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧದೀಪಕಂ ವಚನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸತೋ ತಸ್ಸ ರಾಜಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ. ನನು ನಾಮ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ಸುಕತಂ ಭನ್ತೇ, ವದೇಯ್ಯಾಥ ಪುನಪಿ ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಅತೀವ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ ತೇನ ಸಿಯಾತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ ಸೋತಾಪನ್ನತ್ತಾ ಅತೀವ ಬುದ್ಧಮಾಮಕೋ ಧಮ್ಮಮಾಮಕೋ ಸಙ್ಘಮಾಮಕೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಸಹನ್ತೋ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಚ ಓಕಾಸಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಸುಪಯುತ್ತಾನಿ ಮೇ ದಾರೂನೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋಪಿ ಏವಮಾಹಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮೇಹಿ ನಾಮ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ. ‘‘ಆಗತಪದಾನುರೂಪೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ಪದೇಹಿ, ಇತೋ ಥೋಕತರೇಹಿ ವಾ ಆಗತಕಾಲೇ ತದನುರೂಪಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ, ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಗತಪದಾನುರೂಪೇನ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಉಜ್ಝಾಯನತ್ಥೋ ಅದಿನ್ನಸ್ಸಾದಿನ್ನತ್ತಾವ, ತೇ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು.

ರುದ್ರದಾಮಕೋ ನಾಮ ರುದ್ರದಾಮಕಾದೀಹಿ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ. ಬಾರಾಣಸಿನಗರಾದೀಸು ತೇಹಿ ತೇಹಿ ರಾಜೂಹಿ ಪೋರಾಣಸತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ ನೀಲಕಹಾಪಣಾ. ತೇಸಂ ಕಿರ ತಿಭಾಗಂ ಅಗ್ಘತಿ ರುದ್ರದಾಮಕೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪಾದೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥು ಹೋತಿ. ಮಾಸಕೋ ಪನ ಇಧ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಕಹಾಪಣೋ ಕಿಞ್ಚಿಕಾಲೇ ಊನವೀಸತಿಮಾಸಕೋ ಹೋತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ ಅತಿರೇಕವೀಸತಿಮಾಸಕೋ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಕಹಾಪಣಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗೋ ಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಿಯ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ ಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ವಾ ಪಾದೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ತದಾ ರಾಜಗಹೇ ವೀಸತಿಮಾಸಕೋ ಕಹಾಪಣೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರಜತಮಯೋ ಸುವಣ್ಣಮಯೋ ತಮ್ಬಮಯೋ ಚ ಕಹಾಪಣೋ ಹೋತಿ. ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಯಂ ವಿಯ ಪಾದೋಪಿ ಯತ್ಥ ತಮ್ಬಮಯೋವ ಕತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಸೋವ ಪಾದೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪಾದೋ ಏಕನೀಲಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪಾದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗೋವ ಸಿಯಾ ಪಾದೋತಿ ಏಕೇ. ಇದಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯೋ ಚ ತತ್ಥ ಪಾದಾರಹೋ ಭಣ್ಡೋ, ತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಸ್ಸೇವ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಯದಿ ಪಾದಾರಹಂ ಭಣ್ಡಂ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು, ಸಿದ್ಧಂ ‘‘ಸೋವ ಪಾದೋ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥೂ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಲಕಹಾಪಣಗ್ಘೇನ ಅಗ್ಘಾಪೇನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಕಹಾಪಣಗ್ಘೇನ ಅಗ್ಘಾಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಜನಪದಸ್ಸ ಪಾದೋವ ಪಾದೋತಿ ತದಗ್ಘನಕಮೇವ ಪಾದಗ್ಘನಕನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ‘‘ಸೋ ಚ ಖೋ ಪೋರಾಣಸ್ಸ ನೀಲಕಹಾಪಣಸ್ಸ ವಸೇನ, ನ ಇತರೇಸನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಪನ ನೀಲಕಹಾಪಣಾ ವಳಞ್ಜಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೯೨. ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾತಿ ಲಕ್ಖಣಾನುಪಞ್ಞತ್ತಿಕತ್ತಾ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಆದಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತಾ. ಯತೋ ವಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಸೋ ಅಮನುಸ್ಸೋ ನಾಮ. ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಗಾಮಂ ಅಪಾರುಪಿತ್ವಾ, ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಞ್ಚ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪವಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯತೋ ಗಾಮತೋ ಆಗನ್ತುಕಾಮಾ ಏವ ಅಪಕ್ಕನ್ತಾ, ತಂ ಗಾಮಂ ಏವಂ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ ಏಕೇ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಭೂತೋಪಿ ಆಪಣಾದೀಸು ದಿಸ್ಸಮಾನೇಸು ಏವ ‘ಗಾಮೋ’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇಸು ಪವೇಸನೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಗಾಮೋ ಏವ ಉಪಚಾರೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮಧಾರಯವಸೇನ ಗಹಿತೇ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಸುವುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ತಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರೋ ಗಾಮೋತಿ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಗಾಮಸ್ಸುಪಚಾರೋ ಚ ಗಾಮೋ ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ಚಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ನ. ‘‘ಇಮೇಸಂ ಲಾಭಾದೀಸು ಲಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘ಘರಂ ಘರೂಪಚಾರೋ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಮಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಕತಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಚಾತಿ ಘರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ತತ್ತಕೋ ಉಪಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಲಿಖಿತಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಯೋ ಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ ವಾ ಥೇರವಾದೋ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಇತೋ ಅನಾಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನಾತೀತಂ. ಯದಿ ಅತೀತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಮಹಾಪದುಮಥೇರವಾದೋವ ಪಮಾಣಂ ಜಾತನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಗತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ ಕಥಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮ್ಪೀತಿ ಗಾಮೂಪಚಾರಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋತಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮೂಪಚಾರಸ್ಸ ಗಹಣೇ ಅಯಂ ನಯೋ. ವಿಕಾಲೇಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಞ್ಹಿ ಬಹಿ ಏವ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಗಾಮಸಙ್ಖಾತೂಪಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತೇ ಸಮೇತೀತಿ ಮಮ ತಕ್ಕೋ. ‘‘ಆದಿ-ಸದ್ದತೋ ಘರೇ ಠಿತಾನಂ ದಿನ್ನಲಾಭಭಾಜನಾದೀನೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ಠಿತಾನಂ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬಲಾಭಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅದೇನ್ತಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕುರುನ್ದಿಆದೀಸು ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತವಚನಾನುಲೋಮವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಮಾದಲೇಖಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತೋ. ‘‘ಯಞ್ಚೇತಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೋ’’ತಿ ಚ. ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನಂ, ನ ಉಪಚಾರಂ. ಸೋ ಹಿ ತತೋ ಅಪರೇನ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇನ ಪರಚ್ಛಿನ್ನೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ನಿಯಮೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ವಾ ನಿಯಮೇನ ಯಥಾರುತವಸೇನಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ಇಧ ಯುಜ್ಜತಿ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನಾತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಮ್ಹಿ ಅಕತೇ ‘ಇದಂ ಮಮ ಸನ್ತಕ’ನ್ತಿ ಅವಿದಿತಮ್ಪಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಪುತ್ತಕಾನಂ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸನ್ತಕಂ ವಿಯ, ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಥೇನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಥೇಯ್ಯಂ, ಥೇನೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಭೂತಂ ಭಣ್ಡಂ. ಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಥೇಯ್ಯಂ ಯಸ್ಸ ಥೇನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ಸೋ ಯಸ್ಮಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಅವಹರಣಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಅವಹರಣಚಿತ್ತೋ’’ತಿ ಪದಭಾಜನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಪೋರಾಣಾನಂ ಯುಜ್ಜತೇವ, ತಥಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಯಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ‘ಅವಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಗಮನಾದಿಸಾಧಕಂ, ಪರಾಮಸನಾದಿಸಾಧಕಂ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಪವತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಠಾನಾಚಾವನಪಯೋಗಸಾಧಕಂ, ತೇಸು ಅಯಮೇವೇಕೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ‘ಥೇನೋ’ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಊನಮಾಸಕಮಾಸಪಾದಾದೀಸು ‘‘ಅವಹರಣಚಿತ್ತೇಸು ಏಕಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಞ್ಚವೀಸತಿಅವಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅವಹಾರಾ ನಾಮ ವಚನಭೇದೇನೇವ ಭಿನ್ನಾ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಅಭಿನ್ನಾ. ಆಕುಲಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮುಖೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಅಗ್ಗಹಿತವಿನಿಚ್ಛಯಾನಂ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ದುಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಪಾಳಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೫.೧.೧ ಆದಯೋ, ದುಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಪಾಳಿ) ವಿಯ ಆಕುಲಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯಾ, ಕೇವಲಂ ತಂ ಆಚರಿಯಾ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧಮಕತ್ವಾ ಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತನಯಮವಿನಾಸೇತ್ವಾ ವಣ್ಣಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಪಟ್ಠಾನಪಾಳಿಮಿವಾತಿ ಅಪರೇ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ. ಪೋರಾಣಾತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಆಚರಿಯಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಾಮೀಚಿ ಏವ, ಸಚೇ ನ ದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಪಾರಾಜಿಕಭಯಾ ಪನ ಯಥಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ದೇತಿ, ಏವಂ ದಾತಬ್ಬಮೇವ. ಯಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ಥೂನಿ, ತಾನಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಸಙ್ಘಾದೀನಮನುಮತಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ, ‘‘ಅನಾಗತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಪೋತ್ಥಕಾರುಳ್ಹಕಾಲತೋ ಪಚ್ಛಾಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಣತ್ತಿಕಂ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಪಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಕಾಲನ್ತರೇನಾಪಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ, ಕಾಲನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಇದಮೇತೇಸಂ ನಾನತ್ತಂ. ಭಟ್ಠೇತಿ ಅಪಗತೇ. ಅನ್ತರಸಮುದ್ದೇ ಅತುರುಮುಹುದೇ. ಫರತಿ ಸಾಧೇತಿ. ನವಧೋತೋತಿ ನವಕತೋ. ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರನ್ತಿ ಪಾಸಾಣಞ್ಚ ಸಕ್ಖರಞ್ಚ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ

೯೪. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಚ್ಚೇಪಿ ಅಲಿಕೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥೇತರಹಿ ಯುತ್ತಿಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಚತುವಗ್ಗೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಪವಾರಣಅಬ್ಭಾನಾದಿಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪದಪವಾರಣಕಥಿನಬ್ಭಾನಾದೀನೀ’’ತಿ ಲಿಖನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಪಮಾದಲೇಖಾ’’ತ್ವೇವ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಮಾದಲಿಖಿತ’’ನ್ತಿ. ಯಂ ಯಂ ವಚನಂ ಮುಸಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವಚನೇ ಪಯೋಜನಾಭಾವಾ ‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಪಮಾದಲಿಖಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹಿತೇ ಸಮೇತಿ ವಿಯ. ಆಚರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ದುಕ್ಕಟೇ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸಚ್ಚಾಲಿಕೇ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಮಾದಲೇಖಾ’’ತಿ ವದನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ. ‘‘ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಗಮನೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ದಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿಯ.

ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ದುಕ್ಕಟಾ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದುಕ್ಕಟಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಬಹುಕಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತೂತಿ ಖಣನಬ್ಯೂಹನುದ್ಧರಣೇಸು ದಸ ದಸ ಕತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನೋ, ತೇಸು ಉದ್ಧರಣೇ ದಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೋ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ, ಜಾತಿವಸೇನ ‘‘ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಿಮೇನ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಪಯೋಗೇ ‘‘ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಮಾನಪಯೋಗಾ ಬಹುದುಕ್ಕಟತ್ತಂ ಞಾಪೇತಿ. ಖಣನೇ ಬಹುಕಾನೀತಿ ಸಮಾನಪಯೋಗತ್ತಾ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಯಥಾ ಪನೇತ್ಥ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಆಗತವಚನಾನಿ ಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಇಧ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕೇ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ಅಞ್ಞೇಸೂ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಕಿರಾಹ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಪುರಿಮಖಣನಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ತೇನೇವ ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ವಿಸಭಾಗಕಿರಿಯಂ ವಾ ಪತ್ವಾ ಪುರಿಮಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ.

ಏವಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಠಾನಾಚಾವನಞ್ಚೇತ್ಥ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕುಮ್ಭಿಯಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಉದ್ಧಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಭೂಮಿತೋ ಮೋಚೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಬುನ್ದೇನ ಮೋಚಿತೇ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಞ್ಚೇತ್ಥ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ, ತಥಾ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಭೂಮಿತೋ ಮುತ್ತೇ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಭೂಮಿತೋ ಮೋಚಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಂ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖಣನ್ತೇನ ಅವಸೇಸಟ್ಠಾನಾನಿ ವಿಯೋಜಿತಾನಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ಸಙ್ಖೇಪಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಪಮಾದಲೇಖಭಾವೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನಗತಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಮುಟ್ಠಿಂ ವಾ ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ದೀಪಿತೋ.

ಯಂ ಪನ ‘‘ಪೀತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯಥೇತರಹಿ ‘‘ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಕಾಹಿ ಅನಾಗತಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ‘‘ಅಸಮ್ಭಿನ್ನವತ್ಥುಕಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಪುರೇಜಾತವತ್ಥುಕಾ ಪುರೇಜಾತಾರಮ್ಮಣಾ’’ತಿ ವಚನಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ತಥಾ ತಾದಿಸೇಹಿ ಪರಿವತ್ತ’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರುದ್ಧಂ ವದನ್ತಿ. ಯಂ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಇದಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತ’’ನ್ತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಚನಕಾಲೇ ವಾಚೇನ್ತಿ, ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ತಮೇವ ಚ ಇಮಿನಾಪಿ ಆಚರಿಯೇನ ‘‘ಪಮಾದಲಿಖಿತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ತಮೇವ ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಂ ಪನ ತತ್ಥೇವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ನೇವ ಅವಹಾರೋ ನ ಗೀವಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋವ ಭೇದೋ, ನ ಅತ್ಥತೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತಂ ಕತರೇಹೀತಿ ಚೇ? ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹಿ, ಲೇಖಕೇಹಿ ವಾ, ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ‘‘ನ ಹಿ ತದೇವ ಬಹೂಸು ಠಾನೇಸು ಯುತ್ತತೋ ಪಾರಾಜಿಕಮಹುತ್ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ದುಟ್ಠಪಿತಂ ವಾ ಠಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ತತೋ ಪಗ್ಘರಿಸ್ಸತೀತಿ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕತತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ತಂ ಪನ ಗಣ್ಹತು ವಾ ಮಾ ವಾ ತತ್ಥೇವ ‘‘ಭಿನ್ದತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ತತ್ಥೇವಾತಿ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಅಕರೋನ್ತೋವ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇತುಕಾಮೋವ ಕೇವಲಂ ‘ಭಿನ್ದತೀ’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಚ ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ‘‘ಪಗ್ಘರಿತೇಹಿ ತಿನ್ತಪಂಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಗಹಣಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ. ‘‘ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉಪರಿ ಕರೋತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಆಣತ್ತಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ‘‘ಯದಾ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ತದಾ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ ಆಣತ್ತಿಕಾಲೇ ಏವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಪಿಚ ಆವಾಟಕಾದೀನಿ ಥಾವರಪಯೋಗಾನಿ ಚ ಏತ್ಥ ಸಾಧಕಾನಿ. ನತ್ಥಿ ಕಾಲಕತಪಯೋಗಾನಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥೂನೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕೇ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ‘‘ಅಪರೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏಕೇ’’ತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸುಟ್ಠು ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ. ವದನ್ತೀತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ. ನ, ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ಥತೋತಿ ಪಾಳಿಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಮೇಕೇ ವದನ್ತೀತಿ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಪರಿಭೋಗಂ ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಮುಗ್ಗರೇನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಭಿನ್ದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾಪಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರೋತಿಆದಿಕಥಾಯ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಆಹ. ಸಙ್ಗಹಾಚರಿಯಾನಂ ವಾದೋತಿ ಏಕೇ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾಪಿ ತೇ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ವೋಹಾರವಸೇನಾತಿ ಅಛಡ್ಡೇತುಕಾಮಮ್ಪಿ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಂ ‘‘ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ಏವಮೇತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಅತಿವಿಯ ಸಮೇತಿ, ತತ್ಥ ಠಾನಾಚಾವನಚಿತ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಠಾನಾ ಚುತಮ್ಪಿ ನ ‘‘ಠಾನಾ ಚುತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಇತರಥಾಪೀತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಾಭಾವಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಕಾಮಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುಜ್ಜತಿ.

೯೬. ಸಯಮೇವ ಪತಿತಮೋರಸ್ಸೇವ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಕರೋತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಆಕಾಸಟ್ಠವಿನಿಚ್ಛಯೇ ತಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ತಸ್ಮಿಂ ವೇಹಾಸಾದಿಗತೇಪಿ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏವಮಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ಸಾಮಿಸೇ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಚಾಲೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಠಾನಾಚಾವನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕೇಚಿ ಅಫನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಠಾನಾಚಾವನಾಚಾವನೇಹಿಪಿ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇ ವದನ್ತಿ. ‘‘ತೇ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಅಕರೋನ್ತೋತಿ ಇಮಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ.

೯೭. ಛೇದನಮೋಚನಾದಿ ಉಪರಿಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅವಸ್ಸಂ ಠಾನತೋ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಏಕಕೋಟಿಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ವಂಸೇ ಠಿತಸ್ಸ ಆಕಾಸಕರಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ತೇ ಪನ ಅಥ ‘‘ಮೂಲಂ ಅಚ್ಛೇತ್ವಾ ವಲಯಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಾರೇತಿ, ರಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಮೂಲತೋ ಅನೀಹರಿತ್ವಾಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋತಿ, ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಾ. ಭಿತ್ತಿನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಯಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏಕೇ. ಭಿತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಪಿತನ್ತಿ ನಾಗದನ್ತಾದೀಸು ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಛಿನ್ನಮತ್ತೇತಿ ಉಪರಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೯೮. ಉಪರಿ ಠಿತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಧೋ ಓಸಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಓಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮೇನ ಠಿತೋಕಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಉದ್ಧಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಉದಕತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ. ‘‘ಏವಂ ಗಹಿತೇ ಭೂಮಟ್ಠೇ ವುತ್ತೇನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮತಮಚ್ಛಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಠಾನಂ ಕಿರ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಮಾರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ಊನಪಾದಗ್ಘನಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಹಪಯೋಗತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ. ಮದನಫಲವಸಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಹಳಭಾಸಾ ಕಿರ ವಸ ಇತಿ ವಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಗರುಳಾಕಾರೇನ ಕತುಪ್ಪೇಯಿತಂ ವಾ.

೯೯. ಪುಬ್ಬೇ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರಉಪಮಾಯ ವುತ್ತಾ ಏವ. ‘‘ಥಲೇ ಠಪಿತಾಯ ನಾವಾಯ ನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ವಾತೋ ಆಗಮ್ಮಾತಿ ವಚನತೋ ವಾತಸ್ಸ ನತ್ಥಿಕಾಲೇ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿಕಾಲೇ ಚೇ ಕತೋ, ಅವಹಾರೋವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಪನ ಕೇಸನ್ತಿ ಚೇ? ಯೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ಕಹಾಪಣಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ, ತೇಸಂ ವಾ, ನಾವಾಸಾಮಿನಾ ನಾವಾಯ ಅಗ್ಗಹಿತಾಯ ನಾವಾಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.

೧೦೪. ನಿರಮ್ಬಿತ್ವಾ ಉಪರಿ. ಅಕತಂ ವಾ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಾ ಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦೬. ಗಾಮಟ್ಠೇ ವಾ ‘‘ಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ಪಠಮಂ ಗಾಮಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ವುತ್ತತ್ತಾ.

೧೦೭. ಅರಞ್ಞಟ್ಠೇ ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮಾತಿ ಪುನ ನ ಕೇವಲಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಕಿನ್ತು ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಚೇತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ಅತ್ಥೇಪಿ ಅರಞ್ಞಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಅಗ್ಗೇಪಿ ಮೂಲೇಪಿ ಛಿನ್ನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪತನಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಠಪಿತೋತಿ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪರೇಹಿ ಲದ್ಧೇಹಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಠಪಿತೋ. ಅದ್ಧಗತೋಪೀತಿ ಚಿರಕಾಲಿಕೋಪಿ. ‘‘ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅರಞ್ಞಸಾಮಿಕೇಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತೇನಪೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಛಲ್ಲಿಯಾ ಪರಿಯೋನದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮಿಕಾನಂ ನಿರಪೇಕ್ಖತಂ ದೀಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಯದಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾ ಅತ್ಥಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ.

೧೦೮. ತತ್ಥ ‘‘ಭಾಜನೇಸು ಪೋಕ್ಖರಣೀತಳಾಕೇಸು ಚ ಗಾವೋ ಪಕ್ಕೋಸತೀತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಯೋ ದಸ ವಾರಾ ಆದಿಮೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತಾ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬಹನಉದಕಂ ನಾಮ ತಳಾಕರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಅಧಿಕೋದಕನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮನಉದಕಂ. ‘‘ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಉದಕೇತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಪಯೋಗತ್ತಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಳಾಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಖೇತ್ತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ ತಳಾಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯಸ್ಮಾ ತಳಾಕಗತಂ ಉದಕಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಮ್ಪಿ ಮಾತಿಕಾಯ ಸತಿ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕುರುನ್ದಿಯಾದೀಸು ಅವಹಾರೋತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ ಆಹೂತಿ. ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣದೇಸೋ ನಾಮ ತಞ್ಚ ತಳಾಕಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ, ಕತಿಕಾಭಾವಾ ಚ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಆಹಾಚರಿಯೋ.

೧೦೯. ‘‘ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ಥೇಯ್ಯಾಯಪಿ ಗಣ್ಹತೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾಮುಣ್ಡಮಹಾಜೇತಬ್ಬತ್ತಾ, ಅರಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ಇದಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ.

೧೧೦. ಉಜುಕಮೇವ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಮೀಪೇ ರುಕ್ಖಸಾಖಾದೀಹಿ ಸನ್ಧಾರಿತತ್ತಾ ಈಸಕಂ ಖಲಿತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ತಿಟ್ಠತಿ ಚೇ, ಅವಹಾರೋ. ಛಿನ್ನವೇಣು ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ ಚೇ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ‘‘ಸಚೇ ತಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ನೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಚೇ ವಾತೇ ವಾತಮುಖಸೋಧನಂ ಕರೋತಿ, ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೧೧. ಅಞ್ಞೇಸು ಪನ ವಿಚಾರಣಾ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ ತೇಸು ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತತ್ತಾ ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಏತೇನ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಚೋರೇಹಿ ಆಹಟಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೧೨. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪತ್ತೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಪದವಾರೇನಾತಿ ಚೋರೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೋ. ಗಾಮದ್ವಾರನ್ತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವ, ಗಾಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದಟ್ಠಬ್ಬತ್ತಾ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಾರೇ ಏವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ವಚನೇನ ಯಾವ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರತೋ ಉಪಚಾರೋ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಆಣತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಠತ್ವಾ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ವೂಪಸಮಿತ್ವಾ ಗಮನತ್ಥಞ್ಚೇ ಭಣ್ಡಂ ನ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಯಥಾಗಹಿತಮೇವ, ಪದವಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚೇ, ಉದ್ಧಾರೇನಾ’’ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ಕೇವಲಂ ‘‘ಲಿಖಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋತಿ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಪಾರುತನೀಹಾರೇನ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವೇದಂ ಮಯಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ. ‘‘ನಟ್ಠೇ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಕಿರಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞೋ ವಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಯೇನ ಠಪಿತಂ, ತೇನ ದಿನ್ನೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ ಗೋಪಕಸ್ಸ ದಾನೇ ವಿಯ, ‘‘ಕೇವಲಂ ಇಧ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಪರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞೋ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯೇನ ಠಪಿತಂ. ಸೋ ವಾತಿಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಯಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಂ, ಸೋ ವಾ ದೇತಿ ರಾಜಗಹೇ ಗಣಕೋ ವಿಯ ಧನಿಯಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ.

ತವ ಥೂಲಸಾಟಕೋ ಲದ್ಧೋತಿ ವುತ್ತಕ್ಖಣೇ ಮುಸಾವಾದೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಲಿಖಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತೇನ ‘ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ ಆಣತ್ತತ್ತಾ ನಾಮಲೇಖನಕಾಲೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಕುಸಸಙ್ಕಮನಸದಿಸಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ನ ಸುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಜಾನನ್ತೇನ ಪನ ರಕ್ಖಿತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಮೇವ ಏತನ್ತಿ ವತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಉಮ್ಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಪುರಾಪಾಣಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಕತಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಿಸ್ಸಿತವಾರಿಕಸ್ಸ ಪನ ಸಭಾಗಾ ಭತ್ತಂ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ವಿಹಾರೇ ಪನ್ತಿ, ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತವಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ‘‘ತಸ್ಸ ವಾ ಸಭಾಗಾ ಅದಾತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತದುತಿಯಸ್ಸಾತಿ ನ ಹಿ ಏಕೇನಾನೀತಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಹೋತಿ, ಸಚೇ ಪಹೋತಿ ಪಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ದೇತೀತಿ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾರಂ ನಾಮ ‘‘ಸದ್ಧಮ್ಮವಾಚನಾ ಏವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ನವಕಮ್ಮಿಕೋಪಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಇತೋ ಭಣ್ಡತೋ ವಟ್ಟನ್ತಂ ಪುನ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸತೀತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಪದಸ್ಸ ಕುರುನ್ದೀಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾಹಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿವರಿತೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ.

೧೧೩. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಯಾನೇ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಬಹಿ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವದತಿ ಕಿರ. ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಯಾನೇ ವಾತಿಆದಿ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಬ್ಭನ್ತರೇ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಬಹಿ ಠಿತಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಅನ್ತೋ ಠತ್ವಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚೇತಿ ಯುತ್ತಂ – ಯಾನಾದೀಸು ಠಪಿತೇ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಂ ವಿನಾಯೇವ ಗತೇಸು ಪಾರಾಜಿಕೋ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚೇ? ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಬಹಿ ಠಿತತ್ತಾ. ಅರಞ್ಞಟ್ಠೇ ‘‘ಅಸ್ಸತಿಯಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಪಿ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮೇವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೦೭) ವುತ್ತಂ ತೇಸಂ ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ಇಧ ಪನ ‘‘ಅತ್ರ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ನ ಬಹಿ ಠಿತಸ್ಸ, ತಂ ಕಿರ ಸುಙ್ಕಸಙ್ಕೇತಂ. ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀತಿ ತತ್ಥ ‘‘ಸಹತ್ಥಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಣೇ ಸಾದೀನವತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನೇ ಸುಙ್ಕಂ ದತ್ವಾವ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಂ ಮಾತಿಕಾತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ‘‘ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸುಙ್ಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇಸು ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಮಗ್ಗೋ ಥೂಪಾರಾಮತೋ ಆನನ್ದಚೇತಿಯಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಜೇತವನವಿಹಾರಸ್ಸನ್ತರಪಾಕಾರಸ್ಸಾಸನ್ನೇ ನಿವಿಟ್ಠೋ, ಯೋ ನ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಥೂಪಾರಾಮತೋ ಚ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಓಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಕಿರ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತಂ. ಏತ್ಥ ಚಾತಿ ಸುಙ್ಕಘಾತೇ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇಹೀತಿ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಭತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ದ್ವೀಹಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇಹೀತಿ ಸುಙ್ಕಘಾತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಅಟ್ಠಪಿತೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ಠಪಿತೇ ಪನ ಅತಿರೇಕಯೋಜನಮ್ಪಿ ಸುಙ್ಕಘಾತಂ ಹೋತೀತಿ ತತೋ ಪರಂ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ ಉಪಚಾರೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಪನೇತ್ಥಾಪಿ ದುವಿಧೋ ಬಾಹಿರಬ್ಭನ್ತರಭೇದತೋ. ತತ್ಥ ದುತಿಯಲೇಡ್ಡುಪಾತಸಙ್ಖಾತಂ ಬಾಹಿರೋಪಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಳಿಯಂ, ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕುರುನ್ದಿಯನ್ತಿ ನೋ ಖನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ರ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸುಙ್ಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂತಿ ಹಿ ನಿಯಮಿತಟ್ಠಾನಂ ಏಕನ್ತತೋ ಪಾರಾಜಿಕಖೇತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ದುಕ್ಕಟಖೇತ್ತಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚೇ, ದುತಿಯೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋತಿ ನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಆಚರಿಯೋ ವದತಿ.

೧೧೪. ಧನಂ ಪನ ಗತಟ್ಠಾನೇ ವಡ್ಢತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಡ್ಢಿಯಾ ಸಹ ಅವಹಾರಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ತಂ ವಡ್ಢಿಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಡ್ಢತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಕೇವಲಂ ಆಠಪಿತಖೇತ್ತಸ್ಸ ನ ವಡ್ಢತಿ. ‘‘ಯಂ ಧನಂ ವಡ್ಢಿ, ತಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಅವಹಾರಕಸ್ಸ ವಡ್ಢಿಯಾ ಅದಾನೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ನಾಮೇನಾತಿ ಸಪ್ಪನಾಮೇನ ವಾ ಸಾಮಿಕೇನ ಕತೇನ ವಾ.

೧೧೬. ರಾಜಘರಸ್ಸ ಅನ್ತೋವತ್ಥುಮ್ಹಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತರಾಜಙ್ಗಣಂ ವಾ ಅನ್ತೋವತ್ಥು. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸಕಲನಗರಂ ಠಾನಂ. ಗೋಣಸ್ಸ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನಮೇವ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಖಣ್ಡದ್ವಾರನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಖಣ್ಡಿತಚ್ಛಿದ್ದಂ. ತತ್ಥೇವ ಘಾತೇತೀತಿ ‘‘ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ವಧಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಯೋಗತ್ತಾ. ತಮ್ಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಂವ ಹೋತಿ. ಇಧ ತದುಭಯಂ ಲಭತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಪರಭಾಗೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೧೮. ತಸ್ಸುದ್ಧಾರೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಯದಿ ಯೋ ಆಣತ್ತೋ ಅವಸ್ಸಂ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಹರತಿ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ‘‘ಇಧ ತಿಣ್ಣಂ ಕಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ನನು ‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ತಯೋ ಹರಥಾ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಇತರೇಸಞ್ಚ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕೇಕಸ್ಸಾಣತ್ತತ್ತಾ ಏಕೇಕೇನ ಚ ದುಕ್ಕಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ, ಏಕೋ ಕಿರ ಮಾಸಗ್ಘನಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ದೇಸೇತ್ವಾ ನಿರುಸ್ಸಾಹೋ ಏವ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಮಾಸಗ್ಘನಕಂ ಸೂಚಿಂ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಮಾಸಗ್ಘನಕನ್ತಿ ಏವಂ ಸಿಯಾತಿ? ನ ಏವಂ, ತಂ ಯಥಾ ಉಪ್ಪಲಥೇನಕೋ ಯೇನ ವತ್ಥು ಪೂರತಿ ತಾವ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಆಸಿ, ಏವಮಿಮೇ ಸಉಸ್ಸಾಹಾವ ನ ದೇಸಯಿಂಸು ವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಪಾಳಿಯಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಏಕಸ್ಸುದ್ಧಾರೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವಿನಾ ವಿಯ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ತಸ್ಸಾಯಂ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು ಚ ಏಕಭಣ್ಡಏಕಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಚ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಏಕಂ ಆಣಾಪೇನ್ತೀತಿ ಆಣತ್ತಿಮೇವ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಣತ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ವಿಯ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ‘‘‘ಏಕಭಣ್ಡಂ ಏಕಟ್ಠಾನ’ನ್ತಿ ಚ ಪಾಠೋ ‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಭಣ್ಡ’ನ್ತಿ ವಚನತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೧೧೯-೧೨೦. ಓಚರಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಅವಸ್ಸಂಹಾರಿಯೇ ಭಣ್ಡೇ. ತಂ ಸಙ್ಕೇತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಕೇತಸ್ಸ. ಅಥ ವಾ ತಂ ಸಙ್ಕೇತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ. ಅಪತ್ವಾ ಪುರೇ ವಾ. ಏಸ ನಯೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಲಹುಕಂ ಇತ್ತರಕಾಲಂ, ತಙ್ಖಣೇ ಏವ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಕಿಞ್ಚಿ ಭಣ್ಡಂ ದೂರಂ ಹೋತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಭಾರಿಯಂ, ತಂ ಗಹೇತುಂ ಯಾವ ಗಚ್ಛತಿ ಯಾವ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ತಾವ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಅಧಿಗತಂ ವಿಯ ಆಸನ್ನಂ, ಲಹುಕಞ್ಚ, ಸಕ್ಕಾ ನಿಮಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಅವಹರಿತುಂ, ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಕಿನ್ತಿ? ನ, ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ‘‘ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇನೇವ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಅವಹರತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಆರದ್ಧತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಪಯೋಗೋ ಏಸೋ’’ತಿ ವಾರೋ ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಚ ತಂ ಪಮಾಣಂ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರವಾದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತತ್ತಾ, ನ ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥಿ, ಇಧ ನತ್ಥಿ, ಇದಮೇವ ತೇಸಂ ನಾನತ್ತಂ.

೧೨೧. ತಞ್ಚ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥನ್ತಿ ಏಕೋ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಾದೀಸು ವಾ, ಅಕ್ಖಿನಿಖಣನಾದೀನಿ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ, ಏಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಂ ಏವಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಏವಂವಿಧೇಸು ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಏವಂವಿಧಂ ಸಙ್ಕೇತಂ ನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಚ, ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ದುತಿಯೋ ತತಿಯಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಚತುತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚೇ ವದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ದುತಿಯೋ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ವದೇತಿ, ನ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಚ. ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮತ್ತೇತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಚೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪುಬ್ಬೇವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ ಚ ಲಿಖಿತಂ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಕಾನಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಸಬ್ಬತ್ಥೋಕಾಸಾಭಾವತೋ ನ ವುತ್ತಂ. ಪಾರಾಜಿಕಾಪಜ್ಜನೇನೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ ಕಿರ. ಅತ್ಥಸಾಧಕಾಣತ್ತಿಚೇತನಾಖಣೇ ಏವ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಂ ಕತರಂ, ಕತರಂ ಫಲಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ‘‘ಅತ್ಥಸಾಧಕಚೇತನಾ ನಾಮ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲಸದಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಫಲಟ್ಠಾನಿಯಾ ಚೇತನಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಆಣತ್ತಿ ಚೇ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಾ ಸಿಯಾ, ಚೇತನಾಸಹಜತ್ತಾ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಂಹಾರಿತಾ ಚ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏವ ಹಿ ತಂ ಅವಸ್ಸಂಹಾರಿತಂ ಜಾತನ್ತಿ ಅವಹಾರಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಞ್ಚೇ, ತಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಅನಾಗತತ್ತಾ. ಚೇತನಾ ಚೇ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಾ ಹೋತಿ, ಆಣತ್ತಿಆದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ, ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಂಹಾರಿತಾ ಏವ ವಾ ಫಲಟ್ಠಾನಿಯಾ ಚೇ, ಅತ್ಥೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಏವ ಹಿ ಫಲಟ್ಠಾನಿಯಾ ಭವಿತುಮರಹತಿ, ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಏವಂ ತಾವ ಇಧ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಸಮ್ಭವತಿ ಚೇತನಾ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ಫಲಟ್ಠಾನಿಯೋ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ಸದ್ಧಾಯ ಸದ್ದತ್ಥೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಸದ್ಧೋ, ಅಞ್ಞೋ ಸದ್ಧಾಯ ಸದ್ದತ್ಥೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಯಥಾ ಚ ‘‘ಏಕೋ ಅಮೋಹಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಇನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಞ್ಞೋ, ಅಞ್ಞೇ ತಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯತಾದಯೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಯಥಾ ಚ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಯಾನಿ ಛ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ, ಏವಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ‘‘ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಾ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನತಾ, ಅಞ್ಞೋ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಭಾವೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧನಯೇನ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಕತಿ ಠಾನಾನೀತಿ? ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಠಾನಾನೀತಿ. ಕತಿ ವತ್ಥೂನೀತಿ? ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ವತ್ಥೂನೀತಿ. ಕತಿ ಭೂಮಿಯೋತಿ? ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಭೂಮಿಯೋತಿ ಏವಮಾದಯೋಪಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಏವಂ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಾಯ ಅತ್ಥಸಾಧಿಕಾಯ ಚೇತನಾಯ ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿತಾ ಅನತ್ಥನ್ತರಭೂತಾ ಆಕಾರವಿಸೇಸಸಙ್ಖಾತಾ ಫಲಟ್ಠಾನಿಯಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ಥಸಾಧಕಚೇತನಾ ನಾಮ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲಸದಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಕೇವಲಂ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತ್ತಂಯೇವ ಉಪಮತ್ತೇನ ಆಚರಿಯೇನ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ನ ತತ್ಥ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಕೇವಲಂ ತಕ್ಕವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಪತ್ತಿಭೇದವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ‘‘ವಿಭಙ್ಗನಯದಸ್ಸನತೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ‘‘ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಅಙ್ಗವತ್ಥುಭೇದೇನ ಚಾತಿ ಅವಹಾರಙ್ಗಜಾನನಭೇದೇನ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಹರಿತಬ್ಬಭಣ್ಡಸ್ಸ ಗರುಕಲಹುಕಭಾವಭೇದೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಅಙ್ಗಞ್ಚ ವತ್ಥುಭೇದೇನ ಆಪತ್ತಿಭೇದಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತಿರೇಕಮಾಸಕೋ ಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕೋತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ನ ವುತ್ತೋ, ತೀಹಿಪಿ ಏಕೋ ಏವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋತಿ. ಅನಜ್ಝಾವುಟ್ಠಕಂ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಪಾಲಕಾದಿನಾ ನ ಕೇನಚಿ ಮಮಾಯಿತಂ. ಛಡ್ಡಿತಂ ನಾಮ ಅನತ್ಥಿಕಭಾವೇನ ಅತಿರೇಕಮತ್ತಾದಿನಾ ಸಾಮಿಕೇನ ಛಡ್ಡಿತಂ. ನಟ್ಠಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಛಿನ್ನಾಲಯತ್ತಾ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಂ. ಅಸ್ಸಾಮಿಕವತ್ಥೂತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಕಮ್ಪಿ ಯಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋ ಕೋಚಿ ನೋ ಹೋತಿ, ನಿರಪೇಕ್ಖಾ ವಾ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ, ಯಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ದೇವತಾದೀನಂ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸಾಮಿಕವತ್ಥು ನಾಮ. ದೇವತಾದೀನಂ ವಾ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾನಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಪರೇಹಿ ಚೇ ಆರಕ್ಖಕೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ. ತಥಾರೂಪೇ ಹಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ರಾಜಾನೋ ಚೋರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹನನಾದಿಕಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ಅನಾರಕ್ಖಕೇ ಪನ ಆವಾಸೇ, ಅಭಿಕ್ಖುಕೇ ಅನಾರಾಮಿಕಾದಿಕೇ ಚ ಯಂ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ‘‘ಆಗತಾಗತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಗೋಪೇತಬ್ಬಂ ಮಮಾಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಭಿಕ್ಖುಕಾವಾಸಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ವಿಯ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ. ಇಸ್ಸರೋ ಹಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ತಾದಿಸೇ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಚೋರೇಹಿಪಿ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ವಾರೇತುಂ ಪಟಿಬಲೋ ಚೇ, ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇತುನ್ತಿ. ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪರಸನ್ತಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಛಸು ಆಕಾರೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಯಂ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಙ್ಗಭಾವೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪರಸನ್ತಕೇ ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಚೋರೇಹಿ ಹಟಂ, ಚೋರಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರೋ ಚೇತಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಗಣ್ಹತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಾಮಿಕೋ ಏವ ಚೇ ಗಣ್ಹತಿ, ನ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಯಸ್ಮಾ ಚೋದೇತ್ವಾ, ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚ ಸೋ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ. ಪಠಮಂ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚೇ ಪಚ್ಛಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಗಣ್ಹತಿ, ಏಸ ನಯೋ. ಸಾಮಿಕೇನ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲೇ ಸೋ ಚೇ ಚೋರೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹತಿ, ನ ಪಾರಾಜಿಕೋ. ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲೇ ಏವ ಚೇ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಮೂಲಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವೇ ಠಿತತ್ತಾ. ಚೋರಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಮತೇ ‘‘ಮತಕಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಘೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಚೇ ತಂ ಗಣ್ಹತಿ, ಮೂಲಸಾಮಿಕೋ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಮಿದ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಭೂಮಟ್ಠಾದಿನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಾ ಏವ ಅವಹಾರಭೇದಾ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸನ್ತೀತಿ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಯದಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸನ್ತಿ, ತೇಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಸಾವಸೇಸಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ನೋ ಚೇ ಸನ್ತಿ, ಯೇ ಇಮೇ ತುಲಾಕೂಟಕಂಸಕೂಟಮಾನಕೂಟಉಕ್ಕೋಟನವಞ್ಚನನಿಕತಿಸಾಚಿಯೋಗವಿಪರಾಮೋಸಆಲೋಪಸಾಹಸಾಕಾರಾ ಚ ಸುತ್ತಙ್ಗೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಮಾನಾ, ತೇ ಇಧ ಆಗತೇಸು ಏತ್ಥ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಚ ಲಕ್ಖಣತೋ ವಾ ತೇಸಂ ಸಮೋಧಾನಗತಭಾವೋ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಲಕ್ಖಣತೋ ಸಿದ್ಧೋವ. ಕಥಂ? ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಆಕಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಙ್ಗವತ್ಥುಭೇದೇನ. ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೧೨೮-೧೩೦) ವುತ್ತೋ ಏವ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ಕೂಟಮಾನಕೂಟಕಹಾಪಣಾದೀಹಿ ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹತಿ, ತಸ್ಸೇವಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅವಹಾರೋ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೩೮; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ಆಗತತ್ತಾ ತುಲಾಕೂಟಗಹಣಾದಯೋ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗತಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ವಿಪರಾಮೋಸಆಲೋಪಸಾಹಸಾಕಾರಾ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಾಗತೇ ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇಮಂಯೇವ ವಾ ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಮಟ್ಠಂ ಅರಞ್ಞಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮಟ್ಠಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಭಾಗೋ ವುತ್ತೋ. ತೇನೇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಗಹಣಾಕಾರಭೇದಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಿಸುಂ ಕತಂ. ನ ಹಿ ಭೂಮಿತಲಾದೀಹಿ ಗಾಮಾರಞ್ಞಟ್ಠಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ತುಲಾಕೂಟಂ, ತಂ ರೂಪಕೂಟಙ್ಗಗಹಣಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ವೇಹಾಸಟ್ಠೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಹದಯಭೇದಸಿಖಾಭೇದರಜ್ಜುಭೇದವಸೇನ ತಿವಿಧೇ ಮಾನಕೂಟೇ ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ಹದಯಭೇದೋ ಮರಿಯಾದಂ ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಹದಯಭೇದೋ ಹಿ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ. ‘‘ಫನ್ದಾಪೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನಗತಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಖಾಭೇದೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಸೋ ‘‘ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಖೇತ್ತಮಿನನಕಾಲೇ ರಜ್ಜುಭೇದೋ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರನ್ತೋ ಸಾಮಿಕಂ ಪರಾಜೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಉಕ್ಕೋಟನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇ ಚ ತಥಾ ವಞ್ಚನನಿಕತಿಯೋಪಿ.

ಆಪತ್ತಿಭೇದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅನಾಪತ್ತಿಭೇದವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ನ ಚ ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ವಿಸ್ಸಾಸಗಾಹೇನ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಪುನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹಾಯಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕೋ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ…ಪೇ… ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೪೬) ಇಮಿನಾ ಅಸಮೇನ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಸೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ತಂ ಚೋದೇಸಿ ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಅನತ್ತಮನತಾ ದೀಪಿತಾ. ಪುನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇ’’ತಿ ವಚನೇನ ಅತ್ತಮನತಾಯಪಿ ಸತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೋ ರುಹತೀತಿ ದೀಪಿತನ್ತಿ ಚೇ? ತಂ ನ, ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ಥತೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಸಞ್ಞಾಯ ಗಾಹೇ ಸತಿ, ಸೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಹಾಯಕತ್ತಾ ನ ಕುದ್ಧೋ ಚೋದೇಸಿ, ಪಿಯೋ ಏವ ಸಮಾನೋ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ ತ್ವಂ, ಗಚ್ಛ, ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕತ್ವಾ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ತಿಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ಚೋದೇಸಿ. ಸಚೇಪಿ ಸೋ ಕುದ್ಧೋ ಏವ ಚೋದೇಯ್ಯ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕೇವಲಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಸಿದ್ಧಂ. ಯೋ ಪನ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಲಜ್ಜಾಯ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪುನವತ್ತುಕಾಮತಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಪನ ಸೋಪಿ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಚೋರೋ ಪಸಯ್ಹ ಗಹೇತುಕಾಮೋಪಿ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇಥ, ಭನ್ತೇ, ಇಧ ಮೇ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಥೇರೇನ ದಿನ್ನಾನಿ, ಅದಿನ್ನಾನಿ ವಾ ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಥೇರೋ ಪುನ ಪಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚೋದೇತುಂ ಲಭತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಧಿವಾಸನಾ ಅಧಿವಾಸನಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಭಯೇನ ತುಣ್ಹೀಭೂತತ್ತಾ, ‘‘ಯಂ ಚೀವರಂ ಇಧ ಸಾಮಿಕೋ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇದಂ ಕಿರ ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸ ತೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಉಪಕಾರಿತಾ ಅತ್ಥಿ, ಗಹಿತಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸೋ ತೇನ ಯಥಾಗಹಿತಂ ಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅನಣೋ ಹೋತಿ, ಗಿಲಾನಾದೀನಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕನ್ತಿ ಏಕಭಣ್ಡಂ ಏವ. ‘‘ಭಾರಿಯಞ್ಹಿದಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ಏಕಪಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಪಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಉಭಯೇಸಂ ಪಯೋಗೇನ ಠಾನಾಚಾವನೇ ಕತೇ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಆಣತ್ತಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಆಣತ್ತಿಕಂ ವಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಸ್ಸಾ’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಭಾರಿಯೇ ಏವ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಪಞ್ಚಮಾಸಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ದ್ವೇ ಚೇ ಜನಾ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ, ಸಾಹತ್ಥಿಕಂ ನಾಮ ತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಯೋಗತ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭಣ್ಡೇ, ತಸ್ಮಾ ‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಂ ಆಣತ್ತಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತೀ’ತಿ ವಚನಮಿಮಂ ನಯಂ ನ ಪಟಿಬಾಹತಿ. ‘ಸಾಹತ್ಥಿಕವತ್ಥುಅಙ್ಗನ್ತಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತೀ’ತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ಪಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹ ಕಿರ, ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚನಾಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕೇಸು ಪಯೋಗೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ವಾಯಮಾಪತ್ತಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ತಥಾಪಿ ತುರಿತತುರಿತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಲೋಪನಾದೀಸು ಗಹಣಗಾಹಾಪನವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಕಾಲೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಾಲೇನ ಪರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ತಿಕಮಾತಿಕಾ ೨೧) ವುತ್ತಾ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥಪಿ ಯೇ ಅನುತ್ತರಾದಯೋ ಏಕನ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಾದಯೋ ಏಕನ್ತಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಇತರೇ ಅನಿಯತಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಭಯಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ. ಅಯಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾ ಆಣತ್ತಿಕಾಪಿ ಹೋತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿದಸ್ಸನಮೇತನ್ತಿ ಅಯುತ್ತಂ. ‘‘ಯಥಾ ಅನಿಯತಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ‘ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ಅನಿಯತಪಯೋಗತ್ತಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಆಪತ್ತಿ ‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕಾ’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ನಿದಸ್ಸನಮೇವೇತ’’ನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಚರಿಯಾ ಆಹು. ‘‘ಇಮೇ ಪನಾಚರಿಯಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಏಕತೋ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಂ ನತ್ಥಿ. ಅತ್ಥಿ ಚೇ, ‘ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟ್ಠಾ. ೨.೨೧.೧ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣತಿಕ) ಪಟ್ಠಾನಪಾಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಹಂಸು, ತೇಸಂ ಮತೇನ ‘ಸಿಯಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ’ತಿ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ನಿರತ್ಥಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥೇವ ಏಕತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣೋ ಧಮ್ಮೋ. ಪುನ ‘ಅಯಂ ಸೋ’ತಿ ನಿಯಮೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಧಮ್ಮಾ ವಿಯ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ನ ಉದ್ಧಟೋ ಸಿಯಾ. ತತ್ಥ ಅನುದ್ಧಟತ್ತಾ ಏವ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕತೋ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಧಮ್ಮವಸೇನ ‘ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘ಕಾಲೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತನಯೋವ ಸಾರೋತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ’’ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಅವಚನಂ ಪನಸ್ಸ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಯೋಗತ್ತಾ ಏಕಪಯೋಗಸ್ಸ ಅನೇಕಕಮ್ಮತ್ತಾವ, ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ತತ್ಥ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಜಾತಂ, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕೇ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪನ ಕೇವಲಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಜಾತಂ, ಚಿತ್ತಂ ವಿಯ ತತ್ಥ ಅಙ್ಗಮೇವ ಜಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಯೋಗತ್ತಾ’’ತಿ, ‘‘ಅಙ್ಗಭಾವಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕ’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋ’’ತಿ ಚ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಕಾಯವಾಚಾ ಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ಯಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಿಯುಂ;

ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಕಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ ಖೀಯತಿ.

ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಾದಿಕಂ ಯಞ್ಚ, ಕಮ್ಮಾಕಮ್ಮಾದಿಕಂ ಭವೇ;

ನ ಯುತ್ತಂ ತಂ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ, ಕಮ್ಮಮೇಕಂವ ಯುಜ್ಜತಿ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾಪತ್ತೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾಹ – ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಾದಿಯನಾದೀಸು, ಸಬ್ಬೇಸು ಚ ಅಕಿರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ನ ಕಾಯಙ್ಗಚೋಪನಂ ವಾ ವಾಚಙ್ಗಚೋಪನಂ ವಾ, ಅಪಿಚಾಪತ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅನಾಪತ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತೀಹೀತಿ? ನ, ಕಸ್ಮಾ.

ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಸಾಧಿಕಂ ಸಿಕ್ಖಾ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕಾಯವಾಚಿಕಂ;

ಅಕತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ, ಅವಿಞ್ಞತ್ತೀಹಿ ತಂ ಫುಸೇ.

ನ ಲೇಸಭಾವತ್ತಾ. ಸಪ್ಪಾಯೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾಸೇವನಂ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಸುಟ್ಠು ಧಾವತೀತಿ ಸನ್ಧಾವತಿ. ತತೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಸಹಗತಂ, ಬ್ಯಾಪಾದಸಹಗತಂ ವಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಸೇಸತೋ ಧಾವತೀತಿ ವಿಧಾವತಿ.

೧೩೭. ವಣಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇತ್ಥಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಗ್ಗಹಣಂ ಯುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಯಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಕುಸಸಙ್ಕಾಮನವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪದುದ್ಧಾರೇನೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ, ತಂ ಸುವುತ್ತಂ. ಕಿನ್ತು ತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಕಮತ್ತಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಉದ್ಧಾರೇ ವಾಯಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ದಿಸ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಪದುದ್ಧಾರೇನೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ತತ್ಥ ದುವುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ‘‘ಸಾಟಕತ್ಥಿಕೋ ಸಾಟಕಪಸಿಬ್ಬಕಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘ಪಚ್ಛಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹತಿ, ನ ಉದ್ಧಾರೇ ಏವಾಪಜ್ಜತಿ. ಯದಾ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ‘ಸಾಟಕೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಪದುದ್ಧಾರೇನೇವ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಮೇತಂ, ಕಿನ್ತು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪರಿಕಪ್ಪೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಅವಹಾರಕ್ಖಣೇ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ನ ಸೋ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ, ಅಯಮತ್ಥೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಞಾಯಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಮ್ಮನ್ತಸಾಲಾ ನಾಮ ಕಸ್ಸಕಾನಂ ವನಚ್ಛೇದಕಾನಂ ಗೇಹಾನಿ. ಅಯಂ ತಾವಾತಿ ಸಚೇ ಉಪಚಾರಸೀಮನ್ತಿಆದಿ ಯಾವ ಥೇರವಾದೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ, ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಪನಾತಿಆದಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಥೇರವಾದತ್ತಾ ಯುತ್ತಿಅಭಾವತೋ, ನ ಹಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕೇ ಏವಂವಿಧಾ ಅತ್ಥಸಾಧಕಚೇತನಾ ಹೋತಿ. ಆಣತ್ತಿಕೇ ಏವ ಅತ್ಥಸಾಧಕಚೇತನಾ. ‘‘ಸೇಸಂ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕುಸಸಙ್ಕಾಮನಕರಣೇ ಸಚೇ ಪರೋ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಕೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಇತರಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಖೀಲಸಙ್ಕಾಮನೇ ವಿಯ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಸಚೇ ಜಾನಾತಿ, ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ಸಙ್ಕರಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

೧೪೦. ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪೇತಪರಿಗ್ಗಹೇ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಪರಿಗ್ಗಹೇ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೩೧) ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ ಏವ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಆದಾನೇ ರಾಜಾನೋ ಚೋರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಹನನಾದೀನಿ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಾಮ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಭಿಕ್ಖುಂ ಕರೋತೀತಿ ಮಹಾಜನೋ ಭಗವತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪಾಯುಪಗೋ ಹೋತಿ. ಅಪೇತಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ರುಕ್ಖಾದೀ ಚ ದುಲ್ಲಭಾ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುನ್ತಿ ರುಕ್ಖಾದೀಹಿ ಪಾಪಭೀರುಕೋ ಉಪಾಸಕಜನೋ ಪಟಿಮಾಘರಚೇತಿಯಬೋಧಿಘರವಿಹಾರಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಮಹತೋ ಪುಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧತೋ ಪರಿಹಾಯೇಯ್ಯ. ‘‘ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೨೮) ವುತ್ತನಿಸ್ಸಯಾ ಚ ಅನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿನೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ರುಕ್ಖಮೂಲಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ನ ಸಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ನ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಸಪ್ಪದಟ್ಠಕಾಲೇ ಛಾರಿಕತ್ಥಾಯ ರುಕ್ಖಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾದಿಕಾಲೇ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಾದಿಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ತಿತ್ಥಿಯಲದ್ಧಿಮೇವ ಸುಲದ್ಧಿ ವಿಯ ದೀಪೇನ್ತಾ ವಿಚರೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ತಿತ್ಥಿಯೇಸ್ವೇವ ಲೋಕೋ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣಂ ಪತ್ವಾ ಸಂಸಾರಖಾಣುಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ ಏವ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪೇತಪರಿಗ್ಗಹೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೪೧. ಅಪರಮ್ಪಿ ಭಾಗಂ ದೇಹೀತಿ ‘‘ಗಹಿತಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸತ್ತಾ ನೇವ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ನ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಇದಂ ಪಕತಿಜನೇ ಯುಜ್ಜತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಸಾಮಿಕೋ ವಾ ತೇನ ಆಣತ್ತೋ ವಾ ‘ಅಪರಸ್ಸ ಸಹಾಯಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಾಗಂ ಏಸ ಗಣ್ಹಾತಿ ಯಾಚತಿ ವಾ’ತಿ ಯಂ ಅಪರಭಾಗಂ ದೇತಿ, ತಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

೧೪೮-೯. ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚೋರಸ್ಸ ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಸುದಿನ್ನಮೇವ ಕಿರ. ಅವಿಸೇಸೇನಾತಿ ‘‘ಉಸ್ಸಾಹಗತಾನಂ ವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಹಿ ಕತಿಪಯಾನಂ ಅನುಸ್ಸಾಹತಾಯ ಸಙ್ಘಿಕಮಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತಿ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಯದಿ ಸಉಸ್ಸಾಹಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಅವಹಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದುಭಯಮೇಕಂ. ಛಡ್ಡಿತವಿಹಾರೇ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಪಮಾಣಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ಘಣ್ಟಿಪಹರಣಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಖಾದತಿ, ತೇನ ಏವಂ ಖಾದಿತಂ ಸುಖಾದಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಇತರವಿಹಾರೇ ತತ್ಥ ದಿತ್ತವಿಧಿನಾವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸುಖಾದಿತಂ ಅನ್ತೋವಿಹಾರತ್ತಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಆಗತಾನಾಗತಾನಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾತಿ ‘‘ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ. ತಥಾ ಹಿ ಬಹಿ ಠಿತೋ ಲಾಭಂ ನ ಲಭತಿ ಭಗವತೋ ವಚನೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೫೩. ‘‘ಮತಸೂಕರೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಮೇವ ಜೀವನ್ತಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದಾತುಂ ನ ಲಭತಿ. ವಜ್ಝಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಮದ್ದನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿತ್ತಕಂ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ, ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಸೂಕರಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಗತಾ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನಿತುನ್ತಿ? ಯತ್ತಕೇ ಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ತೇ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಮ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ತುಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ತಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ತುಸ್ಸನ್ತಿ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸೂಕರಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಕಿಂ ಓಪಾತೋ ಖಣಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬೋತಿ? ನ ದಾತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಕಿಂ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಉಭಿನ್ನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದತ್ವಾ ತೋಸೇತಬ್ಬೋವ ಸಾಮಿಕೋ, ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸೂತಿ ನೋ ತಕ್ಕೋತಿ ಆಚರಿಯೋ. ‘‘ತದಹೇವ ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ವಾ ಮದ್ದನ್ತೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗುಮ್ಬೇ ಖಿಪತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ ಅವಸ್ಸಂ ಪವಿಸನಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಪರಚಕ್ಕಾದಿಭಯಂ ಆಗತಂ. ಮೂಲವತ್ಥುಚ್ಛೇದನ್ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಸೇನಾಸನಂ ಏತೇ ಇಸ್ಸರಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಇತರೇ ಅನಿಸ್ಸರಾತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ.

೧೫೬. ಆರಾಮರಕ್ಖಕಾತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಭಾಗಂ ವಾ ಸಾಮಿಕಾ ನ ರಕ್ಖನ್ತಿ ನ ದಣ್ಡೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ದಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಧ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ. ತಮ್ಪಿ ‘‘ನ ವಟ್ಟತಿ ಸಙ್ಘಿಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಇಸ್ಸರೋತಿ ಯತ್ಥ ಸೋ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ತಞಾತಹೇತುಂ ಲಭತಿ ಕಿರ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ‘‘ದಹರೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಸಹ ಭೂಮಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಿಣಮತ್ತಂ ಪನ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಿನ್ತು ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಚೇ, ಅರಕ್ಖಿಯಅಗೋಪಿಯಟ್ಠಾನೇ, ವಿನಸ್ಸನಕಭಾವೇ ಚ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕಪ್ಪಿಯೇಪಿ ಚಾತಿ ವತ್ವಾ, ಅವತ್ವಾ ವಾ ಗಹಣಯುತ್ತೇ ಮಾತಾದಿಸನ್ತಕೇಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ. ಇದಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ‘‘ರಾಜಾಪಿಮೇಸಂ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೮೬) ವಚನತೋ ಲಾಭಗ್ಗಮಹತ್ತಂ, ವೇಪುಲ್ಲಮಹತ್ತಞ್ಚ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.