೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ

ಪಠಮಸ್ಸೇತ್ಥ ನಿದಾನೇ, ಠತ್ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ;

ಚೋದನಾಪರಿಹಾರನಯೋ, ಪುಗ್ಗಲವತ್ಥುಪ್ಪಕಾಸನೇಯೇವ.

ತತ್ಥ ಭಗವಾ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಕತ್ತಿಕಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಏವ ವೇಸಾಲಿಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಯಾವ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ, ತಾವ ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಾನಿ ವೇಸಾಲಿಯಂಯೇವ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಪಾಳಿಕ್ಕಮೇನ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ಭಗವಾ ತಾವತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತತ್ಥೇವ ವಿಹಾಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ತತ್ಥ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಭೇಸಕಳಾವನಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೇರಸಮಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿ, ತೇನೇವ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಚುದ್ದಸಮಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿ, ಪನ್ನರಸಮಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಿ, ಸೋಳಸಮಂ ಆಳವಿಯಂ, ತತೋ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ರಾಜಗಹಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ತರಸಮಂ ವಸಿ, ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅಪರಾನಿಪಿ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಭಗವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ರಾಜಗಹತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವೇಸಾಲಿಂ ಪಾಪುಣಿ, ತತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕೋ ಸುದಿನ್ನೋ ವೇಸಾಲಿಯಂಯೇವ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪೇಸಿ, ತತೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಇತೋ ಪಠಮತರಂ ತತ್ಥ ವೇಸಾಲಿಯಞ್ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ, ವಿನಯನಿದಾನಾನನ್ತರಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಪಠಮಂ ನಿವಾಸಂ, ಪಚ್ಛಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಕಾಲೇ ನಿವಾಸಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಠಮಸ್ಸೇತ್ಥ ನಿದಾನೇ, ಠತ್ವಾ …ಪೇ… ಪಕಾಸನೇಯೇವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇ ನಿದಾನೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಕಲನ್ದಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅಞ್ಞತರಂ ವಜ್ಜಿಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಪ್ಪಕಾಸನೇ, ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವಜ್ಜೀ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೦) ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಪ್ಪಕಾಸನೇ ಚ ಚೋದನಾನಯೋ, ಪರಿಹಾರನಯೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಪಕಾಸನಾ – ಕಿಮತ್ಥಂ ಥೇರೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಪುಗ್ಗಲವತ್ಥೂನಿ ವಿಯ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅವತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಚ ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಯಥಾ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನೋ, ಯಥಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಯಥಾ ಚ ಇಮಂ ವತ್ಥುಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲವತ್ಥೂನಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಚೇ? ವುಚ್ಚತೇ –

ಏವಂ ಸದ್ಧಾಯ ಕಿಚ್ಛೇನ, ಮಹನ್ತೇ ಭೋಗಞಾತಕೇ;

ಹಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ, ಪೇಸಲಾನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಸೋ.

ಸಬ್ಬಲಾಮಕಧಮ್ಮಾಯಂ, ಮೇಥುನೋ ಯದಿ ಸಮ್ಭವೇ;

ನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯೇವ, ಸಿದ್ಧಾ ವಿರತಿ ಸಬ್ಬಸೋ.

ತಸ್ಮಾ ನವಙ್ಗಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತೇಪಿ ಚ;

ವಿನಯೋ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬೋ, ತತೋ ಧಮ್ಮವಿಸುದ್ಧಿಹಿ.

ವಿನಯಾಭಾವತೋ ಏವಂ, ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ತಸ್ಮಾ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಪೇಸಲಸ್ಸಪಿ.

ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವೀ, ಯಸ್ಮಾ ಯಂ ಪಾಪಮಾಚರಿ;

ವಿನಯೋಯೇವ ಸದ್ಧಾನಂ, ಆದೀನವವಿಭಾವಿನೋ.

ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀನಂ, ವಿನಯೋ ಸಾತ್ಥಕೋವ ಯಂ;

ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀನಂ, ತತೋ ಉಭಯದೇಸನಾ.

ಅಪಿ ಚ ಯದಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಅಯಸೋ ಪತ್ಥಟೋ, ಪಗೇವಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಸ್ಸ ಪಾಕಟಭಾವದೀಪನಂ. ಕಥಂ? –

ಅಭಬ್ಬೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ, ಸುದಿನ್ನೋ ಪುತ್ತಮಾತರೋ;

ಭಬ್ಬಾನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ತದತ್ಥಂ ನ ಕತಾ ಅಯಂ.

ನನು ಮಾಗಣ್ಡಿಕಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಮಸ್ಸಾ ಹಿತತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಬೀಜಕಬೀಜಕಮಾತೂನಂ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ಥೇರೇನ ದೀಪಿತಾ. ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಕಲನ್ದಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಸುದಿನ್ನೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ ವಾ ವಚನಂ ಇಧ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಇಧ ಪನ ಹೇತುಅತ್ಥೋ ಕರಣತ್ಥೋ ಚ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಞ್ಹಿ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಚಿರನಿವಿಟ್ಠೋ ಹಿ ಸೋ ಗಾಮೋ, ನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಚಿರನಿವಿಟ್ಠೋಪಿ ಚ ಗಾಮೋ ಅತ್ತನೋ ನಿವಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಕಾಲಮತ್ಥೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಕಲನ್ದಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೨೫-೬. ಅನುಞ್ಞಾತೋಸಿ ಪನ ತ್ವನ್ತಿ ಸಮಣವತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛತಿ. ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜನಕೇಹೇವ ಅನನುಞ್ಞಾತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಖೋ ಸುದಿನ್ನ ತಥಾಗತಾತಿ ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚನಾವಸೇನ ಪನೇವಮಾಹ, ನ ಭಗವಾ ಸಯಂ ಸರಣಾನಿ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಲಭಾಗಮ್ಪೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇಪೀತಿ ದುತಿಯತತಿಯವಿಕಪ್ಪೇಸು. ಪುರಿಮಪದಸ್ಸಾತಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಪದಸ್ಸ. ಉತ್ತರಪದೇನಾತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಪದೇನ. ಸಮಾನವಿಭತ್ತೀತಿ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಕಾಮಕಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮರಿತ್ವಾ ಅಕಾಮಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮ. ಸಚೇಪಿ ನ ಮರಾಮ, ಅಕಾಮಕಾವ ತಯಾ ವಿಯೋಗಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮ, ತಯಿ ಜೀವಮಾನೇ ಏವ ನೋ ಮರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಮರಣೇನಪಿ ನೋ ತಯಾ ವಿಯೋಗಂ ಮಯಂ ಅಕಾಮಕಾವ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮ.

೩೦. ಕತಿಪಾಹಂ ಬಲಂ ಗಾಹೇತ್ವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ತಥಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಸಮಾನೋ ಕತಿಪಾಹಂ ಘರೇಯೇವ ವಿಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಕಾಯಬಲಞ್ಚ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ? ಅನುಮತಿದಾನೇನ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಸಹಾಯಕೇಸು ಚ ತುಟ್ಠೋ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತತುಟ್ಠತ್ಥಂ. ಕೇಸುಚಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಪೋತ್ಥಕೇಸು ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಅಯಂ ಸುದಿನ್ನೋ ಜೀವಕವತ್ಥುತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ‘‘ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ‘‘ತಥಾ ಸುದಿನ್ನೋ ಹಿ ಭಗವತೋ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ವೀಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಞಾತಿಕುಲಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ, ‘‘ಭಗವತೋ ಹಿ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಇದಂ ವತ್ಥಂ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ನ ಕೋಚಿ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾವ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕೋ, ನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ. ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಪನ ಜೀವಕವತ್ಥುತೋ (ಮಹಾವ. ೩೨೬) ಪಚ್ಛಾ ಅಲತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ಅವಸ್ಸಿಕೋ ಞಾತಿಕುಲಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಸುದಿನ್ನೋ ಕಲನ್ದಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ ಏಕತೋ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನನ್ತರಮೇವ ಹಿ ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಗುಣೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತೋ ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಾನಿ ವಜ್ಜಿಗಾಮೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತತ್ತಾ ಸಯಂವಸೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏತರಹಿ ಖೋ ವಜ್ಜೀ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾ’’ತಿಆದಿತಕ್ಕವಸೇನ ಯೇನ ವೇಸಾಲೀ ತದವಸರಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೋಯೇವ ಪಾಠೋ ಯೇಸು ಪೋತ್ಥಕೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋವ ಪಮಾಣತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಞ್ಚ ವಿಹಾರಸಭಾಗತ್ತಾ, ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ, ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದ್ವೇ ಚೀವರಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೀತಿ. ಞಾತಿಘರೂಪಗಮನಕಾರಣದೀಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಮಾ ಅತಿಹರಾಪೇಸು’’ನ್ತಿ ಕಾಲಬ್ಯತ್ತಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಸ್ಸನ್ತರಾಯಕರತರತ್ತಾ ‘‘ಇಮಂ ನಯ’’ನ್ತಿ ಅನಯೋಯೇವ.

ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ, ವಿನಾಸೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ;

ಅನಯೋ ನಯರೂಪೇನ, ಬುದ್ಧಿಮಾಗಮ್ಮ ತಿಟ್ಠತಿ.

೩೬. ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಧಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ. ಕಥಂ? ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಉದ್ದೇಸಾನುದ್ದೇಸಭೇದತೋ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಸರೂಪತೋ ಆಗತಾ ಪಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಉದ್ದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ. ಸಾಪಿ ದುವಿಧಾ ಸಪುಗ್ಗಲಾಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸಭೇದತೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಹ, ವಿನಾ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸಾ ಸಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸಾ. ಇತರಾ ಅಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸಾಪಿ ದುವಿಧಾ ದಸ್ಸಿತಾದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿಭೇದತೋ. ತತ್ಥ ಅದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿಕಾ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ. ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋವ ತತ್ಥ ದಸ್ಸಿತೋ, ನಾಪತ್ತಿ. ದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿಕಾ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ‘‘ಸತ್ತರಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸ’’ನ್ತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇನ, ತಥಾ ಅಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸಾಪಿ ದಸ್ಸಿತಾದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿತೋವ ದುವಿಧಾ. ತತ್ಥ ಅದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿಕಾ ನಾಮ ಸೇಖಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ಸೇಸಾ ದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿಕಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಾಪಿ ದುವಿಧಾ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾರಕನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾರಕಭೇದತೋ. ತತ್ಥ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾರಕಾ ನಾಮ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ಮುಸಾವಾದ ಓಮಸವಾದ ಪೇಸುಞ್ಞ ಭೂತಗಾಮ ಅಞ್ಞವಾದಕ ಉಜ್ಝಾಪನಕ ಗಣಭೋಜನ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನ ಸುರಾಮೇರಯ ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕ ಹಸಧಮ್ಮ ಅನಾದರಿಯ ತಲಘಾತಕಜತುಮಟ್ಠಕ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚದಸವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಸಾನಂ ಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸಾನಂ ವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾರಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅನುದ್ದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ಪದಭಾಜನನ್ತರಾಪತ್ತಿವಿನೀತವತ್ಥುಪಟಿಕ್ಖೇಪಪಞ್ಞತ್ತಿಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಿವಸೇನ ಛಬ್ಬಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಾಯಿತಂ ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೧) ಏವಮಾದಿಕಾ ಪದಭಾಜನಿಯೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸಮಾನಾಪತ್ತಿ ಪದಭಾಜನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ‘‘ನ ತ್ವೇವ ನಗ್ಗೇನ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕಾ (ಪಾರಾ. ೫೧೭) ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯನ್ತೇನ ದ್ವಾರಂ ಸಂವರಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೭೫) ಏವಮಾದಿಕಾ ವಿನೀತವತ್ಥುಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ‘‘ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೧೪) ಏವಮಾದಿಕಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ಖನ್ಧಕೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಚ್ಚಂ ವಾ ಗೀತಂ ವಾ ವಾದಿತಂ ವಾ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೮೩೪) ಇಮಿನಾ ವುತ್ತೇನ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಚ್ಚೇಯ್ಯ ವಾ ಗಾಯೇಯ್ಯ ವಾ ವಾದೇಯ್ಯ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ದಿಸ್ಸಮಾನಂ ಆಪತ್ತಿಜಾತಂ, ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ವಾ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ಛಬ್ಬಿಧಮ್ಪೇತಂ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉದ್ದೇಸಾರಹಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅನುದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪಞ್ಚಹಿ ಉದ್ದೇಸೇಹಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವಿಸಭಾಗತ್ತಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಬ್ಭಾಸಿತಾನಂ, ಸಭಾಗವತ್ಥುಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದ್ವಯಂ ಅಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಕತ್ತಾ, ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ನಾನಾವತ್ಥುಕಾಪತ್ತಿಕತ್ತಾ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವಿನೀತವತ್ಥುಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಞ್ಚ ಅದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿಕತ್ತಾ, ಅದಸ್ಸಿತವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಭೇದಾನುವತ್ತಕಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ, ಅದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾನನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ದುವಿಧಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ ಉದ್ದೇಸಾನುದ್ದೇಸಭೇದತೋ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸಮಾಸತೋ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಸಉದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏಕಚ್ಚೇ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ಕಿರ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಕತಿವಸ್ಸಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿಆದಿನಾ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ತೇಸು ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೋ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಹೇಮನ್ತಾನಂ ಪಠಮೇ ಮಾಸೇ ದುತಿಯೇ ಪಕ್ಖೇ ದಸಮೇ ದಿವಸೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಪೋರಿಸಾಯ ಛಾಯಾಯ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೇನ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಅಡ್ಢತೇರಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಸುದಿನ್ನಂ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತೋ’’ತಿ, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಕಸ್ಮಾ? –

ಯಸ್ಮಾ ದ್ವಾದಸಮಂ ವಸ್ಸಂ, ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಸಿ ಜಿನೋ;

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸುದ್ಧೋ ಸಙ್ಘೋತಿ, ನೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ತದಾ.

ಥೇರಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ, ಸಿಕ್ಖಾಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಚನಾ;

ತಸ್ಮಿಂ ಸಿದ್ಧಾತಿ ಸಿದ್ಧಾವ, ಗರುಕಾಪತ್ತಿ ನೋ ತದಾ.

ಓವಾದಪಾತಿಮೋಕ್ಖಞ್ಚ, ಕಿಂ ಸತ್ಥಾ ಚತುವಸ್ಸಿಕೋ;

ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ಕಿಮಾಣಞ್ಚ, ಸಮತ್ತಂ ಅನುಜಾನಿ ಸೋ.

ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಸಙ್ಘಭೇದಮಕಾಸಿ ಯಂ;

ದೇವದತ್ತೋ ತತೋ ಸಙ್ಘ-ಭೇದೋ ಪಚ್ಛಿಮಬೋಧಿಯಂ.

ಆರಾಧಯಿಂಸು ಮಂ ಪುಬ್ಬೇ, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಮುನಿಭಾಸಿತಂ;

ಸುತ್ತಮೇವ ಪಮಾಣಂ ನೋ, ಸೋವ ಕಾಲೋ ಅನಪ್ಪಕೋತಿ.

ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ, ತಂ ಸಕಲಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ನ ಕೇವಲಂ ಸಉದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಮತ್ತಂ, ತೇನ ಸಉದ್ದೇಸಾನುದ್ದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಭೇದಂ ಸಕಲಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಮ್ಪಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ, ತಥಾಪಿ ಏತಂ ವಿಸೇಸನಿಯಮನತೋ, ಅಚ್ಛನ್ದರಾಗಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಚ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ. ಛನ್ದರಾಗರತ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಸುಚಿಪಾನೇ ಪನ ಹತ್ಥಿನಿಯಾ ತಾಪಸಪಸ್ಸಾವಪಾನೇನ ವಾಲಕಾಬ್ಯೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಾಲಕಾಬ್ಯಸ್ಸ ವತ್ಥು ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ನಾಭಿಯಾ ಪರಾಮಸನೇನೇವ ಕಿರ. ರೂಪದಸ್ಸನೇ ಪನ ವೇಜ್ಜಕಾ ಆಹು –

‘‘ಥೀನಂ ಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಸುಕ್ಕಂ, ಕದಾಚಿ ಚಲಿತೋವರೇ;

ತಂ ಗಾಮಧಮ್ಮಕರಣಂ, ದ್ವಯಸಮಂ ಸಙ್ಗಮಿಯ;

ಗಬ್ಭಾದೀತಿ ಅಯಂ ನಯೋ, ಥೀನಂ ಪುರಿಸದಸ್ಸನಾಸೀತ್ಯೂಪನೇಯ್ಯ’’.

ತಥಾಪ್ಯಾಹು –

‘‘ಪುಪ್ಫಿಕೇ ಏಧಿಯ್ಯ ಸುದ್ಧೇ, ಪಸ್ಸಂ ನರಞ್ಚ ಇತ್ಥಿ ತಂ;

ಗಬ್ಭಞ್ಚ ನಯೇತ್ಯುತ್ತ-ಮಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಕಾಸೋ ಇತೀ’’ತಿ.

ರಾಜೋರೋಧೋ ವಿಯಾತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ತಥಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿರ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛಿ, ನ ತಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿಸಯೋ ಅಹೋಸಿ ತೇಸಂ ರೂಪಂ ವಿಯ. ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನೋ ತ್ವಂ ಆವುಸೋ ಸುದಿನ್ನ ಅನಭಿರತೋ’’ತಿ.

೩೯. ಕಲೀತಿ ಕೋಧೋ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಕಲಿಸಾಸನಂ, ಕಲಹೋ. ಗಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜನಪದಧಮ್ಮಂ ಜನಪದವಾಸೀನಂ ಸಿದ್ಧಿಂ. ಅತ್ತಾತಿ ಚಿತ್ತಂ, ಸರೀರಞ್ಚ. ಅಸುತ್ತನ್ತವಿನಿಬದ್ಧನ್ತಿ ವಿನಯಸುತ್ತೇ ಅನಾಗತಂ, ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಅನಾಗತಂ, ಪಾಳಿವಿನಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಸುಮಮಾಲನ್ತಿ ನಾನಾಗುಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ರತನದಾಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಭದ್ದಾಲಿ ವಿಯ. ಪದನಿರುತ್ತಿಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ನಾಮವೇವಚನಾನೇವ ‘‘ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ನಿರುತ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೧೩೧೫) ವಿಯ. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿರತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನಾಮ. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ನಾಮ ಚೇತನಾ. ಕುಸಲಪಕ್ಖೇಪಿ ಚೇತನಾಪರಿಯಾಯತೋ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಕವಜ್ಜಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾ ಹೋತಿ ಪಾಕಟಾದೀನವತೋ. ಪಞ್ಞತ್ತಿವಜ್ಜಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ಸಙ್ಘಫಾಸುತಾ ಹೋತಿ ಪಾಕಟಾನಿಸಂಸತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇನ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ನಿಗ್ಗಹೋ, ದುತಿಯೇನ ಪೇಸಲಾನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ. ಪಠಮೇನ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತೋ, ದುತಿಯೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ. ತಥಾ ಪಠಮೇನ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದೋ, ದುತಿಯೇನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವೋ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಭಬ್ಬಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸುದಿನ್ನೋ ತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ, ತೇನೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಪಠಮೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿ, ದುತಿಯೇನ ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಯತ್ಥ ಏಕನ್ತಾಕುಸಲಭಾವೇನ, ತಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುಭಾವಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜತೋ, ಯತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿಜಾನನೇ ಏವ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞದಾ, ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ ವಾಪಿ ಪಸಾದುಪ್ಪಾದಬುದ್ಧಿಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ಇತರಞ್ಚ ಸೇಖಿಯಂ, ಇದಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ನಾಮ. ವತ್ಥುನೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾಯಾಭಾವೇಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಕರಣೇ, ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣೇ ವಾ ಸತಿ ಯತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುರಾಪಾನಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ, ಆವಾಸಿಕ, ಗಮಿಕ, ಅನುಮೋದನ, ಭತ್ತಗ್ಗ, ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕ, ಆರಞ್ಞಕ, ಸೇನಾಸನ, ಜನ್ತಾಘರ, ವಚ್ಚಕುಟಿ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕ, ಉಪಜ್ಝಾಯ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕ, ಆಚರಿಯವತ್ತನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣನಯೇನ ಗಣಿಯಮಾನಾನಿ ಚುದ್ದಸ, ಏತಾನಿ ಪನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದ್ವೇಅಸೀತಿ ಮಹಾವತ್ತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸತ್ತಹಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಂವರೋ ಸಂವರವಿನಯೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿನಯೋ ಸಮಥವಿನಯತ್ಥಾಯ ಸಮಥವಿನಯೋ ಸಂವರವಿನಯತ್ಥಾಯ ಸಂವರವಿನಯೋ ಪಹಾನವಿನಯತ್ಥಾಯಾತಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು, ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸೂತಿ ಏಕಮಿವ ವುತ್ತಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯ ಸತಿ ಸಙ್ಘಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪನತ್ಥಂ. ಪಕರೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತೇ ತೇ ಪಯೋಜನವಿಸೇಸಸಙ್ಖಾತಾ ಅತ್ಥವಸಾತಿ ಅತ್ಥವಸಂ ‘‘ಪಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದಸಸು ಪದೇಸು ಏಕೇಕಂ ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಯೋಜನಾಯ ಪದಸತಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ವಸೇನ ಅತ್ಥಸತಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಧಮ್ಮಸತಂ ಅತ್ಥಜೋತಿಕಾನಂ ನಿರುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ನಿರುತ್ತಿಸತಂ, ಧಮ್ಮಭೂತಾನಂ ನಿರುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ನಿರುತ್ತಿಸತನ್ತಿ ದ್ವೇ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ, ಅತ್ಥಸತೇ ಞಾಣಸತಂ, ಧಮ್ಮಸತೇ ಞಾಣಸತಂ ದ್ವೀಸು ನಿರುತ್ತಿಸತೇಸು ದ್ವೇ ಞಾಣಸತಾನೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾತಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಟ್ಠುಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅತ್ಥಪದಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾ. ಧಮ್ಮಪದಾನೀತಿ ಪಾಳೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕಿರ.

ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏವಂ ಬಹುಲನಯೇನ ಲದ್ಧನಾಮಕಂ ಸಕಸಮ್ಪಯೋಗೇನ, ಪರಸಮ್ಪಯೋಗೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಕಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪರಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪರನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಕಮಗ್ಗೇ ಏವ ಪವೇಸಪವಿಟ್ಠಠಿತುದ್ಧರಣೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಂ ಪಟಿಸಾದಿಯನವಸೇನ ಸೇವೇಯ್ಯ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪವೇಸಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಏಕಂ ವಾ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘ಸೋ ಚೇ ಪವೇಸನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಪವಿಟ್ಠಂ, ಠಿತಂ, ಉದ್ಧರಣಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’ತಿಆದೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೯) ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮತೇನ ಚತೂಸುಪಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತೇಯೇವ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಆಪಜ್ಜತು ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ತಬ್ಭಾಗಿಯಾ’’ತಿ, ‘‘ಅತ್ತನೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಹಟ್ಠಕಾಲೇ ಮೇಥುನಾದಿಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಂ ಏಕಮನೇಕಂ ವಾ ಪಟಿಕರಿತ್ವಾವ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಸ್ಮಾ ನಿರಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಗಹಟ್ಠಕಾಲೇ ಸಾಪತ್ತಿಕೋವಾತಿ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥೇವ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಂ. ವುಟ್ಠಾನದೇಸನಾಹಿ ಪನ ಅಸುಜ್ಝನತೋ ‘ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ಗಣನಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಪದಭಾಜನೇ ‘ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’ತಿ ವಚನೇನಾಯಮತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋ’’ತಿ ಯುತ್ತಿಞ್ಚ ವದನ್ತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಮಾತಿಕಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಅನವಸೇಸವಚನಮ್ಪಿ ನ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಭಿಕ್ಖುಗಣನಞ್ಚ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅನವಸೇಸವಚನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಪವೇಸೇವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಪವಿಟ್ಠಾದೀಸು, ತಮೇವೇಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಮಾತಿಕಾಯಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸವಚನಂ ತೇನ ಸರೀರಬನ್ಧನೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಭಬ್ಬಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಭಾಜನೇ ವಚನಂ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಅಸಂವಾಸಸ್ಸ ಸತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಸೋ ಸಂವಾಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತೋಪಿ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ, ತಞ್ಚೇ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿ ಸಮಾನೋ ಅನೋಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಓಮಸವಾದೇನ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೯). ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ತದಭಾವತೋ ಸಿದ್ಧೋ ಸೋ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ತೇನ ಪದಸೋಧಮ್ಮಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಞ್ಚ ನ ಜನೇತಿ, ಭಿಕ್ಖುಪೇಸುಞ್ಞಾದಿಞ್ಚ ಜನೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಸು ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸತೋ ವುಟ್ಠಾನವಿಧಿವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ…ಪೇ… ಆಪನ್ನಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೭೯) ಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯನ್ತರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೭೯) ಆಪತ್ತಿನಾಮಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಕತಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸೇ ದಸ್ಸಿತಾದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿದುಕಂ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸೇಸು ಸೇಖಿಯೇಸು ಆಪತ್ತಿಯಾ ದಸ್ಸನಕಾರಣಂ ಸೇಖಿಯಾನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ವುತ್ತಂ. ತದಭಾವತೋ ಇತರೇಸು ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನಂ ಕತಂ. ಅಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸೇಸುಪಿ ದಸ್ಸಿತಾದಸ್ಸಿತಾಪತ್ತಿದುಕಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ ಹೋತೀತಿ.

ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦-೧. ದುತಿಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ‘‘ಇಧ ಮಲ್ಲಾ ಯುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ ಪಚುರಪಟಿಸೇವನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ, ನೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಾ’’ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣತ್ಥಮ್ಪಿ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅತ್ತನೋ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೇನ ವಾ ಲೇಸಓಡ್ಡನತ್ಥಾಯ ವಾ ಏವಮಾಹ. ಪರಿಪುಣ್ಣತ್ಥತಂಯೇವ ನಿಯಮೇತುಂ ‘‘ನನು ಆವುಸೋ ತಥೇವ ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥು ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅವಿಸೇಸತ್ತಾ, ತಥಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥು. ವಿಚಾರಣಾ ಪನೇತ್ಥ ತತಿಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ನನು, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ ನ ಕೇವಲಂ ಸಉದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಸಿದ್ಧಂ, ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾದೀಸುಪಿ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಅನುದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದೇನಪಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಯದಿ ಸಉದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಾವಸೇಸನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ, ಇಮಿನಾ ಅನುದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದೇನಾಪಿ ಕಿಂ ನ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತದೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಮೇವ ಲೇಸತ್ಥಿಕಾನಂ ಅಲೇಸೋಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಆಮೇಡಿತತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಅಞ್ಞವಾದಕೇ ವಿಹೇಸಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾಚಿ. ೧೦೧) ವಿಯ ವತ್ಥುದ್ವಯೇನ ಆಪತ್ತಿದ್ವಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚಾಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ ಅಞ್ಞೇನಾಪಿ ವಚನೇನ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತೋ, ಸುಪರಿಬ್ಯತ್ತಕರಣತ್ಥೇನ ದಳ್ಹತರೋ ಕತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತಿಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧೋ.

ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಗಣ್ಠಿಪದನಯೋ ತಾವ ಪಠಮಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ಸುರಾಪಾನಾದಿಅಚಿತ್ತಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚಿತ್ತಕೇಸು ಪನ ಯಂ ಏಕನ್ತಮಕುಸಲೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಞ್ಚ. ಉಭಯಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ನಾಮ. ಸುರಾಪಾನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ‘‘ಸುರಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿವನೇ ಅಕುಸಲಮೇವ, ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಗನ್ಧವಣ್ಣಕತ್ಥಾಯ ಲೇಪನೇ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಲೇಪನೇ ಅದೋಸತ್ತಾ ‘‘ಅವಿಚಾರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸ್ಸಾಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಇಮಂ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ವಜಿರಬುದ್ಧಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಧ ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಚ ಅಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಚ ವಿಚಾರಣಾ ವತ್ಥುವಿಜಾನನೇಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿಜಾನನೇ. ಯದಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿಜಾನನೇ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಲೋಕವಜ್ಜಾನೇವ ಸಿಯುಂ, ನ ಚ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಲೋಕವಜ್ಜಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ಥುವಿಜಾನನೇಯೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ, ಇದಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸೇಖಿಯೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತಿಜಾನನಮೇವ ಪಮಾಣಂ, ನ ವತ್ಥುಮತ್ತಜಾನನನ್ತಿ, ಯಂ ಪನ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಸುತ್ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ಕೋಚಿ ಸುರಂ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಅನ್ತೋ ಚೇ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ, ತತ್ಥ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಧಕ್ಖಕಂ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಪರಸ್ಸ ಆಮಸನಾದಿಕಾಲೇ ಕಾಯಂ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಸಾದಿಯನ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ ‘ಕಿರಿಯಾವ ಹೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಿರಿಯಸಮ್ಭವತೋ, ತಥಾ ಅಯಮ್ಪಿ ತದಾ ಕಿರಿಯಾವ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ಸುವಿಚಾರಿತಂ ಅನೇಕನ್ತಾಕುಸಲಭಾವಸಾಧನತೋ. ಸುರಾಪಾನಾಪತ್ತಿಯಾ ಏಕನ್ತಾಕುಸಲತಾ ಪನ ಮಜ್ಜಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಸಕಿಂ ಪಯೋಗೇನ ಪಿವತೋ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಸೇನ ಆಪತ್ತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಸಚಿತ್ತಕಾಚಿತ್ತಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಚ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸುರಾಪಾನಾದಿ ಲೋಕವಜ್ಜನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ಹಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಅಚಿತ್ತಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ನ ಹಿ ಏಕಂಸತೋ ಸಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇತಿ ವಿಸೇಸನೇ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ, ವತ್ಥುಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವಾ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ‘‘ಸೇಸಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಮಾನೇ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ, ಸುಪಿನನ್ತೇ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ ಸುಪಿನನ್ತೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಛಾಯಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಭಾವೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪನ ವಚನಂ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಸಿಥಿಲಕರಣಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ ಚ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಬಾಹಿರನಿದಾನಕಥಾಧಿಕಾರೇ ‘‘ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಸಿಥಿಲಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಾತಿ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ, ತಂ ಸುವುತ್ತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೪೩-೪. ವಜ್ಜೀಸು ಜನಪದೇಸು ವಸನ್ತಾ ವಜ್ಜಿನೋ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಪುತ್ತಾ. ಯಾವದತ್ಥನ್ತಿ ಯಾವತಾ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂಅನಾವಿಕತ್ವಾ’’ತಿ, ತಂ ಕಾಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇ, ತದೇಕಟ್ಠೇ ಚ ದುಬ್ಬಲ್ಯಾವಿಕರಣೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸತಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ತಥಾಪಿ ಇದಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ, ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೫೯), ಆಳವಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕುಟಿಯೋ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಯೋ (ಪಾರಾ. ೩೪೨), ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಾನಿ ಛಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಂ ಸಿಕ್ಖಮಾನಂ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೦೭೭), ಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಮತಂ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ. ೧೦೮೪) ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಕಪ್ಪನಂ ವಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಯದಭಾವಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಪಮಾಣಂ ವಾ ನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಯದಭಾವಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಯೋತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಉಲ್ಲುಮ್ಪತು ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೭೧, ೧೨೬) ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಮೇಥುನೋ ಧಮ್ಮೋ ನ ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬೋ, ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೨೯) ಚ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ಅಸ್ಸಮಣಾದಿಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತುಕಾಮೇನ ನನು ಪಠಮಂ ಅಜ್ಝುಪಗತಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಬ್ಬಾ, ತತ್ಥ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ವಾ ಆವಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತೇ ಪನ ‘‘ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿಂಸೂ’’ತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಓಕಾಸಕರಣತ್ಥಂ ವಾ ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸೋ ಆಗತೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಇತರೇಸುಪಿ ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ ಯೋ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಂ ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿಯತಿ, ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಂ ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ, ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ವಾ ಉಲ್ಲಪತಿ, ಸೋ ಆಗತೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹಿ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಸಿಥಿಲಕಮ್ಮಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಾ. ಸಾ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಾ ವಾ ಆಪತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ನಿಯಮದಸ್ಸನಪ್ಪಯೋಜನಾತಿಲಕ್ಖಣಾನುಪಞ್ಞತ್ತಿಕತ್ತಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಅನ್ತೇ ಅವತ್ವಾ ಆದಿಮ್ಹಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೯೧) ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ. ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಪನೇತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ –

‘‘ನಿದಾನಾ ಮಾತಿಕಾಭೇದೋ, ವಿಭಙ್ಗೋ ತಂನಿಯಾಮಕೋ;

ತತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭೇದೋ, ಅನಾಪತ್ತಿ ತದಞ್ಞಥಾ’’ತಿ. –

ಅಯಂ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸುದಿನ್ನವತ್ಥು ಮಕ್ಕಟಿವತ್ಥು ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥು ಚಾತಿ ತಿಪ್ಪಭೇದಂ ವತ್ಥು ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ನಾಮ, ತತೋ ನಿದಾನಾ ‘‘ಯೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ…ಪೇ… ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಾತಿಕಾಯ ಭೇದೋ ಜಾತೋ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಚನೇನ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ನೋ ಪುರಿಸೇ ನೋ ಪಣ್ಡಕೇ ನೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೇ ಚಾ’’ತಿ ಮಕ್ಕಟಿಪಾರಾಜಿಕೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಲೇಸಂ ಓಡ್ಡೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಲೇಸೋಕಾಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಮಕ್ಕಟಿವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಾ ನಿದಾನಾ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಪೀ’’ತಿ ಮಾತಿಕಾವಚನಭೇದೋ ನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಏವ ಮೇಥುನಸಿದ್ಧಿದಸ್ಸನತೋ ಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿಭಙ್ಗೋ ತಂನಿಯಾಮಕೋ ತಸ್ಸಾ ಮಾತಿಕಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥನಿಯಾಮಕೋ ವಿಭಙ್ಗೋ. ವಿಭಙ್ಗೇ ಹಿ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ. ತಯೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾ. ತಯೋ ಪಣ್ಡಕಾ. ತಯೋ ಪುರಿಸಾ. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ…ಪೇ… ತಿರಚ್ಛಾನಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೬) ನಯೇನ ಸಬ್ಬಲೇಸೋಕಾಸಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ನಿಯಮೋ ಕತೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಯದಿ ಏವಂ ಸಾಧಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ವಾ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ವಾ ನ ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ತದವಚನೇನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠಿತಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ನಾಹಂ ಉಪಸಮ್ಪದಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಸಿಕ್ಖಾಪಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಹೋಮೀ’’ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ತಥಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚಾನಿಟ್ಠಂ. ಇದಂ ಅಪರಂ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಾಧಾರಣಾನೇವ, ನಾಸಾಧಾರಣಾನೀ’’ತಿ. ಅಪಿಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂಯೇವ ಉಪಜ್ಝ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ. ೬೯) ವುತ್ತಂ, ಅಪಿಚ ಯೋ ತಥಾ ಲೇಸಂ ಓಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ವಿಯ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ತೇ ಹಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವೇ ಸತಿ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಪನ್ನಾ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕೇಚಿ ಭಿಕ್ಖುಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕೇಚಿ ವಿಬ್ಭನ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭೇದೋತಿ ತತೋ ವಿಭಙ್ಗತೋ ‘‘ಅಕ್ಖಾಯಿತೇ ಸರೀರೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಾಯಿತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭೇದೋ ಹೋತಿ. ಅನಾಪತ್ತಿ ತದಞ್ಞಥಾತಿ ತತೋ ಏವ ವಿಭಙ್ಗತೋ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ತತೋ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಭೇದೋವ ಹೋತಿ. ‘‘ಸಾದಿಯತಿ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ನ ಸಾದಿಯತಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ಅಸತಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಮಾಸತೋ ಗಾಥಾತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪನ –

‘‘ನಿದಾನಮಾತಿಕಾಭೇದೋ, ವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಪಯೋಜನಂ;

ಅನಾಪತ್ತಿಪಕಾರೋ ಚ, ಪಠಮೋ ನಿಪ್ಪಯೋಜನೋ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತಬ್ಬೋ. ಕಥಂ? ಭಗವತಾ ಪನ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪಿತಂ, ತಸ್ಸ ಆಕಾರಸ್ಸ ಸಮತ್ಥಂ ವಾ ಅಸಮತ್ಥಂ ವಾತಿ ದುವಿಧಂ ನಿದಾನಂ, ಅಯಂ ನಿದಾನಭೇದೋ. ಮಾತಿಕಾಪಿ ನಿದಾನಾಪೇಕ್ಖಾ ನಿದಾನಾನಪೇಕ್ಖಾತಿ ದುವಿಧಾ. ತತ್ಥ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ನಿದಾನಾಪೇಕ್ಖಾನಿ. ನ ಹಿ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅಸನ್ತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಮುಸಾವಾದಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಭಾಸಿಂಸು. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿ ತೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗಿಹೀನಂ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿಂಸು, ನ ಚ ತಾವತಾ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ತೇನ ಲೇಸೇನ ಭಗವಾ ತಂ ವತ್ಥುಂ ನಿದಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿದಾನಾಪೇಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿದಾನಾಪೇಕ್ಖಾನಿ ಞತ್ವಾ ತಬ್ಬಿಪರೀತಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ನಿದಾನಾನಪೇಕ್ಖಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಅಯಂ ಮಾತಿಕಾಭೇದೋ.

ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಮೂಲಾಪತ್ತಿಪ್ಪಹೋನಕವತ್ಥುಪಯೋಗಚಿತ್ತನಿಯಾಮದಸ್ಸನವಸೇನ ಮಾತಿಕಾಯ ವಿಭಜನಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಹೋನಕತಾಯ ವಾ ತದಞ್ಞತರವೇಕಲ್ಲತಾಯ ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಅಸತಿ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತಯೋ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಾತಿಕಾಯ ವಿಭಜನಂ ವಿಭಙ್ಗೋ ಆರಭೀಯತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅಜ್ಝುಪಗತೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಭಿನ್ನಪಟಧರೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥದೀಪನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ವಾ, ‘‘ಸಮಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸಮ್ಭವಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನದೀಪನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ವಾ, ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾನನ್ತರೇನಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸಿದ್ಧಿದೀಪನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ವಾ, ‘‘ಭದ್ರೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಾರೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೇಕ್ಖೋ ಭಿಕ್ಖು, ಅಸೇಕ್ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಕರಣೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಭಿಕ್ಖುದೀಪನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ವಾ ವಿಭಙ್ಗೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತೋ ಸಬ್ಬಸಾಮಞ್ಞಪದತ್ತಾ, ತಥಾ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ಸದ್ವಾರವಸೇನ, ಅಧಿಕರಣದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಚ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತೋ ಇತರತ್ಥ ತದಭಾವತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋತಿಆದಿ ವತ್ಥುನಿಯಮದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ, ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿಆದಿ ಪಯೋಗನಿಯಮದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಿತೇತಿಆದಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ, ಸಾದಿಯತಿ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ನ ಸಾದಿಯತಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿಆದಿ ವತ್ಥುಪಯೋಗನಿಯಮೇ ಸತಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮಭಾವಾಭಾವವಸೇನ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪವತ್ತೋ, ಮತಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಾಯಿತಂ ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾತಿಆದಿ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೋನಕತಾಯ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪವತ್ತೋ, ನ ಸಾದಿಯತಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮವೇಕಲ್ಯೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪವತ್ತೋತಿ. ಏವಂ ಇತರೇಸುಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಯಥಾಸಮ್ಭವನಯೋ ಅಯನ್ತಿ ಪಯೋಜನೋ ವಿಭಙ್ಗೋ.

ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ ಪನ ಮೂಲಾಪತ್ತಿತೋ, ತದಞ್ಞೇಕದೇಸತೋ, ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿತೋ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿದೀಪನವಸೇನ ತಿವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಯೋ ಪಠಮೋ, ಸೋ ವಿಭಙ್ಗೋ ವಿಯ ತಯೋ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಪವತ್ತೋ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಮಾತಿಕಾಪದಾನಂ ಸಾತ್ಥಕನಿರತ್ಥಕಾನಂ ತದಞ್ಞಥಾ ಉದ್ಧರಣಾನುದ್ಧರಣವಸೇನ ಸಪ್ಪಯೋಜನನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ, ತದಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಹೋನಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ಥಞ್ಚಾತಿ. ಕಥಂ? ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೨) ಏತಾನಿ ಕೇವಲಂ ವತ್ಥುಮತ್ತದೀಪನಪದಾನೀತಿ ನಿರತ್ಥಕಾನಿ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಏಳಕಲೋಮೇ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತದಞ್ಞಥಾ ಅನುದ್ಧರಣೇನ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ, ಯದಿದಂ ಮಾತಿಕಾಯಂ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ಇದಂ ಸಾತ್ಥಕಂ. ತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಯೋಜನಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಜಾನನಸಾದಿಯನಭಾವೇನ ಆಪತ್ತಿ, ಅಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಯಂ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿತಾ ಗರುಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ಅವಹರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪೇತತಿರಚ್ಛಾನಗತಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಹೋನಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ಥಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಪೇತಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ’’ತಿಆದಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ. ಅನಾಪತ್ತಿ ಇಮಂ ಜಾನ, ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ಆಹರ, ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ಇಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀತಿ ಭಣತೀತಿಆದಿ ಪನ ತದಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ನಿದಾನಮಾತಿಕಾಭೇದೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ.

ಏತ್ಥ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ತಾವ ಪಠಮಬೋಧಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಚ ರತ್ತಞ್ಞುಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾ. ದುತಿಯಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಸೋ ಹಾಯಸ್ಮಾ ಮಕ್ಕಟಿಪಾರಾಜಿಕೋ ಯಥಾ ಮಾತುಗಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥೀ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಥಾ ಇಧಾಪೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ, ನೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತಿಯಾನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಲಾಭಗ್ಗಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ತೇ ಹಿ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಲಾಭಗ್ಗಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ವರಸಯನೇಸು ಸಯಿತ್ವಾ ತತಿಯಾನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವತ್ಥುಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ, ತೇ ಚ ವೇಪುಲ್ಲಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸಯಞ್ಚ ವೇಪುಲ್ಲಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ ‘‘ವೇಪುಲ್ಲಮಹತ್ತಮ್ಪೇತ್ಥ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ಉಪಾದಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ತಂ ಕಾಲಂ ಪತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಪನಾತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಪದಂ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತಸ್ಸ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗನಿಯಮಪದಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನವಚನಂ. ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾಮಕೋ ಯಾ ಭಗವತಾ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾ ವಿಹಿತಾ, ‘‘ಏತ್ಥ ಸಹ ಜೀವನ್ತೀ’’ತಿ ಯೋ ಚ ಆಜೀವೋ ವುತ್ತೋ, ತಂ ಉಭಯಂ ಸಮಾಪನ್ನೋವ ಹೋತಿ. ಕದಾ ಪನ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ? ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಮೇವ ತದುಭಯಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ತದಜ್ಝುಪಗತತ್ತಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಹ ಜೀವನ್ತೀತಿ ಯಾವ ಸಿಕ್ಖಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಭಾವಞ್ಚ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾಪನ್ನೋ ಸಾಜೀವಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿಬಹುಲೋ ವಾ ಏಕಚ್ಚಂ ಸಾವಸೇಸಂ ಸಾಜೀವಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನ ಚತುಕ್ಕಂ ಲಬ್ಭತಿ ಅತ್ಥಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾಪನ್ನೋ ಸೀಲಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ನ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಅಚಿತ್ತಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ, ಅತ್ಥಿ ನ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾಪನ್ನೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿಬಹುಲೋ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ನಿರಾಪತ್ತಿಕೋ, ಅತ್ಥಿ ನ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾಪನ್ನೋ ನ ಚ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಅನವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ಅತ್ಥಿ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾಪನ್ನೋ ಚ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಚ ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ, ಅಯಮೇವ ಚತುತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಸಿಯಾ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಅನುಕ್ಕಟ್ಠಂ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತೋತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ತತ್ರ ಯಾಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿವಚನವಿರೋಧತೋ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಗ್ಗಹಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಸತಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಮಾಪನ್ನೋ ಹಿ ಸಬ್ಬುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿ.

‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪರತೋ ವಚನಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವ ವುತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತುಂ ಭಬ್ಬೋ, ತಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಏವ ಹಿ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತೋ ಸಾಜೀವೋ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಮೇವ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನೇತರಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಂ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತತ್ರ ಯಾಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಸಾಜೀವೋ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಇತಿ ಸಾಜೀವವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ಸಿಕ್ಖಾಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಮೇವ ವಿಭಙ್ಗೇ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖತಿ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಏಕಮೇವಿದಂ ಅತ್ಥಪದನ್ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ತಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದೂಪಗಮನನ್ತರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಿಕ್ಖನಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೋ ಏವಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋ, ತಾದಿಸಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಾಜೀವಸಙ್ಖಾತಮೇವ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಿನ್ತು ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚ ನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾರಹೋತಿ ತೇನ ತದನುಸಾರೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ.

ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ, ಸೋ ದಾನಿ ವುಚ್ಚತಿ – ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಇದಮೇವ ಭಿಕ್ಖುಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಧಾರಣಂ, ಯದಿದಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಖೀಣಾಸವೋಪಿ ಸಾವಕೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅಚಿತ್ತಕಂ, ತಥಾ ಸೇಕ್ಖೋ. ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪನ ಸಚಿತ್ತಕಮ್ಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾಮಞ್ಞಮಿದಂ ಭಿಕ್ಖುಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾಪನ್ನೋ, ಕೇವಲಂ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಚ ಉಭಯಸಮಾಪನ್ನೋ ಚಾತಿ ಸರೂಪೇಕದೇಸೇಕಸೇಸನಯೇನ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಆಪನ್ನೋ’’ತ್ವೇವ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಗ್ಗಹಣೇನ ಅನುಕ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಗಹಣಸಿದ್ಧಿತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋವ ವುತ್ತೋ. ತಮೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖತಿ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅವಚನೇ ಪರಿಹಾರಂ ವತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಅಸಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾಪನ್ನೋತಿಪಿ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಚ ವತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ತಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಯಞ್ಚ ಸಾಜೀವಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ತತ್ಥ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾಯ ಏವ ಗಹಣಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕತ್ತಾ, ಸೀಲಾಧಿಕಾರತೋ ಚ ವಿನಯಸ್ಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಾದಿಯನ್ತೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖನ್ತೋ ಸೀಲಸಙ್ಖಾತಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತೀತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ತಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ. ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಸೇವಿತಮೇಥುನಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ನ ಸಮೂಹನತಿ ನಾಮ. ನ ಹಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಸೇವಿ, ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಮಾಸತೋ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾನ್ನೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವುತ್ತಂ.

ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ವಿಸೇಸವಚನೇನ ಪಯೋಜನಂ, ನನು ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ…ಪೇ… ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಯೋ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಾದಿಕೋ ಕೇವಲೇನ ಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತೇನ, ಪಟಿಞ್ಞಾಮತ್ತೇನ ವಾ ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ಥಿ. ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಚ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ. ಯೋ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ತಸ್ಸ ಚ, ಯೋ ವಾ ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕತ್ತಾ ಪಣ್ಡಕಭಾವೂಪಗಮನೇನ ನ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ತಸ್ಸ ಚ ತದುಭಯಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ಪಣ್ಡಕಭಾವಪಕ್ಖೇ ಚ ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ನ ವತ್ಥೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ವತ್ಥೂತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಣ್ಡಕಭಾವಪಕ್ಖೇ ಪಣ್ಡಕತ್ತಾ ನ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸೋ ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಭಾವೇನ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಮುಖೇನ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಗ್ಗಹಣಾದಯೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಕುತೋ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಪಣ್ಡಕಪಕ್ಖಂ ಅಲಭಮಾನಸ್ಸೇವ ಪರತೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ಲಭನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅರೂಪಸತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಭವಙ್ಗವಿಚ್ಛೇದೇ ಸತಿಪಿ ಅಮರಣಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡಕಭಾವಪಕ್ಖೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ. ಸಂವಾಸಂ ವಾ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ನ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಯ. ನ ಚ ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಕಂ ಜನೇತಿ. ಗಣಪೂರಕೋ ಪನ ನ ಹೋತಿ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ವಿಯ, ನ ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಕ್ಖೇ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ತತೋ ವಿಸೇಸೋ. ಕಿಮಯಂ ಸಹೇತುಕೋ, ಉದಾಹು ಅಹೇತುಕೋತಿ? ನ ಅಹೇತುಕೋ. ಯತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ತಸ್ಸ ಅಪಣ್ಡಕಪಕ್ಖೇ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಸಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ. ಪಣ್ಡಕಭಾವಪಕ್ಖೇಪಿ ಕಿಸ್ಸ ನಾನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಚೇ? ಪಣ್ಡಕಭೂತತ್ತಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಪಣ್ಡಕಸ್ಸ ವಿಯ.

ಅಪಿಚ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ತತ್ಥ ಚ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಯಥಾವುತ್ತಾನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ತಥಾ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿಯೇಯ್ಯ (ಪಾರಾ. ೮೯), ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೀವರಂ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ, ಛೇದನಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೫೪೮) ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಪೀತಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ‘‘ಪಗೇವ ಪಣ್ಡಕೇ ಪುರಿಸೇ ವಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅಯಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಮಾತಿಕಾಯ ತಾವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೫. ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಸನತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪಞ್ಚಹುಪಾಲಿ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೪೨) ಏವಮಾದಿತೋ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನತೋ ಸುತ್ತಂ, ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಞ್ಚ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಉಗ್ಗಹೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನತೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ. ಭಾರುಕಚ್ಛಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ಏವಮಾಹ – ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೭೮) ಏವಮಾದಿತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನತೋ ಏವ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ. ತಾಯ ಹಿ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಾ ಥೇರೋ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ. ಅಪಿ ಚ ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ…ಪೇ… ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೪೩). ತತ್ಥ ಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮ ಸುತ್ತಂ. ಸೇಸತ್ತಯಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮ. ತೇನಾಯಂ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಞ್ಹಿ ವಿನಯಂ, ಮಹಾಥೇರಾ’’ತಿ ಗಾಥಾ ಸುವುತ್ತಾ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೇನ. ಆಹಚ್ಚಪದೇನಾತಿ ಅಟ್ಠ ವಣ್ಣಟ್ಠಾನಾನಿ ಆಹಚ್ಚ ವುತ್ತೇನ ಪದನಿಕಾಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಉದಾಹಟೇನ ಕಣ್ಠೋಕ್ಕನ್ತೇನ ಪದಸಮೂಹೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ರಸೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತಸ್ಸ ರಸೇನ, ತತೋ ಉದ್ಧಟೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತ್ತಚ್ಛಾಯಾ ವಿಯ ಹಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ಆಚರಿಯವಾದೋ ‘‘ಆಚರಿಯವಂಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಆಭತೋವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಕಾರಣೋಪಪತ್ತಿಸಿದ್ಧೋ ಉಹಾಪೋಹನಯಪ್ಪವತ್ತೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾದಿಪಮಾಣಪತಿರೂಪಕೋ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅತ್ತನೋಮತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ.

ಪರಿವಾರಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ಇಧ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಾಪದೇಸನಯಸಿದ್ಧಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅನುಞ್ಞಾತಾನನುಞ್ಞಾತಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಠಾನಂ ಓಕಾಸೋ ಪದೇಸೋತಿ ಕಾರಣವೇವಚನಾನಿ ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಅನವಕಾಸೋ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ. ೪೩) ಸಾಸನತೋ, ‘‘ನಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅಸನ್ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅಸನ್ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಪನ ಪದೇಸೋ’’ತಿ ಚ ಲೋಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಪದೇಸಾತಿ ಮಹಾಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾರಣಂ ನಾಮ ಞಾಪಕೋ ಹೇತು ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಪನ ತೇಸಂ ಮಹಾವಿಸಯತ್ತಾ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ವಿಯ. ತೇ ದುವಿಧಾ ವಿನಯಮಹಾಪದೇಸಾ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಮಹಾಪದೇಸಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ವಿನಯಮಹಾಪದೇಸಾ ವಿನಯೇ ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇತರೇ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ, ತೇನೇವ ಪರಿವಾರೇ ಅನುಯೋಗವತ್ತೇ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೪೨) ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಅವಸೇಸಪಿಟಕದ್ವಯಂ. ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇ. ತತ್ಥ ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಾನುಲೋಮಞ್ಚೇವ ಜಾನಾತಿ, ನ ವಿನಯಂ ವಿನಯಾನುಲೋಮಞ್ಚ, ಸೋ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವಿನಯಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಕರೋತಿ, ಇತರೋ ‘‘ವಿನಯಂ ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಉಭಯಂ ಜಾನನ್ತೋ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ಮುಖಮತ್ತಂ – ತತ್ಥ ಪಠಮೋ ‘‘ಸೋ ಚೇ ಪವೇಸನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಪವಿಟ್ಠಂ, ಠಿತಂ, ಉದ್ಧರಣಂ ಸಾದಿಯತಿ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಸಾದಿಯತಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಹಾಯಸ್ಮಾ ಸುಖವೇದನೀಯಸ್ಸ ಉಪಾದಿನ್ನಫೋಟ್ಠಬ್ಬಸ್ಸ, ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಚ ಸಮಾಯೋಗೇ ಸತಿ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತೋ ಕಾಯಿಕಸುಖವೇದನುಪ್ಪತ್ತಿಮತ್ತೇನ ಸಾದಿಯತಿ ನಾಮಾತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ಯಸ್ಸ ಸನ್ಥತತ್ತಾ ವಾ ಯೋನಿದೋಸವಸೇನ ವಾ ದುಕ್ಖಾ ಅಸಾತಾ ವೇದನಾ, ವಾತೋಪಹಟಗತ್ತತಾಯ ವಾ ನೇವ ಕಾಯಿಕವೇದನಾ, ತಸ್ಸ ಜಾನತೋ ಅಜಾನತೋಪಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೭೬) ಸುತ್ತನ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ಯದಿ ಮೋಚನರಾಗೇನ ಉಪಕ್ಕಮತೋ ಮುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಪಗೇವ ಮೇಥುನರಾಗೇನಾತಿ ದುಕ್ಕಟಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ವಿನಯಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಇತರೋ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಜಾನತೋ ಜಾನನೇನೇವ ಸುಖವೇದನಾ ಹೋತು ವಾ ಮಾ ವಾ ಸಾದಿಯನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಪಿ ಜಾನತೋ ಅನಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ, ಅನವಜ್ಜಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ಕರೋತೀತಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಉಭಯಂ ಪನ ಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಿತೇತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭) ವಚನತೋ ಸೇವನಚಿತ್ತಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೇನ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ಅಭಾವೇನ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ರಕ್ಖತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಸಪ್ಪಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಪಾಳಿತೋ ವಿನಿಮುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ಪಾಳಿವಿನಿಮುತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋ, ನಯತೋ, ಅನುಲೋಮತೋ ಚ ಪಾಳಿಓಕ್ಕನ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಅನುಪವಿಟ್ಠವಿನಿಚ್ಛಯವಸೇನ ಪವತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಭಗವಾ ಕೇವಲಂ ‘‘ತೇಸಂ ಮತಂ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಮಮ ವಚನಂ ವಿಯ ಪಮಾಣಂ ಕರೋತೂ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ಏವಮಾಹ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೬), ತೇನೇತಂ ಸಿದ್ಧಂ ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಭಗವತಾ, ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಅತಿರೇಕತ್ಥದೀಪನಂ, ಪಗೇವಾನುಞ್ಞಾತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಊನಾತಿರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಆಚರಿಯಕುಲೇಸು ವಿವಾದೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ. ಕಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘೋ ನ ಸಮೂಹನೀತಿ? ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಪ್ಪಸಙ್ಗದಸ್ಸನತೋ. ಭಗವತಾ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೇಹಿ ಅವಿವದಮಾನೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚ ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ಚ ಅಞ್ಞವಾದದಸ್ಸನತೋ ವಿವದಮಾನೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಜಾತಂ, ತದಭಾವತ್ತಮ್ಪಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಅವಿವದಮಾನೇಹೇವ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅಪಿಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ ಪಾಕಟಕರಣತ್ಥಂ ಆರಮ್ಭೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಸೂ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪಿಟಕತ್ತಯಸ್ಸಪಿ ಸಾಧಾರಣಾ ಏಸಾ ಕಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ‘‘ಅಥ ಪನಾಯಂ ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವಿನಯಸ್ಸೇವ. ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸಂ. ‘‘ಸುತ್ತಾದಿಚತುಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ತೇನ ಅವಿರುದ್ಧಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಯುತ್ತಂ, ‘‘ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರಂ. ಸುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ. ಪಾಕತಿಕೇ ಪನ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ತಮತ್ಥಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರವಾದೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಯವಿಜಾನನಕೋ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯಿಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರವಾದೀ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಕಥಂ? ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದಕದನ್ತಪೋನಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೬೬) ಸುತ್ತಂ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ತದನುಲೋಮತೋ ನಾಳಿಕೇರಫಲಸ್ಸ ಉದಕಮ್ಪಿ ಉದಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಪರವಾದೀ ಚ.

‘‘ನಾಳಿಕೇರಸ್ಸ ಯಂ ತೋಯಂ, ಪುರಾಣಂ ಪಿತ್ತಬನ್ಧನಂ;

ತಮೇವ ತರುಣಂ ತೋಯಂ, ಪಿತ್ತಘಂ ಬಲಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ. –

ಏವಂ ಪರವಾದಿನಾ ವುತ್ತೇ ಸಕವಾದೀ ಧಞ್ಞಫಲಸ್ಸ ಗತಿಕತ್ತಾ, ಆಹಾರತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಫರಣತೋ ‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವ ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರೋ ಆಚರಿಯವಾದನ್ತಿ ‘‘ಸುಙ್ಕಂ ಪರಿಹರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪರಿಹರತಿ, ಅವಹಾರೋ ಏವಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ‘‘ತಥಾ ಕರೋನ್ತೋ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ವುತ್ತೇ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಸುಙ್ಕಂ ಪರಿಹರತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ತತ್ಥೇವ ಆಗತಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ, ತಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ. ಪರೋ ಅತ್ತನೋಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪರಸನ್ತಕಂ ಅವಹರಾತಿ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪುರೇಭತ್ತಪಯೋಗೋವ ಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಮೂಲಟ್ಠೋ ನ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಥೇರವಾದತ್ತಾ ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ವುತ್ತೇ ಸಕವಾದೀ ‘‘ತಂ ಸಙ್ಕೇತಂ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರತಿ, ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೧೯) ಸುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಪರೋ ಸುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅನಿಯತಹೇತುಧಮ್ಮೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಹೇತುಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ಪಟ್ಠಾನೇ ಲಿಖಿತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ನ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವಾರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ವುತ್ತೇ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಆರಮ್ಮಣತ್ತಿಕಾದಿಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ನ ಓತರತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಓತರನ್ತಂಯೇವ ಹಿ ಸುತ್ತಂ ನಾಮ, ನೇತರಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಆಗತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಸಿದ್ಧೇ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರುಳ್ಹಪಾಳಿಆಗತಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿಆದಿ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಪಮಾದಲೇಖನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಂ ಪದಂ, ಪಮಾದೋ ಮಚ್ಚುನೋ ಪದ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೧; ನೇತ್ತಿ. ೨೬) ವಚನತೋ ದಿನ್ನಭೋಜನೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ ನಿಚ್ಚೋ ಹೋತೀತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಸೇನ ಆರುಳ್ಹಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ನೋ ಚೇ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ‘‘ನೋ ಚೇ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಓತರತಿ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಬಾಹಿರಕಸುತ್ತಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೇನ ಅಸಮೇನ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪರೋ ಆಚರಿಯವಾದನ್ತಿಆದೀಸು ದ್ವೀಸು ನಯೇಸು ಪಮಾದಲೇಖವಸೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಗತಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಥೇರವಾದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಪನಾಯಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ಪರೋ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ‘‘ಮೂಲಬೀಜಂ ನಾಮ ಹಲಿದ್ದಿ ಸಿಙ್ಗಿವೇರಂ ವಚಾ…ಪೇ… ಬೀಜೇ ಬೀಜಸಞ್ಞೀ ಛಿನ್ದತಿ ವಾ ಛೇದಾಪೇತಿ ವಾ ಭಿನ್ದತಿ ವಾ…ಪೇ… ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ (ಪಾಚಿ. ೯೧) ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಠತ್ತಾ ಹಲಿದ್ದಿಗಣ್ಠಿಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಯಾನಿ ವಾ ಪನಞ್ಞಾನಿ ಅತ್ಥಿ ಮೂಲೇ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಆಚರಿಯವಾದೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ನ ಹಿ ಗಣ್ಠಿಮ್ಹಿ ಗಣ್ಠಿ ಜಾಯತೀತಿ. ಪರೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಉಗ್ಗಹೋತಿ ವಚನಸ್ಸಾನುಲೋಮತೋ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪೋರಾಣಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಪಾಸಾದೇ ಗಬ್ಭಂ ಥಕೇತ್ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಯಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ತುಮ್ಹೇಸು ಏವ ಏಕಚ್ಚೇಸು ವದನ್ತೇಸು ತುಮ್ಹಾಕಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಕವಾದೀ ‘‘ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಞ್ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕಾನಂಯೇವ ಆಚರಿಯಾನಂ ಉಗ್ಗಹೋ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ಪರೋ ಅತ್ತನೋಮತಿನ್ತಿ ‘‘ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಸಯಿತೇಸು ಕೇ ಮುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೋ ಚ ಯಕ್ಖಗಹಿತಕೋ, ಯೋ ಚ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪಿತೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಥೇರವಾದತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ನಿಪನ್ನಾದಯೋಪಿ ಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ.

ಅಥ ಪನಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ. ಪರೋ ಸುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಪರವಾದಿನಾ ಗುತ್ತೇ ಸಕವಾದೀ ‘‘ದಿವಾ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಮಞ್ಚೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಾದೇ ಭೂಮಿತೋ ಅಮೋಚೇತ್ವಾವ ನಿದ್ದಾವಸೇನ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೭೭) ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಭಙ್ಗೇನ ನಿಪನ್ನಾದಯೋಪಿ ಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ಅಥಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ. ಪರೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮನ್ತಿ ‘‘ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಾಹಂ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ದುವಿಧೇನ ವದಾಮಿ ಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಮ್ಪೀತಿಆದಿವಚನೇಹಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೬೦) ಸಂಸನ್ದನತೋ ಸದಾರಪೋಸೇ ದೋಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ’’’ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೫.೬; ಸು. ನಿ. ೨೬೫) ಪರವಾದಿನಾ ವುತ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಕವಾದೀ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ರಾಗಸಹಿತೇನೇವ ಅಕುಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಅನುರೂಪತೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಾದಯೋ ಆಹು. ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಏತ್ಥ ಪರೋತಿ ವುತ್ತೋ ಅಞ್ಞನಿಕಾಯಿಕೋ, ಸೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಾದೀನಿಯೇವ ಆಹರತಿ. ತಾನಿ ಸಕವಾದೀ ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತಾದಿಮ್ಹಿ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಸಮೇತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿ ವದತಿ.

ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯೋ ಪನಾತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಪದಂ, ತಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಪದೇನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತ್ತಾ ತದನುರೂಪಾನೇವಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಬ್ಬಚನಪದಾನಿ ತೀಣಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ, ಅಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ ಚಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾನಿ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ, ತಞ್ಚೇ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿ ಸಮಾನೋ ಅನೋಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಸುತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಚನತ್ಥಯುತ್ತೋವ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೯) ಏತ್ಥ ವತ್ಥು, ನ ಇತರೋ ಗಿಹಿಭೂತೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ವಿನಯಪಿಟಕಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖುಲಕ್ಖಣಂ ವತ್ಥುಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ಆರಭಿ. ಯೋ ಪನ ಸುದ್ಧೋ ಏವ ಸಮಾನೋ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋ, ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸಭಿಕ್ಖುಭಾವತ್ತಾ ಏವ ವತ್ಥು ಹೋತಿ, ಅಸುದ್ಧೋಪಿ ಭಿಕ್ಖುಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತತ್ತಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಅಸುದ್ಧೋಪಿ ಞಾತಕೇಹಿ, ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇಹಿ ವಾ ರಾಜಭಯಾದಿಕಾರಣೇನ ವಾ ಕಾಸಾವೇಸು ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಅಪನೀತಕಾಸಾವೋ ವತ್ಥು ಏವ ಪುನ ಕಾಸಾವಗ್ಗಹಣೇನ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕಭಾವಾನುಪಗಮನತೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿಬ್ಬಚನತ್ಥೇ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಬ್ಬಚನತ್ಥಂ ಸಯಞ್ಚ ಅಜ್ಝುಪಗತೋ, ಸಂವಾಸಂ ಥೇನೇನ್ತೋ, ತಞ್ಚೇ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿ ಸಮಾನೋ ಅನೋಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಮಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವಚನದ್ವಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ಉಪಬ್ರೂಹೇತಿ, ಅನ್ತರಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ನಿಯತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಕುಸಲಮೂಲೋ ಕೇವಲಾಯ ಸಮಞ್ಞಾಯ, ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಪರಮತ್ಥತೋತಿ ಇಮಂ ಅತಿರೇಕತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಏವಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾವಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತಂ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಾರುಳ್ಹಂ ಸುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಮಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಮಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೩೧೦) ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಾನಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾನಿ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಞ್ಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಬಲವಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ, ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಭವತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಕರಣಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸುದ್ಧೋವಾಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ‘‘ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತುಂ. ಏಸ ಹಿ ಉಭೋಪಿ ಪಕ್ಖೇ ನ ಭಜತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಞ್ಞಾಯ, ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಚ ಭಿಕ್ಖು, ನ ಪರಮತ್ಥತೋ’’ತಿ.

ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನೇವಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾಯ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಭಗವಾ ನ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ? ದುಬ್ಬಿಜಾನತ್ತಾ. ಪಕತಿಯಾಪೇಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ‘‘ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾ’’ತಿ ವಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಪಗೇವ ‘‘ನಿಯತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅನಿಯತಾ’’ತಿ ವಾತಿ. ತತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಮದಿಟ್ಠಿಕಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಉಪೋಸಥಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಅಚಿರೇನೇವ ಸಾಸನಂ ವಿನಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಸಯಞ್ಚ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯುಂ ಸುದ್ಧೇಸುಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನೇನ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ, ಸಮ್ಮಾವತ್ತಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಭೋಗಂ, ಅಸಂವಾಸಞ್ಚ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಚೇ ಏಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ಅನಿಯತಾ, ಸಮ್ಮಾವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಓಸಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಕತತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ನಿಯತಾ ಚೇ, ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಸೋ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಸಮ್ಮಾವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಓಸಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಕತತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಕೇವಲಂ ‘‘ಸಮಞ್ಞಾಯಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಞ್ಞಾಯಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಾಮಮತ್ತಧಾರಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅರಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಸಂಸಾರಖಾಣುಕೋವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಂ ನಯಂ ಅದ್ದಸ.

ಅಟ್ಠಸು ಉಪಸಮ್ಪದಾಸು ತಿಸ್ಸೋವೇತ್ಥ ವುತ್ತಾ, ನ ಇತರಾ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಸನ್ತಕತ್ತಾ ಚ. ತತ್ಥ ಹಿ ಓವಾದಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೂಪಸಮ್ಪದಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ಏವ, ಸೇಸಾ ತಿಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಕಾತಿ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಿಸ್ಸನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ‘‘ಭದ್ರೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ. ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ವಾ ಸರಣಗಮನಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹಿ ಭದ್ರೋ ಚ ಸಾರೋ ಚ ಸೇಕ್ಖೋ ಚ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಚ ಹೋತಿ, ಉಪಸಮ್ಪದವಚನಂ ಪನ ನೇಸಂ ಸಾವಕಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ಇಮೇ ಏವ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ.

ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಭಬ್ಬಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನೇವ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಸರಣಗಮನಓವಾದಪಟಿಗ್ಗಹಣಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಭಬ್ಬಾ, ತೇನೇತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಅನ್ತಿಮೋವ ವುತ್ತೋತಿ ಕಿರ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ, ತಂ ಅಯುತ್ತಂ. ‘‘ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅಭಬ್ಬಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೨) ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಆದಯೋಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ‘‘ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಬ್ಬಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ, ಅಪಿಚ ಆಪತ್ತಿಭಯಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತೋ ಚ. ಕಥಂ? ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ, ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಭಯಾ ಚ ಸಬ್ಬಂ ತಿಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನದಿಂ ತರನ್ತೋ ಮನಂ ವುಳ್ಹೋ ಅಹೋಸಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ. ಕಿಞ್ಚ ಸರಣಗಮನೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಆರಬ್ಭ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಾದೀನಿ ಅಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತಾನಂ ನೇಸಂ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತಮೇತಂ. ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾಯ ಸರಣಗಮನೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಪ್ಪಸಙ್ಗಭಯಾತಿ ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಭಬ್ಬತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಿ ಸಾ ಪುನ ಏವಂ ವದನ್ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೋ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ ನಾಮ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೬೧) ಇಮಿನಾ ಸಮೇತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಸಾಕಿಯಾದೀನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧಭಯಾ ವುತ್ತಂ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ – ಭಿಕ್ಖು-ಪದನಿದ್ದೇಸತ್ತಾ ಯತ್ತಕಾನಿ ತೇನ ಪದೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯೇ ಚ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಯಂ ಆಪತ್ತಾಪಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ವಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಪಟಿಚ್ಛಾದನಾದೀಸು ಪರೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಕರಣಟ್ಠೇನ ವಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯದಿದಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖು-ಪದಸ್ಸ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ಪರಪದಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ. ಸೋ ಏವ ಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾನನ್ತರಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಉದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತೋ, ತಸ್ಸೇವ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ನೇತರಸ್ಸ. ತಸ್ಸೇವ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಸಮ್ಭವತಿ ‘‘ಉಲ್ಲುಮ್ಪತು ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೭೧, ೧೨೬) ವತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನತ್ತಾ, ತಸ್ಸೇವ ಚ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಮೇವ ಅಕರಣೀಯನಿಸ್ಸಯಾಚಿಕ್ಖನದಸ್ಸನತೋ, ವಿನಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀತಿಆದಿಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಲಕ್ಖಣಪಾರಿಪೂರಿತೋ ಚಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಸೋ ಏವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ತಂ ತಂ ವತ್ಥುಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ತತೋ ತತೋ ಆಪತ್ತಿತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇತರಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಸಾವಜ್ಜಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನವಜ್ಜಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತದಜ್ಝಾಚಾರತ್ಥೇನಾಯಮೇವ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀ’ತಿ ಅತ್ಥೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ. ಕಥಂ ಹೋತಿ? ವಿರೋಧದೋಸೋಪಿ ಪರಿಹತೋ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಸಚೇ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಚ, ತೇನ ನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮಾತಿ ಕತ್ವಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾಮ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಾದಯೋ ಇತರೇಸಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಪದಸೋಧಮ್ಮಾಪತ್ತಿಂ ಜನೇಯ್ಯುಂ, ಓಮಸನಾದಿಕಾಲೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಜನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ ವಿರೋಧದೋಸೋ ಪರಿಹತೋ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯೋ ವದತಿ. ಮಙ್ಗುರಚ್ಛವಿ ನಾಮ ಸಾಮೋ.

ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಅತಿಮಹನ್ತೋ ಜಾತಿಮದೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಾತಸಹಗತಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸುಖಸಹಗತಾ ಅಸುಭೇ ಚ ಆನಾಪಾನೇ ಚಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಉದ್ಧುಮಾತಕಸಞ್ಞಾತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕನಿಮಿತ್ತೇ ಪಟಿಲದ್ಧಪಠಮಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಾ. ರೂಪಸಞ್ಞಾತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದಿರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಾ. ಸೋ ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ‘‘ಅವಿಭೂತಾ, ಭನ್ತೇ, ಉದ್ಧುಮಾತಕಸಞ್ಞಾ ಅವಡ್ಢಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಸುಭಾನಂ, ವಿಭೂತಾ, ಭನ್ತೇ, ರೂಪಸಞ್ಞಾ ವಡ್ಢಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಕಸಿಣಾನ’’ನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಉಪಸಮ್ಪದಕ್ಕಮೋ ಮಹಾವಗ್ಗಾ ಗಹಿತೋ. ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಞತ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಪನ ಅನುಸ್ಸಾವನಾನಂ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಭೇದಾಭಾವತೋ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಭಿನ್ನಾ ಞತ್ತಿತಾಸಂ ಚತುತ್ಥಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನಾನುರೂಪಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ತೀಹಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಹಿ ಏಕಾಯ ಚ ಞತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥಪವತ್ತಿಕ್ಕಮೇನ ಪದೇನ ಪನ ‘‘ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ತೀಹಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮಾನಿ (ಮಹಾವ. ೩೮೪), ಛ ಇಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮಾನಿ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ವಗ್ಗಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೮೭) ವಚನತೋ ಕುಪ್ಪಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಕುಪ್ಪೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಅಕುಪ್ಪಮ್ಪಿ ಏಕಚ್ಚಂ ನ ಠಾನಾರಹಂ, ಯೇನ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಓಸಾರಣಂ ‘‘ಸೋಸಾರಿತೋ’’ತಿ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೯೫ ಆದಯೋ) ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಠಾನಾರಹೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಠಾನಾರಹೇನಾ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಪದಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಪುಬ್ಬಪದಂ ಇಮಿನಾ ಅಕುಪ್ಪಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ಚೇ? ತಂ ನ, ಅಟ್ಠಾನಾರಹೇನ ಅಕುಪ್ಪೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅನಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ದ್ವೀಹಿ ಪನೇತೇಹಿ ಏಕತೋ ವುತ್ತೇಹಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ಕೇವಲಂ ತೇನ ಅಕುಪ್ಪೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಯಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ‘ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ, ಠಾನಾರಹೇನ ಚ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಯಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ‘ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ, ಕುಪ್ಪೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ. ತೇನಾಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಸಾಧಿತೋ ಹೋತಿ ‘‘ಯೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಜಾನಂ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೦೩) ವಚನತೋ ಯಾವ ನ ಞಾಯತಿ, ತಾವ ಸಮಞ್ಞಾಯಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಾಯಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಉಪಗತೋಪಿ ನ ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸಿತಸಮಞ್ಞಾಯಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಾಯಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಓಮಸನಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿವತ್ಥು ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀ ಪದಸೋ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ. ೪೭) ಆಪತ್ತಿವತ್ಥುಮೇವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಕುಪ್ಪೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ಪಾರಾಜಿಕೋಪಿ ಜಾತಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ‘‘ಪಣ್ಡಕೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೦೯) ನಯೇನ ವುತ್ತೇಸು ಪನ ವಜ್ಜನೀಯಪುಗ್ಗಲೇಸು ಕೋಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನೋಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕೋಚಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಕುಪ್ಪಂ ಠಾನಾರಹಂ, ಅತ್ಥಿ ಠಾನಾರಹಂ ನಾಕುಪ್ಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಅಕುಪ್ಪಞ್ಚೇವ ನ ಠಾನಾರಹಞ್ಚ, ಅತ್ಥಿ ನಾಕುಪ್ಪಂ ನ ಚ ಠಾನಾರಹನ್ತಿ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ತಾವ ವುತ್ತಂ, ತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ಪಾಕಟಾನಿ. ದುತಿಯಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘತೋ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇ ಸತಿ ಲಬ್ಭತಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಸಿಕ್ಖಮಾನಕಾಲೇ ಲದ್ಧಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಕುಪ್ಪಞ್ಚೇವ ಠಾನಾರಹಞ್ಚ, ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗೇ ಪನ ಪಾತುಭೂತೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂಯೇವ ಉಪಜ್ಝಂ ತಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೯) ಏತ್ಥ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ಸಾಮಣೇರಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ದಾನಿ ಕುಪ್ಪಂ ಜಾತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇನ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇನ ಕತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ವಿಜಹನಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ವಾ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇ ಅಸತಿಪಿತಂ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ಕುಪ್ಪತಿ, ಯಥಾಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ತಾವ ಸಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮತಾಯ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಸಾದಿಯನ್ತಿಯಾ ಪುನಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಕುಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾವುತ್ತಕಮ್ಮದೋಸಾಭಾವತೋ ಪನ ‘‘ಠಾನಾರಹ’’ನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪನ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಸಾದಿಯನ್ತಿಕಾಲೇ ನ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಾಧಕಂ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚೇ, ಲಭತೀತಿ ಏಕೇ, ತಂ ಪನಾಯುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖನಾಭಾವತೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ‘‘ಯಥಾ ‘ಕತ್ತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಅಕತೇ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಕರಣಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ‘‘ಗಣ್ಠಿಪದೇ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ‘‘ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಣ್ಠಿಪದೇ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಾಜೀವಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

‘‘ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ನಿಯತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ. ಯತ್ಥ ‘‘ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ’’ತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ವಜಿರಬುದ್ಧಿತ್ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಾವಕಬೋಧಿಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧೀತಿ ವಾ ತೀಸು ಬೋಧೀಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಸತ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ನಾಮ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸೀಲಬಹುಕತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖುಸೀಲತ್ತಾ, ಕಿಲೇಸಪಿದಹನವಸೇನ ವತ್ತನತೋ, ಉತ್ತಮೇನ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಚ ಅಧಿಕಂ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವ ಪವತ್ತನತೋ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾಪಿ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾವ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ನಿಯಮಿತಂ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ತಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರತೋಪಿ ಚ ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಮೇವ ಸೀಲಂ ಅಧಿಸೀಲಂ, ತಂ ಪನ ಇಧ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಂ. ನ ಹಿ ತಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇನ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ. ಸಮನ್ತಭದ್ರಕಂ ಕಾರಣವಚನಂ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಾಧಾರಣಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಚ ಏಕಚ್ಚಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಾಧಿತಮೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಹಿ ತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಅಸಮತ್ಥಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ? ನಾಸಮತ್ಥಂ, ಸಮತ್ಥಮೇವ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಾಸಾ ವಿಚಾರಣಾ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪವತ್ತಿತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಧಿಕಾರೇ ‘‘ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉತ್ತರನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತತ್ತಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಏವರೂಪೇಸು. ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ ಚೇ ತಂ? ಪಾಳಿಕ್ಕಮಾನುವತ್ತನೇನ ಪಾಳಿಕ್ಕಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತತ್ರಿದಂ ಸಮಾಸತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯದೀಪನಂ – ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀ, ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಕಟಾನುಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ತಥಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಏವಮಾದಿ. ಅತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಯಂ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತತೋಪಿ ಚ ಮಗ್ಗಫಲಚಿತ್ತಮೇವ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಇಧ ಅನಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ತತೋಪಿ ಚ ಮಗ್ಗಫಲಪಞ್ಞಾವ ಅಧಿಪಞ್ಞಾ, ಸಾ ಪನ ಇಧ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾ. ನ ಹಿ ತಂಸಮಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ರ ಯಾಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪಾಳಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ನ ಇತರಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ತಾಸಮ್ಪಿ ತಿಣ್ಣಂ ಲೋಕಿಯಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತಂ ದೀಪೇತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಲೋಕಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಕಾಲೇನಾಪಿ ಅಧಿಚಿತ್ತಪಞ್ಞಾಲಾಭೀ ಭಿಕ್ಖು ತಥಾರೂಪಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತತೋ ತತೋ ಅಧಿಚಿತ್ತತೋ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾತೋ ಚ ಆವತ್ತಿತ್ವಾ ಸೀಲಭೇದಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ನ ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತಪಞ್ಞಾಲಾಭೀ, ಅಯಂ ನಯೋ ಇತರೇಸುಪಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸು ಸಚಿತ್ತಕೇಸು ಲಬ್ಭತಿ, ಅಚಿತ್ತಕೇಸು ಪನ ಇತರೋಪಿ. ತಥಾಪಿ ಕೇವಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಸ್ಸ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತರಪದೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಾರಹಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವ ಲೋಕಿಯಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತತ್ರ ಯಾಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತತೋ ವಿರತೀ ಚ ಚೇತನಾ ಚ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಚೇತನಾಯೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಸಉದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಏಕಚ್ಚಂ ಅನುದ್ದೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಚ ಲಬ್ಭತಿ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಅಧಿಕರಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸೀಲಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಪಿ ಹಿ ಸೀಲಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾದಿಚಾರಿತ್ತೇಸು ವಿರತಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚೇತನಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨) ವುತ್ತಮರಿಯಾದಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾತಿ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಿಕ್ಖನಭಾವೇನ ಪವತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ. ಸಾಜೀವನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತದತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮೇಥುನಸಂವರಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಗುಣಸಮ್ಮತಾಯ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಮತಾಯ ತನ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಲೋಕಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲ್ಯಾವಿಕಮ್ಮಂ ತತ್ಥ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಪತ್ಥನೀಯಾ ಹಿ ಸಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಞ್ಚ ಸಾಜೀವಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ತತ್ಥ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಣಾಯ ಹಿ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪತಿಸ್ಸೋ.

ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಏತ್ಥ ಯಾಮೀತಿ ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ಥಾಯತನೇ, ಘರಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ. ಭಾವವಿಕಪ್ಪಾಕಾರೇನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ಯಂ ಯಂ ಭವಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಾವಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪಾಕಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಭಾವವಿಕಪ್ಪಾಕಾರೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೬. ಹನ್ದಾತಿ ವಚಸಾಯೇವ. ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋತಿಆದಿಪದೇಹಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಕೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನಾತಿ.

೫೧. ಬುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿಆದಿಪದೇಹಿ ಖೇತ್ತನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಆದಿತೋ ಚುದ್ದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಭಾವಪರಿಚ್ಚಾಗೋ, ಪಚ್ಛಿಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಭಾವನ್ತರಾದಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮಿ ಧಾರೇಹೀತಿ ಏತೇಹಿ ಕಾಲನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವದತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಪಯೋಗನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಜಾನನನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತೀತಿಆದೀಹಿ ಪುಗ್ಗಲನಿಯಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅರಿಯಕೇನ ಮಿಲಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತೀತಿಆದೀಹಿ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಾದಿನಿಯಮೇಪಿ ಸತಿ ವಿಜಾನನನಿಯಮಾಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯಾಯ ಮಿಲಕ್ಖಭಾಸಾಯ ಕಾಲನಿಯಮೋ ನತ್ಥಿ, ತಾಯಪಿ ಭಾಸಾಯ ಕಾಲನಿಯಮತ್ಥದೀಪನೇ ಸತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ರುಹತೀತಿ ನೋ ಮತೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯೋ. ದವಾಯಾತಿಆದೀಹಿ ಖೇತ್ತಾದಿನಿಯಮೇ ಸತಿಪಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮಾಭಾವೇನ ನ ರುಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾವೇತುಕಾಮೋ ನ ಸಾವೇತೀತಿ ಚಿತ್ತನಿಯಮೇಪಿ ಸತಿ ಪಯೋಗನಿಯಮಾಭಾವೇನ ನ ರುಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಿಞ್ಞುಸ್ಸಸಾವೇತಿ, ವಿಞ್ಞುಸ್ಸ ನ ಸಾವೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಖೇತ್ತಕಾಲಪಯೋಗಪುಗ್ಗಲವಿಜಾನನನಿಯಮೇಪಿ ಸತಿ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸಾವೇತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸವನೇ ನ ರುಹತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯದಿ ಅಯಮೇವ ಜಾನಾತೂತಿ ಏಕಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ, ತಞ್ಚೇ ಸೋ ಏವ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಅಥ ಸೋ ನ ಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪನ ನ ಸಾವೇತಿ, ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಚಿತ್ತಾದಿನಿಯಮೇನೇವ ಸಿಕ್ಖಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾ…ಪೇ… ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಮಿಸ್ಸಾ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಏಕೋ ಮಿಸ್ಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನೇವ ವಚೀಭೇದೇನಾತಿ ತದತ್ಥದೀಪನಮತ್ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾವ ತೇನೇವ ವಚೀಭೇದೇನ ಜಾನಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ಸಮಯಞ್ಞೂ ನಾಮ ತದಧಿಪ್ಪಾಯಜಾನನಮತ್ತೇನ ಹೋತಿ.

೫೩. ವಣ್ಣಪಟ್ಠಾನಂ ಬುದ್ಧಗುಣದೀಪಕಂ ಸುತ್ತಂ. ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿನಾ ವುತ್ತಾ ಕಿರ ಉಪಾಲಿಗಾಥಾ. ಪಞ್ಞಾಣಂ ಸಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಬೋಧಿಸಞ್ಞಾಣಂ, ಬೋಧಿಬೀಜನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದ್ವೀಸುಪಿ ಜಾನನ್ತೇಸು ಏವ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತೇ ತೇಸು ಏಕೋ ಚೇ ಜಾನಾತಿ, ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ. ‘‘ಗಿಹೀ ಹೋಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಗಿಹಿಮ್ಹೀ’’ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಾಭಾವಾ ಚ ‘‘ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚ ಪರಸ್ಸುಪರಿ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಹೋತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಧಮ್ಮವಚನಂ ವುತ್ತಂ ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಪಕಾಸೇತುಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ವಿಜಿತವಿಜಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ತಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಬುದ್ಧಸದ್ದೋಪಿ ಅವಸಾನೇ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಆಚರಿಯವೇವಚನೇಸು ಪನ ಯೋ ಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸೀತಿಆದಿ ಉಪಜ್ಝಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಪರಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಓಕಲ್ಲಕೋತಿ ಕಪಣಾಧಿವಚನಂ. ಮೋಳಿಬದ್ಧೋತಿ ಸಿಖಾಬದ್ಧೋ, ಓಮುಕ್ಕಮಕುಟೋ ವಾ. ಚೇಲ್ಲಕೋ ಅಥೇರೋ. ಚೇಟಕೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ. ಮೋಳಿಗಲ್ಲೋ ಮಹಾಸಾಮಣೇರೋ. ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹನಾಗಾದೀನಂ ನಾಗರೂಪಾದೀನಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ, ಭಾಸಾಜಾನನಕಿನ್ನರಾದೀನಂ ವಾ. ‘‘ದೇವತಾ ನಾಮ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ಕಿರ ಪಾಠೋ. ದವಾಯಾತಿ ಸಹಸಾ. ರವಾಭಞ್ಞೇನಾತಿ ಖಲಿತಭಞ್ಞೇನ. ಅಕ್ಖರಸಮಯಾನಞ್ಹಿ ನಾಭಿಞ್ಞಾತಾಯ ವಾ ಕರಣಾನಂ ಅವಿಸದತಾಯ ವಾ ಹೋತಿ ರವಾಭಞ್ಞಂ. ಅವಿಧೇಯ್ಯಿನ್ದ್ರಿಯತಾಯ ‘‘ಪೋತ್ಥಕರೂಪಸದಿಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಗರುಮೇಧಸ್ಸ ಮನ್ದಪಞ್ಞಸ್ಸ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ಪನ ಗರುಮೇಧೋ ಹೋತೀತಿ ಚೇ? ಸಮಯೇ ಅಕೋವಿದತಾಯ.

ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮೂಲಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೫. ‘‘ಪಟಿಸೇವತಿನಾಮಾ’’ತಿ ಪದಂ ಮಾತಿಕಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಏಸೋ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಪಾಳಿಪೋತ್ಥಕೇಸು, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಉದ್ಧಟಾ. ಇತ್ಥಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇತಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ನ ದಸ್ಸಿತಂ. ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರತಲಂ ಛುಪನ್ತಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಚ್ಛುಪನ್ತಂ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಜ್ಝನ್ತಿ ಅಗ್ಗಪ್ಪದೇಸಂ. ಉಪರಿಭಾಗಮಜ್ಝನ್ತಿ ಉಪರಿಭಾಗಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪ್ಪದೇಸಂ. ನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಇಧಾಪಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನೇತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಮತಚಮ್ಮಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮತಚಮ್ಮಞ್ಹಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಂ, ಉಪಾದಿನ್ನೇ ಏವ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ. ಅಪಿಧಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ. ಯಥಾ ದನ್ತಾ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಪಿಧಾಯೇವ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಗೋನಸೋತಿ ಗೋಣಪಿಟ್ಠಿಕೋ ಮಣ್ಡಲಸಪ್ಪೋ, ಯಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠೇ ಲೋಹಿತಕಾನಿ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಕಲಲಪರಿಚಯವಾರಿಚಾರಮಚ್ಛಗ್ಗಹಣೇನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮುದ್ದೇ ಮಹಾಮುಖಾ ಹತ್ಥಿಸರೀರಮ್ಪಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಗಿಲಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ತತೋ ಮಹನ್ತತರಾ ಚ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮುಖಾದೀಸು ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ತತ್ಥ ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೇ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏತಮೇವ ಹೀತಿ ಅನನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜನಾಯ ಅಕ್ಖರಯೋಜನಾಯ. ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಲಜ್ಜೀಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸಮಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಊನಮಧಿಕಂ ವಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವಾರೇ ಪನ –

‘‘ನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ನ ಚ ಪನ ಪಾರಿವಾಸಿಕೋ,

ನ ಸಙ್ಘಭಿನ್ನೋ ನ ಚ ಪನ ಪಕ್ಖಸಙ್ಕನ್ತೋ;

ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಭೂಮಿಯಾ ಠಿತೋ,

ಕಥಂ ನು ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಸಾಧಾರಣೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೭೯) –

ವುತ್ತಂ. ತದಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ‘‘ಅಯಂ ಪಞ್ಹಾ ನಹಾಪಿತಪುಬ್ಬಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಖುರಭಣ್ಡಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಲಭನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಸಾಧಾರಣೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ, ತಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಭಿಕ್ಖುನೀನಂಯೇವ ಸಾಧಾರಣಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಿಕ್ಖತಿ, ಏವಮಞ್ಞೋಪಿ ಅನ್ಹಾಪಿತಪುಬ್ಬಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಿಕ್ಖತಿ ಏವ ತದತ್ಥಕೋಸಲ್ಲತ್ಥನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ ನಾಮಾತಿ. ಯಂ ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ’’ತಿಆದಿವಿಭಙ್ಗೋತಂನಿಯಾಮಕೋತಿಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ವತ್ಥುನಿಯಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಅಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ಕತೇ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಮಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯೇ ಚ ‘‘ತಯೋ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಭಙ್ಗೋ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಪಠಮಚತುಕ್ಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೭. ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಅಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಾ ಅಕುಸಲಾ ಆಪತ್ತಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸೀಲಸಮ್ಭವಂ ಅಭಿಭವತಿ, ರಾಗಾಭಿಭವೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾರಾಜಿಕಾತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಆಪನ್ನಾ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಯೋ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವೇಕಾ ಅಸ್ಸ. ವತ್ಥುನಾ ಸಭಾಗಾಹಿ ವಾ ಅಸಭಾಗಾಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞಾಹಿ ಪಾರಾಜಿಕತ್ತೇನ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಸಯಂ ನಾಭಿಭವೀಯತೀತಿ ಏಕೇ. ತಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಚಾರಿತಮೇವ. ಯದಾ ಪನ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ತಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಅಭಿಭವನ್ತಿ, ಅಭಿಕ್ಖುಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಮಞ್ಞಾಯಪಿ ಭಿಕ್ಖು ನ ಹೋತಿ. ಓಮಸವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ಜನೇತೀತಿ ಏಕೇ. ದುತಿಯೇನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇನ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿವಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಯುಜ್ಜತಿ ಚೇಸಾ ಪರಸಾಪೇಕ್ಖಾ. ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ನಾಮ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ತಸ್ಸ ಖಣಭಙ್ಗೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಹೋತೀತಿ. ಕದಾ ಪನ ಹೋತೀತಿ? ಯದಾ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಯದಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಸಾಮಣೇರಾದಿಭೂಮಿಯಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಚಾತಿ ಉಭಯಂ ತಸ್ಸ ಏಕತೋ ಅತ್ಥಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದಿಆಪತ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ ಕಿಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ, ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ದೇಸಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಂ ಜಾತಂ, ಅಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಗಹಟ್ಠೋ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಸಾಮಣೇರೋ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತತೋ ವಿನಯವಿರೋಧಾ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಹಞ್ಚಿ ಪನ ವುಟ್ಠಾತಿ ಗಹಟ್ಠೋ, ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಝಾನಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸ ವಾ ಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ, ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಅರಹಾ ಅಸ್ಸ. ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಪರಿವಾಸಾರಹೋ ಮಾನತ್ತಾರಹೋ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಝಾನಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ, ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸ ವಾ ಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ, ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಸನ್ತರಾಯಿಕೋ ಅರಹಾ ಅಸ್ಸ, ಸೋ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪರಿವಾಸಂ, ಮಾನತ್ತಂ ವಾ ದತ್ವಾ ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಓಸಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮಾನೋ ಅಯಂ ಉಪಲಬ್ಭೋತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಸಾದಿಯತಿ ಸಂವಾಸಂ, ಸನ್ತರಾಯಿಕತ್ತಾ ಉಪೋಸಥದಿವಸಾದೀಸು ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಯ ಸಯಮೇವ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ನ ಸೀಲಸಮಾದಾನಂ ರುಹತಿ, ಪಗೇವ ಝಾನಾದೀನಿ. ಸೋ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ ನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಸಂವಾಸಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆವಿಕತ್ವಾ ರಾಜವೇರಿಚೋರಾದಿಭಯೇನ ಕಾಸಾವಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಹೋತಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಂ ಜನೇತಿ, ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಝಾನಾದೀನಞ್ಚ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಆಪನ್ನೇನ ವಿಸುದ್ಧಾಪೇಕ್ಖೇನ ಸನ್ತೀ ಆಪತ್ತಿ ಆವಿಕಾತಬ್ಬಾ, ಆವಿಕತಾ ಹಿಸ್ಸ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯಾ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೪-೧೩೫).

ತತ್ಥ ಸನ್ತೀ ಆಪತ್ತೀತಿ ಸಾವಸೇಸಾನವಸೇಸಪ್ಪಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಆಪನ್ನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪಗೇವ ಗಹಟ್ಠಾದಿಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೋ ಝಾನಾದೀನಂ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಠಿತತ್ತಾ, ಯೋ ಪನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಅನೋಸಾರಿತೋ, ಗರುಧಮ್ಮಂ ವಾ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅವುಟ್ಠಿತೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಗಹಟ್ಠಾದಿಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೋ, ನ ಸೋ ಝಾನಾದೀನಂ ಭಾಗೀಯೇವ ಭವತಿ ನ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಠಿತತ್ತಾ, ಸಕರಣೀಯತ್ತಾ ಚ, ತೇನೇವ ಭಗವತಾ ‘‘ಸೋ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಓಸಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತೇ ಭಿಕ್ಖುಕಾಲೇ ಆಪನ್ನಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಜನಯಿತ್ವಾ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಮೂಲಕಾನಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವಂ ನಿವಾರೇನ್ತಿ, ನೋ ಸಕಾಸಾವೇಸುಯೇವ. ನೋ ಚೇ ನಿವಾರೇನ್ತಿ, ಸಮ್ಭವತಿ. ಗರುಕಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆವಿಕತ್ವಾ ಚೇ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಪಕತತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಕತ್ವಾ ಝಾನಾದೀನಂ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸ ‘‘ಆವಿಕತಾ ಹಿಸ್ಸ ಫಾಸು ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಪಗೇವ ಭಿಕ್ಖುಕಾಲೇ, ನ ತ್ವೇವ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಸಕರಣೀಯತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ತದನುವತ್ತನಕೋ ಪನ ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ಪಹಾಯ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಗಹಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸಾಯ (ಮಹಾವ. ೧೫೪) ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕಸ್ಸ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಕಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾಯಾತಿ (ಮಹಾವ. ೧೮೩) ಏತ್ಥ ಗಹಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪಕತಿಯಾ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋ. ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಭಿಕ್ಖುಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ. ಸೋ ಸಕಾಸಾವೇಸು ಸಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ಸಾಮಣೇರಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ತೇನೇವ ಲಿಙ್ಗೇನ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸಾಮಣೇರೋ ಹೋತಿ. ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ಸಂವಾಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತೋಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ಅಸಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ ವಿಯ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸಾಮಣೇರೋ ಹೋತಿ, ನ ಪುನ ಕಾಸಾವಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಠಮಂ ದಿನ್ನಲಿಙ್ಗೇಯೇವ ಠಿತತ್ತಾ. ಯೋ ಪನ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಪರಾಜಿತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಮಣೇರೋ ಭವಾಮಿ, ಸರಣಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ‘‘ಸಾಧು ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ ವದತಿ. ಪವೇಸನಂ ನಾಮ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇನ ಸಮ್ಫುಸನಂ. ಪವಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಯಾವ ಮೂಲಾ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಕತಕಾಲೇ ವಾಯಾಮಕಾಲೋ. ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಠಿತಂ ನಾಮ. ಉದ್ಧರಣಂ ನಾಮ ನೀಹರಣಕಾಲೋ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ವಾಯಾಮತೋ ಓರಮಿತ್ವಾ ಠಾನಂ ಠಿತಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಪವೇಸನಪವಿಟ್ಠಉದ್ಧರಣಕಾಲೇಸುಪಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ಹೋತಿಯೇವ.

ಪಠಮಚತುಕ್ಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಏಕೂನಸತ್ತತಿದ್ವಿಸತಚತುಕ್ಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೯-೬೦. ‘‘ಮತಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಮತಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಾಯಿತಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ಖಾಯಿತಂ, ಉಪ್ಪಾಟಿತಂ ವಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥುಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಥಾ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಾಯಿತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಮತಂ ಸಬ್ಬಖಾಯಿತಂ, ಉಪ್ಪಾಟಿತಂ ವಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಚ ಸಾವಸೇಸಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಇದಞ್ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ. ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತತ್ಥ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ. ಅಥ ವಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅನವಸೇಸಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಪಾರಾಜಿಕಖೇತ್ತೇ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ತತೋ ಪರಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಖೇತ್ತಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಪಡ್ಢಕ್ಖಾಯಿತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಯತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತಂ ಖಾಯಿತಂ, ತಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥಾಹ – ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ ಕಿಂ ಸಾವಸೇಸಮೇವ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ? ನ. ಏಕಂಸತೋ ಪನ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನ ಭಗವಾ ಉಪಡ್ಢಕ್ಖಾಯಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ ಅಯಂ ತಾವ ಅಪುಚ್ಛಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯತ್ತಾ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ. ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಂ ‘‘ಉಪಡ್ಢಭಾವಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿನಿಚ್ಛಯತ್ತಾ’’ತಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಾಯಿತಂ ನಾಮ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಮುಖಾನಂ ಚತೂಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಯಾವ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಪರಿಯೋಸಾನಾ ಖಾದಿತಂ, ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಯಾವ ಚತುತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಸಪರಿಯೋಸಾನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು.

ಯದಿಪಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಖಾಯಿತನ್ತಿ ‘‘ಜೀವಮಾನಕಸರೀರಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಲ್ಲಸರೀರೇತಿ ಅಭಿನವೇ, ಅಕುಥಿತೇ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೀವಮಾನಸರೀರೇ ಅಕ್ಖಿನಾಸಾದೀಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ನಾಸಾಯ ವತ್ಥಿಕೋಸೇ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ‘‘ಅಮಗ್ಗೇನ ಅಮಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೇನೇತ್ಥ ವುತ್ತಂ. ಉಪಕಚ್ಛಕಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಅವಸೇಸಸರೀರೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಇದಂ ವಿನೀತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ ಭಗಿನಿ ನೇತಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೭೯) ಇಮಿನಾ ತಾವ ಮೇಥುನರಾಗಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಊರುನ್ತರಿಕಾಯ ಘಟ್ಟೇಹಿ…ಪೇ… ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಥಾ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಾವ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ, ತೇನೇವಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಯೋ ಪನ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಊರುನ್ತರಿಕಾಯ ಘಟ್ಟೇತಿ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣಾದಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥು, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಪಾಳಿಲೇಸೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಛುಪಿತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಛುಪೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ರತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣಂ ಛುಪನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಅಯಂ ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಪಾಳಿಲೇಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಜೀವಮಾನಕಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಜೀವಮಾನಕಸದ್ದೋ ಮತೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನಾತಿ ಇದಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಕತ್ವಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಸೇಸಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಮುಖೇನಾ’’ತಿ ವಚನಾಭಾವತೋ ತತ್ಥೇವ ಭಾವತೋ ತಂ ವಚನಂ ಪಾಳಿವಚನೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪವೇಸೇನ್ತೋ ಛುಪತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಮುಖೇನಾ’’ತಿಪಿ ಕತ್ಥಚಿ, ಪಾಳಿಯಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಛುಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮಂ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿ…ಪೇ… ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿಆದಿಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇಹಿ ಸಂಸನ್ದನತೋ. ‘‘ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಪುರಿಮಂ ಪಸಂಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಹಳದೀಪಕೇಹಿ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಪಾಳಿಯಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತವಚನಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಇತರಥಾ ಹೀತಿ ಪಕತಿಮುಖೇನ. ಕಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಬೀಜಾದೀನಿ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯುತ್ತಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅವಸೇಸನಿಮಿತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಮೇಥುನರಾಗೇನ. ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಚ ಖನ್ಧಕೇ ಪಸ್ಸಾವನಿಮಿತ್ತವಸೇನೇವಾಗತತ್ತಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಏಕೂನಸತ್ತತಿದ್ವಿಸತಚತುಕ್ಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸನ್ಥತಚತುಕ್ಕಭೇದಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೧-೨. ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಂ ಖಾಣುಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಖಾಣುಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸಮತಲಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ವಾ ಖಾಣುಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಪವೇಸಾಭಾವಾ. ಈಸಕಂ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಖಾಣುಮೇವ ಚೇ ಅಙ್ಗಜಾತೇನ ಛುಪತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ‘‘ಉಪ್ಪಲಗನ್ಧಾ ಉಪ್ಪಲಭಾವಾ’’ತಿಪಿ ದೀಪವಾಸಿನೋ ಪಠನ್ತಿ ಕಿರ. ಸುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹೀತಿ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಿತೇತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭) ಏತ್ಥ ವಿಯ. ‘‘ಸುತ್ತಭಿಕ್ಖುಮ್ಹೀ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ, ತಂ ಉಜುಕಮೇವ.

ಸನ್ಥತಚತುಕ್ಕಭೇದಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಕಿಣ್ಣಕೇ ಯಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ‘‘ಕಿರಿಯಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಕಾಯೋ, ವಾಚಾ ಚ ಸಹ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಕಿರಿಯಾನಂ ವಸೇನ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಚಿತ್ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಭೂತಾರೋಚನಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಕಿರಿಯತ್ತಾ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ಚ. ತತ್ಥ ಕಿರಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನಕಮ್ಪಿ ಏಕಚ್ಚಂ ಬಾಹುಲ್ಲನಯೇನ ‘‘ಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಯಿದಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇಪಿ ‘‘ಸೋ ಚೇ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಸಾದಿಯತಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಪಿ ಕಿರಿಯಾ ವಿನಾ ಸೇವನಚಿತ್ತೇನ ನ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಜತ್ತಾ, ವಿಕಾರರೂಪತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿಕತ್ತಾ ಚ. ತಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಾಸಙ್ಖಾತಮಿದಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿರೂಪಂ ಇತರಂ ಚಿತ್ತಜರೂಪಂ ವಿಯ ಜನಕಚಿತ್ತೇನ ವಿನಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಇತರಂ ಸದ್ದಾಯತನಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಸತಿ ಏಕನ್ತತೋ ತಜ್ಜನಕಂ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ನ ಸಾದಿಯತಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನಕಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಾಪಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಾದಿಯತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇ, ನ ಸಾದಿಯತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತೇನೇವ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಂಚಿತ್ತೋ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನ ಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಛ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ, ತಾನಿ ಏವ ಆಪತ್ತಿಕರಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಾತಿ ಚ, ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಚ ಏತಾನಿ ಸುತ್ತಪದಾನಿ ಅವಿರೋಧಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ವಿರೋಧಿತಾನಿ. ಕಥಂ? ಯಞ್ಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ತತ್ಥ ಕಾಯಾದಯೋತಿ ಆಪನ್ನಂ, ತತೋ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಆಪತ್ತಿಕರಾ ಧಮ್ಮಾ ಸತ್ತಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಥ ತತ್ಥಾಪಿ ಕಾಯಾದಯೋ ಏಕತೋ ವಾ ನಾನಾತೋ ವಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ‘‘ಚತೂಹಿ ಆಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ‘‘ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ಏವಂ ವಿರೋಧಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ ಅವಿರೋಧಿತಾನೀತಿ? ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಾವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಭೇದಭಿನ್ನತ್ತಾ ಕಾಯಾದೀನಂ. ಯಾ ಕಿರಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ತಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಕಾಯೇನ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏಕಚ್ಚಂ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಾಚಾಯ, ಏಕಚ್ಚಂ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಾಹಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯಾ ಪನ ಅಕಿರಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ತಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅವಸಿಟ್ಠಾಹಿ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಾಹಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿಯೇವ, ನ ವಿನಾ ‘‘ನೋ ಚೇ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೧೪, ೪೨೧) ವಚನತೋ. ಅವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಏಕಚ್ಚಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಕಾಯೇನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏಕಚ್ಚಂ ವಾಚಾಯ, ಏಕಚ್ಚಂ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ, ತಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಕೇವಲಾಹಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏಕಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಏವಂ ಅವಿರೋಧಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಮಾಸತೋ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಾ – ಕಾಯೇನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಕಾಯೇನ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕೇನ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಕೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಅಕತಮ್ಪಿ ಹಿ ಲೋಕೇ ‘‘ಕತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಮಯಾ, ಯಂ ಮಯಾ ಪುಞ್ಞಂ ನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು, ಸಾಸನೇ ಚ ‘‘ಇದಂ ತೇ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ದುಕ್ಕಟಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಭಗವನ್ತಂ ನ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ೪೪೩), ಏವಮಿಧ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇ ಕಾಯೇನ ಅಕರಣೀಯಮ್ಪಿ ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಯಮೇವ ನಯೋ ವಾಚಾಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿಆದೀಸು. ತತ್ಥ ಸಮುಟ್ಠಾನಗ್ಗಹಣಂ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ವಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬತೋ ವಾ ಕಾಯಾದಿಭೇದಾಪೇಕ್ಖಮೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಕಿರಿಯಾಗ್ಗಹಣಂ ಕಾಯಾದೀನಂ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಾವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಸಞ್ಞಾಗ್ಗಹಣಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನಙ್ಗಚಿತ್ತವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ತೇನ ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಿರಿಯಾಲಕ್ಖಣೇ, ಅಕಿರಿಯಾಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಸನ್ನಿಹಿತಂ, ಯತೋ ವಾ ಕಿರಿಯಾ ವಾ ಅಕಿರಿಯಾ ವಾ ಹೋತಿ, ನ ತಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ವಾ ಅನಙ್ಗಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಕಿನ್ತು ಯಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ, ಇತರಂ ಅನಙ್ಗನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಇದಾನಿ ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಚಿತ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ಯದಭಾವಾ ಅಚಿತ್ತಕಂ, ತೇನ ತಸ್ಸ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಾವಜ್ಜತ್ತಾ ಲೋಕವಜ್ಜಭಾವೋವ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಿನ್ತು ಸಾವಜ್ಜಂಯೇವ ಸಮಾನಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಲೋಕವಜ್ಜಗ್ಗಹಣಂ. ಚಿತ್ತಮೇವ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಲೋಕವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಕಮ್ಮಗ್ಗಹಣಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಕಿರಿಯಾಲಕ್ಖಣಂ ಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಕುಸಲತ್ತಿಕವಿನಿಮುತ್ತಂ ಸಿಯಾತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಕುಸಲತ್ತಿಕಗ್ಗಹಣಂ. ಯಾ ಪನೇತ್ಥ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಆಪತ್ತಿ, ತಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಅವೇದನಮ್ಪಿ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವೇದನಾತ್ತಿಕಂ ಏತ್ಥ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವೇದನಾತ್ತಿಕಗ್ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಹಿ ಸಚಿತ್ತಕಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ‘‘ತಿಚಿತ್ತಂ ತಿವೇದನ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಅಚಿತ್ತಕೇನಾಪನ್ನಮ್ಪಿ ‘‘ತಿಚಿತ್ತಂ ತಿವೇದನ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ರಿದಂ ಸುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಅಚಿತ್ತಕೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅಚಿತ್ತಕೋ ವುಟ್ಠಾತಿ (ಪರಿ. ೩೨೪). ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ವುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪರಿ. ೪೭೦). ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಸಞ್ಞಾ ಸದಾ ಅನಾಪತ್ತಿಮೇವ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಮೇವ, ಅಚಿತ್ತಕಂ ನಾಮ ವತ್ಥುಅವಿಜಾನನಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಜಾನನಂ, ಇದಮೇತೇಸಂ ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಙ್ಗಹವಸೇನ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚೀವರದಾನಾದಿ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ. ಜಾತರೂಪರಜತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ. ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯತೋ. ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಕುಟಿಕರಣೇ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಕರಣೇ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ. ಯಂ ಚಿತ್ತಙ್ಗಂ ಲಭತಿಯೇವಾತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಂ ವಾಚಾಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ. ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಾಪಿ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೋ ಸೋ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕೋ, ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಕೋ ಚ ವುತ್ತೋ ಕಾಯೋ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ತಥಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ. ತತ್ಥ ಸವಿಞ್ಞತ್ತಿಕೋ ಕಾಯೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಸಾಧೇತಿ, ಇತರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ತಥಾ ವಾಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ತತ್ಥ ನಾಮಕಾಯೋ ಪದಕಾಯೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಹಸಿತುಪ್ಪಾದವೋಟ್ಠಬ್ಬನಾನಿಪಿ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತಾನಿ. ಇದಮ್ಪಿ ನ ಮಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಹಸಮಾನೋ ಪಸ್ಸತಿ ಯದಾ, ತದಾ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಂ ಜವನಗತಿಕ’’ನ್ತಿ ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿಞ್ಞಾಚಿತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಾದಿಕಾಲೇ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ…ಪೇ… ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋ, ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ನ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋ. ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥೂಸು ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ನ ಪಾರಾಜಿಕೋ. ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೋ ಅಪಣ್ಡಕಪಕ್ಖೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಣ್ಡಕಪಕ್ಖೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಸೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಪಾರಾಜಿಕೋ ನಾಮ. ನ ಹಿ ಅಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ಅನಾಪತ್ತಿಕತ್ತಾ ಅಪಣ್ಡಕಪಕ್ಖೇ ಆಗತೋ ಕಿಂ ಅಸಂವಾಸೋ ಹೋತಿ ನ ಹೋತೀತಿ? ಹೋತಿ, ‘‘ಅಭಬ್ಬೋ ತೇನ ಸರೀರಬನ್ಧನೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೫; ಮಹಾವ. ೧೨೯) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖೂನಂ…ಪೇ… ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಸೋ ಏವ ಅಭಬ್ಬೋ. ನಾಯಂ ಅಪಾರಾಜಿಕತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ‘‘ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಸಙ್ಘೋ ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೮೬) ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಯಥಾ ಅಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಾವಿತಾಯಪಿ ಕಮ್ಮಂ ರುಹತಿ ಕಮ್ಮವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ರಿದಂ ಯುತ್ತಿ – ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬೋ ಏವ ಚೇ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತಿ, ಸಙ್ಘೋ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀ, ಏವಞ್ಚೇ ಕಮ್ಮಂ ರುಹತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ನೋ ಖನ್ತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ತಿತ್ಥಿಯೋ ವಾ ಪಣ್ಡಕೋ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ನ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ, ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೨೭) ಹಿ ವಚನತೋ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಾಯ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನೇನ, ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನಸಞ್ಞಿತೇನ ವಾ ಏಕೇನ ವುತ್ತಾ ಸಙ್ಘೇನ ವುತ್ತಾವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅಯಮೇವ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸು ಯುತ್ತಿ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಕೋಚಿ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕೋ, ಅಯಂ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವ, ಸೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ, ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಆದಿಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಸ ಓಮಸನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ. ಅಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ನ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ…ಪೇ… ನಾಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ತೇನೇವ ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಾದಿಂ ಜನೇತಿ, ಕೇವಲಂ ಅಸಂವಾಸೋತಿ ಕತ್ವಾ ಗಣಪೂರಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋಪಿ ಹಿ ಸಂವಾಸೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಮಸಿಕ್ಖತಾಪಿ ಸಂವಾಸೋತಿ ಕತ್ವಾ ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಾಪತ್ತಿಂ ಪನ ಜನೇತೀತಿ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿನೋ ಸಂವಾಸಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಸಂವಾಸಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ತಥಾ ಭಿಕ್ಖು ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ, ಪದಸೋಧಮ್ಮಾಪತ್ತಿಂ ಪನ ಜನೇತಿ. ತಥಾ ‘‘ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಪಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಯೋ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅವುತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಿದಸ್ಸನೇನ ಸಾ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ ಗಹಣಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅಪಿ ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಸುತ್ತಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಬುದ್ಧೋ ಸಾದಿಯತಿ, ಉಭೋ ನಾಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೬) ಚ, ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೪) ಚ ವಚನತೋ ಯೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿಯಮಾನೋ ಪರಾಜಾಪಿತೋ, ಸೋಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ, ನ ಓಮಸವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಜನೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀ ಖುಂಸೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಪಾಳಿ ನತ್ಥಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ‘‘ಯಂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಂ, ‘ಮಂ ಅಕ್ಕೋಸತೀ’ತಿ ಜಾನನಾ, ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರತಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ, ತಞ್ಚೇ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿ ಸಮಾನೋ ಓಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಓಮಸವಾದಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೯) ವಚನತೋ ಅಸುದ್ಧೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ‘‘ಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋ, ತಞ್ಚೇ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿ ಸಮಾನೋ ಓಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಓಮಸವಾದಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೯) ವಚನತೋ ಪನ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿತಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ ಅನೇಕಂಸಿಕತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ ನ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ, ಅತ್ಥಿ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ ಚೇವ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಚ, ಅತ್ಥಿ ನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ ನ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ. ತತ್ಥ ತತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಾ ಹಿ ಯಾವ ನ ಲಿಙ್ಗಂ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಕಾಸಾವೇ ಸಉಸ್ಸಾಹಾವ ಸಮಾನಾ ಸಾಮಞ್ಞಾ ಚವಿತುಕಾಮಾ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖನ್ತೀಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನಾವ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೩೪). ಕದಾ ಚ ಪನ ಸಾ ಅಭಿಕ್ಖುನೀ ಹೋತೀತಿ? ಯದಾ ಸಾಮಞ್ಞಾ ಚವಿತುಕಾಮಾ ಗಿಹಿನಿವಾಸನಂ ನಿವಾಸೇತಿ, ಸಾ ‘‘ವಿಬ್ಭನ್ತಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಯದೇವ ಸಾ ವಿಬ್ಭನ್ತಾ, ತದೇವ ಅಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೩೪). ಕಿತ್ತಾವತಾ ಪನ ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ಹೋತೀತಿ? ಸಾಮಞ್ಞಾ ಚವಿತುಕಾಮಾ ಕಾಸಾವೇಸು ಅನಾಲಯಾ ಕಾಸಾವಂ ವಾ ಅಪನೇತಿ, ನಗ್ಗಾ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿನಾ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಾಸಾವಂಯೇವ ವಾ ಗಿಹಿನಿವಾಸನಾಕಾರೇನ ನಿವಾಸೇತಿ, ಓದಾತಂ ವಾ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತಿ, ಸಲಿಙ್ಗೇನೇವ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಿತ್ಥಿಯೇಸು ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕೇಸಲುಞ್ಚನಾದಿವತಂ ಸಮಾದಿಯತಿ, ತಿತ್ಥಿಯಲಿಙ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾದಿಯತಿ, ತದಾ ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಾವ ತಿತ್ಥಿಯವತಂ ಸಮಾದಿಯತಿ, ಸಾ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ, ಸೇಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಮೇವೇಕಂ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಯಾ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಕಾಸಾವಾ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ಸಙ್ಕನ್ತಾ, ಸಾ ಆಗತಾ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯಾ ಪಠಮಂ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ಸಙ್ಕನ್ತಾ, ಸಾ ಆಗತಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಙ್ಗೀತಿಆಚರಿಯೇಹಿ ಪನ ‘‘ಚತುವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಪುನ ಸಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ನಾನುಞ್ಞಾತಂ ಭಗವತಾ. ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಅಜ್ಝಾಪನ್ನಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಏವ. ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೀಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಏವ. ಕಿನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾ.

ವಿನೀತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೬೭. ವಿನೀತಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ. ತೇಸಂ ತೇಸಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದೀನಂ ವತ್ಥೂನಂ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಾಮಗಣನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಊನಾಧಿಕದೋಸಸೋಧನಟ್ಠೇನ ಉದ್ದಾನಾ ಚ ತಾ ಮತ್ರಾದಿಸಿದ್ಧಿಗಾಥಾಹಿ ಛನ್ದೋವಿಚಿತಿಲಕ್ಖಣೇನ ಗಾಥಾ ಚಾತಿ ‘‘ಉದ್ದಾನಗಾಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ದೇ, ಸೋಧನೇ ಇತಿ ಧಾತುಸ್ಸ ರೂಪಂ ಉದ್ದಾನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಾ ಪನ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಠಪಿತಾ, ಕತ್ಥಾತಿ ಚೇ? ಪದಭಾಜನೀಯಾವಸಾನೇ. ‘‘ವತ್ಥುಗಾಥಾ ನಾಮ ‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿಆದೀನಂ ಇಮೇಸಂ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಂ ನಿದಾನಾನೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ ಏವ ‘‘ವತ್ಥುಗಾಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಮೇತ್ಥ ಸಮಾಸತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯನಿದಸ್ಸನಂ – ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಆಪನ್ನೋ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ಮೂಲಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ, ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ ಯಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ವಿನೀತಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾನಿ, ತಾನಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ. ತೇಸಂ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಂ ನಿದಾನವತ್ಥುದೀಪಿಕಾ ತನ್ತಿ ವತ್ಥುಗಾಥಾ ನಾಮ. ಉದ್ದಾನಗಾಥಾವ ‘‘ವತ್ಥುಗಾಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ತೇಸಂ ‘‘ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಆಯತಿಂ ವಿನಯಧರಾ ವಿನಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ನ ಹಿ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಲಕ್ಖಣಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ಉದ್ದಾನಗಾಥಾನಂ ವಿಸುಂ ಪಯೋಜನಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಖಂ ವಿನಯಧರಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಯೋಜನನಾನತ್ತತೋಪೇತಂ ನಾನತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥಾಯಂ ವಿಗ್ಗಹೋ – ವತ್ಥೂನಿ ಏವ ಗಾಥಾ ವತ್ಥುಗಾಥಾ. ವಿನೀತವತ್ಥುತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಮೇತ್ಥ ಗಾಥಾಗ್ಗಹಣಂ. ಉದ್ದಾನಗಾಥಾತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ವತ್ಥುಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಗಾಥಾನಂ ವತ್ಥೂನೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಗಾಥಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಕ್ಕಟಿವತ್ಥುಂ ಅಞ್ಞೇ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ಇಧ ಸಯಮೇವ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಸ್ಸ ‘‘ಭಗವತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಏವ. ‘‘ತತ್ಥ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ, ಇಧ ತೇ ಏವಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ.

೬೭-೮. ಞತ್ವಾತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಞತ್ವಾ. ಪೋಕ್ಖರನ್ತಿ ಸರೀರಂ ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಂ ವಿಯ. ಲೋಕಿಯಾ ಅವಿಕಲಂ ‘‘ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ ಪಠಮೇನತ್ಥೇನ ವಿಸಿಟ್ಠಕಾಯಚ್ಛವಿತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ದುತಿಯೇನ ವಣ್ಣಸುನ್ದರತಾಯಾತಿ. ‘‘ಉಪ್ಪಲಗಬ್ಭವಣ್ಣತ್ತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ, ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತಿ ನಾಮಂ ಲಭೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ. ನೀಲುಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಕಾಯಚ್ಛವೀತಿ ವಚನಂ ಪನ ಸಾಮಚ್ಛವಿಂ ದೀಪೇತಿ. ಲೋಕೇ ಪನ ‘‘ಉಪ್ಪಲಸಮಾ ಪಸತ್ಥಸಾಮಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಯಾ ಸಾಮಾ ಸಾಮವಣ್ಣಾ ಸಾಮತನುಮಜ್ಝಾ, ಸಾ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಸಗ್ಗೇ ಮಮ ವಾಸೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಾಮಚ್ಛವಿಕಾ ಇತ್ಥೀನಂ ಪಸತ್ಥಾ. ‘‘ಯಾವಸ್ಸಾ ನಂ ಅನ್ಧಕಾರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಯೋ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ.

೬೯. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುಭೂತನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಸಣ್ಠಾನಂ ಪಾತುಭೂತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾನೇನ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೇನ. ಏವಂ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಪಾತುಭಾವೇಪಿ. ಏತೇನ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕೇವಲಂ ಪುರಿಸಸಣ್ಠಾನಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯಥಾ ಚ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಣ್ಡಕಸ್ಸ ವಿನಾಪಿ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಪುರಿಸಸಣ್ಠಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಥಾ ತೇಸನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಪನ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಂ ಮರನ್ತಾನಂ ವಿಯ ಪಟಿಲೋಮಕ್ಕಮೇನ ಸತ್ತರಸಮಚಿತ್ತಕ್ಖಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಇನ್ದ್ರಿಯೇ ನಿರುದ್ಧೇ ಇತರಂ ವಿಸಭಾಗಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಾತುಭವತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಮಹಾನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತಸ್ಸೇವ ಕಿರಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಾತುಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ರತ್ತಿಭಾಗೇ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂಯೇವ ಉಪಜ್ಝಂ ತಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಪವತ್ತಿನೀಯೇವ ಉಪಜ್ಝಾಯಾ, ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಯೇವ ಆಚರಿಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ತಾಸಂ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ, ಆಚರಿಯವತ್ತಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾಸದಾಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಾಹಿ ಚ ಇಮಸ್ಸ ವಿಹಾರಂ ಆಗಮ್ಮ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಾದಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ನು ಖೋತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಗಮಿತು’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ವಿನಾಭಾವದೀಪನತೋ ಕೇವಲಂ ನ ಪುನ ಉಪಜ್ಝಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂಯೇವ ಉಪಜ್ಝ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಗಮಿತುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿನಾ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಏವ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಙ್ಗೀ ಭವಿತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಲೇಸೇನ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಏವ ಗಾಮನ್ತರಾದೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಗಮಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಯಞ್ಚ ಭಗವತಾ ಗಮನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುತೋ ಗಾಮನ್ತರಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಆಪತ್ತಿಯಂ ನಿಯೋಜೇತೀತಿ ಯುತ್ತಮೇವ ತಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಯಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾ, ತಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿವಚನತೋ ನ ಗಾಮನ್ತರಾದೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಾಧಾರಣತಾ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ‘‘ಯಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾ, ಯಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಗಮನ್ತಿಯಾ ಗಾಮನ್ತರನದೀಪಾರರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸಗಣಓಹೀಯನಾಪತ್ತಿಯೋ, ತಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ ವುತ್ತಂ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಕನ್ತಾಯಪಿ ತಸ್ಸಾ ತಾ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞಾಹಿ ಸಙ್ಗಮನ್ತಿಯಾ ಗಾಮನ್ತರಾದೀಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ ಸಬ್ಬಕಾಲನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ತಥಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಗಾಮನ್ತರಾಪತ್ತಾದಿವತ್ಥುಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಜ್ಝಾಚರನ್ತೀಪಿ ಸಾ ಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನ ಕಾರಣೇನ ಅನಾಪಜ್ಜನತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅನಾಪಜ್ಜನಟ್ಠೇನೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಯೋಗೀ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಏವ ಕಿಲೇಸೇ ನಿರೋಧೇತಿ. ಅಬನ್ಧನೋಪಿ ಪತ್ತೋ ‘‘ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪನ ನ ಸಾವೇತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ, ಏವಮಿಧ ಅನಾಪನ್ನಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ವುಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾ ಪುರಿಸೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೀಪಿ ಸಕ್ಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಗಮಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಅಪರೇಹಿಪಿ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಗಣಮಜ್ಝೇ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಲಿಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೪). ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ವುಟ್ಠಾತಿ ವುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೪), ತಸ್ಸ ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅಸಾಧಾರಣಾಪತ್ತೀಹಿ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದೂರೇ ವಿಹಾರೋ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ, ವಿಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ ಗಾಮನ್ತರಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂವಿದಹನಂ ಪರಿಮೋಚೇತ್ವಾತಿ ಅದ್ಧಾನಗಮನಸಂವಿದಹನಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾ ಕೋಪೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸಸಾಮಣೇರೇನಾಪೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯಗ್ಗಹಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತೋ. ಅವಿಕಪ್ಪಿತಾನಂ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪನ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೨೧) ವಚನತೋ ವುತ್ತಂ. ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನಾತಿ ವತ್ಥುಂ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಪುನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಕಾಲೇ ಪುನದೇವ ಲಿಙ್ಗಂ ಪರಿವತ್ತತಿ ಛಾರತ್ತಂ ಮಾನತ್ತಮೇವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖುಕಾಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯಾತಿ ನೋ ಲದ್ಧೀತಿ ಆಚರಿಯೋ.

ಪರಿವಾಸದಾನಂ ಪನ ನತ್ಥೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಛಾದನಾಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಭಿಕ್ಖೂಸು ಉಪಸಮ್ಪದಂ ನ ಲಭತಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭತಿ, ಅನುಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠಿತೋ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಂ ನ ಜನೇತಿ. ವಿಬ್ಭನ್ತಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗೇ ಪಾತುಭೂತೇ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಉಪಸಮ್ಪದಂ ನ ಲಭತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅವಿಬ್ಭನ್ತಮಾನಸ್ಸ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕಸ್ಸ ಸಚೇ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುಭವತಿ, ನೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭತಿ, ನ ಪುನ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇ ಜಾತೇ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಾತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ, ಸೋ ಚೇ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಪಟಿಲಭತಿ ಉಭಯತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಪಾರಾಜಿಕಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ. ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪರಿಪುಣ್ಣದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವ. ಪುನ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಆಗತೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ ಅಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸತ್ತಾ. ಪುನ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭತಿ. ಏವಂ ಚೇ ಕತದ್ವಾದಸಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತೇ ಸತಿ ಗಿಹಿಗತಾ ಇತ್ಥೀ ಹೋತಿ, ಪರಿಪುಣ್ಣದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ ಕಿರ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನ್ತರಧಾನೇನ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗನ್ತರಧಾನೇನ ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕಭಾವೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ನಾಸೇತಬ್ಬಾ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪುನ ಪಕತಿಭಾವಾಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಾ. ಪಕತಿಪಣ್ಡಕಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಣ್ಡಕೋ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೋ ಹಿ ಸಂವಾಸನಾಸನಾಯ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ, ಇತರೋ ಉಭಯನಾಸನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ತೇಸಂ ಪುನ ಪಕತಿಭಾವೋ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂಯೇವ ಉಪಜ್ಝಂ ತಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ತಾನಿಯೇವ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಙ್ಗಮಿತು’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಧಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಸಚೇ ನೇಸಂ ಲಿಙ್ಗನ್ತರಂ ಪಾತುಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚ ವಿಧಿ, ಯಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸಾಧಾರಣಾ, ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವುಟ್ಠಾತುಂ ಅಸಾಧಾರಣಾಹಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವಿಧಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಯಂ ವುತ್ತಂ ಪರಿವಾರೇ ‘‘ಸಹ ಪಟಿಲಾಭೇನ ಪುರಿಮಂ ಜಹತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಸಹ ಪಟಿಲಾಭೇನ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜಹತಿ, ಪುರಿಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿಆದಿ, ತಂ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತೀತಿ ಆಚರಿಯೋ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ, ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಂ ಕಿಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಸರೀರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಉದಾಹು ಸಯಮೇವ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ – ಯದಿ ತಾವ ಸಕಲಂ ಸರೀರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚುತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಞಾ ಚುತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಥ ಸಯಮೇವ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಸೋಪಿ ಭಾವೋ ತಸ್ಸ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ಹಿ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಾನೀತಿ ಖಣನಿರೋಧೋ ವಿಯ ತೇಸಂ ಅನ್ತರಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಪ್ಪಸಙ್ಗಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಟ್ಠಪ್ಪಭಾನಂ ದೀಪಾನಂ ಏಕಪ್ಪಭಾನಿರೋಧೇಪಿ ಇತರಿಸ್ಸಾ ಠಾನಂ ವಿಯ ಸೇಸಸರೀರಟ್ಠಾನಂ ತತ್ಥ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭೧-೨. ಮುಚ್ಚತು ವಾ ಮಾ ವಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಮೋಚನರಾಗಾಭಾವತೋ. ಅವಿಸಯೋತಿ ಅಸಾದಿಯನಂ ನಾಮ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಉಭಿನ್ನಂ ವಾಯಾಮೇನ ನಿಪಜ್ಜತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಮಾ ವಾಯಾಮ, ಏವಂ ತೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿರಿಯಞ್ಹೇತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಆಪನ್ನೋ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಕಿರಿಯಮ್ಪೇತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ‘‘ಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ.

೭೩-೪. ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಭಯೇನ ಆಕಾಸಗತಮೇವ ಕತ್ವಾ ಪವೇಸನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಹಸಾ ತಾಲುಕಂ ವಾ ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಛುಪತಿ ಚೇ, ದುಕ್ಕಟಮೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನ ಮೇಥುನರಾಗತ್ತಾತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ದನ್ತಾನಂ ಬಾಹಿರಭಾವೋ ಓಟ್ಠಾನಂ ಬಾಹಿರಭಾವೋ ವಿಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥು ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತೇ ಜಿವ್ಹಾಯ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಿಸಞ್ಞಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ವಚನೇನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ವಿಸಞ್ಞೀಕತೋ, ಸೋ ಚೇ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಧಾತುಘಟ್ಟನಚರಿಣಿಜ್ಝಿಣಿಕಾದಿಸಞ್ಞಾಯ ಸಾದಿಯತಿ, ಮೇಥುನಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ವಿಸಞ್ಞೀಪಕ್ಖಮೇವ ಭಜತೀತಿ ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಮೇಥುನಮೇತಂ ಮಞ್ಞೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಮನುಸ್ಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಏವ. ಪಣ್ಡಕಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪಣ್ಡಕಸ್ಸ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ವಾ ಮುಖೇ ವಾ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಅವೇದಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸೇವನಚಿತ್ತವಸೇನ ಆಪತ್ತಿ ಸನ್ಥತೇನೇವ ಸೇವನೇ ವಿಯ.

ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ‘‘ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ಸೋ ಆರೋಚೇಸೀ’’ತಿ ದುವಿಧೋ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಆರೋಚೇಸು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪಾಠೋ ‘‘ವೇದಿಯಿ ವಾ ಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸುನ್ದರಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ‘‘ವೇದಿಯಾ ವಾ’’ತಿ ದೀಪವಾಸಿನೋ ಪಠನ್ತಿ ಕಿರ, ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಾ ಹತ್ಥಗ್ಗಾಹಾದಯೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಕ್ಕಟಮೇವಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದುಕ್ಕಟಮೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ಸೀಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಾವ ದುಕ್ಕಟೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೀಸಂ ನಾಮ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದನಂ. ‘‘ಸೀಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನ ಹೋತಿ ತಾವ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಲಿಖಿತಂ. ಉಚ್ಚಾಲಿಙ್ಗಪಾಣಕದಟ್ಠೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಾವನಿಟ್ಠಾಪಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದಟ್ಠೇನ ದಂಸೇನ ಖಾದನೇನಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ.

೭೬-೭. ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ಯುದ್ಧಮುಖೇ ಯೋಧಪುರಿಸೋ ವಿಯಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ‘‘ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸಯೋಧೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ರುಕ್ಖಸೂಚಿದ್ವಾರಂ ಉಪಿಲವಾಯ, ಏಕೇನ ವಾ ಬಹೂಹಿ ವಾ ಕಣ್ಟಕೇಹಿ ಥಕಿತಬ್ಬಂ ಕಣ್ಟಕದ್ವಾರಂ. ದುಸ್ಸದ್ವಾರಂ ಸಾಣಿದ್ವಾರಞ್ಚ ದುಸ್ಸಸಾಣಿದ್ವಾರಂ. ‘‘ಕಿಲಞ್ಜಸಾಣೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸಸಾಣಿಯಮೇವ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಏಕಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಏಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಕಾಸತಲೇತಿ ಹಮ್ಮಿಯತಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಿಪನ್ನಾನಂ ಆಪುಚ್ಛನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವ ಚ ನ ಉಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅನಾದರಿಯದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಏವ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ‘‘ರತ್ತಿಂ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅನಾದರಿಯದುಕ್ಕಟಾಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ, ತೇನ ಇತರಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವ ಚ ನ ಉಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ನ ಅನಾದರಿಯದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪುನ ‘‘ಸುಪತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಿಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ನಿಪಜ್ಜನ್ತೋತಿ ನಿಪಜ್ಜನಕಾಲೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬದುಕ್ಕಟಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಉಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ದುಕ್ಕಟಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಯದಿ ರತ್ತಿಂ ದ್ವಾರಂ ಅಸಂವರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ‘ದಿವಾ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅನಾದರಿಯೇ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಉಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಅನಾದರಿಯದುಕ್ಕಟಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಏಕೇ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ಅನಿಪನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ರತ್ತಿಂ ಸಂವರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ, ಅರುಣುಟ್ಠಾನಸಮಯೇ ಕೋಚಿ ವಿವರತಿ, ದ್ವಾರಜಗ್ಗನಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಪತ್ತಿಖೇತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.