೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೭. ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ‘‘ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ಕಹಾಪಣೋ’’ತಿಆದಿ ಪಾಳಿವಚನಞ್ಚ. ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಿ ತಿಕವಚನತೋ, ‘‘ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಗರುಕಸ್ಸ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ಚ ಪನ ಅನುಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋಪೇತ್ಥ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಸತ್ಥುವಣ್ಣೋ ಚ ಕಹಾಪಣೋ ಚ ತತೋ ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ನಾಮ ಕತಮ್ಪಿ ಅಕತಮ್ಪಿ ಕತಾಕತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಭತ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ರೂಪಿಯಾರೂಪಿಯಾನಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚ ತಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ತದನುಲೋಮತೋ ಏಕೋ ತಿಕೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಛ ಹೋನ್ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಿಕಚ್ಛೇದೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಸತಿಪಿ ಸಮ್ಭವೇ ಇತರೇ ನ ದಸ್ಸೀಯನ್ತಿ, ಇಧೇವ ಕಸ್ಮಾ ದಸ್ಸಿತೋತಿ? ‘‘ನಾನಪ್ಪಕಾರಕ’’ನ್ತಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧೇವ ನಾನಪ್ಪಕಾರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ. ನ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋತಿ ಚೇ? ನ, ಇಧ ದಸ್ಸಿತನಯತ್ತಾ. ಅಥ ಚ ರೂಪಿಯಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸತ್ಥುವಣ್ಣಾದಯೋ ವಳಞ್ಜನುಪಗಾ ಏವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ತತೋ ಅವಳಞ್ಜನುಪಗೇಹಿ ಜಾತರೂಪರಜತೇಹಿ ವೋಹಾರೇನ ನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಪಜ್ಜನತ್ಥನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಕತೇನ ಕತಂ ಚೇತಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಯೋ ತಿಕಾ ವುತ್ತಾತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ರೂಪಿಯವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಯೇ ಚ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಅವುತ್ತೇ ಅವಳಞ್ಜನುಪಗಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕತಾದೀಹಿ ತಿಕತ್ತಯಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬಪಯೋಜನಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೇ? ನ, ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇನ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಪಅವತ್ತನಸ್ಸಾಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ. ‘‘ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನಪಿ ಕಮುಕ ಕಥಲ ಕಂಸಭಾಜನ ಸಾಟಕಾದಿಪರಿವತ್ತನಸ್ಸಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಏವಾತಿ ಚೇ? ನ, ಕತಾದಿವಚನೇನ ಜಾತರೂಪಾದಿಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥೂನಞ್ಞೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಭಾವದೀಪನತೋ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯೇನಪಿ ಯದೇತಂ ಕತಾಕತಾದಿಭೇದಂ ಪಾಕತಿಕರೂಪಿಯಂ ಯಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಮಾಸಕಸಙ್ಖೇಪಂ, ಯಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಾದಿವೋಹಾರೂಪಗಂ, ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಇಧ ಚ ಅನನ್ತರಾತೀತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ ರೂಪಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಹೋತಿ, ನ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ, ತತ್ಥ ಕತಾದಿವೋಹಾರಾಸಮ್ಭವತೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಕತಾದಿತಿಕತ್ತಯಪ್ಪಯೋಜನಂ ವುತ್ತಂ.

ಇದಾನಿ ಸೇಸತ್ತಿಕಾನಿ ವುಚ್ಚತಿ – ಏತ್ಥ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ, ಸೇಸಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಪಿ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಪಿ ನ ರೂಪಿಯನ್ತಿ ಅರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನ ಏಕಂಸಿಕಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮ್ಹಿ ದುಕ್ಕಟಾಪಜ್ಜನತೋ. ಇಧ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಮುತ್ತಾದಿಪಿ ಅರೂಪಿಯಮೇವ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಿರೋಧತೋ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಮುತ್ತಾ ವಾ ಮಣಿ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಮುತ್ತಾದಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂತಿ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥೂಸು ಅಭಾವಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಸುದ್ಧಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಬ್ಬಂ ಅರೂಪಿಯಂ. ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿತಿಕದುಕ್ಕಟೇ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತತಿಕೇ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಅರೂಪಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಅರೂಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ದುತಿಯೋ ತಿಕೋ ವುತ್ತೋ. ತದತ್ಥಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತೋ ಏಕೋ ತಿಕೋ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಾಳಿಯಂ ಸೋ ವುತ್ತೋತಿ ಚೇ? ತತ್ಥ ಚೇತಾಪಿತಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡನಕಸಮ್ಮುತಿಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಿಕೇ ವುತ್ತೇ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನೋಪಿ ಅರೂಪಿಯಛಡ್ಡನಕಸಮ್ಮುತಿ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡನಕಸಮ್ಮುತಿ ಏವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ? ನ, ರೂಪಿಯಸ್ಸಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಕಿಚ್ಚಾಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇತಿ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕೇ ತತಿಯಪತ್ತಂ ವಿಯ, ತಂ ಸಙ್ಘಾದೀನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಪ್ಪತಿ ತತಿಯಪತ್ತೋ ವಿಯ. ಅಥ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತರೂಪಿಯೇನ ಚೇತಾಪಿತಂ ಹೋತಿ ದುತಿಯಪತ್ತೋ ವಿಯ, ತಂ ವಿನಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಛಡ್ಡೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಸಚೇ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛತಿ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ‘‘ರೂಪಿಯೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ’’ತಿ ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭುಮ್ಮಪ್ಪತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ, ಉಪಯೋಗಪ್ಪತ್ತೇ ಪರಸನ್ತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥಾಹ – ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಾರಿತಂ, ಇಮಿನಾ ಸುದ್ಧಾಗಮೇನ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೇನ ಸಂವೋಹಾರೋ ವಾರಿತೋತಿ.

೫೮೯. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ…ಪೇ… ಅಪರಾಪರಪರಿವತ್ತನೇ ಇಮಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏವ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಸೇನ ಏಕತೋ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಂ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ವಸೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಏತೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಆಪನ್ನಮ್ಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕೇ. ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣಂ ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ರೂಪಿಯೇ ಅಗ್ಗಹಿತೇ ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಇಮಿನಾವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಪುರಿಮೇನ ಓಮಸವಾದೋ ವಿಯ. ಮುಸಾವಾದೇನ ಮುಸಾ ವದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಓಮಸವಾದೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟ…ಪೇ… ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ವಡ್ಢಿಂ ಪಯೋಜೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತಿ ಮಾಸೇ, ಸತಿ ಸಂವಚ್ಛರೇ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಚೇ ವದತಿ. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಹೋತಿ. ವಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ವುಡ್ಢಿ ಹೋತು, ಏತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ. ‘‘ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಕೇವಲಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತಿ, ಪುನ ಏವಂ ಕತೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಸಪಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಮೂಲಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯೋ ಚೇ ನ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾ ಪಾಳಿಯಾ ಚೇತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯೋ, ಸೋ ಚ ತತಿಯಪತ್ತೇಪಿ, ‘‘ಯಥಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಹಿತೇ ಏವರೂಪುಪಾಯೋ, ತಥಾ ಸಙ್ಘಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಗಹಿತೇಪಿ ಏಸೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮೇ ಕಿರ ಪಠಮದುತಿಯಪತ್ತೇ ಯಾವ ಗಹಟ್ಠೇನ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ತಾವ ನ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣೂಪಾಯೋ, ಅನೇಕಪುರಿಸಯುಗಮ್ಪಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ಏವಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆಗತಕಹಾಪಣಾನಿಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಚೇ ಇಮಾನಿ ತಾನಿ ಕಹಾಪಣಾನೀತಿ ವದತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ನ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ, ವಿಚಾರೇತಿ ಚೇ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಾನಿ ಚೇ ವಿಚಾರೇತಿ, ತಸ್ಸೇವ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.