೫. ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೬೫. ನಾಸ್ಸುಧ ಕೋಚೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸುಧ-ಇತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಇಧ ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಕೋಚಿ ಭಗವನ್ತಂ ನಾಸ್ಸುಧ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಏಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಂ ಸುಗ್ಗಾಹಂ ಏಕಾಹಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ವರನ್ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೩೩೭) ವಿಯ, ಅನುಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಯಥಾಸುಖಂ ಮಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೂತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತು.

೫೬೬-೭. ‘‘ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಸೇನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಆರಞ್ಞಿಕಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಪಂಸುಕೂಲಿಕವಸೇನ ಸಬ್ಬಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇನೇವಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸನ್ಥತೇ ಚತುತ್ಥಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯಾ’’ತಿ. ಕಿಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಚೀವರಂ ನ ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಚೇ? ಯಥಾ ಹೋತು. ಕತಮಂ ಚೀವರಂ ನಾಮಾತಿ? ಛನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚ ವಾಯಿಮಂ ಅವಾಯಿಮನ್ತಿ? ವಾಯಿಮಮೇವಾತಿ. ಕತರಸುತ್ತೇನಾತಿ? ಅದ್ಧಾ ಸೋ ಸುತ್ತಮೇವ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಸಿವೇಯ್ಯಕಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ, ಇದ್ಧಿಮಯಿಕಞ್ಚ ದೇವದತ್ತಿಯಞ್ಚ ಅಚೀವರಂ ಕರೋತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಅವಾಯಿಮಮ್ಪೀತಿ ವದಾಮೀತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಿದ್ಧಾ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ಕಮ್ಬಲಸೀಸೇನ ಉಣ್ಣಾಮಯಸಾಮಞ್ಞತೋ. ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಸನ್ಥತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ? ದುಟ್ಠು ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು ಅಚೀವರತ್ತಾ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗತ್ತಾ ಚ ಸನ್ಥತಸ್ಸ. ಅಥ ನಾಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಪುಬ್ಬೇವ ತತ್ಥ ಅಚೀವರಸಞ್ಞಿನೋ ಏತೇತಿ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ತದುಭಯಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ. ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ನತ್ಥೀತಿ? ತತ್ಥೇವಾಗತಂ, ಅಪಿಚೇತಂ ಅವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಚೇ, ಚೀವರಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ಚೀವರಂ ನಾಮ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಸಿದ್ಧಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಥ ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಮ್ಪಿ ಚೀವರಮೇವ ಸಿದ್ಧಂ, ಅನಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ, ಅವಿಕಪ್ಪನುಪಗಞ್ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಚೀವರಂ ವತ್ತಮಾನಂ ಅಂಸಕಾಸಾವಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ನ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂಯೇವ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಅನುಬನ್ಧತಿ ಏವ ‘‘ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀ’’ತಿ ವಚನತೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ ಪನಸ್ಸ ಅಚೀವರತಂ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತತ್ಥದೀಪನೇನ ದೀಪೇತಿ. ನಿವತ್ಥಪಾರುತನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ನಿಸಿನ್ನಞ್ಚೇವ ನಿಪನ್ನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ಅನುಬನ್ಧತಿ ಏವ. ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಹಿ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಚ, ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೩೨೯) ‘‘ನವ ಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಚ ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ದಸಾ ವಿದತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ಇಧ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚಸ್ಸ ‘‘ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಪದೇಸೇ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲೇತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ದಸಾ ಕರೀಯನ್ತಿ, ತಾಹಿ ದಸಾಹಿ ಸದಸಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಏಕಮೇವ, ದ್ವೇ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ನವನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಏಳಕಲೋಮಮಯಸನ್ಥತವಿಸೇಸನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ತಥಾ ನಿಸೀದನಮೇವ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಞ್ಚ ಸಿದ್ಧಂ. ಪೋರಾಣಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ‘‘ಏಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಿದ್ಧೇ ಸಿದ್ಧಾ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಸನ್ಥತಸಾಮಞ್ಞತೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಕಥಂ ಅದಸಮೇವ ಸನ್ಥತಂ ಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನೇಕಮ್ಪಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಯತೋ ಸದಸಮೇವ ಸನ್ಥತಂ ಚೀವರಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ. ಅಸನ್ಥತಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಓರೇನ ಚ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ವಿನಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಂ, ತಞ್ಚ ಪೋರಾಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏವ, ನ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಏಕಮೇವ, ದ್ವೇ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ವಚನತೋತಿ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ಸನ್ಥತಂ ಸಯನತ್ಥಮೇವ ಕರೀಯತಿ, ನಿಸೀದನಂ ಅಸನ್ಥತಮೇವಾತಿ. ತಞ್ಚ ನ ನಿಯಮತೋ ‘‘ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಂ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ. ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅನಞ್ಞವಿಸಯತ್ತಾ.

ಸನ್ಥತಸ್ಸ ಪನ ಅಚೀವರಭಾವೇ ಅಯಂ ಯುತ್ತಿ – ಆದಿತೋ ‘‘ತೀಣಿ ಸನ್ಥತಾನಿ ಪನ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ತಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ, ಭಗವತಾ ಚ ಖೋಮಾದೀನಿ ಛ ಅನುಞ್ಞಾತಾನೀತಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸುದ್ಧಕೋಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಜಾತಂ, ಪಗೇವ ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕಸನ್ಥತಚೀವರನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ಕಮ್ಬಲಞ್ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಞ್ಚ ಸುದ್ಧಿಕಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಜಾತಿಕಾಳಕಭಾವೇನ, ಪಗೇವ ಓದಾತಗೋಚರಿಯಮಿಸ್ಸಕಸನ್ಥತಚೀವರನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರೋಧೋ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸನ್ಥತಂ ಚೀವರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಿಸೀದನಂ ಪನ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಸಣ್ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದಸಮ್ಭವತೋ. ಏತ್ಥಾಹು ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ದುವಿಧಂ ನಿಸೀದನಂ ಸನ್ಥತಂ, ಅಸನ್ಥತಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಥತಮೇವ. ಅಸನ್ಥತಂ ಖೋಮಾದಿಛಬ್ಬಿಧಂ, ತದನುಲೋಮಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸನ್ಥತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ? ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾಯ ಸನ್ಥತಾನಂ ಉಜ್ಝಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅಚೀವರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಭೇದಭಯಾ ತಾನಿ ಉಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೇರಸಾಪಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು, ಸೀಸದಸ್ಸನವಸೇನ ತೀಣೇವ ವುತ್ತಾನಿ, ಭಗವಾ ಚ ತೇಸಂ ಸನ್ಥತಂ ಅನುಜಾನಿ, ತತೋ ನೇಸಂ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ನಿಸೀದನಚೀವರಸಣ್ಠಾನಮ್ಪೇತಂ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ನೋ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಚತುತ್ಥಚೀವರಭಾವೇನ ಪಗೇವ ಕತಸನ್ಥತಂ ವಾ’’ತಿ. ತತೋ ಸನ್ಥತೇ ನೇಸಂ ಚೀವರಸಞ್ಞಿತಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತದತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ನಿಸೀದನಸನ್ಥತನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನತೋತಿ.

ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.