೨. ದುತಿಯಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೩. ದುತಿಯೇ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಪನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಆಸನಂ ಹೋತಿ ಆಸನ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಆಸನನ್ತಿ ಅಧಿಕಂ, ಉದ್ಧರಿತಾನುರೂಪ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ದ್ವೇಪಿ ರಹಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾರಹೋನಿಸಜ್ಜಗ್ಗಹಣತೋ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲಾ’’ತಿ ಕಿಮತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಅಯಮೇವ ಹಿ ಮಾತುಗಾಮೋ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾನಂ ಏಕತೋ ವತ್ಥುಭೂತೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ವಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ತಸ್ಸಾ ವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಯಥಾ ಪಠಮೇ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾಪಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾ ಸಮ್ಭವವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ, ಇಧಾಪಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ, ಕಸ್ಮಾ ನ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ಆಮ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ನ ಚ ಗಹಿತೋ, ಗಹಿತೋ ಏವ ಪನ ನಿಸಜ್ಜವಸೇನ, ನ ಹಿ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಾ ವಿಸೇಸೋತಿ. ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಸತಿ ಕಥಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹೋತಿ ಚೇ? ದೂರತ್ತಾ. ಪಠಮೇ ಕಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿಸತಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿ, ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ಏಕಾಪಿ ಕರೋತೀತಿ ಚೇ? ನೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಯದಿದಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ವೇಸಾಲಿಯಂ ಮಹಾವನೇ…ಪೇ… ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ (ಪಾರಾ. ೭೭). ತಸ್ಮಾ ನ ಮೇಥುನಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮೋ ದುತಿಯೋ ಹೋತಿ. ಇತ್ಥಿಯೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ವಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ, ತೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ತಥಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ವಿಹಾರಂ ಪೇಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಇತ್ಥೀನಂ ವಚ್ಚಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೩) ಏತ್ಥ ‘‘ಯಾ ಪನ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಹಿರಿಮನಾ, ತಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೮೩) ವಚನತೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮೋ ದುತಿಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದಿಕಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿದಾನೇ ಆಗತಂ, ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೇ ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ದುತಿಯೋ ಹೋತೀ’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೮೮) ಇಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪತೋ ‘ಇತ್ಥೀನಂ ಸತಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ದುತಿಯಾನಿಯತೇ ‘ಇತ್ಥೀಪಿ ಪುರಿಸೋಪೀ’ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನೀವಗ್ಗೇ ಓಸಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ, ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೇ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ ‘ಯೋ ಕೋಚಿ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ದುತಿಯೋ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮೇಸಂ ಅನುರೂಪತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ.

ದುತಿಯಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಕಿಣ್ಣಕವಣ್ಣನಾ

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಇದಂ ಅನಿಯತಕಣ್ಡಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ ಅಪುಬ್ಬಾಭಾವತೋತಿ ಚೇ? ನ, ಗರುಕಲಹುಕಭೇದಭಿನ್ನಾಪತ್ತಿರೋಪನಾರೋಪನಕ್ಕಮಲಕ್ಖಣದೀಪನಪ್ಪಯೋಜನತೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಸಾ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ಅಯ್ಯೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ’ತಿ, ಸೋ ಚ ತಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೪೬) ಆಪತ್ತಿಯಾ ಗರುಕಾಯ ಲಹುಕಾಯ ಚ ರೋಪನಕ್ಕಮಲಕ್ಖಣಂ, ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಾರೋಪನಕ್ಕಮಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ದಸ್ಸಿತಂ. ಲಕ್ಖಣದೀಪನತೋ ಆದಿಮ್ಹಿ, ಅನ್ತೇ ವಾ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಕಥಂ? ನ ತಾವ ಆದಿಮ್ಹಿ ಸಮ್ಭವತಿ, ಯೇಸಮಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ತೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅದಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ನ ಅನ್ತೇ, ಗರುಕಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಗರುಕಲಹುಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಏವ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅರಹತಿ ಉಭಯಾಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ. ಯಾ ತತ್ಥ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ, ಸಾಪಿ ಗರುಕಾದಿಕಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ರಹಸ್ಸಾದೇನಾ’’ತಿಆದಿ, ತಸ್ಮಾ ಗರುಕಾನಂ ಏವ ಅನನ್ತರಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿಪಿ ಏಕೇ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಠಮಮೇವಾಲಂ ತಾವತಾ ಲಕ್ಖಣದೀಪನಸಿದ್ಧಿತೋ, ಕಿಂ ದುತಿಯೇನಾತಿ ಚೇ? ನ, ಓಕಾಸನಿಯಮಪಚ್ಚಯಮಿಚ್ಛಾಗಾಹನಿವಾರಣಪ್ಪಯೋಜನತೋ. ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಆಸನೇ ಅಲಂಕಮ್ಮನಿಯೇ’’ತಿ ಓಕಾಸನಿಯಮತೋ ಹಿ ತಬ್ಬಿಪರೀತೇ ಓಕಾಸೇ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ನ ವಿಕಪ್ಪಿತನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೋ ಹೋತಿ, ತನ್ನಿವಾರಣತೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಕಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಓಕಾಸಭೇದತೋ, ರಹೋಭೇದದೀಪನತೋ, ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದಭೇದದೀಪನತೋ. ಓಕಾಸನಿಯಮಭಾವೇ ಚ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದಭೇದೋ ಜಾತೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ನಾನತಾಜಾನನಞ್ಚ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಭೇದದೀಪನತೋ. ನಾಲಂಕಮ್ಮನಿಯೇಪಿ ಹಿ ಓಕಾಸೇ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇಪಿ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾಯ ವಾತಪಾನಕವಾಟಛಿದ್ದಾದೀಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಕೇಸಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಏವಮಾದಯೋಪಿ ನಯಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಭಿಕ್ಖುಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಆಗತನಯತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಇದಂ ಕಣ್ಡಂ ಪರಿಹೀನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತತ್ಥ ಅನುಪನ್ನತ್ತಾತಿ ಏಕೇ. ತಂ ಅನೇಕತ್ಥಭಾವದೀಪನತೋ ಅಯುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಉದ್ದೇಸಾ ಸನ್ತಿ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ತತ್ಥ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನನ್ತಿ ಏಕೇ. ತಾಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಅಟ್ಠವತ್ಥುಕವಸೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗವಿಸೇಸೋ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು, ‘‘ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ, ಕಾಯಂ ವಾ ತದತ್ಥಾಯ ಉಪಸಂಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೭೪-೬೭೫) ವಚನತೋ ಸಾದಿಯನಮ್ಪಿ, ‘‘ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೭೫) ವಚನತೋ ಠಾನಮ್ಪಿ, ‘‘ಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೭೫) ವಚನತೋ ಗಮನಮ್ಪಿ, ‘‘ಛನ್ನಂ ವಾ ಅನುಪವಿಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೬೭೫) ವಚನತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಪವೇಸೋಪಿ, ತಥಾ ‘‘ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇ ಅಪ್ಪದೀಪೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಓಕಾಸೇ ಏಕೇನೇಕಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಾ ಸಲ್ಲಪೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೮೩೮) ವಚನತೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತಾಸಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಅನಿಯತಕಣ್ಡಸ್ಸ ಅವತ್ತಬ್ಬತಾಪತ್ತಿತೋಪಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪಕಿಣ್ಣಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅನಿಯತಕಣ್ಡಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.