೧೩. ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೩೧. ನ ಕೇವಲಂ ವಿಹಾರೋ ಏವ ಕೀಟಾಗಿರಿ, ಸೋಪಿ ಗಾಮೋ ‘‘ಕೀಟಾಗಿರಿ’’ಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಗಾಮಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪರತೋ ‘‘ನ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕೀಟಾಗಿರಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಸಂವಚ್ಛರೇ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಸ್ಸತಿ ಕಿರ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಮೇಘೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮಧಿಕನ್ತಿ ಛ ಜನೇ ಸನ್ಧಾಯ. ಅಕತವತ್ಥುನ್ತಿ ನವಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ. ‘‘ಜಾಭಿಸುಮನಾದಿಗಚ್ಛಂ ಅಲ್ಲಾನಂ ಹರಿತಾನಂ ಏವಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮಭೇದತೋ ಪನೇಸ ಭೇದೋ. ವತತ್ಥಾಯಾತಿ ವತಿಅತ್ಥಾಯ. ಯಂಕಿಞ್ಚೀತಿ ಸೋದಕಂ ವಾ ನಿರುದಕಂ ವಾ. ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯಾತಿ ವನರಾಜಿಕಾದಿಅತ್ಥಾಯ. ಮಾಲಾವಚ್ಛರೋಪನಂ ಕುಲದೂಸಕಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ, ಗನ್ಥನಾದಿಸಬ್ಬಂ ನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಕಥಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ? ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಆವೇಳಂ ಆಬಿಳ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ಗೋಪ್ಫನನ್ತಿ ಗನ್ಥನಂ. ವೇಠಿಮನ್ತಿ ತಗ್ಗತಿಕಮೇವ. ವೇಧಿಮಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಪುಪ್ಫಂ ವೇಧೇತ್ವಾ ಕತಂ. ಕಣ್ಟಕಮ್ಪಿ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಯಂ ವಿಜ್ಝನತ್ಥಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಜಾಲಮಯಂ ವಿತಾನಂ ಜಾಲವಿತಾನಂ. ಪುಪ್ಫಪಟಿಚ್ಛಕಂ ಗವಕ್ಖಂ ವಿಯ ಸಛಿದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತಾಲಪಣ್ಣಗುಳಕನ್ತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಮಯಂ ಪುನ ಕತಮ್ಪಿ ಪಟಿಛಿಜ್ಜಕಮೇವ. ಧಮ್ಮರಜ್ಜು ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಪ್ಪವೇಸನತ್ಥಂ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಬದ್ಧರಜ್ಜು. ‘‘ಕಾಸಾವೇನ ಬದ್ಧಮ್ಪಿ ಸುತ್ತವಾಕಾದೀಹಿ ಬದ್ಧಂ ಭಣ್ಡಿತಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಂಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಪಸಿಬ್ಬಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸದಿಸತ್ತಾ ವೇಧಿಮಂ ನ ಜಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಿಥಿಲಬದ್ಧಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪೂರಿತನ್ತಿ ದೀಘತೋ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪೂರಿತಂ. ಘಟಿಕದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋತಿ ‘‘ಯಮಕದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ‘‘ಗೇಣ್ಡುಖರಪತ್ತದಾಮಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಚೇಲಾದೀಹಿ ಕತದಾಮಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನುಲೋಮತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ರೇಚಕಂ ನಾಮ ತಥಾಲಾಸಿಯನಾಟನಟಾನಂ ನಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ತಂ ‘‘ಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಾರಿಯೋ ನಾಮ ರುತಸುನಖಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಮ್ಮಕುರುಙ್ಗಕೇಳಿಪನೇ ಠಿತಾ’’ತಿ ಕಿರ ಪಾಠೋ. ‘‘ನಿಬುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿ.

೪೩೨. ಅಬಲಬಲಾದಿ-ಪದಾನಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ. ಯಥಾ ಪಾಮೋಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ಪಾಮೋಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಸಾವಕಸ್ಸ ವಸೇನ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ.

೪೩೩. ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ನ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ಅತ್ಥಸಬ್ಭಾವತೋ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಗಾಮೇ ಕುಲದೂಸಕಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೇನ ಕುಲದೂಸನಂ ಕತಂ, ತಂ ವಿಹಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತಂ ಕಥನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ನ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಕುಲದೂಸನಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇಪಿ ವಸಿತುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಪನ್ನಂ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಸಿತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನ್ತೇನ ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇಪೀತಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ನಾಮ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗಾಮೇ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ಚ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೋ ಚಾತಿ ಉಭಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಏತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ. ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇಪಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪುನ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಕುಲದೂಸನಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇ ಕುಲದೂಸಕವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತವತ್ಥುವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇಪಿ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇ ಕುಲದೂಸಕಂ ನ ಕತಂ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನೇವ ವಿಹಾರೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ನ ನಗರೇ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಏಕೇ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ವಿಚಾರಣಾ ಏವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

೪೩೬-೭. ದಾಪೇತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಪುಪ್ಫದಾನಞ್ಹಿ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಸೇವ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಾಗುಆದೀನಿ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ದದನ್ತೂ’’ತಿ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ವದತಿ ಚೇ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ಕೇವಲಂ ಪನ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಪರೇಸಂ ವಾ ಅನುದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತೂ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ನ ಕಪ್ಪತಿ ಯಾಗುಆದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ಥತೋ ಸಯಮೇವಾತಿ ಅಪರೇ. ಆಚರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಯಥಾ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ, ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಚ ‘ತಸ್ಸೇವಾ’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತೇರಸಕಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.