೧೦. ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೦೯. ‘‘ವಜ್ಜಂ ನ ಫುಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ.

೪೧೦. ತೇಸಂ ಅನುರೂಪಾಜಾನನತೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಅಸ್ಸ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ. ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಪಾಪಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಕೋಟೀಹೀತಿ ಆಕಾರೇಹಿ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಂ. ದಸಹಿ ಲೇಸೇಹಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಸಮಣಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಅಸ್ಸಮಣಾ ಇಮೇತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಗರಹಭಾವೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಗರಹಪಚ್ಚಯಾ ಲೋಕೋ ವಾ ಅಪುಞ್ಞಂ ಅರಿಯೂಪವಾದಂ ಪಸವೇಯ್ಯ, ತೇಹಿ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಾಗುರನ್ತಿ ಮಿಗಜಾಲಂ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಾತಿಆದಿನಾ ಪರೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮತಾನಂ ಪೇತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಯಂ ಯಂ ಹೀತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕಿರ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರೋ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಮೇವ ಸುದ್ಧಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಅಪರೇಹಿ ಪನ ‘‘ಮತಾನಂ ಪೇತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಕಪ್ಪತಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ಮಯಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಕತಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ‘ಪಞ್ಚಸು ಏಕಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಇತರೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘ಪಞ್ಚಸು ಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸೂತಿಆದಿ ವುತ್ತ’ನ್ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗಣ್ಠಿಪದೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಚ ರಾಜಯುತ್ತಾದೀನನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ವಟ್ಟತೀತಿ ವತ್ವಾ ‘ತುಮ್ಹಾಕ’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘ಪೇತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತಾನಂ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಞ್ಚ ಲಕ್ಖಣಂ ಠಪೇನ್ತೇನ ‘ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವಾ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಮಿಸ್ಸಕವಾರಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ವುತ್ತಾನಂ, ವುತ್ತಸದಿಸಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ. ‘ಸಚೇ ಪೇತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭೋಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕರೋನ್ತೀ’ತಿ ವದನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘ತಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಚ ನ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ಇಧಾಪಿ ‘ಪೇತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯ, ಮಙ್ಗಲಾದೀನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ಥವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ‘ಅವಧಾರಣತ್ಥೇನ ಮಿಸ್ಸಕೇ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಚೇ? ‘ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಸ್ಸ ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವಚನೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ಆಪನ್ನಂ, ‘ತಞ್ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುನ್ದರಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯತ್ಥ ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇಪಿ. ತಮತ್ಥಂ ಆವಿ ಕಾತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಇತರೇಸಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮವತ್ಥೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹೀತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಂ. ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯಿಕಾಲೇಯೇವ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಹೋತೀತಿ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ.

೪೧೧. ಕುಸಲನ್ತಿ ಖೇಮಂ. ಆಪತ್ತಿಭಯಾ ಕತಾ ಲಜ್ಜೀಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಭಯೇನ ಅವಸ್ಸಂ ಆರೋಚೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೨; ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೫) ಪೋರಾಣವಚನಸ್ಸಾನುರೂಪತೋ ‘‘ಅಞ್ಞೇಹಿ ಲಜ್ಜೀಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸಪಿ ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ‘‘ಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಸುಣನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ.

೪೧೬. ಅಸಮನುಭಾಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೋ, ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಅಕರಿಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ನಾಮ ಉಮ್ಮತ್ತಕಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಟ್ಟಾದಿಕೋ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತತ್ತಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಚೇ? ಯಮ್ಪೀತಿಆದಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೋ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತತ್ಥ ಆಗತೋಪಿ ಸಕಮ್ಮಬ್ಯಾವಟೋಪಿ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನಾತಿ ಅಸಮನುಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಚ ವುತ್ತತ್ಥವಸೇನ. ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ತತ್ಥ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಪದಾಭಾವಾ.

ತಿವಙ್ಗಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಾಚಾಯ ಏವ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಓಟ್ಠಚಲನಾದಿಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ. ವಚೀಭೇದಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತಿವಙ್ಗೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಿವಙ್ಗಭಾವೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ, ಅಙ್ಗಹಾನಿಭಾವೋ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಯದಿ ಅಙ್ಗಹಾನಿಭಾವೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ವಿಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ತಂ ನ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕಾಯವಿಕಾರಂ ವಾ ವಚೀಭೇದಂ ವಾ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಪನ ಆಪಜ್ಜನತೋ ಅಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಚಿತ್ತಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ನಾಮ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಟಿಬದ್ಧಂ ಏವಾತಿ ವಿಸುಂ ಅಙ್ಗಭಾವೇನೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ತಂ ನ, ದ್ವಿನ್ನಂಯೇವ ಅಕಿರಿಯಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಕುಸಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ‘‘ಚಿತ್ತಬಾಹುಲ್ಲತೋ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಪಿ ಕಿರ ಬಾಹುಲ್ಲತೋ ವದನ್ತಿ.

ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.